Nicolai Machiauelli Florentini Princeps

41쪽

PRINCEPS. 3stalis rei eventus, quo quis ex priuata status sui conditione ad imperium erigitur, piae se fert Virtutem quandam, aut fortunam, utraq; harum duarum nonnihil ex difficultatibus, quibus afficitur mitigari videtur: tame qui minus fortunae insedit fauori,is diutius sese in principatri conseruaturast tenuit.

Parit etiam expeditiorem facultatem, quod princeps cum alibi ditionem ullam non Labeat, adigitur, ut eo demigret praeseus adfuturus ad habitandum. Verum ut ad eos, qui non

fortuna, sed singulari virtute in principes sunt euecti, veniamus; excellentiores dico fuisse Mosen, Cyrum, Romulum, Theseum , & id generis alios. Et si de Mose non est quod loquamur sui qui duntaxat, quae sibi diuinitus fuerunt a Deo praescripta, pure fuerat exequutus) nihilominus ob eam gratiam , qua Dei colloquio dignabatur, mento quis eum admiretur. Atqui Cyrum & reliquos, qui regnas bi pepererunt, & constituerunt, si quis consideret,omnes admiratione dignos inueniet: sique eorum cum Mofis, cui tantus contigit prς-ceptor , actionibus & peculiaribus institutis

conferantur, haud dissimilia videbuntur. Atque eorum rerum gestarum , & vitae ratione perpensia, nihil quam occasionem a fortunaeis tasse oblatam sentiemus, quae occaso facultate praebuer l, quo eam formam inducerent, quam sibi fore aptam iudicarunt. Qua occasione semcla eoru animi virtus extincta

42쪽

iacuissct, & sine virtute occa so, frustra sese ob tulisset. Necessarium itaque fuerat, Israeliticum populum Mosi captiuum in AEgypto teneri, ab ipsisque AEgyptiis opprimi, ut duro seruitio si leuari volu Tnt, ad illum sequendum

essent animo iam affecti. Peropportunum fuerat Romulum una Alba non capi,& recens a partu proiici & exponi, quo Romano imperi Q potiretur,& tantae ciuitatis haberetur conis dit ora

Cyrum necesse fuit Persas Medorum imperio infensos, Medosq; ipsos diutina pace&otio, tum molles, tum efflaminatos offendisse. Exerere animi sui virtutem Theseo non dabatur, nisi vagos dispersosque Athenienses.

ros effecerunt: ipsa aut m occasio eorum antia mi vir riar praestanti r p a specta & cognita, ex quorum patria, tum nominis amplitudinem, tum summam felicitatem est consequuta.

Qui horum exemplo virtutis ductu ad imperii procurationem evehuntur, labore rerum potiuntur quidem, at partum summa facilitate possident. Ex nouarum etiam legum san- stione, & constitutionum modis aliqua ex parte suboriuntur, quae habentur in acquirendo principatu difficultates, quod scilicet ipsis principibus necessitas illarum inducendarum affertur, quo eorum ditio & securitas confirmata nitatur. Con

43쪽

PRINCEPS. IConsterandum quidem est, nihil dissicilius ad tractandum, nihil incertius ut obtingat, nihil denique periculosius ut seruetur, quam

inducen darum legum nota arum sese aut ho- rem curisti ruer . Qui enim primus eas sancit, in sensos omnes illos hah r. qui eat .antiqlm institutis commoda capiunt. Quibus vero noui

Ierum ordines utilitati forent, frigidi defenso Ies apparet. QM, tepor, Imaduuialiam umetu, quibus leges fructuosiae ac beneficae habebantur, tum ex homin um incredulitate, qui nunquam nouae rei fidem habent, nisi firmam experietiam inde profectam videant. Haac ortum habet, ut quoties aduersariis inuadendi

occasio sese offert, id factiose a gut: illi vero frigide defensionem suscipiunt, sic, ut simul omnes periclitentur.

Expendendum est idcirco, si probe hane

partem disicussam volumus, an isti noui legum conditores, seipsis tantum nitantur, an ex aliis pendeanta id est, an ut possint quod instituunt, effectum redde ne : an alios rogare sit opus, an possint cogere. Si piimum, nunquam non sensum abeunt, nec quicquam ad effectum deducere possitnt. Verum ubi a seipsis pendent, atq; cogere possunt, iam tum est, quum raro periclitantur. Hinc factum est, quos praediximus armis instructos, eos omnes victoriam Ieportasse. Porro inermes, domitos periisse. Nam secundum ea, quae dictii sunt, populorum etiam

44쪽

38 Nie. MACHIA VALLI persuadeatur, nihil est negotii : at in recepta persuasione ut perstent, dissicile est. Propterea ita instructum esse oportet, mili eorum fides

conciderit. hanc ipsam necessitas illis exprimat, visque extrudat. Moses, Cyrus, Theseus, Romulus nunquam inermes sua costituta tamdiu seruanda curare potuissent, uti nostra tempestate Hieronymo Samnaroia accidit, qui statim a multitudine fidem deserente, eum non haberet quo illam in accepta fide retineret, nec

nondum persuasos adigere posset, in ipsis legibus innovandis periit. Quapropter huiusmodi homines conando, agendoque maximis conflictantur di me ultatibus. Porto eorum pepicula quae tamen animi virtute sunt superanda in administratione consistunt: verum illis exant latis, ac veneratione digni haberi coepti, extinctis tandem iis, qui sua natura inuidia flagrabant, potentes permanent, Omni periculo vacui, honorati &felices.

His tam sublimibus exemplis unum humilius adiiciam, sed quod cum illis sit petoportionem habiturum. Id erit Hieron Syracusianus. Is ex priuato in Syracusarum principatum fuerat euectus, nec quicquam tam e habuit, quod

fortunae acceptum ferret, praeter occasionem. Syracusiani enim oppressi, ducem illum crearunt, id causam attulit, ut mereretur eorum decerni princeps. Qui etiam in priuata ita virtu- se cacelluit, ut qui de eo scripserui, nihil ad regna

45쪽

PRINCEPS. 'gnandum illi defuita praeter regnum asserant. Hic veterum militarem disci Plinam aboleuit, nouam instituit; antiquas amieitias deseruir. nouas complexus Atque ubi & amicitiam,&militum manum se habere in potestate cogno- λ t, potuit his iactis funda metis quicquid vellet extruere. Sic ut adeptio, magno; possessio, nullo ei steterit labore. C A P. VII.

De iis qui noui sint principatibus alienis νi oribus, ct fortuna quaesitis.

QVi duntaxat fortunae afflatu posita priuata conditione, in principes eriguntur, nullo, ut eo perueniant, at plurimo negotio fit sese ut in principatu sustineant. ac in ipso progressu nullam incurrunt difficultatem, quandoquidem eo aduolant : at ubi assede- Iint, tunc & laboris &negotii multum adnascitur. Hi sane sunt, quibus aut pecunia, adedonantis cuiuspiam liberalitate, aliqua obuenerit iurisdictio, uti compluribus in GFaeciae, in Ioniae & Hellesponti ciuitatibus accidit: Visbi Darius ad suam ipsius salutem & gloriam, multos donasse principatu constat, quo etiam modo imperatores olim per serti s rnilitibus

corruptis , ad imperii pitac rIrationem erige

46쪽

o NI C. MACHIA VULLI perquam volubilis & inconstans, nec praeterea illum gradum tenere, aut sciunt aut possunt:

quandoquide nisi quis summo ingenio, summaque virtute sit pr ditus priuata fortuna semper cum vixeriti e ratione non est, ut imperare sciat. Nec cin quam . potestinam viribus. quae a-

Ad haec, rerum status, qui sic repente & si1-bito erumpunt. vii naturae caetera omni quae Ortinacia 'rarino qIodam i caemento fiunt, nec quae eo respondeant ha

tar possunt, quominus primo quoq; ad uer tent mare exunguantur: nisi iam, ut dictum est, qui sic in principatum sunt elati, tanta virtute excellant, ut statim norint sese ita comparandos, ut quod fortuna eis in sinu demisit coplectenditi ueri ac sustinere possint: atque, quae ali ante delatu principatum fani amen O p suerunt, ea Ipsi tandem postea curent iacienda. In hunc duplicem modum, quo ouis fortuna, aut virtute in principem erumpit, duplex

exemplum memoriae nostrae temporibus exocerptum, proferam: Franciscum S sortiam scilicet, & Caesarem Borgiam. Franciscus omnes modos persecutus ad eam rem idoneus sum. ma etiam virtute , e priuata conditione ad

Mediolanensis imperii fastigium peruenit, quodque tot curis fuerat adeptus ninimo negotio tueri ac sustinere potuit. ero Burgia cui vulgo cognomen Valent is nit et si omnem operam adhibuit, & ea omnia curasset

47쪽

rasset facienda, quae a prudenti fortiq; viro expectari poterant, ut in iis ditionibus, quas arma & aliena fortuna concesserant, radices assi-geret, nihilominus cum paterna fortuna, qua ad principatum fuerat euectus, una & ipse cocidit. Qui enim initio ut dictu est j fundamenta non ponit, posset quidem sic et non sine architecti incommodo & discrimine J singulari quadam virtute in posterum iacere. Si itaque principis Valentini progressiis iacere considerentur, facile perspicietur, quam optima ad futuram potentiam ipse fundamenta substruxerit: quae nequaquam superuacaneu est examinare. Ouae enim meliora nouo principi praece

pta tradi posse M. Mam eius acti num e emia

pta .equidem taci video. Atqui si eius dispositio rerum ei nihil adiumenti attulit, id non eius culpa accidit, sed extraordinaria quadam , dc extrema fortunae malignitate. Aliis ex aliis tum praesentibus, tum futuris difficultatib. Alexandri Sexti animus distinebatur, cum sibi potentia auctum filium percuperet. Primum non videbat, qua ratione ille aliquo principatu, qui pontificiae iurisdictionin5 subesset, ornari augerique posset: si vero, quae

pontificii iuris essent . ad ea surripienda se conuerteret, sciebat, nec Mediolanensem princi pem, nec Venetos id esse passuros: iamque Fauentia, atque Ariminum in Venetorum ditionem conces serant.

Perspicit bat praeterea Italica arma, & quae

48쪽

έα NI c. MACRI AVELLI priuatim suis commodis subseruire poterant. in rcirum manu esse. Quibus Sacerdotum pOtentia, quominus illis fidere posset, formidabilis erat : in Ursinorum nempe, & Columniorum familia, nee non eoru sectatorum posita. Tuibandi propterea fuerant ordines illi, atque Italicae res confundendae, quo aliquarum partium in ea prouincia dominus fieret: quod quidem nullius fuit negotii. Reperit enim Venetos, qui aliis de causis impulsi, animum eo verterant, ut Galli in Italiam iterum transimitterent: quod tantum abfuit ut Alexander sit auersatus, ut Ludovici regis constitutionem trimonii,facilius reddiderit. Auxilio itaque Venetorum atque Alexandri consensu, rex Italiam repetiit: nec Valent in primum Mediolanum appulit, quod ad Flaminiam expugna dam ei aut horitate regia ad- Iudicatam, copias ab Rege obtinuit. Parta demum Flaminia, Columniisq; attritis, cupiens Valentinus illam tueri atque ad maiora, si qua posset progredi, duo illu interturbabant: tum

Propria arma. quae in fissa in lirabar. tum Galliarum regis sibi dubia voluntas. Timebat nimirum Vrsinorum arma, quibus hactenus Vsus erat, ne subtraherentur: nec solum impedirent quod sibi adiungi moliebatur, sed αquod esset partum,auferrent, Regemq.; ipsum ne idem faceret, verebatur. De Ursinis iam sipecimen ceperat, cum expugnata Fauentia Bononiam est adortus : tunc enim illos stigi de se

gerere

49쪽

PRINCEPs. 43 gerere conspexit. Porro quid animi esset Regi, iam inde tunc praesenserat, cum Vrbinatium principatu occupato, Etruriam inuaserat: a quo incepto Rex eum reuocauit. Hac de causia Valentinus animo statuerat non plius a forti sa . aut abest S armis sibi sie pendendum. Quocirca Vrsinorum ac Columniorum parteis Romae armuerat. Nam omnes qui illis adhaerebant , nobiles Romanos ad se pertractos , uberioribus stipendiis ac rerum gerendarum muniis. proca lusique conditione excepit; ut paucis interimctis mensibus illa animi eorum propensio par

uestit.

Adhaee occafionem, qua Vrsinos perdereti Columniis iam dispersis expectauit, qua feliciter oblata, felicius in rem suam est usus. CO-gnito namque etiam ab Ursinis Valentini , atque Poncisici 5 poceiaclum H Di excidiis

fore, concilium Magione in agro Perusino indixerunt. ina aeres Vrbinatium defectionem, Flaminiae tumultum, ipsi vero principi Valentino inserata excitauit pericula ; quae omnia

Gallorum auxilio superauit. Verum ubi ad illum existimatio se retulisset. Galliae extero cogeretur. totus afl salineia timide sq: struen- classe conuertit: ac eo usque animum simulatum gessit. ut Vrsini Deum. authore Paulo in

zratiam redierim: erga quem Paulum nullum

50쪽

ι N I c. M A C HI A VI LL IOfficiorum genus, nullum necessi tu dinis ius quibus illum securum redderet, omisit, vestibus, pecunia, equis donatum: sic, ut eorum imis perita simplicitas in ill us potestatem, eos Senogalliam occidendos attraxerit. His igitur ptimariis deletis, eorum partium sectator bus in suam amicitiam adductis, s iis firma fundamenta ad potentiam comparandam substruxerat, Flaminia occupata, Vs-binatium principatu subacto, eorumque po

pulis, quod nonnihil felicioris status cui eis videbatur degustassent, ad suam amicitiam adiunctis. Et quoniam hie locus dignus est, ut quem

quis obseruet ac imitetur, praetermissum nolim. Postquam Valentinus Flaminis rerum est Potitus, eamque a nonnullis tenuioribus tyrannis teneri offendisset, quique subiectos populos dispoliatos citius, quam emendatos dimisissent: dilcordiarum praeterea quam concordiar maiorem praebuissent licentiam , ut iam totam prouinciam latrociniis, rixis, &omnis insolentiae genere resertam cerneret, iudicauit aliquem ibi legitimum rerum statum constituendum: quo illam pacatam regiaeque veluti potentiae m rigeram redderet. Ob id

Remerum Orcum virum crudelem ac promptum . penes quem esset sium ma potestas, illi praefecit. Hic breui tempore prouinciae tranquillitatem,concordiamque summa cum existimatione restituit. Ad haec visum est principi

in rem