Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

321쪽

in medicina historia, in principium horum an, malium activum, modumque agendi inquirat, atque internum, externumque eorum in variiS mo

bis usum consideret. Progreditur deinde ad acutas febres, et veram pleuritidem, suasque addit rationes, ob quas locum vesicantibus in his mo bis sanandis aegerrime esse concedendum ex isti

mat.

In illustranda medici cantharidum usus anti p. 6.quitate nonnullos veterum medicorum locos Noster laudat, eosque testari, censet, veteres his animalibus interne assumtis aduersus Vari OS morbos, externe vero applicatis quam rarissime suisse usos,

donec HIERONYΜVS MERCURIALIS, SENNER TUS, HERCULES SAXONIA, RIVERIVS, aliique

hanc eorum adhibendorum methodum suaserint, et aduersus secus sentientes defenderint. Etsi a tem non multum roboris sententiae de cantharidum usus antiquitate locos illos, quos Ill. Auctor nominat, afferre fatendum est, quippe cum Veropropior nobis videatur opinio eorum, qui veteres Graeciae medicos aliam Meloes speciem in usum Vocasse contendunt ' , tamen, cum neutra harum

opinionum sit, ut nobis videtur, ab omni dubitatione prorsus libera, nolumus in diiudicanda TRALI. Esi a sententia esse prolixi, sed ad dissiciliora, et disquisitione multo digniora progrediamur momenta. Atque huc quidem spectat illa disputa-p. Iatio, qua, quale sit principium cantharidum causticum, et qua ratione in nostrum Corpus, viasque praesertim urinarias agat, definire student

natura. Confer. R. PORSTEN disquisitio medica cantharidum naturalem, chemicam et medicam historiam 'xhibens, vid. comm. nustr. VOl. XXII. P. 676.

322쪽

naturae scrutatores. Absolutam tamen responsionem proferre ad utramque quaestionem Nosted non audet, sed eorum modo cogitatorum, quavnuperi medici super hac refouerunt, aliquam ex zS- hibet recensionem, Ipsique prae ceteris V ILLI SI I ad explicandam cantharidum in secern entes lotii partes actionem sententiam probari dicit, cum Hosmanniana ad eam clariorem reddendam vix quicquam conferat. p. 26. Relicta autem hac disputatione, ad ipsum. cantharidum usum exponendum Noster accedit, eorumque miratur audaciam, qui, etsi tot noctuao horum animalium vis prostant testimonia, eaquuideo a multis inter venena fuerunt relata, inte num tamen eorum usum laudibus extollunt surrimis ; et negandum omnino non est nobisque ipsis constat, ab imprudentibus medicis cantharidibus, aliisque generosis medicamentis pestiferas in humano corpore mutationes suisse haud raro productas, eaque propter caute et circumspecte iisdem est

Vtendum; omnem autem eorum internum usum

nulla ratione prohibendum alii iudicarunt. Exi, gua enim dosis in rebellibus quibusdam morbis, in quibus ex summorum medicorum auctoritate anceps remedium nullo praestat, salutaribus effectibus producendis haud raro par fuit. Qua dore, si WERLHo Pio , aliisque expertissimis medicis fides est habenda, in hydrophobiae sanatione

cantharidum internus externusque usus magni

P. 3 O. est faciendus. Quod vero ad ischuriam a spastica constrictione, aut inflammatione partium urinae secretioni inseruientium ortam, ad calculi,

323쪽

calculi, podagrae et gonorrhoeae sanationem, ven reique stimuli excitationem spectat, parum omnino abest, quin Ill. Auctori assentiamur; etenim rationes, quas huius rei demonstrandae causa pro- sexi, ad persuadendum admodum i iit idoneae. De hydrope autem euicuim est, pertinacissimum p. 36hoe morborum genus exigua cantharidum dosi saepenumero fuisse sanatum neque verendum facile esse arbitramur, ne mus ClitareS, atque ne vo sa e hydropicorum fibrae ab hac medicina multum irritentur, aut gangraenosae reddantur, 'uippe cum humorum stagnantium, partiumque sol darum omni robore destitutarum insignem in codipore reperiat copiam. Relinquamus autem internum cantharidum usum, et cum nostro Auctore ad eos effectus contemplandos, quos sub emplastrorum forma adhibita haec insecta in corpore prs ducunt, DOS ACCingamuS.

Ac primum quidem eas expendit Ill. Au normutationes, quaS cum uniuersa humorum massa,

tum illa pars, cui applicati cantharides fuerunt, experiuntur. Constitit autem repetitiS JAGLXVII, p. SI. W1LLIS II, aliorumque Obseruationibus, putridam p. S . haec insect a corpori inducere dispositionem, ne' p. Sy. que sanguinis coagulum, quae VERAT TI erat opinio, ab iisdem esse extimescendum. Irritant

praeterea tofum neruorum systema, Corpus Concutiunt, humorum motum reddunt celeriorem, febrisque ortum summopere adiuuant, Culanetim

autem habitum, quem attigerunt, inflammant, serumque ex eo proliciunt. Quae cum ita sint, non poterit non facile esse intellectu, sanandis febribus vesicantia nulla ratione conuenire, qui PPQR quibus potius omnium symptomatum exacerba- P 6Ι

324쪽

festitum consideratione, quibus producendis apta

atque idonea sunt haec animalia, usum eorum e ternum in morbis ex languore, motusque imbecillitate ortis, in quibus sit sanguinis circulatio reddenda celerior, et vis vitae debilis ad iuuandam coitionem accommodanda, effectus sequi . longe saluberrimos. Praeterea in serosae et pitui, tosae materiei collectione, qua phlegmatici temperamenti homines assiciuntur; in morbis, in quibus cuiusdam corporis partis irritatio procreanda, humorumque ad alias regiones affluxus est auertendus; in topico dolore, qui aliis auxiliis obstitit; in prorsus sussiaminato nerui cuiusdam motu, et in frigidis, humidisque regionibus vesicantia nunquam non concedenda sunt; etenim ita haud raro omnis absoluitur curatio. Sunt vero ex his ipsis vesicatoriorum indicantibus facile eruendae eae conditiones, quibus impedimur, quo minus haec medicamina adhibeamus; quam ob rem, etsi Ill. Auictor eas studiose annotauit, repetendis tamen iisdem non immorabimur, sed ad labrium acutarum considerationem P. I pergamus. Atque harum quidem naturam et causas si rimamur, inquit Noster, haud facile instimulantibus remediis medelam reperire poteri

sertis patet, iisdem vim producendae atque augendae febris potius, quam imminuendae esse adscribendam. Quapropter imitanda non est ea quorundam medicorum ratio, qua, etsi repetitae ol, seruationes huius afferti veritatem satis euincunt, externum tamen cantharidum usum in labrilibus quibusdam morbis Vehementer commendant, aliisque sanioribus medendi methodis praeserunt. Cum enim animaduertissent medici, in peste, febribusque malignis vesicantia quandoque prosuis is

325쪽

se, ea in benignioribus malis aeque fruiniosa sors

putarunt. Pertinent autem ad hanc classem HER- P. 73

mVS, aliique, quorum placita Noster recenset, iisque vim persuadendi inesse omnino nullam demonstrat. Et FRE1ΝDius quidem in ea versabatur opi- p 7S-nionei Vt, praeter venaesectionem, nullum in fe-P.SI.hribus euacuationi promouendae aptius esse remedium, quam vesicantia, statueret, eaque in acutis, et speciatim in variolis, morbillis, febre scarlatina et erysipelacea, licet sanguis ardentius aestuet, haud tamen infeliciter adhiberi crederet. Iam autem, Cum quotidiana experientia huic opinioni omnino contraria sit, Freindianam medendi methodum cum Ill. T RALLE Sio prorsus reprobare cogimur, auctoremque eius neque diuersarum acutae febris periodorum, neque temperamenti aegrotorum ullam habuisse rationem eensemus, cum, ut ex additis ab Ill. TRALLEs Io locis patet, nullas addiderit conditiones, quibus vesicantium usum aut restringeret, aut prorsus cohiberet. Excipit FRE IN DII de vescantium usu sen- p. 92. sentiam ea, quam Cl. CLOSSIVS super hac ipsa refouit, ef in suo de noua Doriosis medendi methodo tractatu I cum erudito orbe communicauit. Hic enim, sua nisus experientia, BOERHAAVIO, TXS- Soaeo, ipsique TRALLESIo contrariatur, febrisi- eamque cantharidum vim non prorsus quidem negandam, neque tamen necessariam semper atque perpetuam esse contendit. Respondet autem Ill. TRALLES, cantharides omnibus viventibbus neruis stimulum inserre, eosque partium, qui'

bus sub emplastri forma fuerunt applicati, rubOX et rem, Prodiit Traiecti ad Rhenum, vid. cornm,' nostr. Vol. XV. P. 6 P

326쪽

rem, ipsumque inflammatis nem procreare, quan- quum pro diuersa subiectorum indole mox citius, mox serius haec eueniant, ipsiquo effectus eius interdum euidentiores, interdum remissiores sint. P. I OO Quapropter dissuadendum prorsus hanc febrium acutariam Curandarum rationem arbitratur etenim longe frequentius accidere potest, Vt vesicatoriorum usus synoeliam febrim in putridam, et in flammatoriam ita gangraenosam diathesin mutet, quam ut sanationem earum adiuuet. Accedit Ill. Auctor ad aliorum medico rum de vesicantium in febribus usu senten

s I S, HOFFMAVNVS, aliique celeberrimi medici applicationem huius remedii admodum restrinxerunt; symptomatum enim febrilium, quibus leniendis studendum est, exacerbationem illud haud raro procreasse, aegrosque in summum periculum p. IO 6 coniecisse perhibent. Medium autem inter hos et FREINDI UM M JUB CL ossa vΜ locum Ill. PRINGOvS tenuit, qui vesicanti remedio in curanda labre non omnem denegauerit vim. In altero enim febrium inflammatoriarum periodo, in qua pulsus nimis debilis animaduertitur, a cantharidibus externe applicatis multum auxilii eno expectandum perhibuit. Est autem, ut nostro Auctori videtur, ipse PRINGLIVS han C rεgulam semper et ubique non secutuS, cum in angina, dysenteria, hepatitido, i eo, phrenitide et pleuritide vesicantia sine omni discrimine latidauerit. Haud tamen ex adductis a Nostro locis apparet, PRINGLav M abSque omni restrictione externum cantharidum usum in huiusmodi febribus commendasse ; etenim in omni inflammatoria febre naturae vires saepenumero nimis sunt debiles, estque

327쪽

que propter, siue fauces occupauerit inflammatio, siue ea in quodam infimi ventris viscere saeuierit, et simul coction em peccantis materiei prohibuerit, haud absonum pusamus, vesicantia in hac ipsa .

periodo inter indicata cum Ill. PRIN GLIo TefCΓre, cum innumera experimenta saluberrimum eorum usum docuerint.

Non soli autem acutae febri, verum etiam P. III. vehementibus quibusdam symptomanibuS, ut anxietati, deliriis, conuulsioni et aliis haec medica.imina conuenire CL CL ossa us putat; dicit enim, post vesicantium applicationem ea nun illam ingruere, aut, quando iam adfuerint, iisdem admo. tis breui fugari. Cum vero haec symptomata aviscido inflammatorio, minutissima vasa obstruente dependeant, et ab humorum motu aucro increscant valde atque augeantur, non postulat ex TRALI HSo mente vesicantia conducere; qua de P. I a S re cum Τ1SSO To ad contraindicata ea refert, et

sinapi mis potius locum relinquit, quippQ quorum

vim in ea parte, cui imponuntur, subsistere, neque ad augendum sanguinis motum quiequam contri' buere censet. t Accedimus ad sobrium malignarum epide- P. I 29. micarum considerationenu, et ad vesicantium adversus eas virtutem. Et RIVERIVS quidem in p. IS

maximo malignitatis gradu quinque diuersis corporis locis haec emplastra adhibuit, eaque prauis et venenatis ichoribus attrahendis admodum idonea suis e tradidit. Sunt deinde hanc medendi

rationem MEA DIVS, PRINGLIVS, STOENTIUS,

aliique summi viri secuti, eamque sere cunctis reliquis praestare astenierunt. Veruntamen, si RAGL 1vaeo fidendum est. ii, qui cantharidibus vim extrahendi febrium malignarum veneni adscribunt,

328쪽

vehementer saliuntur; omnem enim eorum usum, nisi vis vitae debilis augenda, aut revulsio iuuanda sit, esse prorsus superuacaneum expertus est. Ceterum practicae obseruationes nostrum quoquo Auc forem docuerunt, vesicantium usum in fugan-y- 46. dis febribus malignis raro esse necessarium. Quod autem ad HAEMII et Cl. AEPL1 de huius medicaminis in putridis febribus usu opinioneS attinet, satendum est, eos nimium iisdem fauisse, atque salutarem euentum, qui aliis medicamentis debe-P- 173. batur, vesicantibus adscripsisse. Iudicat itaquo Ill. TRALLHS , ambiguis vesicantibus vale dicem

dum, sinapi sinis autem in his febribus utendum esse, qui et securiores sint, et symptomatibus leniendis admodum apti. 174. His do vesicantium in malignis febribus usu praemisiis, ad pleuritidem Ill. Auctor progreditur,

eumque inter Anglos primum inualuisse morem dicit, quo dolenti lateri hoc morbo assoctorum amplum vesic torium imponeretur. Quanquam autem disti tendum non est, pleuritidem veram adgrauissimos morbos pertinere, ipsique eapropter generosis remediis esse occurrendum, fuerunt tamen omni tempore eruditissimi medici, qui, vosi- cantibus prorsus neglei his, pleuritide laborantes egregie restituerent. Et nemini prosecto incogni

MI et SALVAGMsii huic morbo medendi rationes,

quae quanto sunt ad infringendum sanguinis im-Petum accommodatiores, tanto maiori cum fiducia a medicis adhiberi solent. Qua de re tantum Omnino abest, ut morem eorum, qui vesicantibus pleuritidis curationem absolui optime posse contendunt, imitandum censeamus, ut eum potius

329쪽

baud raro maiores noxas attulisse, cum Ill. ΥπALLEsso simus persuasi; etenim veram morbi causem auget, atque ad celeriorem motum sangui, nem instigat. Recte eapropter BoHNIVS et WE- p I 89.

DEL 1Vs partibus dolentibus, si subsit inflammatio, vesicantia thaud esse applicanda statuerunt, etsi ceteroquin multum ipsis tribuerens. Quanquam autem ea symptomata, quae pleuritidem concomitantur, satis docent, vesicantia remedia, siue dolenti loco, siue cruribus, aut brachiis ap-ptizentur, non posse non morbum peiorem retidere, ipsumque aegrotum in vitae discrimen coniicere, multi tamen doctissimi medici ea velim menter laudarunt. AC MAYERNIVS quidem puta' p. I97-bat, dere serum, in quo in esset membranam vellicans quoddam sal, vesicantibus extrahi e corpore debere, hacque ratione pleuritidis causam tolli; at vero, cum ab optimo sanguine, omnis pungentis salis experte', vera pleurae inflammatio nasci possit, patet, sexi prostauium ad sanandum morbum parum conserre, eiusquo vehementiam hoamodo non mitigari. ME ADIVS autem, qui magna pollet inter P. zo1 eruditos medicos auctoritate, ea utebatur in s nanda pleuritide methodo, ut externe vesicantia admoueret, interne vero salia volatilia assumenda curaret, quibus peccantem materiem foras extruxisse, laterisque dolorem sedasse, perhibet. Iam vero, cum seri extractione neque dolentis loci relaxatio perfici, neque humorum circuitus imminui, et obstruiuo tolli possit, ast entiendum omnibi no Ill. TRALLES1o esse opinamur, qui antiphlο-gisticam methodum indicationi medici egregio

respondere, expertuS est.

Supersunt ex medicorum vesicantibus in P. zo 3 Pleuritido fauentium classe IIl. PRINGLIVS et CLX cI. o.

330쪽

CLOSSIVS , qui venaesemonem praecipuum quidem indicatum esse, cantharidibus tamen simul

dolenti lateri admotis effectus eius admodum augeri , et curationem breuiorem reddi contendunt. Sunt vero vesicantis remedii virtutes a venaesectionis effectibus adeo remotae, ut Ill. TRALI ES non dubitet, eodem turbari prorsus, atque a uerti salutares huius euentus; etenim calorem reddunt maiorem, febrem augent, ipsumque dolorem P. 22I, exasperant. Qua de re, ut appareat, quam malo vesicantia in hoc morbo adhibeantur, nonnulla Smorborum historias, quaS HAGLIVUS, WHYT

11 v S, aliique medici consignarunt, Ill. Auctor recenset, eaque addit obseruata, quae ipsi circa huius remedii in acutis usum obuenerunt, atque ex iis colligit, Sydenhanaianam methodum, qua insananda pleuritide nunquam non summo Cum fructu usus est, omni stimulanti medicina longe esse praeserendam.

Quam litam autem tam acriter contra vesi-

eantist Ill. Aud or disputauit, ut locum iis derelinquendum este prorsuq nullum videatur, tamen in As s. latetur, non omnem in curanda pleuritide p. 227. iisdem denegandam esse vim. Enumerat proinde conditioneS quasdam, quae summe necessarium eorum usum reddere ipsi sunt visae; namque si largae et repetitae insti tutae fuerint sanguinis evena missiones; si praecipua antipleuritica auxilium attulerint nullum; si pulsus non durus, sed mollis et partius; si totius corporis calor moderatus; si urina non rubra, sed straminea et pallida apparuerit, neque tamen remiseris dolor, tum ad vesicantia confugiendum oste, ipse Auctor suadet. Haec enim phaenomena, ait, testantur, lenti quid intercostalibus spatiis interesse, quod, cum Car neas et nerueas fibras irritet, doloremque superstitem