Sacrum theatrum bibliorum in quo exponuntur commentaria litteralia, et moralia, necnon sexaginta sacra dubia in quolibet capitulo ... Omnibus nunc recens reseratum a ... Laurentio a' S. Francisca ... Tomus 1. 2. in Genesim. Cum quinque indicibus locu

2쪽

EMIN TISS. ET REVERENDISS. . PRINCIPI

DE ALTERIIS

R, E. CARDINALI CAMERARIO

Germaniat oriunαs ordinis Laenedicti Monacini iluestrinus Romanus

AETERNAM FOELICITATEM.

Vamquam omnis do bina diuinitus inspia, rato tilissi ad docendunt, Princeps

nentissime , non est tamen aeque sicilis addiscendum. Vere mystico illo prefiguran-ila puteo, cuius os grandi lapide claudebatur, utimnium nullus regionis uniueisae pastorum , nisi s

3쪽

lus Iacob amouere potuerit eum , quo postmodum

ovium greges iuxta eum accubantes, sunt adaquati:

Cum υidisset Iacob amouit lapidem , quo pureπyclaudebatur. adaquato grege &c. inquit Sanctus Cyrillus Alexandrinorum Antistes, Saepe nume-

παε ro litterae sacrae Dei scientiam aquae adfinitari. Sed

magna profunditate , quasi in puteo ipsa stat aqua ;I Et certe Sacrosanctae huius Sapientiae, er scientiae alti ludo si spectetur, b quam incomprehensibilia sunt mysteria eius, b quam niueffabiles Uis sensuum eius quis enim cognouit sensums V puteus altus s. adeo utis ... nulli ex eo liceat, Thesauri absconditiis agro verborum eternae veritatis haurire Sacramenta , nisi soli lacu ,

legitimo Ecclesiae Romanae Pastori, aut cui υ filius reuelareper Spiritum Sanstum, qui uti dicit A postolus Omnia scrutatur etiam profunda Dei

quia mens , & caliginosum hominis ingenium , nos minus stant pallio Eliae, quam Moysis velamino obtenebranter inuoluta : hinc Regius Vates has

tenebras cognoscens , creberrime Numen aeternum

no' ' orabat dicens Reuela oculos meos e G confiderabot mirabilia de Me tua ubi Hebraice xst diuolue ab oc lis meis Velamen caliginis, & clare intuebor mirabiulia legit tuae . Si tantus Propheta, inquit Sanctus

Hieronymus, tenoras ignorantiae confitetur , qua nos

putasparuulos, o pene lacitentes inscitiae nocte circumdari s Hoc utilem belumen non solum in facie Mosiis ,

4쪽

fateria fuerint misersa, quaescripse , ab eo pii

habet Clauem Dauid, qui aperit, oe nemo claudit , clam dis , oe nemo aperit, nullo alio referante pani tur. Attamen quaenam potiora sunt studia , nisi, quae diuinis litteris addiscendis incumbunt ' Quaenam altera scientia homin em magis, & ad Numinis siccipere iaspeculum in ornigmate) euehit cognitionem , & detomi

quet a saeculi dilectione,quam sacrarum notitia litterarum' Vnde ad Volusianum S. R N. Ecclesiae Sanistae W

Doctor Augustinus scribens Tanta, ait, est Christian

rum pro nAitas litterarum, Ut in eis quotidie proficerem,si ea otis ab ineunte aetate V que ad decrepitam fenestatem, maximo otio inummo studio, meliore ingenio

conarer addiscere.

Hac ergo tanti Sanctissimi Parentis instri ictus doctrina , ut meo spirituali in dies vacem profectu i , sacra

rum litterarum studio, futurae ;& incertae Vitae meae :cursum Consummarc proposui. Ad has commentandas simul,& discendas primordium iam feci ; & ne recederem a tuis sapientissimis, Em inentissim e Princeps, o quam ab alijs inuidendist quampluries Paterna voce porrectis consilijs, nempe ut Sanctorum Patrum do trinis profunda incumberem opera in Dei Verbum concionandi; sicut,&inconcionibus hoc egi, sic, &in Commentando Scripturas, non nisi quidquid in his legendum adest) Sanctorum Patrum venerabili Calmmo Comprobatum optaui; nam etiam Ruffinus deSanctis Pambus lixitDruinaque Volumina non ex propria -

5쪽

praesumptione ; sedex maiorum scriptis , aut rit te, quos 'fospariter ex actostolica siccessione mtesib genai regulam suscepi se conflabat , commentando stem

uoluebant . En, igitur veniens cum exultatione portans manipulum primum mei laboris ad fimbriam tuae adorandae Purpurae prouolutus, simul, & ad has primitias sacrarum frugum in Ara excelsii tui meriti offerendas aCCG

FEldo, sciens, quod si humili venerationis osculo fimbriam: in tantum tui sacri simenti tetigero, fimbriam seruitu

tia meae magnificare potero.

Tibi, & nomini tuo serendum,adiudicaui: nam eminentissimae scientiae opus, nonnisi Eminentissimo est Patrocinio dicandum. O vere inter eminentes omine,& Nomine Eminem

tissime l Nam quid altior Alterio S pice corium b

i, dixit Iobo Eliu ,Wintuere , o contemplare, sydera, quod altior ' si prescribitur cista uo numero persecti nis eminentia, iam nomen ALTERIAE Familia eminentissimum in eminentia perfectionis apparet b

i, dum in DECIMO Foelicis Memoriae CLE MENTE Octauum excesiit numerum ; Cui tanto Augusto PONTIFICI. cum angusta eL

set quaelibet corona, modicum qualecumque Imperium , non satis Triplicata Infula , postquam ins Ox annis illustrando sua Tergemina sydera , nomen suum aeternae obsignarat Memoriς , & Deo gloriam, Atis victimas, Sanctitatem Templis, Reli

gioni

6쪽

sioni splendorem. Ecclesiae dignitatem , quietem

regibus, Populis securitatem , &virtutibus meru

tum , abiens, non obiens, in terris amplius FP ruit, quia tulit eum Deus aeterna inter Fera coroe

nandum .

Vere igitur tua est ALTER IA praeexcelsa F, milia, si usque ad 0dera perueniens, sydem ipsa in

stemmate impressa demonstrat; in quibus, & supra, refulges, mi Eminentissime, ut Sol e Et si de

sole scripsit S. Ambrosius Oculus est mundi, iucunditas diei, coeli pulchritudo, O quam bene tibi dicere valeo T

Oculus es mundi, nam Tu Orbem gubernando I

mante CLEMENTE X. vigilando in omnLE, mi

bus, laborando in tuo ministerio, cursum gloriose comiamando, nunc orbis, tuo respiciente oculo, respicit

nam amari, coli , diligi, maius imperio est &om-

nes, quoniam apud te est sens prudentiae, tuo via E

dent lumine lumen. Iucunditas R O M AE iam adiri appares . Coeli Ecclesiastici pulchritudo iam ex

tas a

Sed Eminentissime Princeps liceat mihi amplius

aliquid. &illustrius in hoc SACRO THEA

TRO exponere, nam silentio nequeo P emere , qua munificentia emines, beneficia tua , Ut maiest umte praecellum, ita mutuum non exposcunt. Hinc erga Pa res, qui gratiam rependere non eualent, effu

sior tua largitas, & genio . & munere tuo digna ;pietatis detrimentum putans , nisi supplicationem

Pietas

7쪽

Pietas anteuerterit , conspicitur :Hanc tuam charitatem , sollicitudinem . struidia , ossicia , in omnes daepredicant uniuersi Pastores & Clerici aequei, ac Laici. Plura templa , praedia , & domos Episcopales restaurasti, in hisce , & similibus ossicijs non tantum prouen

tus Ecclesiae , sed , & ipsa patrimonij tui bonae

pendisti. iQuo erratis pauperes Orbis Vrbis quo Eia pau

peres ROMAE infirmi PALVTIO ALTE

R IO Principi Purpurato Patri vestro acclamate. Quis pharmaca vobis omnibus largiter administrat,nisi Emi

nentissimi A LT E RII Pietas ' O' nunquam aequi

paranda Charitast In aeternum o quam bene remuneranda Pietas lAt vero , quid moror in dictis' satis licet nunquam satis) Vniuersum loquitur de tua Pietate, si ROMAobstupens videt in publica Pharmacopia substare gloriosissimo tuo stemmati hoc nomen PAUPERIBUS. nobile Emblemal 5 immense pietatis tuae elegantissimum Elogium t ubi legitur, Tua sydera pietatem,

charitatemve P A VPE RIB V S influere , quid

amplius 'En quomodo, Eminentissime Princeps, licet a scondas faeta tua, Te modulate buccinant,& praeclare . produnt linguato silentio. Nam Uera bona ex seipsu' naturaliter vocem mittunt, etiamsi sileant: nam nec Sol, nec Luna opus habent interprete, qui nos doceat, ab alte

Diuitiam L

8쪽

interdiu, a d altera noctu mundum Uniuersum illustrari ;sed ipsi si plendore fidem, vel absque te is faciunt

oculis . .

Ergo sileam ego, & mittens has meas n Genesim Commenta tiones, in hoc SACRO BIBLIORVM THEATRO ad magnam purpuram tuam Trirct

gno dignam, merito purpurasco. Mitto tamen, non quod mercantur, sed quod hoc darem amori meo, beneuolentiae tuae erga me. Ita fere in paruis magni ludunt, gratiora e tenui dextera munera sunt Wmeminerim etiam aquam, Utraque bola, rustia

ca manu porrecitam, regibus hon semelplacuisse. Ergo hoc obsequi; in te mei munusculum quat

cumqu e est, ac tot tibi debitum nominibus, tuo non

dedigneris aspectu: o Tantum praelustris de A L-TE RIIS familia mnitos tui similes orbis Heroas lam aiunt Haec vota libera emitto manu, G calamo: mai ra pectori recons. Audi Deus.

9쪽

AMICO LECTORI

SED VERO, IDEOQUE RARO.

ibi obiectus liber, operis longaevi initium, compostus a me, ut luci non iam darem, sed meo inseruiret studio , tandem aliorum ruperatus consilio, Spiritus Sancti, vocibus obediens fine eonvonihil farias, ct post faritam non pamitebii ; pographo nutac imprimendus exponitur.Talis en igitur qualis est tu vides. THEATRI attamen SACRI nomen in fronte gerit, ut ex hoc intelligas, non solum, quae in tota sacrarum Scripturarum serie enumerantur declarari , sed etiana, quae ad mores habenda sint habeantur; nam quisquis est, ingeniosi hic inueniet Daedalis. -ib. stamen, ut inter tot orbis illaqueati labyrinthos aditus pateat, ne sese nerdat ; &lectendos mores, nec non a lupis insidiose carnis famelicis , tunc

- . . '' innocentes a Ma

cum libant oscula mordentibus, cauencium, ediscat. Hoc lumen squale quale illud sit)libenter, Amice, tibi communico , ac grate. inutria hMustatem imias non ab eondens, quod ut plenius assequaris, methodum acci- , ,. pe, ordinem intende, intentionem, modumque scribendi obserua.

Litteralem sensum in primis intimius, ut potui, prosequor a Diuo Hieronymo edoctus, spiritualem interpretationem sequi debere ordinem Historiae ; ραρι plera

que gustrantes, ait Sanctus , ompharico in scriptaris vagantur erro re.

Post

10쪽

Post litteralem sensim, moralis adiunxi annotationes, nam cum Salviano dico

in Friptια-ulis notis non Dininia voLmas , sed remediar ideo post litterales, mor, Ies expono sensius, inter quos tape saeptos quaestiones Theologicas ex Angelico Doctore delumptas breuiter insero. -- mi. Tertio posui sexaginta Saera dubia in capitulo quolibet, quae semper per con- met. ceptus morales praedicabiles , si non nouos quia nihil ses sis nouum , nee valet 'quisquam dicere '. Eμὰ Me recens est:) Saltem incognitos restant soluta Et omnia, tam quod litteraliter expono, quam quod moraliter expIano, de quod in dubiis residuo, per Sanctorum Patrum doctrinam explicata, confirmata, de decisa elucidan

tur.

Ni ero Sexagenario dubia omnia constrinxi, quia eum iste numerus op is, Π, n e is innumero opus demon stratur persectum et, Immo si SACRUM est THEATRUM necesse erat,ut viderentur in i pso Sexaginta Cora .

'int,ipiritualis cibus Sapientum Concionatorum,qui sum,Sexagιnta fortes ambientes /.-s tr. mTulum. Animae, tenentes eladus dum Verbum Dei implent. Sexa inta ColumnasACRUM BIBLIORUM THEATRUM ornamentis z- .

nobilitant. Sexaginu regina ad regnum Dei acquirendum inseruientes. Sexaginta Cabiti Templi,quibus peruenitur ad gloriam;D-go uias fractis ortus de terra Arna ex semi- Τne Verbi Dei. Insuper quia per sex denarios,numerus completur sexagesimus,& sex aetatibus numerus vitae hominis adstringitur , designare intellexi, quod toto tempore seruans est deras Pr, Ideo ad mores, omnia, & dubia resoluta huic numero ex- ππ.

At vero unica adest ratio; quia cum mea sit mens, Nouum, & Vetus explanare 1 estamentum, in quolibet capitulo,Sexagesimo uti debebam numero, nam scrip-γa fuerunt ab Adam Maae ad s. N M.

Breuitati studui , ω naliam damnum fierem in e lientia, eviem magis implere ea fam ampWinam attamen calamo prohibere ne e currenti, quin Volumina pingat.1 ametu omnia , quae in hoc Tomo lunt 1icut , & erit Deo fauente in alijs)mea G. λι non mea dicenda puto; mea, quia re vera sunt, non mea, quia Sanctorum Patrum simi : Unde n obijcis cum Climaco Pudor est amo ornamento portaneum Lipsio humiliter fatisfaciam dicens Lapides, eris , ab a*s aeeipio, adi ris ta- L. is 'men extractio mea est. Architestur ego sum , sed, o materiam ume , undiqae eon Ar ; nee ' .ararum sarii textas ideo melior , qaia ex Iesia gignunt: me noster ωhor , quia ex alieni. libamus, ut Aper. i.

Stilum mihi petrus Cellensis praescripsit. Seriptara , inquit , quasi matrona quadam

grauit, curandara , bcet stiAo , purpura , ct Ieriso ree et ornare genas suas rabentes fatis -urativi e , θ' deeare; tamen i Eis Philose, oram stadisi, Odoctrinis , qua tantummodὸ ruit o. in faeie verborumgoriantur, nequaquam inferior inuenitur. Sensu namque massar eius sens- , ανιον, numerosa sententiaram eo artio υ-dior, intectae rar utitiis , studias υlerior , Iectio P modessor. Hae tam hasitum , suam vitiam meretrisiais respuit, ut a lius placeat nucleas fas feortire, quam mendo fueus in Wrtice eloqηium sonat Hamam, O inamen et Onitate, o a ream sensus profanitate. riam ne ditan etur errore , aureum ne Dioseat

Iermose maest, ct roseo . Vnde stilus, etsi non crispandus, negligendus tamen non est, ne sicut limael videar En idaea, sic operis scopus,& intentum. 'm. M. Huius mei litterae exordio dixi librum ilhum tibi obiectum, operis longaevi ini-tium esse , quia isto Calamo de tota mihi percurrenda stat Seriptura decretum ι& ' per singulos annos, si non duos, saltem unum seu uentem librum habebis. Faxit porro Deus, fave Lector benigne, ne alij illudere possiit His homo esse

Praeterea dicendum quod S. P. Ni Augustinus scripsit, Era ipse, ait Lumen Ee-:ί- cleuae, multa, qua nesciebam, scribenda me dirico consetur . mihi igitur scribere . non sex m docuisse, quam didicisse est. Un rDeniqueb solum restati in Librum si quid habeas, libere increpa , sed iis ae cIrana: nam si S. P. N. Augiastinus ait, Ego senex, ct tot annorum Osopus, a Gneta r