장음표시 사용
11쪽
Mosen referre vidimus, is uod etsi propter Chaldaeos malo fieri constat neque ob v. livus6ev factum est ab ipso versuum I ,2 sqq. auctorei, excusatur tamen eum Moses etiam magis quam Abrahamus omnium hominum longe sapientissimus duceretur (cf. Schitror l. l. 2,2 lj. quid quod etiam cum Graecis eum coniunxerunt ita ut Tuiv 'EX,nvusv αοTovoubpinflevetci Mouocitov npossctiopeuΘ'vcti, 'sEvέσ8cii de Tov seu Gov TosTov 'Op p(un: bibooRu ou narrarent Artapan. AP. EUS. Pr. Ev. b, 2T, 23. nugae sunt, sed cum similes tabulaeseruntur, hominem Mosis studiosum qualia in Orphico carmine legebantur Mosi tribuere non ita mirabimur; quae ut ad hune spectare viderentur, ita effecit ut versum qui aperte eum significaret insereret; at quam parum feliciter opera cesserit videmus, versus tam ieiunus et tam male iunctus et prioribus (nam v. I 62sqq. ad v. id- id multo propius accedere in propatulo est) of sequentibus ut Aristobulus' 'IIecataeo' longe inferiorem se praebeat, sententia simplicitate tam stolida atque interpolatoris recentissimi indoles tam manifesta ut quomodo talia viris doctis, qui Aristobulum eumque antiquum totius carminis Orphici et si dis Placet reliquarum eclogarum inventorem fuisse arbitrati sunt sucum facere potuerint prorsus non intellegam. quae si recte disputata sunt, carminis Orphici post Iustinum interpolati duplex servata est memoria, antiquior est qui versus de Abrahamo imposuit, recentior qui rem in Mosen converti f. atque Scholiastam theosophi (propter v. I si) Mosen intellexisse vidimus. tamen ad ipsum theo sophiae auctorem per versum Mosaicum prioris sententiae notitia permanasse videtur, siquidem (cap. bb v. s. p. abl)Orpheus ei dicitur et iv et iv no cti Xα holusv σo pictu dri ethnet iv Tos 'Appσαμ ζnctiviiiv. sed quod magis etiam mirum est, ipse Clemens qui in strorn. V de Mose ne cogitavisse quidem videtur, altero loco et si non v. sci at roeentiorem interpretationem procul dubio significat, strom. I p. gil: MUGnc clvm Pgv eto T(voc Xci hctioc, sev hv Alionetus Te α-
des quam lubriosi sit Clementina inferpretatio quamque inutilis aut sallax ad scriptorum quos affert sententiam et propositum indagandum: qui dum verborum umbram captat, Sola Voco RouvoTEvnc inductus modo filium ipsum deum patrem oculis videre dicit modo Abrahamum non deum ut secundum Genesin versus auctor voluit, sed filium in spiritu (saencio, in caelo conspicientem faeit, sententiae ac verborum adeo neglegens ut et x ' μouvolcvij Tti: oi lectum esse existimaveris. verum haec usus sunt, v. I si tanton a Clemente alienus est, post Clementem additus est quo Mosis auctoritas expressis verbis indicaretur. sed quo potissimum tempore 'Mosaica' haec studia floruerint, si recte in Clomente si P. I p. dii huius interpretationis vestigium observavimus, iam aliquo modo licet suspicari. porro V. 26 sqq. quid interpolator voluerit haud diffidito ost intelloetu . Aristobulus ' e. g. explicuisse ferebatur il useb. pr. ev. b. sol, hioTi Gn ci(vETcti diu Tota vos ou Tob ncip' i rumivRcti Rcti bpαxiinv Rcti irpoci arov Rui nodsic Rcii n(ptrictetoc hari T c Beluq buvos Eluc, talia non sensu Proprio accipienda sed allegorico interpretanda esse . quae etsi paullo aliter so habent et ipsum illum Aristobulum' v. si-yla inferpolavisse negaverim, tamen similibus ni fallor rationibus ducti qui in v. li sqq. in dei imagine hominis figuram magis quam decet referente ossenderent, ripoc To mussit , β λαμβαve iv TuqeRhoxoc Rcti Tnu ops oco Voctv cvvoictv nepi oeoo NpσTLiv Rcilμη ζRirinete iv etc To x DB u hec Rcit ov8pumivov κατάστημα(Aristob. l. l. cf. Aesch. si'. d si xispice Bunetviv Tov fleovΚT . S. P. lno), descriptionem lis ullatim ad digniorem do i
12쪽
ρσTi de netvTri 2s 2 ciuetoc erroUptiviosi Rcti novTα TEXEUTO, quibus refractat v. JT-I8, deinde concludit 2I' opae v αDToc extisv Καi μέσσηv 'DE TE EUT v. versus si consideramus haud ita male decurrunt et auctorem produnt ni fallor eundem cum v. lG2sqq. atque haec in Clemento ab interpolatore immutata et adsuta leguntur (quamquam ipse Clemens interpolatoris sententiam adeo non perspexit ut cum illis versibus ita immutatis locum Iesaiae notissimum propter levem quandam similitudinem, quae tamen apud alios quoque frequenter occurris, contulisse satis haberet iamquam ex illo essent derivati). Aristobulus autem et cum eo theosophus his non contenti iterum nova superaddiderunt: scilicet ne homo profanus talem divinae potestatis laudem atque descriptionem tamquam e suo penu Protulisse Videretur versus adiecerunt(quos Clemens si novisset in stromate v non praeteriisset quosque media ecloga omittit no verbo quidem addito ut
seu igitur iterum bonus Aristobulus qui carmini Orphico a falsario olim composito et interim ab interpolatore aliquo in maiorem dei gloriam aucto os emendato Mosis et decalogi mentionem non semel sed iterum inculcavit no absque illo auctore et praedecessore Graeci tam iusta de deo Sensi SSe viderentur. versus quoque uno Aristobulo dignissimi, tam languidi sunt et tam malo ibost v. 2lpopaenu GUToc exmv καὶ μ(Gortv ndh TEXEU Tnu, sui sententiam sollemniter concludit et confirmat, subfiguntur. liusillum autem et liet versum hominis ingenium etiam verba declarant. ut vocem DXOTEvnc mittam qua usus esse videtur quo tacilius x ouvorevi ic illo v. l63j idem Mosos esse crederetur, verba thc XoToc opxcti xiv cum addoros et ad Mosen res erret callido testis spectatissimi verba in suam sententiam convertit et inflexit. sumi,sit onim ex
(cf. Stob. ecl. I, d, bb Plus. adv. Col. p. II 2s F al.) ot a Scriptoribus occlesiasticis saepe laudatus (cf. Clem. Protr. I, . Go strom. 2 p. dbs Otho ad Iust. coli. 2b, atque ex horum aliquo hausit Aristobulus, ipsum Platonom non adiit cf. infra), sed Mosis
Mosaica additamenta illata sunt. sed tali doctrin si imbutus Aristobulus Peripatolicus' vel Platonis ope veteribus carminibus Orphicis legem sacram Mosi datam substituit et simul offecit ut v. ii quoque verba iret cito : dthoiosi trepi Tobde pcteivei qui legeret non I osset non de Mose dicta esse putare, ita ut Orpheus quae filio tradit omnia iv. 8 sqq. tamquam ex ore Mosis profiteri et ut ea volui verbum dei (v. b) intueatur filium cohortari videretur
- ac vaferrima hae astutia assecutus est ut interpolator Mosaicus' doctos indoctos tuo eluderet et versificator semibarbarus totius carminis auctor haberetur. ad Clementem redeamus et inter iolatorem a l)rimo Coin
pilatore secundum ( Uecataeum'), ille enim post v. 2I'opaenu ciUToc exmv καὶ μέσonu 'be Te eurnvplura otiam addit a Iustiniano carmino aliena, quae cum a prioribus sintersiositis v. 2H-β seiungantur. sentcntia Scriptoris clara et perblpicua obscuratur et vitiatur. nam quod dei imaginem ne hominis formam induisse videretur ita resormavit ut omnia a vi divitia Itondere dicerentur, id ipsum iam affirmat verbis gravissimis. 2s' ti, uic OD Pex irou de et tamquam religionem veritus ob verba inverecunde do deo dicta porgit Tpos .m dc Te Tisiα ( ppletet i To x Dor iov xoTiro evoc schol. theos.). tunc totam sententiam iterum coinlprehendit et expressis verbis sollemniter repetit: 2IJ hv volu --ontirou - Rpulvei nepi novet' cui ToEei. i. o. deus animus e5t et mente sua, caelitus (αυToc (noup6vioo omnia regit (Rcti cari x6ovi novetet me euri ut est in v. 212), non tamen homini deus comitarandus est neques udiendus is qui talia de deo pronuntiare ausus CSi, Carminis is uod auio sorobatur auctor i. e. carminis is uale apud Iustinum legitur. deniquo interpolatoi es,ilogum addidit quo carmen ibi od ab adhortatione ad filium exorditur aptius concluderetur. intei polatorem igitur tonomus, quid spectaverit videmus; interpolationem non probabimus, at hominis pietati condonabimus. sed Aristobulum, qui cum
13쪽
non esse dicatur, ob fraudem atque impietatem non poterimus non detestare.
his peractis iam de reliquis carminis Orphici interpolationibus quae cum Clemens deficiat in solis Aristobulo et theosopho leguntur rectius iudicare licebit. atque initium fiat a v. V quem postea adiectum esse nemo infitiabitur. vario autem modo traditur. antiquiorem sormam sine dubio theosophus servavit, quam propter verba Peiovete vomaα haud improbabiliter 'IIecataeo' tribueris. sed Aristobulus' quid inde effocis P rursus ut 'legis' divinae nomen inferret, homo astutus ex itασiv ohoc (vel qrctoivo vos) ut est in quibusdam codicibus elicuis nucii vox ou et ex seiov TE vo'μα deinde effecit Heloio Te8έvetoc - res Philologo mehercule palaeographico dignissima. ita 'Aristobulus' carmen non semel aut bis sed ter Mosaica' sua interpolatione inquinavit et pessum dedit. verba autem quae interpolatori ansam dederunt nαGiv orum Cn. non in monarchiae', sed in cohortationis codicibus DG leguntur, qui etsi pessimae sunt notae ad illustrandam Parminis historiam haud prorsus inutiles atque abiciendi essent - quoniam supra in loco Platonico Aristobulum eum cohortatione mirum in modum consentire deprehendimus; iidem v. I s recte legunt Alci Tov (Tov hio reli. et v. 8 cii: b' cum Cyrillo - si de auctoritate codicum certius constaret (ef. i.
iam v. ii cui debeatur dubium esse nequit. scilicet quod Clemens in profreptico quem totum a monarchia' pendere cognovimus post v. i addit o86vαTov, vocem ex consuetudine dictionis epicae in fine eclogae sponte accessisse apparet. nam quod pergit eiTα uno buc hicipphdnv hm p(pei eiqέστ', RT . (v. 8- Io), nisi propter verbum 68uvαTov varias partes esse putavisset v. ii simpliciter perscripsisset. eadem autem res est in Strona. P. Tys ut lectione antiqua cuακτα demonstratur. quam qui mutaVerunt in Tum ueti iv Aristobulus et theosophus, iidem v. ii expleverunt et Orpheum ipsum sapientiae suae sontem primigenium indicantem fecerunt - id quod et a carmine Iustiniano et si totius libelli de mou. consilio prorsus abhorret. παλαioc de Xo sociande omnem de deo uno scientiam se accepisse Orpheus iam ipse profitetur est o Too Minoculi: Rcti Titiv 6λλinv npo- prietaeu (schol. theos. , idem atque XoToc opxαimu quem Moses exposuit LR Beo8cv Tuturum in v τε λαβdiv καὶ δίπλακα Θεσμov. Aristobulo ' igitur interpolatori Mosaico etiam quartum hunc locum tribue. sed cur v. i Pro Ros; oio cluci Retu, quod cum Iustitio legit
eth P vox Philoni usitatissima et digna inierpolatorum Prosapia qui carmen ad verba Mosis redigunt et mundum adeo creatum dici volunt; id ipsum Christiani scriptores cum aliorum tum Platonis de deo mundi auctore sententiis so
legi voluit scriptum est deum mundum creaVisse, 6vαΚTα in TurrinTriv mutavit; Peculiarem autem quam in voce inesse putaverunt doctrinam non invenio (ceterum cs. Orph.
quenti quis et aroete,n . pro uUTOTeum: primus scripserit incertum est; sed verba tuosi cRTovα novTα TETURTcii ne quid simile theogoniae paganae relinqueretur Aristobulus' emendavit et scripsit ciDTos h' Uno noveth Te eircii clausula Eomerica (sed v. 2I2 novrct Te eurg, fortasse etiam eta. v. 2 TTove pro cΚTove). - denique v. si n6pivi cogetui cui nescio quid arcanae sapientiae dederunt Aristobulo longe vetustius esse Clemens testis est. insolens porro si vo 'Aristobuli' sive 'IIecataei' interpolatio inest in v. JI-ly, quorum sententiam in Graeco scrip
tore non mirandam in contrarium vertit Oum pro antiquis versibus:
tanter doscripsit cum ob muta iam strusituram post v. a nominativo locus esset (os. v. J2 Iustini, an hirn dei idem esse voluit atque onocet ) - quae cave ne corrigas neve originis vestigia abstergas, quamquam Pt theosophus et sortasse singuli Eusebii codices (in aliis otiam legitur)suo iure nominativum restituerunt.
ut in v. ll-s 2 scriptoris Orphici de origine malorum Sententiam interpolator emendandum curavit, ita v. io de
14쪽
deo invisibili Aristobulus suam opinionem carmini infarsit. vulgaris est apud omneS doctrina deum ubique adesse nemini visum, omnia ipsum cernentem ; ut est o. g. in Sib3 ll.fr. I, (RZach p. 233, ex eodem quod modo spectavimus
at Aristobulus' ne talia quidem poetae concessit sed salsam doctrinam ut expelleret Philonem et Platonicos secu
eloopos xpuxibu BvnTiuv, ut v h' GopoαTcti, quibus clare ab anima mortali distinguitur immortalis cui soli deus cognoscitur. moneo autem theosophum de hac re sententiam ab 'Aristobulo ' interpolatam amplexum non eSse. quae secuntur apud Aristobulum et theosophum (v. i. - I p), eorum ratio obscurior est. Sed rursus antiquiora ni fallor servavit theosophus. nam simile quid interpolator voluisse videtur atque quae v. 162sqq. expressis: ut Abrahamus unus Post hominum memoriam deum oculis vidit, ita cum reliquis hominibus Musaeus eum non videbit antequam ipsum in terram descendentem, quandoquidem certa vestigia cernat, Orpheus filio demonstraverit i. e. vaticinium de Iesu Christo imposuit. suod quo facilius adstrueret, Primum post V. 2-io OUbE Tic ciUTovei Gopore PunTLuv, αυTo . bE TE TrouTcisi oportat nexum v. II. II ist turbaetum restituit v. IA: oude Thri co6' erepoc, TO Reu sicci novet' eoopi Tcii,
iungi voluit Bureschi). Ilocataei' igitur si quid video sunt emblemata, quae deinceps 'Aristobulus' suo Marte refinxit:
haerent et post v. la sqq. mirum quantum languent. tum male subsequi fur ou de Rev βέα novet' eσopnoctii: (ita edd.),cii Rev ibi lc αUTov ripi v Rev i. αυT6v Loboch), sententia simplicitato stolida nisi memineris doctrinuo ab 'Aristobulo 'resomnatae in v. so. iam quae restant Trpiv d a noTE bEo-p' earl Tei ictu de istis Ooi, orinviaeci desinosucti RT . (ar,nv hq ROTERT . Lobeckj quo reserantur prorsus non habent - cisi talia Eusebio quam Aristobulo dare malueris. unum addo
rectius theos. cf. v. 2 si), cori Sulto mutavisse videtur fortasso
ce LE AiTurtiou. quom tamen percenset ut moneat xeiptaq8coo si dicat Mosos ne veras manus intellexeris (cf. p. dii inoTE cii x pec si iri buvo ge ic voODvTcti PEou . iam vero qui id agit ut humanas do deo ima ginos allegorica interpretationo emendet, certe ipse talia (xeipet orificipnv cf. dona.c sibi m 8ad, non inscripsit auctori quem arte ac fraude ad
Mosaicam legem reformaro studet i. e. v. 13-I33 interpolatoris sunt Aristobulo ' anterioris. v. Ib-is omisit 'Aristobulus' et in hac quoque re hominis indolem atque ingonium facile perspicimus . nam ostendit vir Pius magis quam religiosus in nomine Iovis v. IN et versus sustulis quos simplici mutatione emendare aut noluit aut non potuit. nam hoc ei scrupulum iniecisse documento sunt Arati versus quos Orphicis subiccit: Rui Apα-
tiae non adstipulabatur, nam monte deum comprehendi PoSse ipso statuit v. Io, cum v. Ib mentis ratio nulla habeatur, sed poeta invisibilitatis causam dicatrictoi Tup evnetoic PunTαl Roptat Eloiv hv octooiq. igitur non casu locus in codicibus excidit, sed data opera Aristobulus' versus dolovit; quamquam ne quid abiceret quo uti posset ex v. i5 verbis rictoi Tup Pu 'Toic partem novi vorsus Isit Rcii nocii beRonruxov ovPpumoloiv edolavisse videtur - quae ut nunc apud theosophum coli iuncta leguntur sv. I S. ibi. JG. I ii. Isisti quam malo coeant quivis videt. sed quod gravius est 'Aristobulum' iterum atque iterum in- tollegis primigenii carminis auctorem nullo modo reputari
posSe, sed recentem carminis correctorem suisso et interpolatorem . qui cum Iovem loco movendum esse eensuerit,
certo no Lunae quidem filium Musaeum sacile ipso diciu rus suis. verum inter versus quos 'Aristobulus' omisit Ib of id interest versus novicius ilia; quem Aristobulo votustiorem osse Patet et in Clomoniis ecloga strom. p. sisy iam admissum esse vidimus. interpolatorem autem ( Ilocataeum' i prodit cum Ilii facti malo versui explendo Praefixum, tum v. is h' quod illeosophus domum in T' mutandum esse animadvertit. Sed quid sibi volunt verba Permira (cf. Aescii.
hirci VopRec Te Rcti oστέα ζ; ne pucioivversui id praemissae (nam ne interpolatorem simili ut pio Aristobulum ratione ductum versum ibi in locum versus Id quom Clemens omittit supposuisso conicias, Clementem mominoris brevitatis studiosum talia in sino eclogarum Praecidere Solero es. v. ssi'. 2l j. sino dubio verba illa in- torpolator adiecit, is uo magis hominum mortalium et o ma-
15쪽
teria genitor uin im recillitatem numini ac menti divinae opponeret, idem qui v. 26 sqq. ne deus tamquam homo mundum inhabitare videretur mentem atque potestatem dei
qua omnia regerentur novis versibus extulit exornavitque.neve ignores unde verba et colores petiverit, eosdem adiis Theophili versus Sibyllinos quos supra memoravimus sis.
Aesch. si'. g6l, s s. p. ibo) ima montium ac fundamenta (βύσυ:)tremulis et timent deum in ira ac profunda (β68oci marium,
et unde interpolatoris consilium clare appareat (cf. psal. 18, 8j. sed Aristobulus et Clemens p. T23 propter v. is xeipei
ToHev noVum verSum contraxerunt sensu cassum et claudicantem :
iam cudo8i Θυμssi quo reseratur nisi ad ipsos montes non video: an dei cum pedibus torra subiecta sit montos in mente seu corde Positos esse putabimus P nimirum Ilomerica formula deceptus recens interpolator pro cv θυμus seripsit cubo Pi borum si (quod in Clem. eod. I. male mutatum est in Bux os, cum Eusebius et Theodoretus neque minus Aristobulus servaverint Huum, cf. 8 sit obo pecti cuboflie Ux S), sententiam autem nullo modo Curavit. quae si recte explicata sunt, non semel sed iterum atque iterum vides 'Aristobulo' nostro rectiora et vetustiora vel quinti saeculi theosophum tradidisso. at idem iam v. Udemonstratum est quem post auctorem theosophi Aristobulum Rd legem' Mosaicam exegisse cognovimus neque id mirum, nam plura in Aristobulo' leguntur quae nisi theo sophi lectionem in auxilium vocaveris frustra enodare tem-Ptaveris. ut leviora praeteream, velut v. 2Ib sine dubio
rectius legis cum theosopho LR Beo8cv Tvinsinv τε λαβdiv Rcii hinλακα Θεσμ6v quam cum Aristobulo Tudi; voi xcipit,v RαTu hinλακα θεσ-μov, manifesta res est in v. 213 sq.; sententia perspieua et 'IIocataeo' ut videtur non indigna: ob de Goicti vhotri RE- αc ni cibi hc αοτov - ex his quae Aristobulus effecit et , de Toloi vooicii ne oceu brevitate tam obscura sunt ut vix intellegas; quid voluerit ex v. Io colligere licet. sed quae deinceps secuntur in Eusebii codicibus μηδ' onore quis unquam divinando unde venerint explicaverit 8 nunc omnia patent: μηδ' onodo et Ret . quam bene Orpheus filium extremo versu exhortetur apparet; quod postquam in x 'd' onoro et abiis Aristobulus cum quomodo rem emendaret non inveniret, primum v. yl' sua arte restituit apices secutus ut
quae aderant se'd' onore, listes et vorsum et sententiam excederent - en Aristobulus , falsariorum quem putant celeberrimum et antiquissimum i corruptela est sed antiqua et in Eusebio cum cura conservanda ne diutius ficticiis lectionibus fictisque nominibus decipiamur; ut nostro loco ex nescio quo codice certe pessimo edero solent i,inoonv l eorumci ' ErriRpαTeusv sive TXUsσσnc quod ars critica vulgaris postulabat. eiusdem generis alterum eXemplum exstat v. lsi'. ut ea quae praecedunt simul paucis explicem, in v. I si sqq. iterum lectionem theosophi ut vetustiorem secutus sum. Damqui Chaldaeorum genere ortus ex rerum caelestium scientiae deum perspexisse dicitur, rectius 6σTpinv TE Ropein . Καὶ
universi) peritus fuisse declaratur quam cloetpolo nostetri c
item sphaera solis rectius appellatur RUR OTepyb: Ion Te quam lunae movimentum RUR OTepec hv iovi Te, porro structura impedita (nopein . - Καὶ ssisi . . neptvc, ei) et magis etiam insequentibus. quis enim rive UμαTα 'vioxei et hic*cii vel nupoqσέλαταρ mea quidem sententia neque deus neque Abraham, verum ne luna quidem ut secundum Aristobulum videtur. contra ex vulgari veterum opinione sol recte dicitur et ventos excitare et fulgura mittere neque magni momenti est quod propter hepα Clemens et theosophus irveUsacietiscripserunt, etsi ipse Clemens str. 5 P. Gad s. p. lGI mirum in modum interpretatur; v. lsi' autem Clemens dormitanter omisit cf. s. p. I 68 . iam vero qui versus ab Aristobulo impudenti v. idi interpolatione in Mosen conversos legebat non poterat non eundem Mosen subiectum verborum 'vioxei et Repetivei Putare. at Mosi datum erat ut naturam dei voluntate flecteret, illo fontem produxit salientem (Ex. si, 6j xeομα voματο ζ, illo EX. 3s, 2bj quadraginta dies in monte
16쪽
rem populus sustinebat - RUpoc σέλαc l*iTEvnTOD (T' ζ Θρο-T'Toc oncturos tuTα similiter explicabat schol. theos.). sed si haec suit interpolatoris recentissimi sententia, putaveris ita eum simpliciter Scripsisse. sed quamvis ingeniose ex dici petieci novTu elicuerit l*iTEvnTOU (quo eum conferas quae de dei in montem Sinai per ignem ardentem casabasi Aristobulus exponit ap. Eus. Pr. ev. 8, io P. diij, tamen ne hic quidem litteras quae abundabant ubiecit et versum Pessumdedit. nam ab Eusebio traditur σελα : Ttidei p. tita codd., ispi TEvnTou autem Solus J, l*iTevh8n Sim. reli. ἔλατci de i pi Te vvn8' Bi, ita vel ex apicibus vetustiora verba a theosopho servata cie circi dici peTTeci novets pellucent. atque haec non ab Eusebio aut librariis peecata esse luce clarius est, sed relata ut erant in libro quem describere se profitetur Aristobuli' nostri Peripatefiei spPciatissimi. quibus exemplis simul probatur quam arduum sit opus Eusebii iusta recensio. nam hoc quoque loco Eusebium et Eusebii auctorem corrigunt qui edunt quae res et Versus
quamquam per Eusebium aut librarios nihil damni accessisse quis putabit certe Eusebio danda non sunt quae olim edebantur v. I si Xoinhv exsol, GTθσiv de de RonTUxovovPpubnotoiv. quae cum stare non poSse viderentur Secundum grammaticam omnes corrigebant GT civ de h(Rα nTU-
Xoinou hysol, στασiv dc bEΚα nTUxcti ovPp vino tot v. iam G. Hormannus vidit scribundum esse nocitu quod nunc per theosophum egregie confirmatum est, at reliquum erat ut Lobeckius corrigeret Xenrov εμο i. ai lue talia non Solum edebant sed etiam interpretabantur, velut ' nubos mihi circa deum firmata est, quo minus illum videre possim: sed vulgo hominum decem involucra obstant' lGesneri, quae aptius vernaculo reddideris ' alle Anderii aber linhen gelint retter vor dum Eops' - ne dicam quae de voce orctoiu vel cetooiv sc. dei vostv ut plurimi volebant cf. Aristob. ap. Eus. Pr. Ev. 8, lo P. Iiij veteres theologi hariolati sint. item cum ipsius interpolatoris sententia pugnat is uod in
bei. nam id ipsum ostendit liuod deus auctor malorum dici videbatur, quare scripsit oueto . h. . . RαRhv ooR hirir(λλeiovbpui Troic, uUTU . hil . . on'hei. atque issiod sub voce xcipi clatere cpic iam C. Schen hi intellexit, id quoque theosiophus servavit et eorruptelae originem optime illustravit. sed post- quam R' cpic R. v. sR' del. Mendeisso in Philol. is, 2b33 ab- ierunt in xopC Rcii RiGoc, aequum erat deum quoque re-
poni et scribi v. II ciuetoc b' o. 8. R. ODR en. et v. ili ciorvi de x R. p. o. sed haec Eusebio potius tribuemus, li-oot ipsa antiquas Aristobuli' excerpta describere videatur.
iam magis magisque singulare theosophi pretium enituit qui etsi aptate Aristobulo longe est inferior in gravissimis
lectionibus fere omnibus auctorem sequitur illo antiquio- rem. Cuius rei luculentissimum erat exemplum v. ii-2 ubi theosophus versum iradis a primo interpolatore Hecataeo' additum, nondum tamen ab Aristobulo' nova legis' inter-
polatione deformatum. at idem theosophus emblemata illae quae 'Aristobuli' esse diximus agnovit omnia et recepit, v. ii. I si. 2l-- quid igitur P verum hac re aut ego fallor
aut quam celetissime evincitur non unum fuisse post 'deea- laeum' interi laetorem Mosaicum' sed duos, non unum si dis places 'Aristobulum', sed par nobile fratrum 'Aristobulorum', maiorem et minorem, illum carmini iam foede interpolato ut Abrahami laudos in Mosen deferret nova in- Seruisse; qui Postquam viam monstravit alter vestigia secutus propria arte etiam singula ubi fieri posse videbatur ad legem Mosaicam exigere conatus est. aique huius hominis palaeographici I xvici Rcii xeipei ci Tincipi v bcpRox cii et in v. IJ-2 et in reliquis quae inter theosophum et Eusebium intercedere cognovimus, cf. v. lo' quique cum hoc cohaerens v. yth. so. II: vides opinor quam leviter rem egerint
qui vel primi carminis Orphici inventorem Aristobulum
Periliateticum alterius a. Chr. n. saeculi scriptorem fuisso non crediderunt - nam veterum nemo talia tradidit - sed statuerunt et usque tamquam rem certam et demonstratam
profitentur . neque vetus ille Aristobulus carmen Iustinianum condidit neque 'Aristobulus' locum de Abrahamo adiecit, sed nomen 'Aristobuli' et ipsum inventum et subdi licium - salva Peripatetici memoria - illis relinquendumost falsariis qui totum carmen Mosaico colore induxerunt quorum alier Abrahamo primus Mosen substituit, alter illum
secutus sermonis ac rei metricae neque ignarus carmen io-
iiens vexatum ultimus retractavit quique ni omnia me sal - lunt vixit inter Clementem Alexandrinum et Eusebium l. e. non secundo ante, sod tertio I,ost Chr. n. Saeculo. Atque quod ex solis i suae deinceps fuerunt carminis Uri, hici im- mutationibus interpolatorum recentissimos infausto Mosis studio intentos suisse is uam certissime collegimus, id ii, sum Aristobulus' illo cuius excol ita Eusebius describit toto libro sibi liroposuerat ut Graecorum sal, lentiam ex libris Mosaicis derivatum esse evineeret, ita enim incipit si us. Pr.ev. id, ly, lj: cpuvepou ovi iccirnico otio assev o II urmv rq καθ' vox ooeoi 3 Rcti preve poc hori nepte ipTασμέ, oc ei ci- orta TtDv cv σώτη - cohortationis Iustini memineris s. P. lGi- cui mox subiungit Orphea, quem vatem ' Mosaicum' red
17쪽
didit, Aratum alios. eiusdem igitur farinae eiusdemque aetatis et Orphicorum interpolationes et totus ille liber 'Aristobuli' est qui Eusebio si audi fuit et nostri saoculi vii is
doctissimis. quae adhuc de diversis Orphici carminis recensionibus atque de recentissima Aristobuli' aetate exposuimus, titulo carminis quem varii testes exhibent confirmantur. palinodia esse ferebatur inscripta nomine om8 Rcti ses. Iust. Theoph ). tarn Clemens in profreptico nomen quidem non affert, verum carmen describit his verbis: nci iv iudiciv o 'Pei cicelod Tei Tov kpov ovetinc o me itore, druminc h' obv cibusv XoTov. scilicet sepol XoIoi antiqua erant carmina Orphica (cf. Philodem. piet. p. 2s, I - diversa illa a theologumenis arithmeticis D. si I sqq. Ab.); itaque nunc demum Orpheus cum Se ipse retractat verum XoTov tepou perfecisse dicitur. quid autem 'Aristobulus ' 'Op petu: hv etro invetot TS v Rcirci Toviepou XoIov αυTm XETox eviinv dicit: putaveris eum ipsius Clementis verba male intellexisse, certe in hoc quoque hominem vides ab origine rerum quam longissime distare.
Aristobulum maiorem' excepit 'Aristobulus minor', autecessit interpolator Abrahami et similium quem Ilocataeum fuisse probabiliter coniecimus, quo nomine etsi non minuS
subditicio quam 'Aristobuli' uti liceat ad designandum hominem ab interpolatoribus Mosaicis certe diversissimum. atque Ηecataeum' exhibet qui Mosaica aliaque Aristobulorum inventa ignorat omnia Clemens p. 6s2 of Tyd (etsi totus illo est in Mosaicis vestigiis indagandis), cf. v. lZ-Ibi quos 'Aristobulus maior ' delevit, v IH 2I--β quos
idem adiecit. v. 8. Io quos 'minor' immutavit. eundem Hecataeum' adiunctis tamen 'Aristobuli maioris' additamentis reddit theosophus, siquidem huius v. ii. Dp. 2l -- admisit, in reliquis cum Clemente facit; ubi Clemens desicis, sive ' eoataeum' sequitur sive 'Aristobulum maiorem', minoris' tamen lectiones omnes aeque respuit (Of. V. 2.I3 sqq. ili'. 21' a ). est autem ubi theosophus vel clementem aetate suPeret. nam et v. 8 αUTOTE v c servavit et v. I ,- sqq. sto iam apud Clementem leguntur quae postea Aristobulus' amplexus est, quae tamen lectoris alicuius sunt qui v. Due sphaeram male intellexit et v. 2s propter Oceanum mare sustulit: haec ab Ηecataei' aut Aristobulorum' ristionibus quam aliena sint apparet. Ηecataeo 'a ursus antiquior est vetus carminis Orphici auctor quem servavit Iustinus, secuti sunt et scriptor cohortationis cum Cyrillo et Clemens in protreptico atque strom. p. Tybl8. adde Primum quoque carminis quod apud Iustinum legitur compositorem antiquioribus versibus Orphicis u8um esse - iam universa harum rerum historia enodata et explicata est ac sal Eariorum tamquam genealogiam habes sat dilucide depictam.
ut in Aristobulo' sitque in theosopho, ita iam in Clemente varia strata faeile discrevimus. res ad Clemensis operam et fontes diiudicandos gravissima. nam Orphici carminis recensionem et Iustinianam et alteram interpolatam eum novi Sse et in stromate V utramque adhibuisse demonstravimus. sed semel hanc adiit; nam quod partem p. 6'2
quidem et paullo post p. istis et Tys et in profreptico antiqua de fonte Iustini hausit neque in reliquis eclogis Iustini
invenia excedit. horum igitur quorum excerpta Clemens prout res serebat variis locis cum aliis rebus protulit ofoum verbis biblicis composuit quae origo fuerit et quomodo in Clemente spuria a genuinis discernantur, fum demum explicari poterit, cum Iustini monarchiani integram cum Clemente comparaverimus. diversa itaque procedente opere Clemens concinnavit et ad idem propositum conformavit; sed quod praeter versus ab 'IIecataeo' interpolatos carminis quod integrum adhibuit singulas partes in stromate V (nequedum in protrephico) cum sacra scriptura ita congruere dicit ut inde expressae et desumptae esse videantur fallitur et alios fefelli f. nam in v. I 6' (μouvoTeunc Tyrii egregie lapsus est et in v. Ii-2o secum ipse pugnat p. T23 coli. P. Tys, alii autem velut Cyrillus iisdem versibus alia subesse Voluerunt. nimirum lectorum haec sunt, non primi carminis quale Iustinus servavit inventoris. quod Clemens cum ad talia converterit, ipse fessis est disputandi formam universam qua in stromate V utitur a fonte sive sontibus equibus poetarum illa excerpta deprompsit alienam esse, Propriam esse Clementis qui quae praesto erant de deo et providentia commentationes aut collectiones compilavit et cum Sacra scriptura ita comparavit ut Graecorum poetae - testes iam vetusto usu spectati et prohati - sacros libros imitati, sua ab illis furati esse viderentur. De Plura, omnes illas de surtis Orsiecorum dissertationes quas fallaci Aristobuli' umbra seducti ad Ptolemaeorum aetatem referre solebant, apologetarum Christianorum aevo generatas et propagatas esse dico et infra magis magisque illustrabitur. restat Iustinus quem consideratis et detersis interpolationibus quae deinceps fuerunt omnibus antiquissimam carminis sormam nobis servavisse iam ita demonstravimus ut dubitari omnino nequeat . atque quod superest carmen est et ipsum neque vetustissimum neque omni ex parte persectum, at tam bene iuncium ut naturam atque indolem auetoris non minus clare et distincte perspicias quam eorum qui Postea suas sententias adiecerunt Hecataei' et Aristobulorum'. is enim Post exordium sollemne et e antiquis Orphicis repe-
18쪽
fitum primum id ipsum profitetur quod Iustinus illo capite
persequitur, arct,ivindictv sese filio traditurum et post errores veritatem esse declaraturum:
deus est unus ipso non factus et ab eo omnia profecta sunt, ipse in omnibus adest neque tamen ab ullo hominum cernitur, sed ipse onmes videt'; verba et sententia antiquis quae ferebantur Orphei fragmontis consimilia. deus autem hominibus ex bono malum inferi, bellum, mi Sei ias, neque alter est extra dominum', quase a Graecorum sapientia ita Pendens, ut scriptor Iudaeus. aut Christianus talia proferre
aut repetere nunquam ausus sit 'deus vero invisibilis, nube densa circumfusus, cuius splendorem mortalium oculi ferre nequeunt': ea aliquam modo iam redolent Philoneae aetatis et sectae originem. e. g. de nube ignea quae
genti Israel emigranti praselucebat ita Philo vi. Mos. I p. sol
tum esse contendant non intellego. nam dudum pervulgata
etroclo iv vir' 68civoroicit Nooeibdiuvoc lovetoqui alia praeteream. haec sunt quae Orphei nomino Iustini auctor composuit, quae ita comparata sunt ut scriptorem id egisse videas ut carmen exhiberet verbis et vorsibus orphicis antiquis quam simillimum, rerum biblicarum ne umbram quidem secutus, id unum spectans ut Orphea faceret se ipsum refractantem et dei ' monarchiam' profitentem, immo ne hoc quidem invenires, sed ex solis verbis sua interpretatione eliceret: μηδε σε Tu npivsiv GTq8EGGi q)αvέvTα φίλ'c talinvoc os epos . atque haec omnia optime decurrunt, verba atque Colores antiqui, sententia plana et PersPicua. auctorem Primum qui secuti sunt interpolatores quid quisque addiderit mutaverit spectaverit vidimus, homines cognovimus sua quemque indole et industria insignem, IIecataeum' Abrahami studiosum et Sibyllinorum usu conspicuum. Aristobulos' Mosaicae legis seotatores. qui nexum Carminis quomodo interpolationibus quae deinceps se exceperunt tui baverint, dein rursus restituere conati Sini, Verba et Versus corruperint in omnibus iam manifestum fuit ut per singula iterum persequi taedeat. hique adeo paullatim moles succrevit ut diversissimis rebus contaminatis et particulis de - oobe bene male usque iteratis lectorem eneces. quamquam singularum rerum senteni iam et structuram accuratius rimanti fortasse etiam sontis ac temporum indicia indagare confinget . velut V. G IBUM Dv Κpcthinc vo epou RUToc explieantur imitationes
Platonis cs. 'l'im. p. ga A (σlσΘησρυβ Euvemorro clusurciti icta ToTnc qiuxnc carctv RUToq. Sibyllinorum fragmenta ocataeus' adhibuit ea quae omnium antiquissima esse vulgo perhibentur. idem v. i63 σέ ατα novavit (secundum rivευματα v. I si ) et 2I' Beo pinsanu, eundem auctorem agnoscis in v. Ibi Miaepcii versui explendo in aefixo et v. lli ci8αvoTotic, v. 16 hic*αlvei de Triapo . σέλατα d. n. admisit, v. yo in Clemente et Alistobulo legitur ei T(TuRev. opctuv de RT ., V. li TEU- TovTcq dii citobv (8vneti uv male C. Schenklj Θεσμoui: cta . cum v. ii nci,ctio : bh XoIoc, v. 2s ' σTepvoleti de cvBeo cp. hiatum intulit 'Aristobulus minor'; graviora fortasse ex Philone incomita rationem voeari possunt, quem huiusmodi sapientiae qualem interpolatores secuntur vatem in incipem habemus postquam quae de 'Aristobulo' Philonis praedoeessore et auctore vulgo credunt ui vana et suttilia esse comparuit. item in Clemoniis strom. t o. 23 hie illic similia occurrere SVPra ud nota i. quae ne Perseipiar unum addam. initio carminis poeta arcet profanos; ut fugiant ' distulinvr Beo; osqPeiov TE von ita Postulat prior interpolator. haec 'Aristobulus minor' ita transformat ut i, rosanos abire iubeat Peloio Te -
tentia et propositum falsarii in propatulo est: 'legem' Mosaicani omnibus hominibus datam esse neque extra ' legem Salutem Coii sistere (es. v. 2H-' s. li. lGl ox.) - inlo is uidvel apud Philonem frustra quaesiveris (es. e. g. quae niter de vi. Mos. libro gloriabundus I,erseipiatur volui de die sabbati ab omnibus nutionibus recepto vi. Mos. 2 li. i. si), nequedum apologeiae Christi uni aut ( emens aliud cpiaminii baram' sapientiam cum Graecorum lihilosol ita conson-
19쪽
tire vel eius fontem esse docuerunt: illud qui apertis verbis profiteri et alieno carmini intrudere ausus est, homo Christianus suis fertio mehercule p. Chr. n. saeculo non antiquior. denique ne quid desit verbum addam de 'monarchiae' codice F olim Argentoratensi. qui v. 18 βασi hoc certe sumpsit ex Clemente; quod vero v. ibi solus servavisse videbatur cum Clemente et theosopho nihili est. nam idem v. 5- . II-I2 omisit: nimirum eos cum in clemento str. bp. 223 et Tyb separatim cum v. 163 sqq. et 2Ii sqq. fractari videret a 'monarchiae' carmine non minus alienos esse arbitratus est; v. Ibi autem quoniam in Clemente p. sisy v. Ig-Ibi cum v. 8-Io coniunctos repperit carmini adiungendum esse censuis. itaque codex collatione Clementis(stroni j inferpolatus et a 'monarchia' procul habendus est
20쪽
Haec postquam ex more hilitis UniVersitatis praefati sumus veniendum est ad alteram eamque graviorem officii partem. Etenim vertente anno dies recurrit faustissimus et auspicatissimus
at sane Uni Versae patriae nOStrae Uni CE CATUS, regis nostri Clemen
tissimi, imperatoris Germanici augustissimi
natalis, quem Cum Borussia et Germania haec litterarum universitas Eridericia Gulielmia Rhenana sollemniter concelebrabit. Atque gratulationis Publi Cae CommUntiamque Votorum interpres erit
vir amplissimus doctissimusque R IN HOLDUS NOSER PRO
FESSOR PVBLICUS ORDINARIUS, cuius ut orationi Ceterisque sollemnibus prompto lubentique animo intersint, ipsius illustrisque
senatiis nomine Curatorem Uni VersitatiS egregitim, Professores Amplissimos, doctores Clarissimos, Commilitones oriantissimos, magistratus regios imperatorio Urbi Cos SPECtatissimOS, et qUiCUmqtie rQbus nostris ac litterarum studiis bene Volunt, sitia Par est observantia rogamus in 'iinnatis.