장음표시 사용
291쪽
ra sui cognitio. Quid autem ea sit , confuse tantum percipimus, donec per ratiocinium mens id ipsum distin te colligat. VII. Haec utique & alia hujus generis plurima, quae P. Fabri in hanc sententiam pulchre explicat, simi magna ex parte Vera , aut certe verisimillima. Vix tamen illud assentior , Isensem a nulla re assici, quam animus non statim percipiat: nedum id con-lce flerim, nihil ab intellectu cognosci, quod in sensem non refluat: aut
nihil a nobis percipi nisi corporis
uiantasmate obductum : aut denique res omnes quae sensius fugiunt, non intuitiva, sed abstractiva tantum cognitione perspici a nobiS, aut cognosci. Nam ut omittam quae superius fuse sunt explicata , vix credibile est a nobis minimas sensuum a sectiones percipi , cum mens ipsa contemplationi acrius intenta est taut nihil ab ea cognosci praeter res corporeas, vel corporum simulachris involutas. Nec crediderim eos qui lin rerum divinarum contemplatione
versantur , nihil aliud quam varia l
292쪽
lpitan sin/xa componere , aut divi
dere, aut magna contentione caput
vel cerebrum fatigare. Sed de his jam alias saepe, & in libro proximo plura dicemus . . Interim illud ultro concedimus, mentem saepius a seipsa determinari, cum ratiocinatur, cumque ex confusa , vel unive sali cognitione ad distinctam dc magisi specialem progreditur. Idem esse principium quod ratiocinatur, Sc ad ratiocinandum se determinat: deteri minationem illam esse actionem inori ganicam , ut Vocant, a voluntate ipsa & libertate ingenita prodeuis rem : magnum esse inter sensum, Sci mentem ; inter affectionem cerebro impressiam , dc perceptionem , consensum. Illud quoque concedimust quod anima formae titulo , vim sent sitivam sic moderatur , dc cum eae tam arcte devincta est, ut cognitionis suae initia, a sensuum impressionibus mutuetur,& circa imagines corporeas plerumque versetur. Neque id negaverim mentis perceptioneS cum certis corporei organi motibus ita esse conjunctas, ut certam cogitationem,
293쪽
L1BER TERTIum Iisereti quoque motus in sensus interio- tris organo consequantur, & vicissim quasdam cerebri affectiones , quaedam cogitationes comitentur. Verum lde his jam saepe, nunc de argumentationis divisione agendum.
imni argumentatione duo sunt potissimum spectanda , quaestio ipsa , quae proponitur, Scargumentum , Vel ratio probationem faciens , quae scilicet, quod est dubium , per id quod dubium non est, confirmat, dc ex quaestione certam facit conclusionem. Sic in omni argu- lmentatione duo sunt, pars inferens, l& illata ; quod colligitur , Sc id un- lde colligitur, quocumque ea modo disponantur, aut exprimantur. Haec lenim ad formam argumentationis
pertinent, de qua mox pluribus , ubi pauca de re, quae probanda pro- '
294쪽
LIBER TERTIus 2ς' teria , in hos locos animum intenderit, Sc velut ostiatim singulos pulsaverit. Infinitam enim facit, inquit Fabius , ipsa res dicendi tarditatem. Ac merito existimat eos locos magno saepe esse impedimento : cum & animi quaedam ingenita, natura, & studio exercitata velocitas recta nos ducat ad ea quae conveniunt causae. eque enim morari debet dicentis cogitationem haec varietaS argumentorum , aut copia. Atque ut litterae
syllabarque scribentium cogitationem non exigunt, sic rationes sponte Scargumenta sequi debent. Ita quidem magnus dicendi Magister, qui postquam has probationum sedes fuse est executus , fatetur is quoque , quod cum plurimi in hos inexplicabiles lataqueos inciderint , quem ex ingenio
suo potuerunt habere conatum , Velut adstricti certis legum vinculiSi perdiderunt , & magistrum respicientes, naturam ducem sequi desierunt. Id vero plures fallit, quod argumenta
quaerant communia , accersita, pere
grina , quae nihil aut parum probant; non ea quae ex rebus ipsis ducuntur.
295쪽
a o DE MENTE HuMANA. Turbam enim tantum congregant, ex qua sine diserimine occupet proximum quodque: cum tamen ut verborum , ita probationum copia cum judicio paranda sit, vim dicendi, non circulatoriam volubilitatem spectantibuS. III. Nec metuendum ne noS matCria deserat. Ea quidem in omnibus pene redundat: amputare potius opo. ret , & resecare, quae nimium luxuriant, aut certe sordida, abjecta, falsa Ec nimis communia detrahere. Saepe evenit ut indocti copiam majorem habere videantur , quod dicant omnia: sed doctis est electio , & modus. Atque haec tamen sic a cipi volumus, ut communeS locoS, aut summa argumentorum capita non penitus aspernemur : sed ne ijs plus quam necesse sit, tribuamus. Ac neglectis probationibus, eX rerum
qine tractantur , accurata contem
platione ductis , quae potentissimae sunt, levissimas & nullius saepe momenti consi ctemur , quae judicium omnino labefactant , inventionem Omnem extinguunt, de pessimam
296쪽
Liasv TERTIus. 2TI inducunt de rebus, qua bene, qua male disserendi consuetudinem. Nam qui in hos locos ultra quam oportet intendunt animum , aut generalia quaedam attributa , ut omnium probationum fontes persequuntur , ut Lullistae solent : hi quidem , ut cum Fabio loquar, non corpori prospiciunt, sed abrupta quaedam , ut forte ad manum Venere, jaculantur Et eodem teste vix ullus est tam communis locus, qui possit cohaerere cum caussa, aut re de qua agitur , nisi aliquo propriae quaestionis vinculo copulatus , apparetque eum non tam insertum esse , quam applicitum: vel
quod dissimilis est caeteris , vel quod plerumque assumi etiam parum apte solet, non quia desideratur , sed quia
IV. Ex ijs quidem locis probationes
dialecticae desumuntur, quae Sc Topicae nominantur. Nam locus hic accipitur pro sede quadam argumentorum. Atque haec argumenta ut plurimum e Grammatica, Dialectica &Metaphysica eruuntur, Ut praeter caeteros Clgubergius satis dilucide ex-
297쪽
aτ1 DE MENTE HuMANA plicat. Loci Grammatici ab et3m logia , ut pecuniosum a pecorum copia; vel a conjugatis, ut justum dicimus a justitia. V. Loci dialectici jam superius sunt
explicati. Hos itaque breviter attingemus . Genus ad probandam speciem non valet, plurimum ad re fellendam. Qu*d non est virtus, non
potest esse justitia, dc quod justitia
est, utique virtus est. Sed species firmam habet probationem generis , infirmam refutationem. Quod enim non est justitia , potest este virtus , ut fortitudo et nec tollitur gentis nisi omnes species removeantur. Sic de quo assirmatur , aut negatur definitio , de eodem assirmatur aut negatur definitum, ac vice Versa. VI. Metaphysici ex communibus notionibus causae, & effectus , totius dc partis, aut similibus ducuntur. Cauta quatuor , Vel ut alijs placet, quinque numerantur, quas ex
Proclo brevissime jam alio loco sumus complexi. Effectrix causa est, id a quo: exemplaris, id ad quod : fina
iis, id propter quod: forma, id quo et
298쪽
LISER TERTIUS. 273 materia id ex quo res essicitur. Adessicientem executio, ad exemplarem directio , ad finalem pertinet intentio: efiiciens per motum, exemplar per cognitionem, finis per amorem operatur. Finis est aut primarius , aut secundarius. Est item cujus gratia fit aliquid, ut sanitas est finis medicinae: aeger est finis cui sanitas quaeritur. Multa ex fine ducuntur argumenta:
unde illud Cassianum , cui bono intuendum enim quid aflectet qui seque, locuples videri, an disertus, luserus, an potens.
VII. Effectrix causa vel est totalis vel partialis: ut Deus est causa Adami adaequata dc totalis , sed aequi voca: Adamus est causa Abelis ina daequata , aut partialis : sed univoca. Ignis domum comburens , est causa physica necessaria: qui ignem subjecit, causa est moralis & libera. Sol cubiculum illuminans, est causa per se illius luminis : apertio fenestrae, conditio sine qua non . Artifex est causa praecipua sui operis : securis qua utitur , est causa instrumentaria. Sol est causa universalis plantarum: stirps
299쪽
unaquaeque est causa proxima , aut alterius plantae, aut tructuum quoSprocreat. Reliqua quae ad causas pertinent in proclivi sunt. Hinc multa ducuntur argumenta, quibus eX effectu colligitur causa, aut sublatis causis essectus quoque tollitur. Ex causis necessarijs essectus necessario fiunt: ut corpus in lumine umbram facit, dc umbra ubicumque est, ibi esse corpus ostendit. Saepe non necessario effectus producuntur. Sol colorat, sed non continuo qui est c loratus , a Sole est. VIII. Sic opposita vel sunt ex utraque parte positiva : sive sint absoluta, ut calor dc frigus , quae contraria dicuntur, sive relativa ut pater de filius: vel unum assirmat, alterum negat: sive ubique , ut homo, non homo, quae & contradictorie oppo nuntur: seu in certo tantum subjecto unum oppositorum negat, tumque dicitur privativa oppositio : qualis est inter lucem Sc tenebras, Visum & caecitatem. Ex ijs varij argumentorum loci oriuntur. Ex relativis maxime, ut quod discere honen
300쪽
tum,& docere: & illud Domitij Afri .
ego accusavi, Vos damnastis. Huc pertinent Variae parium , aut imparium comparationes, similitudinis ac
dissimilitudinis: ut a majori, si quis sacrilegium facit , faciet furtum: a minori . qui facile δc palam mentitur , pejerabit : ex pari , qui ob
rem judicandam pecuniam accipit, Sc ob dicendum falsum testimonium accipiet. Exempla in hanc rem plurima Quintilianus pne caeteris an fert. Qui commode etiam probatio nes omnes in necessarias de quibus paulo post, credibiles , & non repugnantes distribuit. Credibilium genera sunt tria. Unum firmissimum , quod fere accidit , ut liberos a parentibus amari. Alterum Velut propensius , cum qui recte Valeat, in crastinum perventurum. Tertium non repugnans , in domo furtum faciatum ab eo qui domi fuit. Atque in ijs quae credibilia sunt, pars maXima consistit argumentationiS. IX. A c de locis argumentorum quos artificiales vocant , satis ut arbitror