Disputatio physica de cometis ... praesidente Nicolao Petræo Husano Holsato respondente Iohanne Stapelio Osterodensis

11쪽

dematio sic habet dicitur--- ρος, quoniam radios quosdam accensos veluti crinem emittit, nobis e longinquo ad spicienti b.quasi coma ornatus apparet. M a Latinorum alii vocant stellam cria nitam horientem crine sanguineo & comarum modo in vertice hispidam alii comaram alii cincinnatam:alii caudatam. Reliquarum denominationum apud autores a xios passim exstantium enumeratione supersedemus.

. De re ipsa, quid COMETA sit, variae sunt, tum

Philosophorum priscorum tum neotericorum opinione . sententiae. Vnde discrepantes quoq; constitutae definitiones, quarum no certis moti rationibus sequentem potissimum amplexamur. . H. . 'meta est meteorone sumis pinguibus, densis aevi scidis, vi altrorum, riderum errantium congressu ex terra ad supremam aeris regionem elevatis, ibidem qi accensis genitumllerumq; cum astro quod in eo producen do primas sibi vendicat, vel cum aeris suprema regione circulariter motum,aut pabuli sui ductum sequens in rearirna magnarum alteratio uiri ut plurimum significans,

efficiens.

s. Genus definitionis est aneteoron hos est, corpus imperfecta concretionis. 6. Differentia in definitione complectitur sex. I. a temam. r. Causam efficientem. 3. Formam ε Subiectus . A unctum. F. Fin emis effectum.

a Materia

12쪽

. Materia sunt fumi seu exhalationes calidae siccα.

vel halitus tenaces densi, facili me q inflammabiles. 8. Et isti halitus non uno momento eduntur, edinitio; ut in apostemate quodam fieri adsolet; exigua est materia: qtiae nova subinde confluentium exhalationum accessione augetur ob quam materiae ubertatem multos ad dies incendium saepe perdurat. s. Caussa efficiens cometae duplex est: Mολι- δε μκ vel προλογι a quae duae cauta. α yαμανὶμ semper coniungenda . Io. θεολο μὴ est Deus: quia & sacra scriptura passini isti plurima meteora accepta refert,&Physici etiam rectissime eumdem primum motorem, primum movens, prin cipium mus ικονomnium rerum, a quo unico pendeant aliae caussae secundariae, adpellitant.1 G φυσικὴ est astrorum vis an primis errantium siderum congressus configuratio, qua eductos in uult me fumos cogit, iungit, continuat, radiis suis velut flamma subdita incenditis ducit., a. Stellarum vero virtute materiam cometarum excitari, argumento hoc est; quod plerumq: a planeta aliquo gubernanturin circunducuntur, quod illarum propria natura color quoq; istorum variatur. 13. Forma cometae est ipsa figura succensionis,ue psalsamma ardentis halitus, qui quoniam disparili modo in aere spargitur, varias quoq; formas seu figuras inflamma, tus oculis nostris ostendit. t . Iuxta has bifariam distinguere cometam licet:aut secundum formam vel breviorem vel longiore. ut secundum colores dissimiles. is Secundum formam duplex potissimum est cometa iuxta Aristotelem lib. I. meteor.cap. 7 crinitus iar

batus.

iis Crinitus est, quando materia exhalationis aequabiliter omni ex parte diffusa, capiti non absimilis est de tunc proprie κοψm nuncupatur. IV. rbatus est , quum unam quamcunq; in partem

13쪽

mtenduntur gammarum ramuli prolixiores: vel, ut Aristoteles dicto loco has duas species describit,inquiens: νεῖ. Ad has duas species commod referri possunt

reliquae a Plinio enumerata lib., . cap. as qui undecim co metartim formas recitat quarum priores duae faciunt cometam esse crinitum di barbatum. 9. Ad crinitum pertinent caeterae species breviores tui stanti r λα et .m disης. 3. κεζατίως. q. S. - γ νζρηhδη .eto. Adbarbatum pertinent species longiores ut ἀλοντίας 2 5ψδεας λα , αλιις ψ λογs ,r. Et si quae aliae spe cies apud autores anno tantur, ad duas praedictas species referendae quae omnes non materia, non efficiente caus/sa, incensionis modo, nec fine disterunt a cometa, sed forma tantum. Vnde non opus multum verborum in istis singulis declarandis collocare. . a I. Secundum colores ideo discriminantur cometae: quia pro exhalationis raritate vel densitate, puritate vel impuri ate, pro aeris diverso habitu, alias pallente, alias rubentem colorem, alias alios colore repraesentant. ar. Quin etiam certis planetis producti peculiaremi certum nanciscuntur colorem, pro naturain colore Pla netarum producentiun a Vnde a Saturno productis plumbeum fuscum. a Iove argenteum sive candidum a Marte praecis rutilum a Sole aureum a Mercurio variumi multiplicem a Venere flavum a Luna album, clarum calorem, adsignantis adtribuunt. rq Subiectiun cometarum est suprema aetas regio; in

qua omne cometae generantur. .

S. Et saepius extra Zodiacum&Tropicos se conspia ciendos praebent dum isto in locori exhalationes serri diutius ob remotionem solis consistere possunt qui enim antra Tropicos oriuntur ob fervoremin vicinitatem Solis intra Tropicos in Ecliptica perpetuo decurrentis, statim solvunturin dissipantur. 46. Adiuncta seu accidentia cometarum observatudigna praecipue tria sunta .tempus. a. motu5, 3 raritas.

14쪽

Quod ad tempus adtinet; istud duplex est proinductionis iurationis producuntur autem plurimum Πιlis annis, qui sunt sicci squalidi, ubi aer exhalation: p. seu fumis calidis Iccis est opplatus. a 8. Quod ad anni partesu generantur maxime tena Pore autumnali. ob aequabile caloris halitus illos excita a.

tis temperamentum. 29. In aestate vero raro propter immoderatum calorem exhalationum materias consumentem. In hyeme e

iam raro ob frigidum in umidum tempus, quod adversatur caussae efficienti materiali propriae. In Vere tandem rarissime ob humoris nimiam copia a , quae calor em imbecillum reddit. 3o . Durationis certum tempus ob materia varietatem definiri nequit Plinius quidem lib. a. cap. s. dicit brerissimum actum septem dierum annotatum esse, lom gissimum octoginta 3 verum alios tres , quatuor, vel sex etiam totos menses apparuisse, observatum est. i. Quod admotum iste triplex estri ut plurimi enim vel moventur ad motum sideris alicuius orbiculariter vel ad motum primae regionis aerisci vel etiam interia dum vagabundo motu, ob inordinatam materiae disposi

tionem, oberrant.

i. Quod ad raritatem duae sunt caussae si ui ain 33. Θει γiici est quia Deus rusericors S longanimis tarde punire,&ita tardius seu rarius irae su signa ostendere, consuevit. G . φυσιολογικὴ duplex est cum primis. I. quia raro eo n-

tingit eiusmodi planetarum praesertim superiorum adfectio,quae excit-re possit cometam. a. quia raro potest tanta exhalationum copia solligi ad tantum ignem esticiendum malendum. s. Finis cometarum duplex est Theologieus, Physicus. 36. Theologicus finis, aut est μι, calamitatum su-tixtarum, aut est carumdem υῆ M.

37. Si

15쪽

3 si ea ru/- , finis ea, ut sit praemonitusis prae

nuncia adhortatio admταμιαν, ad rogandamis exspectanc am aversionem, vel paternam tantum poenarum publi

carum moderationem.

3 8. Si cst calamitatum an is Dis,Dυ, finis est, ut sieorganon compescenda in vindicanda humanae pravitati, enormis malitiae, quae alias nulla vi humana punirii

test.

79. physicus finis est, ut halitus isti viscosiri venenat

ex terra visceribus remotissime ab hominum tuguriolis protrahanturin consumantur, ne facile animalium corpora sardant& inficiant.

Αο. Effectus quoque bipertitus est Theologicusis

Physicus. i. Theologicus, quod plerum qi clades populorum mutationem imperiorum, regum interitus, alios ne goriorum humanorum eventus, adportant. a. Physicus est, quod saepissime effficiunt aut tem pestates, hoc est, nimias siccitates, aquarum pausitate piscium interitum, agrorum sterilitatem & vehementissimos ventorum flatus aut aeris vitium, pestem hominum&animalium.&asia Quare hic convenientissime locum habet illud Camerarii, ι κομητης - ωὐλικὸν φέρει.

3. De his si forsan nonnemo dubitaverit: ille hqstorias antiquasin recentes inspiciat, incendia cometarum raro sine terrore ingenti illuxisse, rarissime sine calamita tibus des agrasse, experietur. - . His ita ordine consideratis cometam, neq; Iurata Anaxagorae MDemocriti sententiam, σμα- τι-α---ὰς, ων esse: neq; , quod Pythagorici dicebant, unam de stellis errantibus certis temporibus quod Mercurio etiam accidit adparentem neququod Hippocrates cous Ass hylus discipulus voluere, quod ad corpus, deis tura coeli, quod ad caudam, de natura elementari nequc quod Zenon Stoicus asseruit, ex societate luminis stellarim quarumdam existere neqi tandem quod vulgi para α incautumat, ad nullum finem excitari,& omni semper

sitςctu carere; satis superq; sique

16쪽

per ἀνάκλασιν pr. An cometa duo, quorum alter AEnno II alter ann τ in νι-gione atherea comparuit sententiam peripateticorum, in bip.rua