Parmenidis et Empedoclis doctrina de mundi structura [microform]

11쪽

renam lateriem intellexisse, neni in dubium ore credo. Ipse appellat illa elementa ριορ ναι l. e. species Seu genera ειδ materiei. x duobus his generibus, luce et nocte, constat totus

Quomodo ex his materiei speciebus mundum constructum sibi fluxerit Parmenides, si velimus. quaerere, in primis notandum est, tu id de errae figura et situ docuerit. Terram autem docuit rotundam esse, et aequalibus undique a mundi ora intervallis distantem, in centro consistere, eamque tremiscere quidem interdum, haud tamen iuveri, sed circum hanc tanquam centrum coelestes orbes circumferri. estis est Diogenes Laertius IX, 21 de ammenide loquenS: πρωτος τῆν γῆν ἀπενηνε σφαιροειδῆ καὶ ἐν μεσωκεῖσθαι. Idem testatur Plutarch. lac. III, 15 Παρμενίδρς, si1-

motus speclari, unusquisque intelligit Parmenides quoque prImus, teste Posidonio, terram in quinque Zonas distribuit quarum mediam torridam nimis latam fecit, ita ut circulorum tropicorum intervallum excedat ambas autem temperatas habitabiles dixit. Quaenam vero e sententia Parmenidis coeli constructio est circa hanc in medio mundo quiescentem terram Hanc quaestionem spinosam et controversam, ut mihi Videtur, omni ex parte dijudicare licet ex loco classico Stobael, quem, quomodo explicandus sit, viri docti valde dubitaverunt et contenderunt. Ille locus apud Stobaeum Ecl. hSs. I, 23. 1. p. 482 Sq. ita legitur: Παρ-

12쪽

ωπάρχειν, ἐντινα καὶ δαίμονα καὶ κυβερνητην καὶ κληδουχον vulg. κληρουχον ἐπονομάζει, δικην τε καὶ ἀναrκ ν. Καὶ τῆς μεν γῆς

ονρανοπι φ' v I Idy τὰ περθεια. Hunc locum corruptum esse quis non vidit Varia fortuna

Verba καὶ το μεσαίτατον πασῶν περιδεῶν πάλιν Necod 7 emendare conati sunt viri docti. Earsten ' putat Stobae verba sic

Scribenda esse: καὶ το ριεσαίτατον πασῶν περ H πάλιν πνρωδος, redens ocidisse κεντρου τα ιν εχειν aut simile quid, quod in insimum hunc sive terrenum orbem conveniat. Sed haec nimis arti closa conlectura non tantum aliquid autologiae simile, sed etiam salsum sensum praeberet. Etenim το μεσαίτατον πα-σων non est centrum univerS vel τα περίγεια, ut pinatur Ear- Sten, sed media corona omnlum tam miXlarum, tam purarum. EX eadem ratione. mlh relicienda videtur etiam emendatio oeckhil ), qui pro περ os conlecti περὶ et Supplendum censet στερεον ac si dicere voluisset Stobaeus, inlimum nucleum sc universi esse solidum et circum id ignem. Quod si dicere voluisset Stobaeus, nonne scripsisset του παντος pro πασων Ad Verbum πασῶν autem mihi supplendum Videtur στεφανῶν. DaVisius condecit: καὶ την μεσαιτάτην πασῶν ἀραιῶν πάλιν πυρωδη, quae conlectura, ut dam Narsten annotavit, repugnat ipsius Stobae testimonio, qui unam tantum ἐκ του ραιου, puro candore nitentem coronam, memorat. Ego autem censeo, simplicissimam et verisimillimam con-Jecturam esse, S legamus: 'ν μεσαιτάτην πασων μικτων pro περ ων πάλιν πυρωδη, et mediam omnium mixtarum terum eo-

pro sp o legendum est: et φ' . ' Parmenidis leatae carminis Reliquiae ii 246 Ann.' Annal. lit. Ηeideib. a. 1808, Fase. 1. p. 116-118.

13쪽

ronam igneam esse. Omnis enim obscuritas, quae liuic loco lu- esse videtur, evanesit, si modo animadverterimus sub Voce: σω φανη πυρωδης Va diVersas res esse compreliensas. Nam Sto-haeus coronas UniVerse enumerat tres genere unam εξ ραμυ quam αἰθερα Sive ληιπον appellat armenides , alteram ἐκ πυκνου l. e. τὰ περινεια et plures medias inter has μικτάe. Hae mixtae coronae autem sunt partim siderum orbes partim aeris et meteororum orbis. Mixtae autem nominantur quia miXtae sunt X utraque materie specie, aetheria et terrena. Quaerendae autem Sunt

non in spatio vacuo inter ambas puras, sed In his ipsis quod discimus ex altero Stobae loco in ubi legimus: Παρμενίδης πρῶ

ε τω πυρωδει ἀστερας, περ υρανον καλεῖ. X hoc Ioco etiam cognoscimus, quomodo Parmenides sibi ordinem coronarum mixtarum cogitaverit et quid sub corona illa media mixtarum intelligendum Sit, quae iterum ignea πάλιν πτρωδ' a Stobae dicitur. Est enim nihil aliud nisi coelum stelli serum, quod ουρανον appe-lasse armenidem reser Stobaeus. Igitur non tantum ηολουμπον, sed etiam 1 ρανον Stobaeus appellat coronam igneam. Ille est

αἰθερι. Eodem nomine autem utrumque appellat, quia moti)μπος Secundum opinionem armenidis orbis continente ardore lucis vel corona aetherea mundi suit, τυν υρανόν autem Veteres plerumque tanquam orbem igneum diruptum centemplabantur, qui terram et aeris orbem circumdat veluti corte arborem. Haec opinio secundum quam Olympus supra coelum ουρανον situs est, ex religiosis Graecorum notionibus exorta est. Iam apud Homerum cacumen Thessalici montis Olympi, in quo sedes deorum, per foramen coeli, terrae tecti, in Aetherem sese extollit. Haec cogitatio remansit, mutatis etiam de terrae coelique natura

et phys. I, 25. p. 516 518.

14쪽

notionibus A lillosophis semper Olympus ut τοπος περουράνιος memoratur, puro candore, terrena caligine Immunis, aetherea Zona mundi. ordo sphaerarum autem hic est. In superiore et aetherea regione mundi suprema sphaera est Veneris, sub qua illa Solis et sub hac in conssnio aethereae et terrenae regionis coelum stelliserum ουρανος , quod, ut e priore allato loco vidimus, orbes Lunae et Agris subsecutos esse amrmavit. Quod solis orbem supra stellarum coelum esse cenSet, commune habet cum AnaXimandro. Hujus Parmenideae imaginis mundi depictionem vides In g. I. Ex hac pictura videmus, coronam igneam, quam appellat v- ρανον, mediam SSe omnium miXtarum, supra quam orbes Veneris et Solis, infra quam orbes Lunae et Aeris revolvantur circa terram in medio mundo quiescentem. Et quia etiam mundum dividit in regionem aetheriam et terrenam sive lucidam et opacam, armenides de eo dicit s. 11:Ἐνθα πυλαι νυκτος τε καὶ γρινατός εἰσι κελευθων.

In hunc medium totius mundi orbem posuit Numen, λίμοναῆ πάντα κουβερνῆ, quam κληδουχον, δίκην et νίγκην appellat.

Quid hoc sibi fuit Veteres terram discum et coelum ut campanam eam tegentem, stellas autem non in coelo TXas putabant. Parmenides vero cognoVerat coelum esse Sphaeram continentem terram globosam undique circumdantem, in qua stellae amXae sint;

quod exprimit versibus 136 138:

15쪽

Sphaerae stelliferae sive του ονρανου l. e. rmament conve sione oritur die noctisque vicissitudo et quaevis mutatio naturae, quae ab hac pendet. Eam igitur messorem et gubernatorem et tanquam sontem et originem omnium motuum coelestium conSiderare licet, qua propter etiam seriores Astronomi et Astrologi illam Sphaeram Primum mobile nominabant. Haec est causa cur hanc sphaeram Parmenides sedem divini numinis habuit, cuius viet moderamine mundus regatur et universum c0ntineatur. Planetarum unum tantum novit nempe Venerem, reliqui ei ignoti sunt. Igitur septem sphaerarum coelum, quod κοσμον Vocant Pythagorei, hic plane non invenitur orbem laeseum autem apud armenidem nihil aliud esse nisi ipsum coelum stellatum l. e. τυν Ovρανον Videmus eclysis versibus 139 142:πως αα καὶ ἐλιος ἐδε σελην

Hic γαλαξίας κνκλος, ta lactea, τρανιος dicitur, quia ἐν τοι τραν b, in coelo stellato, sedem habet, et ab Olympo, qui coelum cingit, distinguitur. Aether autem communis dicitur, quia

omnia superiora e eo constata sunt. Idem etiam cognoscitur X Stobae verbis p. 574 Παρριενίδης το του πτκνου καὶ Ου ραιουμίγμα γαλακτοειδὸς ἀποτελεσαι χρωμα. tenim, si via lactea X mixtione lucidae et caliginosae sive rarae et densae materte orta St, non in Aethere, sed in conssilio aethereae et terrenae regionis l. e. in coelo stellato sita esse debet. Cui sententiae etiam hoc consentaneum est, quod Stobaeus p. 32 refert: Παρμενίδης τυ εμιον καιτ ν σελήμην ε του γαλαξίου κυκλου ἀποκριθῆναι τον με ἀποτον αραιοτερου μίγματος, ο δὴ θερμον, τον δε ἀπο του πυκνο-

τερον, περ νυχρον Quum enim Solem supra, Lunam infra orbem lacteum sive coelum posuisset Parmenides, putabat etiam X

ipso illo orbe excrevisse Solem et Lunam, illum puriore et salidiore, hanc Digidiore et crassiore natura praeditam.

16쪽

Ex hac explicatione Parmenidis placitorum de rebus physicis lacile etiam id intelligitur, quomodo duo loci obscuri interpretandi sint. Alter est Stobael I, 24. p. 50M: Ἐναξιμένης καὶ

Παρμενίδqς την περιπορὰν τῆν ἐξωτάτω τῆς γῆς εἶναι τον ουρα-νον h. e. Summum Drbem sive circuitum, non totius universi vel

mundi, sed terrenae regionis in mundo esse coelum stelliserum. Alter est Ciceronis de natura decorum I 11: Parmenides commentitium quiddam coronae simile emcit, στεφάνην appellat, continente ardore lucis orbem, qui cingit coelum, quem appellat Deum. Non ingentem orbem, sed coelum, quod cingitur ab orbe continente ardore lucis appellat deum. Coelum autem quod appellat Deum, est υρανος et orbis continente ardore lucis, qui illum cingit, est 'Oλυμπος l. e. aetheria regio mundi vel orbis

aetheriuS.

Quod Vir Clariss Narste Parmenidem de structura mundi statuisse docuit resutatur hac ipsa declaratione armenideae maginis mundi. In tribus autem maxime erravit vir doctus. rimum, quod putat τον ονρανον l. e. orbem stellarum esse Xtremam mundi Oram, coronam supremam, quae muri instar x et solida reliquas omnes contineat. Confundit igitur Oλυμπον σχατον et υρανόν ἀμφὶς εχοντα, coelum stellatum, qui est media inter mixtas corona. Deinde, quod coelum septem sphaerarum interponit inter terram et illam supremam coronam. Denique, quod putat orbem lacteum ab orbe fixarum vel omnino stellarum diversum esse. Haec omnia a Parmenidis sententia prorsus aliena Sunt.

Mundi structura, quam Empedocles sibi nxit, sere eadem estac armenidis Eum quoque in medium mundi centrum posuisse terram quiescentem cognoscitur ex Aristotelis de Coelo ΙΙ, 13 verbis: μι δὲ μενει fori , 'τουσι τὴν αἰτίαν καὶ λεγουσιν,

17쪽

πεφυκος φέρεσθαι, διὰ τὴν αυτην αιτιαν. dem testatur Simplicius ad Aristotelis de Coelo ΙΙ, 13. Porro lutarchus apud Eusebium Ι 8, 10 Empedoclis placita reserens dicit: εἶναι δὲ

κυκλω περὶ τῆν γῆν φερομεν δυο ἐμμσφαίρια , το μεν καθολουπυρος, ο δε μικτὰν ε ἀερος καὶ λίγου πυρος, περ ιετας τῆν νυκτα ιναι. Hic Vocabulo με σφαίριον non usitato sensu usum

fuisse auctorem Jam Inde apparet, quod de eo dicit, In orbem moveri circa terram. Igitur duo illa hemisphaeria sunt duae sphaerae concentricae sive homocentricae, e quarUm conversione circa terram vicissitudinem te et noctis oriri putavit Empedocles. Quis in his non recognoscet ambas illas coronas armenidis, quarum altera est Iucida et Ignea, altera autem caliginosa Quomodo autem ex illarum revolutione circa terram diei noctisque vicissitudo oriri potest Id apparebit, si modo recordemur, quid de natura solis et coeli placuerit Empedocli. De solis autem natura plane aliter sentit a Parmenides. st enim ei non singulare corpus in aethere seu orbe igneo se movens, sed quasi lens caustica in ipso coelo crystallino. Coelum autem pariter ac Parmenides conssntum orbis aeris et ignis habuit, quod cognoscimus ex lac. II, 11 Stob. I, 50M: απεδοκλῆς στερεμνιον εἶναιτο ουρανον ξ ερος ουμπαγέντος πο ουρος κρυσταλλοειδῶς τοπυριῶδες καὶ ἀερωδε εν κατέρω τοὐν ήμισφαιρίων περιέχοντα l. e.

coelum crYstallinum infra ignem positus sejungit sphaeram ignis ab sphaera aeris Lente illa caustica coelo crystallino alicubi insita ardor lucis sphaerae superioris colligitur in unum locum, Unde oritur Species solis in coelo, quapropter Diog. VIII, 7 ex sententia mpedoclis solem πυρος Θροιηι μέγα Oeat. TeStan

Hic olympus, in quem refulget sol intrepida fronte, manifeste est olympus armenidis seu corona Superi0r, orbis igne US,

18쪽

crius lux in soco illo coeli i. e. του ονρανου in UnUm concurrit ad splendorem solis ). Quocum convenit, quod egimus apud Plutarchum l. c. ὁ δε ηλιος τὴν φυσιν ον εσx πυρ, ἀλλὰ τουπτρυς ἀντανάκλασις, Ἀμοία 'li d V δατος ινομεν et Tyth.

κτλ. Unde videmus solem non esse corpus igneum, sed oriri refractione ardoris circa terram circumfusi et acceptam lucem a coelo speculi instar reIundere Solis autem splendor certo tantum coeli loco assulget, eo nempe, ubi lacus ille sive lens caustica coeli sphaerae in lixa est. Quae gitur sphaera crystallina dum re-Volvitur circa terram in medio mundo quiescentem secum Vehit solis discum sibi in lixum, qua ratione oritur vicissitudo diei et noctiS. Quibus expositis lucem etiam asserre possumus narrationi illi miraculosa de Empedocle: Ἐμπεδοκλῆς δυο ηλιονς, ον μεν ἀρ-

πυρος Ο ὐλιον '). Plerique in hoc primigenio sole Empedoclis Vestam seu Iovis custodiam, quam hilolaus in medio mundo esse statuit, cernere Voluerunt pariter ac in illa ede, quam armenides assignat umini, quod vocat ecessitatem et Iustitiam. Utrumque salsum. χ λιος ἀρχέτυπος non est corpus quoddam coeleste, Sed το πυρ περι τῆν γῆν l. e. orbis igneuS, qui orbem aeris cir-

uvταυγει hie intiliter dictum ut g. 195 de luna solem intuente recte molinit jam arsten Empedocl. Reliq. p. 219. ' Stob. et phys. I, 26 p. 30. Plut de lac phil. II, 20. us. Prop. Eu XV, 23. p. 836 Galen Hist phil. XIV, p. 37.

19쪽

cumdat. Alterum igitur hemisphaerium, primigenio igne repletum est ipse ille orbis igneus seu armenidis Olympus, cuius ardor lucis in soco coacervatur, quo i, ut solis imago appareat in coelo. Sol autem visibilis non re, Sed specie tantum existit. Totam enim sphaeram mundi Empedocles in duas regiones seu Zonas hemisphaeria vocat lutarchus dividit, alteram candentem et lucidam, alteram opacam et humidam. Illa est ipse λιος --χhi'ος, in hac autem nos terrae incolae videmus illius candoris

ἀνταυγειαν i. e. maginem a coelo Veluti a speculo repercussam,

quae repercussio luminis superioris est sol visibilis. Empedoclem anni quoque varietatem Xplicuisse scimus. Sed qu0modo explicaverit valde obscurum. mci aestatis et lemis vicissitudinem oscillatione vel libratione quadam utriusque orbis aeris et ignis, Empedocles docuit. Et e verbis: τροπην του λίον

cet, rem ita sibi informassse videtur, ut adjecta gura ΙΙ monstrat. Sit terra, quam non globum, Sed discum esse putavit, L en illi, polus mundi, ABD situs aestivus coeli crystallini, A B D ejus situs hiemalis, Metra sol visibilis In coelo, A solis circulus diurnus tempore aestivo, Λ B ldem tempore hiemali; L et M sunt limites, quos sphaera librans transgredi non potest, alter circulo cancri, alter circulo capricorni respondens Quum hieme coetus crystallinus υ υρανδο in directione , deorsum moveatur, hoc tempore major arcus circuli diurni A B sub terra sive sub hori Zonle est, quapropter tunc temporis noctes longiores dies autem breviores nunt. Aestate autem res contraria est. Arcuum diurnorum solis igitur ampliscatio et diminutio in vicissitudine aestatis et hiemis hic non ex obliquitate Eclipticae, sed ex libratione se oscillatione του νεα- νου inter circulos tropicos derivatur. Atque motus annuus solis i. e. τροπὴ oritur circulis tropicis qui coelum Aὼν ουρανον

' Plae. II, 23. Stob. I, 26.

20쪽

deorsum sursumque oscillans tanquam in arceres includunt et quia circa terram se revolvens coelum cui inest sol, eum impedit, quominus Via recta progrediatur. Fateor quidem hanc expositionem non omnibus scriptorum locis consentire, sed non video aliam, quae non tantum Verbis scriptorum, sed etiam phaenomenis ipsis congrua sit. Tale quid

etiam Lucretius Empedocli tribuisse videtur, qui postquam V, 612. 18 ammarit, solis motum annuum non e Simplici, sed X duobus causis derivandum, ita pergit s. 635 sqq.: si quoque ut e mundi transversis partibus agralternis certo uere alter tempore poSSit, qui queat aestivis solem detrudere signis brumalis usque ad sexus gelidumque rigorem, et qui reiciat gelidis a frigoris umbris aestiveras usque in partis et servida signa. Iam ventamus ad rem, cujus causa haec commentatio scripta

est. Vos enim, CURATOR SΡLENDIDISSIME, PRORECTOR

ACADEMIA MAGNIFICE, DECANI OMNIUM ORDINUM MAXIME SPECTABILES, PROFESSORES ILLUSTRISSIMI, DOCTORES CLARISSIMI, COMMILΙΤONES HUMANISSIMI,

ad audiendam orationem, qua munus professoris ordinarii auspicatur sumus, omni qua par est observantia Invitamus.