장음표시 사용
351쪽
magnitudinem capitis adulti hominis, intumuerit,eamque formamuintegro deinceps vitae tempore retinuerit. Reliquiarn contra corpus ab eo tempore nullatenus auctum est , sed eam conforrnatione res dimensionem ad dies vitae servavit , qua infantes octodecim praeter propter mensium esse solent. Hinc porro factum , quod puellula haec pedibus vel stare vel incedere nunquam didicerit , sed diu noctuque aut portari aut in se decula sedere aut in cunis jacere necesse habuerit. Eadem quoque nunquam propriis manibus cibum ingerere potumve ori admovere potuit. Mira haec videri possimi, at maiorem sine dubio admiratio. nem meretur, quod licet corporis statura aucta non fuerit,inentis tamen dotes nonnulla sui incrementa ostenderint, quando nimirum puellula perfecte loqui ac plures precationum formulas piasque cantilenas didicit ut ut judicium non ultra infantilem firmitudinem profecerit, nam sermoni, precibus cantibusque non raros intermiscuit risius. Tali uitarconditione usa puellula trigesimum septimum annum aetate complevit,& hebdomadas viginti novem super vixit. Haec vero omnia verissime sic contigisse testis υτό Hης est Claris Dominus Melchior Teisnertis, Pastor in Cunradsvvalda vv Ducatus lanensis, qui ipse pagus supra dicto Helia taen dors confinis est.
DΩDAIM GENES. xx. ET CANT VII ESSE TUBERA. ς' chediasma hoc, quo de Viri cujusdam perquam curiosi collecta ne is, iuvenis una descripseram, cum nuper aliud agenti occurreis Iret, perperam perire credidi, uni tantum amicorum aliquando communicatum , siquidem persuasori , aut saltem singularius quidpiam prae vulgatioribus hactenus coniecturis , etiam eruditiori cuidam ecludaismo haud ita pridem converso continere videbatur Authorem escit nus: Gallum tamen fulise contextus infra de Trussis ostendit orientalia dissertationi inserta ad praecavendos facile hic lapsus Latinis litteris, amici istarum scientissimi ductu expressimus satis sit cesse factum putante tam iis, quibus talia minus trita sunt i quam istis quoque,qui linguas pariter, surrogationem nativarum literarum punctationumque callent. Reliquia, uti concepta fuere, referuntur. In- sunt equidem ulterioris disquisitionis aliqua, .g. de metu ari , laserpirio cyclamine, κve plusere , Neu pios dicto , flore perquam odoro,
mino illo per fictionem juris bene olenti praecipue vero ipsa Mo-
352쪽
dragora. Sic Arabicum Gyadira in Londinensi non , procul dubio tamen in reliquarum versionum aliqua occurrit: derivatio Dudaim ab amore deseribentium culpa, si quidem secundum proverbium Graeca
erant,legi non poterant omissa est 5 haud pauca insuper adhuc obscurius Cuti in conjecturali hoc scribendi genere sunt adterta. Excolen. da vel corrigenda horum mage gnaris proponitur dissertatio, quae ita
habet. Quid rei sit Dudaim Genesso scant. . nec alibi occurrens multi e veteribus, recentioribusq; quaesiverunt. Grae ei Latinique passimis Maa dragoram verterunt, soporiferam illam plantam, quibus assensum . praebere nequeo. Ex utroque loco claret, esse aliquid, quod in agro legatur, quodque in pretio, odorum, rarum 4 forsan inter edulia scioli saporis sit. His ita positis, videamus, quid de eo verisimiliter statui possit. Duduim Hebraei interpretantur ab Uuchim, bhruchim, Sigis,
R. archi etiam Arabice esse dicit Iamin a Ja vi inde Τ min, famin&c. Hebraicae vocis est origo a nomine Daium , uberibus mammis, vel etiam ab α amore quod Dudaim uberum formam referant, vel advenerem conducant. Videntur Chaldaicae quoque voces Sigis, β Sibo him, Dbhruthim a volubilitate vel rotunditate dictae. Quae omnia mandragorae parum quadrant. Habet enim folia lactucae, flores sine gratia, radicem bifidam oblongam, 'rana potius, quam proprie dicta mala; singulaq; haec graveolentia. Nullus plantae usus, nisi ad stuporem. Nec Plinio credendum referenti, quibusdam in locis mala
ejus mandi quod ab alio accepit vocisimilitudine decepto, WMagu-darim esse mandragoram putante. Neq; dubito similiter Graecos Bibliorum intepretes magudarim idem quod mandragoram existimasse; cum scirent ibi Dudaim esse magud aras. Conjicio autem hoc nomen esse Arabicum vel Syriacum, calvariam significans vel terriculamentum in satis ad fugandas aves defixum quod etiam vox Jabhruchim in radice Chaldaica significare videtur vel a rotunditate. nam Arabicer*adira est ἀνακεφαλη P , Ephes. I. Gyaduraton gutturis, aliusve praeternaturalis ab ori Humor; nyada ton variolae: tuber vero Cyrenaice sic appellari, propter cranii formam atque ex ista appellatione toti Africaevi AEgypto familiari, quod Cyrenaica tubera essent commendatissima Alexandrinos interpretes cum mandragora magudarim consudisse. Sedolphii quoque ac visi tuberosam radicem in Cyrenaica provincia magudarim dici, testis est Plinius ac Dioscorides.
353쪽
DuDAIM GENEs. xx. ET CANT. II. ESs Tu BERA. 27IΤubera vero in Thracia vocata fuisse κράνιοι vel κεράνια, ex iisdem&Athenaeo constato quique Geranium legunt hic, Germanam vocem corrumpunt Dicuntur etiam Graecis communiterita , quod maxime appetantur a suibus ' Unde secundum tuberum genus vulgo panis porcinus vocatur. aeo Albertus De sic Afric tubera ait Arabice vocari habbares c*Ai Arabice panis est; Ethiops interpres Genes. o. habet pro mandragora o hakl, id est, malum terrae vel campi Apud Athenarum tuber Cyrenaicum dicituri vel Usum . Leo autem, loco citato ait, Misum Numidas appellare Temes rimas Arabum, Mauris tubera terra significant. Massiliensibus vulgo tubera sunt Tuferes nostris Tufres Hebraei Selim dicunt esse herbam , cujus flos viola . lium vero trifoliatum sit quod cyclaminei pariter a rotunditate dicto ex parte convenit. Nam duo vulgo ponuntur tuberum genera ; primum sine radice, sine caule, nisi ipsum tuber radix est alterum, quod caulem, lia atque fibras habet idque similiter varium quo cyclamen quoque pertinet, cuius radicem praegnantibus noxiam scribit Plinius;
serendamque in omnibus domibus, quia mala medicamenta impediat: ideoque etiam amuletum vocatur. Ex hac tuberum diversitate nata est interpretum variatio, dum alii amuletum, alii edulium venereum, alii violam xherbae genus, alii radicem humanum corpus aut caput referentem , alii aliud volunt. Sed Dudaim significant primum tuberis genus, a quo alterum, seu porcinus, ni , cum consimilibus, nomen mutuatur. Est autem dictum quasi terrae uber,non modo ob figuram rotundam, excrescentiasq;
quasi papillar. , sed etiam propter spongiosam internam , quasi mamin miliarem substantiam praebet porro speciem capitis aut cranii humania grati est saporis, singularisi addimus & lascivientis odoris 4 ferculum venereum , crescit vere, c. Summa : omnia quae de Dudaime duobus sacrae Scripturae locis variis commentariis afferuntur , perquam ipsi quadrant. Indeque Cant. . sub ecloga quasi pastorali, allusione e re rustica petita, Sponsa, salvo sensu mystici verecunde
amorem suum &nubiles nunc florentesque annos commendat inductione nudaim, primo vere, sororiantium sub pubertate mammillarum instar prorumpentium, odorem suum fundentium i tibi dabo ubera mea ibi. Dudaim dederunt odorem. eiusmodi blanditias tandem concludit: Et in ostiis nostris omnia mala Punica nova rue
tera, dilecte mi , abscondi tibi. Innuens, intemeratam se sponso se vasse
354쪽
virginitatem quo quasi aperta vernantis horti anua, delicias sibi con. ditus Millibate servatas decerpere properat. Atque haec de Dudaim: unde quivis , quantum placuerit, colligat. a Dodim, amore. β potius legendum Siglin, sibhsuchini, Jabhruchin . J De Dudaim conferri etiam potest disputatio a Reverendo DCla. rliff.Dn M. Michaele Libentant , p. t. Diaconi ad D. Elisabethae, quae vratisi aviae est, meritimi mi, olimmittebergae Anno 16 .habita. OBSERVATIO C.
sp IRITAS, SEU OLEI CONORUM ABIETIS,
HMagomuum . UAM REDUcTIONE. Um abietisin assinium resino sitas adeo polychresta sit, in quoi conis istarum resinosissimis ingens quotannis quantitas peri-
re videatur, experiri placuit, num operae pretia etia mereri pose uel indigentiorum quispia ex indigenis, circa haec occupatus. Proin non arescentes jam aut exuccos, sed virides adhuc, atque vegetos, circa Septembris initium, nucleis sui si debiliores faginorum more inebriantibus adhuc praegnantes numero centum destillationi per vescam subjecimus. Provenerunt olei clari a vulgaris terebinthinae spiritu nil differentis, e selectioribus unciae duae, e mediocribus quatuor decim drachmet praeter propter sed exiguo sic insumendi laboris redhostimento. Num paulo provectiores daturi fuerint plusculum, experimento haut facto, dicere nequitanus. Eorum vero centum, alia intenistione, mola, ceu lini semen solet, expressi sudarunt non olei, sed ma. gmatis tantum oleo si , viscidi, aquoso succo inspersi, ultra libram unam lamis. Et cum evidentiori usui aptari tunc non posset, per vesicam similiter tentatum, dedit olei clari,sedes avescentis drachmas septemi liqua. mine in vesica supernatante instar liquidae vernicis , deperdita vero sie prae ter id . quod in reiectamento remanere potuit,subtiliorii inter molendini tractationes parte. Uti sane ejus generis olea vix aliud effeta, videntur, quam subtilior seu attenuatior resinarum substantii, spiritus autem fermentati iii ardentes subtilissimae, per salinarum particularia in
355쪽
Dp Sp11ITus4Eu OLEI CONOR ABIETIS&c. REDuICTIONE. accessam,quasi saponariae, miscellae dilutum: heoque tractu temporis in Terebinthinam quandam olea ista redeunt: modo parili de reliquo rum quoque vegetabilium, etiam per retortam destillatorum ortu, aut compluribus tandem superveniente in crassatione, forsan haut di m culter concipiendo. Unde jam olim in istius impedimentum superinfuderunt aquae quidpiam implicis , aut pro gravioribus oleis quo supernatent probe salita . Haud adeo vero dissimilem resolutionem seu sublimationem in ipsa corpulentia sua mercurialiter quasi9 pati videtur camphora etiam
vitro varie occluso nam licet ita tantopere non transpiret, erupturit tamen, Mi ascensum vasis , per annos aliquot in frigidiori conclavi
servati lateribus , undiquaque hinc quasi glaciatisinue gesrohren Ela fi
copiose adhaeret. De caetero haec ipsa arborum resini ferarum in vicinia consideratio saepius nos in peritiorum Helmontianae istius post Thaleatem olim rerum ex aque elemento primordialis productionis pervestigationem traxit cum tantis earum tractibus, immensaeque inibi resinositati sum ciens substantia propinquior, aut bituminositas vel potentia tantum proximiore talis' subter profecto non queat concipi brevique post resectis abietibus , renatas pro more9 betulas , eodem loco, alium longe succum plorantes deprehen clam usi ceu alios ramos hausta solai ad libras quoque aqua explicatissim rondentes media ve bruma hinc plane florentes. Sive iam credatur attrahi, sive pressione quadam aliterve per competentes poros, quasi per emporeticam perpendiculariter immissam,sursum repat Copiosius e maturiori ligno oleum vitem subsequo cum Tartaro, plantarum eiusdem areolae diversissimos in colore, sapores, odoreque succos, aliaque vulgatiora nunc exempla adducere supervacaneum fuerit. Distant equidem inter se vald opere haec duo oleo sitasvi aquositas faciliusque comprehendimus Oa fossilibus usque ad vegetabilia, huius in salinam naturam transitum. Non tam ero proin protinus praesertim si paratius in intermedium, uti in mixturissa ponariis invenerit)semet penitus aversantur vel resolutionis aquarum testimonio. Et revera sic transire non solum in exotica Indiae nuces aquam potui aptam nec paucam primitus, hine oleosissimum nu cleum exhibente verum etiam in ipsis avellanis iuglandibusque nostris,
a manifesta primum aquositate, per macilaginosum cinde lactescentem liquorem, ad oleositatem tandem dimidio saepe ad nucleos pondere abeuntibus cernitur.
356쪽
Nec parum huc vel per in directum conferre posset recentiorum illa pinguedinum in aquam reditio AEquidem, ut aiunt, facilius est aurum facere, quam destruere Dummodo in taediosissimorum laborum residuo non foret, in quo qualitercunque saltem haesitare posset quispiam. Non eodem sane modo ac superficialius, occulitur tantum pinguedo , in sa- ponariis massis, post suffcientem in aqua simplici dissolutionem, lenta evaporatione iterum in mucilaginem in spissatis; uti lar an olea destillata in tartari sato vini spiritu, aliaq; in liquoribus alcatinis, ipsove albumine, amygdalinum in emulsionibus, pinguior alimenti pars in chylo, lacte, collisis, sevum in sapone, &c. facile per enchiri sesquasdam postmodum , aut levis ignis interventu, separanda. Occultatur interea tamen nihilominusvi latet, vel quoad potissimam partem, si quid abreptum fuerit. Atque ea de causa sevum, tanquam corpulentius dissipa tuque dissicilius, ejuscemodi experimento praedestillatis oleis tartari nigro aeque parum, simili methodo cum salis vol particula praebente seorsim destinavimus. Dedit autem saponis nostri libra una, praedicetio modo tenuissimaeisque loturae instar soluta Min patentiori balneo roris spissam in mucila. ginem, talis enim prodit 'vaporata, cum Lq. cinerum vel arenae viri drachmam unam semis aut duas ad summum olei dum libra una saponis communis nil passi, cum s'. cinerum, libram semis Mamplius praeter salis volatilis in rostro aliquantillum eodem igne arena praebet . Putavimus, quod etiam ex parte res erat, nimiorum additamentorum suppressione id contingere, adeoque nova seponis libra, notata jam ratione sollicite tractatavi insipissata, per se ini, orta capaciori destillata est. Prodiere olei drachma quatuordecim praeter propter relicta maiasa, seponi nigro fere simili sane iterum in praedictum loturae conformem, sed obscuri coloris liquorem resolubili, post vaporationem denuo drachmas fere quinque dedissetque extra controversiam amplius,si caput mortuum iterumsaponi forme sed priori mollius, inq; loturam nigri cantem resiolubile reiterato tentare per alia impedimenta potuissemus. An nunc inquavisi destillatione, oleo far particular alia quidam tantummodo sub firmior alcatium aquosis fere spoliatarum
complexu retineantur aliae vero in scorias, pinguedinum more simul comburantur an insuper aliquanta earum pars in aquam, sed immediate uti una exit, inter evaporationem tamen saltem retineri potuit)utiscendo quasi redierit, seu salis volatilis urinosi, per absorbentia
357쪽
corpori ceu in acidis quoque spiritibus alicubi tentatum est iterunta successive forsan enervandi, interventu,curiosiores iudicent, vel ulterius persequantur praecipue, num acido spiritu vel substantia adjecta oleositatis ista resistentia solvi queat. De caetero , qua illi, quae ante oleum 4 cum eo destillat , utique sal volatile satis evidenter sapit, atri. mul horribiliter , instar putidissimae pinguedinis. Ex adverso tame etiam eadem salsedo in simplici saponis destillatione percipitur : ut deis nuo anceps videatur pro olei inversione decisio.
GREVISI VINIAU CONCENTRATIONE, MELIORATIOM, nTHO BETULINO SPIRITUUM UERERUMENTACEIS
PROPORTIONE.CIIm superioribus lustris multa de potulentorum compendiosio.
ri per concentrationem asservatione ac transportatione proponerentur, facta hic quoque sunt diversa circa Zythum experimenta; etiam paucis abhinc anni repetito; cum aliqua externis tum de causis expectationi minus respondisse viderentur. Quid observaverim sub talium si omnimode procederent, usu haud exiguo futur rum experimentationibus,breviter referam Liquorem proin e polenta seu malio, consueta hic ingredientium quantitate proportionequo a Zythepsa confectum, probe saturatum, aliquando etiam pro maiori conservatione lupulo conditum citra anticipantem aliquam sermentationem vel adustionem J exhalavimus ad octavae, aliquando ad sextae partis remanentiam Liquamen in cella cum cura per semestre, amaplius asservatum bibentibus pro talium more tormina inflationesciens antequam acorem quendami ceu alia portio elapsis adhuc paucis mensibus minitari inciperet, diluimu cum aquae saltem quadruplo; peracia fermentatione cerevisi exiit quidem , sed secundaria haud adeo superior, minus certe grata ceu pariter imul perquam flatulenta erat, alio fine ad dimidium alio tempore incocta, vulgari tamen Lytho quantillo validior. Inde residuum nondum ita dilutum,
alii cerevisia cocturae mixtum est, licet tantopere non perceptibili ejusMm . hinc
358쪽
hinc fortificatione. Idem vero mihi jam antea contigerat in musti se lectioris quoque concentratione, similiter citra ullam praeviae fermen. tationis vel adustionis notam, ad octavae partis remanentiam instituta. Sapam hanc sive sirupum post aliquot mensium asservationem, diluebam partim quadruplo partim quintuplo aqua simplicis. Sed post fermentationem&fecum subsidentiam, non tam vinumquam sorbet sive cherbet aliquod devians aut pomaceum leviuS bibere videbar. Unde quemadmodum fixioribus quibusdam vegetabilibus, inter succi vel infusi exhalationem decedere quidpiam 'lus minus vel aquae saltem sapore qualicunque, sedimentoque suo testanturi licet extractorum , per vaporosum balneum rite in spissatorum inde notabilis non percipiatur deteri oratio, vel rosarum, croci, c. exemplo ita nonnulla in- Dper, seorsim vero farinacea, vinosa acidula quaedam Sc inter concentrationes suas, sub continua ignis actione pati aliquid, aut in quopiam satis alterari , alibi fere inverti, vel inde manifestum est. In citri succo id notarunt alii, nec in cydoniorum, berberum &c. per vaporosum quoque balneum in spissato, post dilutionem pristinam succi invenimus gratiam . Et extractorum Rhabarbari, senae, c. debilitas forsitan huc ex parte reserri posset. Revocant ver,nobis haec in memoriam, famosiorem hactenus ebetularum succo cere visiam, quam Serenissimus beatis . mem. Princeps cum Moguntiae apud Reverendistimum Electorem primitus vidisset,i 8 parari similiter in experimentum iussit. Elegans erat& sapida; utpote ad normam proportionemque validioris nostrae, quam duplicatam vocant , confecta. Peculiarem , autem vim diureticam aut anti nephriticam inibi deprehendere non potui.
Laudabant quidem horum aliqui , sed quia gratis bibebant, sapore alias laudabilem. Et sane quaedam inter hanc, tetulinis gemmis medicatam sacile concipi potest differentia cum succus indifferenter maiorique ex parte crudior e caudice colligatur, forsan etiam per collectores dilatetur; saepe secundam quoque fermentationem inter inevitabiles moras&expositiones subeat, inque gemmis postmodum iam longe sit excoctior sive characteris alus. Addamus his insuper, quae in musti debilioris melioratione aliquando observaverimus, oenopolis alicubi forsan notiora. Cum vini sive secum vini frumentaceoque sed ab ingratiori odore prius rectificat fermen.
359쪽
DOCERE VIs I E VINIQUE CONCENT RATIONE, c. a rtationis tempore proportionaliter addito spiritu, processit quidem qua dante nus negotium,4 vigor hinc aliquo usque intendi videbatur, non vero illa saporis in generosioribus quasi corpulentioribus vinis gratia. Nec eam a s ciatum Gla ubero hic, inter cordialia adeo commendatum, a rectificati spiritus residuo liquamine desuper collectum, vini in FranconiaRhenique tractibus vocatum oleum praestitit utut odore ejus qui crapulam quasi spirat tam persalis spiritum, quam per vesicam commodius abitrahendo, aliquousque infracto. Qui invinorum explorationibus exactiores, debiliorisve sunt cerebri, hinc quamvis generosis lima saepe vina nativa spiritum tamen, etiam modicum, ferre nequeunt ejuscemodi miscellas aeque facile ac maledictam
illam ipsius, turbidioris inde vini cum vini spiritu miscellam gustu,
ac bre. subsequa cephalalgia discernunt. Proin in amiciori fermentationi alias subjecto, corpus quasi hic dante subjecto successum experiri placuit addidimusque musti, sed profecto levissimi dolio 16o. vel 1 o librarum civ capaci sacchari non resinati libras quinque Vali dior inde statim irotracti stirna fermentatio, & postmodum vi imaltero tanto forsan in ea reliqua cetositate meliusci sed experimento locis, ubi sacchari parabilioris pondus augeri posset convenientiori, nec fatiscentibus vinis adeo absono. Eodem vero tempore quispiam singularem ea fortificandi promittebat modum, pacto postulato certo in singulas amphoras pretio es Finita fermentatione, validissima similiteriaeque durante, saccharaxo illo non quidem erat validius, at gustanti novellorum generosiorum vinorum instar, aliquanto corpulentius quasi, proculdubio per additamenta, quamvis secreto habita: nam in reiectis fecibus aliis longe crassioribus, statim deprehendebatur copiosam alti sive polenta grana, cum anisi etiam forsan liqui ritiae tantillo: nullo quidem horum in sapore vini vestigio sed in dubie propter praecisam
inter se, oportionem,qua servata gustum aeque afficientia gratiam composito conciliant, variata perdunt ceu in vinis ac cerevisiis medicatis, aquis destili.&c passim cernimus. Sed potulenta haec ardente quodam spiritu tandem condiamus Cardan quidem . f. desulti ait: aqua ex avena destillata, moschos uti, quod vino careant, nec minus ex calefaciat&inebri et, quam vinum. Additam tantae incalescentiae rationem alius Scaliger excutiat. Moschis vero gratiores quoque hunc in finem potus suppetere scimus, Ansa tamen hinc dabatur in qualitatem, ac quantitatem ejuscemodrstumentac eorum ulterius inquirendi, ras t
360쪽
tim dum eodem tempore ceu nunco conquererentur miseri , ista ann riae caritate minimum sibi prae aliis omnibus furfuraceis quoque accedere roboris a panis avenacei esur ac quaestio insimul incideret, num hor. deum ob vetustatem sationi maliique consectioni ineptius, commode ardentis spiritus forma consumi posset ut pro in facto experimento modius, qui secalis 236 hordei aeto avenae vero I 8 libras tantum capiebat subtracti decima siexta molitoris parte,furfuribusq; satis exsuccis dedit farinae secatina quidem libras fere roo hordeaceae In avem ac eae saltems, Ita idem avenae modius, pro spiritus ardentis destillatione rite praeparatas, post vulgarem illam rectificationem exhibuit libras solum18 sapore tamen minus grato, cum a secatis sed selectioris nec recentis nimis, nec vetustate vermibus ae nimium corrupti eadem mensura proveniant sa-cile 86. vel 9o pluresve hordeacei praesecatino pariter minus accempti 61 librae aut paulo amplius. Consideratione vero hic non indignum est, quod, dum idem farinaceari ex hordeo invena substantiae pondus supponimus, producendi inde spiritus eandem fere quantitatern postmodum ponderamus adeoque avena ad inducendam spiritualitatem, re ipsa hordeolest inferior, par pene hinc et perituri indeque evidens illud jumentorum robur est; )humano tamen corpori tam parum tribuat. Suum equidem cuique est alimentum accommodatius, etiam per assuetudinem: per annorum decursus maturatiorem , acceptum fieri Septentrionalioribus panem, Excellentiss. Vir D. D. Bari holim retu. iit.
PERIODICA NON NAN MAED VIGORIS IN CINNAE
QVisenium non sentire cinnamomum putabant, pride Galeno
notati sunt, productis ex ordine Imperatorum thecis. Et is quidem decidentia trigesimum a s lignavit annum. Verum in magnatum myrothecis minus quoque aromatica, etiam post quinquagesimum, adhuc sati vivida invenimus. Quod autem in uxoriatiliconis, Imperatoriae sororis, tumba A lacunae repertum dicitur, vigorem