장음표시 사용
201쪽
redderetur. Et Ni rem planius exponam, qui antequam ars scriberetur, aliqua ra mone roίω dicebant, non carebant aliqua artis oblematio--ne; ct ita Isocrates, qui ad artem conficie ciam se tradidit , iam dicendo, quae ad bene d
cendum conferrerit, obseruauerat. Carebant: igitur illi scriptis praeceptis ,sed obseruationem tenebant aliquam, ob quam messus, quam ase
dicebant. Septima ratio, qua videtvrsumpta ab artis Ucio: aut ista ars docet ea, quae dicenda non sunt , ct tunc ars ccnsenda non erit, clim rex ea docere non debeat, quae dici non possunt: aut re quae dicenda sun ed cu ista docere nequeat, ni etiam doceat, quae dici non debent, cum east artium natura, ut contraria tractent, etiam lnon dicenda docere debebit, quod est ab artis, oscio alienum: quare,quidquid dixeris,capi .ris oportet. Haec captio fiet, ct cornuta argumentatio ijs molesta videri poterit, qui volunt rhetoricam esse Nirtutem; nobis autem nullum. Dcust negotium. Quinctilia- ab hac ata mentatione sese extricat, dicendo hanc artem' nunquam praecipere non dicenda nec dicendis, contraria ,s solum, quae in unaquaque caus sa dicenda sunt. 2Vos ita diluimus, Rhetorica, eo uaq; natura ea docet, O praecepit, quα- ad bene dicentam conferunt stadpersuaden -
202쪽
d fiunt accommodata: demonstratque, quid in dicendo cauere debeamus,ut facit etiam medicina, dum ea docet, qua valetudinem confer uant , ct qua valetudini aduersantur Quid autem oratori non solum ornate, sed etiam honeste dicere volenti, ne quid peccet, se bonus mir baberi velit, sit faciendum, non docet: sed
hoc docere , ad philosophiam quae mores tractat, ct ad prudentiam, pertinet. Sicuti a chitectura docet qua ratione domus construenda sit: at quae aedes bonum ciuem,ct hunc, vel illum hominem deceant, non docet, nec docere debet. Alis rationes quasequuntur,Ῥidentur sumpta ab lectis. Octaua ratio : rhetorica demonstrat quo pacto asse spermovendi sint, quod a quibusdam in viiijsponitur: at id docere, quod vitiues,nullam continet utilitatem: igitur rhetori- ea non erit ars cum ars debeat esse ad aliquem finem humanae vita utilem. De hac argumentatione plura dicemus,cum de permovendis affectibus instituta fuerit disputatio, nunc dicimus assectuum, permotionem non esseesua natura malam,quidquid Stoici contra diJ intent. Ttyna ratio, nulla ars utitur mendacio ad suum finem consequendum, cum mendacium sit se malum; ct malo, seu Nitio nonpossim ad aliquem snem consequendum νti: igitur .
203쪽
luod haec ars mendacio Ῥtatur , multi dicendi magi ri docent que licere existimant. Red git haec ratio Quinctilianum in angulum, atque: ita eum compressi, ut concesserit licere oratori uti mendacio, cum etiam id sapieti liceat: n gat tamen id cum honestate pugnare,se iusis de cau fiat. Nolo hic longam de mendacio,multa ex Thilosophia o Theologia repetedo,tex
resermone dicam igitur breuiter. Trimu ita mendacium sua natura est malum, Ni nuquam,
Quinct. etiamsi pro optimis caussis dicatur, sua malitiati i, stoliari queat: Quo sit , ut hac in parte multi,
qui contra senserunt,turpiter,acgrauiter erra Αu. Ges. uerint, in qAem errorem viri , alias bene docti,ia sunt; putantes ob aliqua suauiores cau fisas licere mentiri ; Ῥ ob ciuitatis conseruationem,pro regno amplificando, Nita tuenda rcum tamen id quod est ex se malum, nulla ratione possi esse ratio viciendi honesthm. Quare rege D. cyntraria sententia tanquam Neri a, r hi fiὸ - ρη siclitanea , constanter retinenda est. pueros. Deinde , si mendaci, Uus intumanam societa
Cic.li. 1. te introducatur , potiuῬ est idonein ad eam Oας, euertendam , quam conseruandam et cum ex se. tollat fidem, qua omnis hum in continetur, ac conseruatur coetuw: ob mendaci Num
introducta est iusiurandi consuetudo, ne dicam abusus. Postea, Quinctilianus secum pligna dum
204쪽
dum rhetoricae es quam Nirtutem esse putario oratori suo, quem Nirum bonum ese vult, id quod turpe est , tribuit. Et denique , ne longum faciam , ad astatam rationem breuiter Sci ipsam dicendi artem nunquam mentiri , nec mentiendi rationem docere. Quod si qui
oratores mendacio utuntur, id non arti , sed
intifici tribuendum est: quamuis possit esse
optimus orator etiam is , qui mendacio utitur: quod dum facit , non contra artem , sed contra bonos mores peccat. Quod se Fabiuου , vel aliquis alius rhetoricorum scriptor, docet qua ratione mendacia tractari , ct adumbrari queant; non debes ex imare id esse huius artis munus ,sed artificum errore fieri. Decima ratior nulla ars est sibi contraria, cum ars G ijs conistare debeat , quae inter se maxime cohaeriat , ut supra docuimus; atqui per eandem dicendi artem videmus oratores caussata contrario defendere; ct huius artis,im in hoc positam esse , ut doceat utramque in partem dicere Qui igitur ars appella
ri potest , cum secum pugnet , seque ipsam d struat ' Quinctilian, , primum ait, ibi non esse rhetoricam, ubi iniusta caussa susci'itur :O ita concedere videtur esse aliam rhetoriacam a virtute disiunctam r. ' addit ex ad mirabili casu contingere , ut ex utraque par-
205쪽
te orator, idest Nir bonus, dicat: confitetur
tamen id in rerum namtram cadere. Art deinde hanc argumentationem etiam eos NUπe, qui
dicunt rhetoricam non esse virtutem: aliam adhibetsolutionem, dicendo artem nonsecum pugnare, sed eos, qui arte utuntur. Nos breui ter dicimus, oratorem posse contrarias caussas agere; ct Nm oratorem cum alio interdum pugnare: idq; per eandem, quapraeditisunt d cendi artem. 2 lec tamen indesequitur artem
esse bi contraria secumq; pugnare: sed is qui
arte Ῥtuntur sunt inter se contrarij. Sicuti duo milites, eadem arte militari praediti, inter Asstot. se dimicant. Adde etiam, quod hyc facultoli r. Rhς dei ses reburi de quibus licet in utramuispartor. ς probabiliter disserere . Undecima ratio: nulla ars opus quod incit, dispotuit, ct destruit, alias enim Naxa ac inutiatis esse nec emolumentum, sed potius detrimentum humanae vita afferret: verum rhetorica i quod essecit, destruit; cum idem orator, qud rationes ad aliquid probandum attulit, easdem: soluat: rhetorica igitur non erit in artibuspo'nenda. Negat Fabius oratorem argumentumasepositum dissoluere, quamuis, quod certius, ac melius Usuadeat; quod non est constructa destruere , cum quod est certius , non sit minus certo contrarium . Sed, ni fallar, non fatis bene
206쪽
1onus dicendi manser allatam argumentati m destruit.. Etenim oratores interdum quFrobauerant nonsacta actafuisse demonstratio quod probauerunt esse utile, probant esse inutile . Itaque non solum iuuersa oedi milia,
sed etiampugnanti destruendo,docent. 2Vta, mus igitur id, quod in argu ento sumitur, nutetiam artemsuum opus destruere; cum nulla alia cultas,ut aliquando dixit Cicero, melius alii qued euerta qua ea,qus illudfecit; ut ipsa e perientia docet quod sane de rhetorica, diam
lectica speciali alendum est; cummifacu
rates,qus utramque in partem disputant. Duodecima ratio: contra nostram opinionem objcisolet, Ciceronis opissio , quam Cras sus , ct Antonius hanc quuionem diligenter. de otiexamrnando aperuerunt, concludentes non ese
artem Jed solum habere quandam artissimili tudinem. Qua ratione horamgrauiissimorum hominum sententia accipienda sit, patet ex joque in penultima positione diximus: quare ni , Lil est,cur in huius rationis solutioneplura a nollis dicantur. Et per bsc huic parti, propo- sis disputationisatisfactum sit. ' iis, in quot arti genere reponi debeat, dispiciendum est.
207쪽
In quo artium genere rhetorica ponet da sit. Disputatio. VI.
Prima pars , in qua proponuntur ea, de quibus age dum est, ct una explicatur artis diuisio.
ET ORICAM in artibus ponendam esse, ex proxima disputatione satis peficuum esse a iatror : sed cum varia sint artium genera, alia enascitur dubitatio, quo nam in genere collocari debeat; quod hac disputatione a nobis explicandum est: quam,csi si aliquanto longior, in quasdam partes, facit, talis caussa, distribuemus. Primum, eremus eam artis diuisionem, qua in cognitionem, θ'
actione diuidi solet: deinde explicabimus quid actio, ct essemio significent, O quo pacto inter
se disserant: postea docebim, qua ratione a H. resperfectae ct in coniectura posita inter se diastinguantur :praeterea non nasio alio artium diuisiones breuiter aperiemus: ad haec,quae sint animaduertenda ad artem aliquam insio genere collocandam demonstrabimus : postea quibusdampositionibus huic difficultatisatisfacie mus: tandem qua tam dubitationessolvemus. Quod igitur ad primam partem attingi, ars apud bonos,probatosque auctores, speciatim parti apud Ciceronem O Aristotelem in duo dissem titur
208쪽
titur genera: quorum alterum eas complecti-rar artes, qus sola cognitione sunt contentae,qus proprie loquendo sciencis,nominatur. Ulia γi in hoc genere cotinentur, a Grscis θεωρ κρύ, a M. Tiario, artes cognitὶonis, cogitatioreis, ct Libro i. contemplationis vocantur: vulgo, contempla- Officilinae. Huius generis est Metaphysica, qua Nimnataramq; diuinam tractat: P sica , quae res naturales considerate. Asralogia, Geometria, O id genus aliae. .Alterum gerius earum est artium, quae non sunt sola cognitione conten
τε , sed ad aliquid agendum, mel esciendum
referuntW: quas Graeci πρακἹκας, Latini, actionis artes, Nel activas , ct actuosos, ν cant Ut sunt ars saltandi, can di, pingendi , ct harum similes. Ratio huius diuisi Us hac est ; quoniam cum artes sint instituta ad dirigendas ac perficiendas humanas oper tiones , quarum alis sunt quibus coguoscimus, aliae quibus operamar; ct rerum quas cogP0- scimus alia a nobis esciantur, alis vero nouitem; ideo duo etiam erunt artium genera a. Et quoniam earum operatiunum , quae ad agendum referuntur, alie sunt, quarum per fectio pendet a bene assecta voluntate , ct a prudentia morum, qua es honeste agendi regula; aliae vero non a bene constituto anima, rerctoq; cosilio,sed solum a quadam recta ratione,
209쪽
qua no patitur eu qui agit in ipso opere errare, siue opus si honestusue nomhinc est , sartes, quae ad efficiendum reserotur in duas disribuatur partes. Trioris generis operationes,qus proprie loquendo,utioncs x inaritur, diriguntiaraphilosiphia ethicabo a Nirtutibus morti po- serioris Ῥero, a sectiones nL Dpmmr, as habites istis. Quo fit i ea faculta qua dirigit actimes mox grace πρατικη, latine, activa, seu actionis; qua Nero alio operationes ,graece ποιητικquamearsessectionis, vulgo factiva d, catur. Artium ejectisnis , aliae sunt, quasiolaeperatione perficiuntur,Ῥtsunt omnes iij, quae post operationcmnialam relinqvtint opus ab arte facti ; Ni ars cameridi,sastandi, O loquendi: ob qua caussam interdum actius nominari solente alis Nero,sue operando osciis aliquid, o hae speciatiis artes sectionis dicuntur;quus Lib. 6. Arsoteles,artem definiendo, solum spectasse F h G ῬUetar. Itaque, artim es furit cogniti sis, aliae operationis; σ hartim , aliae actionis, alia Uectionis. Vec,t alij crinidantidicamus tria esse artihm genera,aliud cognitioni aliud actionis, quo n-ine continentur omnes arto , quis
agendo nihil est ciunt, aut post operationem relinqhunt ; aliud sectionis,per quod arti ge
210쪽
Secunda pars, ἰη qua expbeatur, quid agere θ facere apud Graus is Latinos lanificent.
V T hsc prima artium diis io, apudscriptores sepe repetita,cta multis non satis bene eriptiata, intellecta, melius intelligatur, quid apud Grscos πρακτειν, ποιῶν , O apud Latinos agere, facere significent, inter se differant , aperiendum est: quae latissime de haere dicipossent, in pauca conferam,ea solum a tingendo, quae proxime ad nostrum institutum
pertinent. . udscriptores Graecos, πρακτειν,
eorum proprie esse dicitur,quorum finis in agendo,non est aliquod opus, quod post ipsin oper tionem remaneat: ut patet in saltatione , cantu , ct locutione: νbi post functionem nullum extat opus. At vero ποιῶν eorum esse
dricitur, quorum sinis es aliquod opus e ut phtet in arte pingendi, O fabricandi: in quihus , νt .Aristoteles scripsit, melius est opus, quam operatio ipsa. Hoc Hse horum duorum,oborum discrimen, colligere licet ex Aristotele Ibro sexto de moribus ad Nicomachum, O ex Libro primo magnorum mor Iium , Ῥt multa alia eiusdem auctoris loca, O alios scriptores missos faciam. Agere, est facere apud Latinos diuerses habere mgnificationes ex multis locis apud Ciceronem G a coSuo' a