Epistola invitatoria ad observationes magneticæ variationis communi studio junctisq[ue] laboribus instituendas.

3쪽

EPISTOLA

INVITATORIA

Observationes Magneticae Variationis communi studio junctisq; laboribus instituendas.

CURIOSO ERUDITO LECTORIIo H. CHRISTOPHO Rus ST uRMIus, P. P. Obsertantiam ει Salutem, s

Ugescentium temporis progressu scientiarum exemplum 1 inter caetera luculentissimum , adoleseens indies magis magisque Magnetismi Θεωρμα nobis exhibet. Etenim, ex quo mirandi lapidis ad mundi polos & axem suos ac commodandi virtus, a tribus quatuorve retro seculis, innotuit alteram enim ejus attractivam, quam vocant, is cultatem, nulli forsan aevo ignotam,hic attingere nihil attinet) δέ acus ver- , &Amalphita

so divulgari coepit; inventa priorum subinde suis locupletarunt observationibus posteriora tempora, cum in aquis librati magnetis verticitatem Ro- gerim Bacon, deinceps mν,h e. variam ejusdem & vetoriarum acuum a meridiana sinea, in variis terrae locis, deviationem Seba a-mιι Cabottis, earundemq; in AZoribus Insulis ανιλιο κν Gndata oriedis, Inclinationem deniq; tum harum tum ipsius magnet1s ad viciniorem tertie polum Robertus Normannin&c. animadvertissent: Neq; defuisse huic nothraeculo, quo, ex more suo, ditaret & locupletaret transmissos ad se magneticae quoque hujus notitiae thesauros, in propatulo est. Dudum enim ipsi suboluit, Declinationes istas, quas vocant, sive deviationes magneticae directioni' tametsi alibi in orientem, alibi in occidentem, hic plus, ibi minus, exerrent , etiam sub uno eodemq; meridiano,

4쪽

non exerrare tamen absq; omni regula; sed cum e. g. in Corvo, Flandrica. rum InJussiarum una. septentrionem ipsum exacte monstret acus magneti- ea, Inde progrediendo Versus ortum , sub eodem fere tractu latitudinis, eius devhationem Orientalem subinde crescere usq; ad Plemuthensem meridianum sub longitudine 3 o. gr. inde paulatim iterum decrescere ad so usci; longitudinis gradum , a quo termino de1nceps in occidentem dei issere occipiens, similia subeat diverticuli incrementa & decrementa idonec sub longitudine i a o. gr. in viam quali rediens , mox in orientem iterum magis magisq; evagari sustineat: Cujus rei telles, inter alios noCis alligat Simon Sterinus Lib.V. dς la Geographie Def. I. Petri Plancti Observationes bene-multas, non sine magno sumptu & labore multo collectas ; quibus, cum Viris Doctissimis aliis, succinit Nobilismus DN. LEIBNIΤZIus, nu- ,, per adeo in epistola quadam ad Amicum testatus , in manibus se habitisse Mitineraria navigationum in Indiam Orientalem , ubi in toto cursu itioniis &,, reditionis, pene quotidie aut certe saepissime, observata erat declinatio &,, notavisse, quod, nave parum multumve progressa, etiam parum multum-ο, Ve mutaretur de elinatio &c. A paucis autem retro annis illud porro animadverti coeptum est: Sicut in diversis locis variat memorato ante modo magnetis deviatio ue ita nec in

uno eodemq; loco quod creditum hactenus fuerat) eandem illam manemac perpetuam ; sed subinde, nec prorsus tamen irregulariter & sui Eortis limitibus, ad eandem meridianam tuo tempore paulatim iterum redituram. Sic Asianus Auroat, testibus hemeridd. Romanis ad annum

I 67O, Romae, aliquot lineis meridianis quam potuit fieri diligentissime ductis, loco commodo eoq; diverso, circumspectis probe undique angulis

omnibus, ne quid ferri aut alterius avocamenti circa marmor cui lineas in duxerat inveniretur , adhibita insuper acu magnetica, tres ulnae Romanaequ)rtas longa , deprehendit in omnibus istis lineis, hanc a meridiana in OA casum plusquam duobus gradibus aberrare; cum ex Observationibus olimi dem habit1s constaret, acum Orientem Versus ad octavum usq; gradum declinasse. Eodem anno d. aa. Iun. St.N. Celeberrimus Here , qui anno 164a Dantisci magneticam declinationem sumina industria observaverat,& una cum ipso eodem tempore, sed Regio monti, Clarissimus Lin mannis, occasum Versus ad gr. 3. min. s. utrobiq; conversam, aliter longe quam

olim rem habere deprehendit, & declinationem, iteru quam studiosissime

5쪽

investigatam, ad I. gr. ao. min. eandem plagam versus, tunc omnino veringere; sicut et 8. annorum i patio ad a. gr. I s. min. aucta fuerit. Et cum

hujus eiusJem Vim eniolllabores anno eandem declinationem

duos tantum gradus, anno G 28 Unicum sere a meridiana occasum verissus abesse notassent, quam seculi hujus initio tamen, vel exeunte priori, ad ortum, & quidem 8.Ar.d O. min. extitisse Clarissulis Creterm ejusdem olim Praeceptor, constanter asseveraverat,ac in delineandis Sciatericis semper adhibuerat ; inde, Declinationem magneticam Dantisci singulis fere septenis annis, aut accuratius loquendo annis 6 &mensibus , ad integrum gradum.& sic anno uno 9 min. s. sec. excrescere &c. quae Vid. Lib. I. Machin C . Cap. XVI. p. 3 s9. Quo eodem loco meminit Anglicarum quarundam Observationum Lymhousii prope Londinum, primum a Cl. Eamuso anno Isgo, deinde a G. Contero anno Isaa, deniq; a Cl. Gistebrando anno 163 . habitarum ; quarum prima declinationem 1 tagr. I 6. min. secunda IEr. min. tertia A. gr. 3. min. 3 o. sec. in Orientem sic. demon,

straverunt.

Atque hae ipsit Anglicanae Observationes errorem Ingenios mi Dn.

Petiti correXerunt , quo erroris ipse veteres accusaverat in observandam netis declinatione, cum ipsam in tribus diversis lineis meridiatus anno isso in diversis locis Urbis Parisiorum, non nisi ob gr. versus Hellespontium comperisset, antiquitus, Orontio Fineo oecasse Franco testibus, s aut Io, aliis juxta Sennenum ct insessum , ii 2 gr. supputatam. Hanc igitur

diversitatem chin non ex errore quodam Veterum, uti primum putaverat, sede reali Declinationis mutabilitate pendere, jam coepisset credere; ut semetipsum penitus convinceret, subinde nova fecit experimenta in diversis locis, decrescere continue declinationem observans; ita ut anno mense Iunio , postquam meridianam lineam exactissime , per varia Agi muttia, ope quadrantis aerei spedd. in diametro habentis ante&post meridiem capta, designasset, eidemq; notae melioris acus, unam 7 aliam Io di. σitos longam, applicuisset, eas reperiret unum tantum gradum vel circiter, I anno 166s, i O. min. non amplius, proximeq; sequenti I6c adhue minus, declinare. Eadem pene fata, quae Dir. Petitum Parisiis, Norimbergae nostrae Viis tum vere-Experientisimum IoΗ. GEORGIuM VOLc N M, Med. D. de Practicum ex multo tempore felicissimum, pro nuper manitarunt, ut, ignatus commemoratarum ac similium Observationum omnium, in hanc declinationis magneticae diversitatemincidens. erroris primum antiquorum

6쪽

traditiones insimulare, deinde vero, monitus aliunde, iis praesertim quae de Dη. Eoutι Observatione Li Giornati Romani legenda offetebant,institutis omni cura & industria pluribus diverso tempore experimentis'. illud variantis Declinationis Phaenomenon apprime confirmaret. Is enim, ut alioquin est rerum pulchrarum omnium curiosus ac sciendi, provehenda rumq; scientiarum, cupidissimus quo nomine quoq; inter Naturae Curiosorum capita Heliantsi nomen dudum obtinuit;) ita Sciatericorum designandorum exercitio jucundissimo frequentius insudantem, anxium pridem cum haberet, quid caussae tandem subesset, quod, quae tanta cura, secundum artis regulas, inPlanispraesertim immotis ac declinantibus, quam exactissime delineasset, solaria notabiliter a coelo dissentirent omnia ; frustra tentatis variis , ad corrigendum errorem, & praecavenda pnesertim, quae suspicabatur, magnetis avocamenta , subsidiis, ipsam tandem hujus declinationem quam Orientalem & 8 quidem gr. heic locorum con-

stituit. Designatis ergo in loco plano fixoque circulis aliquot, & erecto

ex eorum centro communi stylo , cuna lineam meridianam secundum modum vulgatissimum adinvenisset, applicatae decenter magneticae pyxidis acu aQn in Orientem, sed, quod nunquam suexat suspicatus, in Occidentem notabiliter declinantem admirabundus intuetur,& rem novam ac insolitam, postquam iterum iterumq, istam pari semper successii tentasset, Amico cuidam suo Dn. Georgio Christophoro Eimmari, uti variarum ar. tium,sic Astronomiae organicae cumprimis & Gnomonices etiam peritissi. Ino Viro, narrat,ostendit, inculcat, ac deinceps hujus ejusdem solerti auxilio& singulari dexteritate, meridiana linea in loco aperto magis, modis variis&vulgari isto plerisq; accuratioribus, designata, di versis annorum plurium partibus magis magisq; confirmat ; Occidentalem acuum Declinationern constantes ad s tum usq; gradum reperiens. Et hanc quidem rem omnem, cujus tota ratio ex adjecto Schematismo plenius intelligi poterito oculatorum testium plurium meoq; post coetera testimonio compro, batam, cum ad Regiam Angorem Societatem, ante biennium & quod e currit , detulissem, ab Ejusdem Secretario Dn. Robe to mobio d. 6 Apritiis St. V. I 68o hoc responssi accepi : Meam istam de acu magnetica ,, narrationem Opportuno tempore inhuc pervenisse, eo ipso quippe , quo,, toti fument in ejus rei disquisitione, cum nuperrime fuisset illius variationisse experimentum captum Greentici, O mill. Londino remoto loco , & reis

7쪽

se se per literas complures Anglorum suorum, quibuscum literarum comis mercium sibi intercederet, ut similia suo quisq; loco tentaret &c. '' Haec omnis vero Lectori Erudito, tametsi plerorumq; ante satis gnaro 'proculdubio, in memoriam hῖc revocare ideo constituimus, ut nobiscum perpenderet, an non Optandum esset cum Nobilissmo Hevelio, ut hocce ne-isgotium ubivis locorum majori quodam conamine, quam hactenus, astre-,, nuis rerum naturalium Scrutatoribus susciperetur, & communicato con-issilio passilia experimenta, secundum certas leges ex pacto quasi quodam &unanimi consensu receptas, instituerentur. Quod equidem consilium cum a NOAlii O VOLCSA MERO nostro Viris quibusdam Doctissimis per literas expositum, eorundemq; calculo comprobatum omnino fuisset, consultum deniq; Viro evehendae humanae sapientiae&felicitatis cupidissimo visum est , ut Epistola quaedam invitatoria meo nomine in publicum prodjret, qua Curiosi Germaniae saltem nostrae passim, ad magneticae deis

clinationis Phoenomena curatius imposteruna notanda, remq; adeo totam

junctis viribus solicite perficiendam, excitarentur. Cui quidem ejus tam justo desiderio deesse tanto minus potuimus , quo magis animus noster sponte sua in id midii laborisq; genus sertur, & experimentorum singulari voluptate dudum capitur 3 & quo plus fructus & utilitatis ex eo consilio tam Naturali Philosophiae quam Reipublicae , Nauticaeque cumprimis , expectandum inde judicavimus. Primum enim , cum Renati Des-Carres cujus Viri acumen alioquis & multa sane in Mathesinae Philosophiam Naturalem merita merito suspicimus ingeniosa praeis sumptio multosalios eb induxerit, ut cum ipso statuerent, magneticas deis c nasqnes ad solas inaequalitates terrae, quae in ejus partibus exterioribus occurrant ut alibi sic. plura ferri ramenta plureSq; magnetes reperiantur quam in locis aliis ) adeoq; ad irregularem plane caussam, esse referenda. earundemq; variationem quae jam tum quorundam sagacitati subota luerat) non aliunde quam ex eo pendere, quod ferrum quotidie ex unis terrae partibus in alias tranferatur &c. illae profecto , quas allegavi mus perius, virorum sagacissimonim Observationes recentissimae alia omnia

suadere omnino videntur; quando haut obscure ostendunt,&eodem temopore per tractus terrarum beneuongos declinationis vatietatem certos timcrementorum ac decrementorum gradus Observare, & cum temporum decursu eandem, non irregulariter & subsultorie, nunc in his nunc in aliis,

ibi in ortum: alibi in occasum, lac parum isthic multum &c. sed regulariiatei siticin plerisque simul, in eandem partem, & eadem circiter incremet

8쪽

torum aut decrementorum proportione, mut ri; prout sane ex habitis hactenus accuratioribus Objservationibus constat, in multis Europae nostrae locis, in quibus antehac acus versoria in ortum notabiliter declinaverat, eandem ad meridianam lineam propius quotannis accessisse tandemq; δε- .perata ista eodem fere tempore in iisdem illis locis, simul ac senael, in oc- .casum se convertisse, gradatim isthic iterum & aequabiliter fere, ac longius subinde, excurrens. Quae res si porro pluribus, & in quamplurimis sub quovis parallelo locis accurate quidem institutis, experimentis confirmaretur ; non solum indubia foret effectus admirandi regularitas, sed etiam it. lius caussam altius longe quam ex ferri mineris arcessendam esse, in propatulo, & quod ausi jam sunt acutissimi quidam Viri ex paucis istis ) e collectis undique&in ordinem tabulast decenter digestis Observationibus , hypothesin pro explicanda rei scitu diguissimae causa formare, multo facilius

futurum esset.

Deinde vero, deprehensi certius ista regularitate variantis declinatio innis sub unoquoq; parallelo, longitudinum ex ipsa terra petendarum spes aliqua, Geographiae insigni emolumento, fortassis esset affulsura ; Rei na ticae certe inportubus ex nota latitudine & magnetis declinatione quam sub eadem quidem latitudine non nisi paucissima & magno intervallo, quod errare nautam prudentem non pateretur, disjuncta loca eandem hisbere possent inveniendis,ingens commodum foret experundum ex ejusmodi portuum tabulis indies magis locupletandis, qualium in eum finem primum paratarum honorem Prancio Sterinus allegato supra loco adtribuit. Conser.Xircher. Art. Magn. Lib. II. Part. VI. cap. I. Probi. s. Quamobrem, cum nulli dubitemus, reteros etiam imposterum magno numero, suo quemque loco, vel popularium suorum superius laudatorum exemplo excitatos, in commune collaturos esse observationes suas in hoc genere exactissimas ue ideo Germanos etiam nostros ad institutum adeo laudabile & proficuum, ea qua par est observantia & humanitate, invitare nunc audemus, insimulq; quibus aut conditionibus aut legibus nobis, & Amicis quibusdam Viris Prudentissimis, hoc observationum genus institui videretur omnium commodissime, monere , ita tamen ut allorum quoq; monita &consilia meliora non solum accipere promptissime. sed di sequi lubentissime certum sit.

I. Ilao circiter eodems anni tempore Observationes ab

universis institui, consultum sores proculdubio, re

9쪽

modus mazis fuerit' accomodus : Imo, designari fe- mel Aacte meridians sineae super immobili quodam plano , singulis pol Iea mensibin acum messoriam applicare re, si qua interim Declinationis maristas acciderit, notare haut inutile futurum esset. II. Quibus ad manus sunt quadrantes V In strumenta an dilara inminu imgraduum di visa i eum Augulo, Petito lac. per Azimutha es altitudines solares rem

felicius conscient, aut eorum m0Drum un0, qu0S

habet Uroheres Lib. II. A t. r. Parte m. cap.L.M his destituti mediis, Heveliana meth0do, quam Cales. Asach. Lib. L cap. XVI. mariam tradit,Eimmani nostri Schematismo haut obscure expressam, citra magnas impensas es cum fructu utentur e nemo autem si forum erectorum umbris quae mulatissima coeteroqui rinio est) aut milibus confidet, nsin sub-sdium'coeterorum experiment 0rum confirmationem;

quandoquidem in plurium, diversa methodo instilutarum, Obser ationum consensu, melilares a sequioribus etiam aliquid bomaccipiunLIII. Praestaret etiam duas minimum acus Q qmavis obgemmatione adbiberi, eam quam optima3 D nec parvulas nimium,quae disserentia3Deciunationum exaae fatis imdicare u0n alens, nes etaue granderi qum molesua

fabrefert, ut infundo arcum saltem plurium graduum in minuta singula. aut quina saltem; trans mersalibus lineis dimisorum, haberent: quales equidem ab artim bus Morimberiensibus peritissimis omni sudio pretios

justo utparentur,se curaturumsedulo Laudatissimus DN. VoLcXAMERus recepit. IV. Ese

10쪽

ΙV. Esse mero ad hoc observationum genus ejusmodi locum eligendum, qui planus re ad libellam exaequatus nulla latentis magnus i aut vicini ferri fallacias 'edussit, nobis etiam non monentibus, unusaui Lfaci ejudicabit.

sic igitur juncto studio & unanimi conatu s Curiosorum quisque suo: loco per universam Germaniam nostram quod idem exteros quoqi in tuis quosque regionibus pari consensu facturos nulli ambigimus magnetis declinationem quotannis aliquoties inquirere, Observationes porro suas, quo mense ac die, quove instrumentorum apparatu factae essent, quot item graduum ac minutorum a meridiana linea in alterutram partem secessio fumet deprehensa&c. ad mobili imum D N. UOec RAME Ru M perscribere, non gravarentur , facturi essent utiq; rem nobis oppido gratissimam &publico bono nostra opinione longe utilissimam : Ita sal vere iterum iterumq; universos observanter & ossiciose ; ita valere jubemus omnes ac

me & .vivere felices quam diutissime. Altoria Noricorum Prad.