장음표시 사용
41쪽
eo quod animal,iam ex eonvenientia, de univer salitate intrinseca , iundamentum praebeat ad illam lecundam intentionem. Sic par.ter de rationali prout habet esse differentiam est phialosophandiim,ergo non sine fundamento aliquibus secundis intentionibus tribuitur ratio
materiae, I subiecti, de ali is ratio formae, determini formalis.
HAEC dubitatio movetur ex eo, quod ad
logi eam propositionem , requirantur partes, & copula,&haec non facile in propositione negativa persuadetur, ut rati nibus infra ponendis intuenti objicietur. Sentici tamen contra aliquos Valentinae Universitatis Recentiores , negativam propo stionem talem esse stricte tenendam. Prob.
quia datur stricte subiectum actu exercitum,& simili strictione datur praedicatum ἰ ergo datur strictu propositio. Antecedens prob. In hac propositione v .g. Petrus non est lapis , in qua non esse lapidis dieitur de Petro. Prob. nunc consequentia; quia si aliquid deficeret, ut strictό daretur propositio, foret nexus, seu applicatio praedicati cum subiecto; sed haee nodeficit ; ergo. Prob. minor, quia nulla sorma potest denominare aliqnia subiectum , quin Vel ipso connectatur, vel ad ipsum applicetur ἔ sed in praedicta propositione , Petrus, qui est subiectum, denominatur ergo eum de nominante,quod est id, uod de illo dicitur, neceilario connectitur, seu ad ipsum applica tur. Prob. minor , quia in logicis propositionibus , non datur alius modus denominandi subiecta,quam modus dieendi de illis,hic modus, ut de se patet, datur; ergo. Prob. t. sic servatis servandis est Iogizandum de propositionibus negati Vis, ae denegativis demonstrationibus, & syllos imis; sed negativae demonstrationes stricte sunt tales, & persectam figurarum eonnexionem habent; ergo&negat ius propositiones illam habere debent. Maior consonare videtur , quia totum partium conditionem sere semper servat. Minor convincitur; quia demonstrat ones ex negativi s directae persecti l sime concludunt. Deinde consequem illatio syllogismi in Celarem est negativa , sed nil obstat nega-etio ut sit scienti sea: ergo eum tae praedicatorum applicatione actus scientisiens sit imponsibilis,nil ad actum sciendi negatio obstabit in aliquo, ac per eonsequens, neque ad actam applicandi. Diees, quod in syl Iogismo constructo in Celarem iam datur una propcisitio assi maliva , quod sufficit, ut perfecte syllogismus sit. Sed contra, quia omnia , quae sunt in propositione , non sunt negativa,quia in hac' positione , Petrus non est lapis , subiectum, quod est Petrus, non est aliquid negativum,
alias in hae propositione,Petrus non est animal, nil salsum Oriretur, eum de Peleo nega vivo, utpote de non Petro , vera pollet esse. Ex quibus sic sermo argumentum Guti proposilaones constrnunt syllogi imum sie subiectu,& praedi earum construunt propositionem; sed quia in ivllogismo datur Una Ipars quae negativa non esi, est verus syllogismus; ergo quia in propostione datur aliqua pars , quae negativa non et , erit vern propositio. Diem, quod maior pars propositionis est negativa, cum negativa sit praedicatio.Co-tra, quia etiam maior pars syllogismi in Celarem eth negativa , cum preterquam quod duae propostiones negativae sint, negativa sit illatio, quae est omnium praecipua pars. Dei de, quia extremum maius syllogismi est negativum ,& in negativis invenitur , cum solum in maiori, & consequentia ingrediatur: viae ad nostrum intentum sufficit , quod syllogismus ex omni parte sit perlectus stricte, tu ex maiori parte negativus sit. objicies, in hae proposticiae, Petrus est animal, praedicatum conectitur eum subiecto; ergo in hac alia, Petrus non eli animal , praedicatum non connectitur eum subiecto .Prob. consequentia, quia haec propositio, Petrus noest animal, tollit a Petro , quod vi ia daret ergo separat a Petro, quod alia coniungit et ery in illa non connectitur predicatum elim tu lecto.
Confirmatur in ipsis obiectis physicis;
quia ex eo actio corruptiva unionis materiae, . g. ad antinam rationalem non relinquit eo-
positum physicum, quia separat , & tollit ab
anima , quod altera actio contraria dedit: ita ut animam tolli a materia, & insimul eompo sitionem relinquere ex diametera Opponantur ἔergo cum in una propositione tollatur a Petros
uod in alia ponitur , repugnat quod an ipsaetur logica compositio, quae in alia ex diametro Opposta datur. Confirmatur a. quia per hanc propositionem v. g. Petrus non est animal, aliquid aufertur a Petro; sed physiee , & realiter nil aufertur, cum idemptitas obiectiva , & realis maneat in Petro cum animal uergo illud quod
42쪽
De Propositionis quidditate Lusione. V . G
ausertur est idemptitas logica.
Respondeo tamen argumento concedendo primum antecedens, & distiliguedo conle- qi eos; praedicatum non conectitur tu subiecto eoae modo,c edo;distincto modo,nego. Ad probatione,distinguo antecedens; haee propositis, Petrus non est animal, tollit a subiecto,qucid alia dat, modaliter, eoncedo; entitative,& essentialiter,nego.Vel aliter,quod alia dat, tollit a subiecto logice,nego,represeta luc, seu per actum intellectus, concedo. Ergo separat Petro,quod alia cliniungit,distinguo;separata Petro praedi eatu quoad modu, cocedo: sep rat absolute predieatum,nego. Vel aliter,si, uti supra distinguo;ev nego ultima cosequentia. Itaque dico,quod in illa negativa , & In quavis alia Propositione , praedicatu est illud, quod est dictu,& conexi ci , seu ideptitas logica,est ipsa dictio seu praedieatio ; & illa nota
non,est modus,vel dictionis,vel dicti, ipsis annexus:quare illa nota non, non destruit logica ideiraptitate,sed ea modistat, pone do in Propositione modo negativu praedae adi, seu dice-di; sicuti dum dictio c omiotat talis nota pri va tionem, aut earentiam , ponitur in ip indic-ctione modus dicendi affirmative .
Quod enim dictione,seu idem pritate lo. gi eam non destruat,est clarissimu; quia in illa propositione aliquid dieitur de Petro; ergo quomodocunque sit, conexio debet dari interdictu,& inter id de quo dieitur; alias si logice
non daretur connexio, impossibile foret,quod adhue de Petrin postet negari no elle lapidem,
Notaliter etiam dixi aliter distinguedo, logice,vel represent live. Ueru enim est,quod ex parte obiecti represetati per actum, qui est conceptus sor malis,una propositio tollit,quod altera datitu quia ipsemet actus intellectus noest stricte Getida intentio , ut dicemus in logi- eis prooemialibus t tum quia actus intellectus representat idem plificatu obiecta , quod alteractus non sie replesentat; S se representatuve unus actus tollit, tuo, alter dedit;at autem
logice nunquam tollitur, neque potest tolli. nisi mentali silentio, applicatio predicati cum subiecto. Dixi mentali sterio,quia dictio,quae est coniunctio extremoru propositionis, solucorrumpitur, du intellectus nil de alio dicat. Ex quibus ad primam consit mationem
respondeo paritatem non tenere,scuti proponitur; imo ex ipsa potest corroborari noli ruinteis. Rat O est,quia si anima auferatur a suta iecto per introductionem alterius formae denominantis, etsi idem copositum non maneat;
est eam a n impossibile, quod etsi diversimodeno maneat os eo de sibiecto compi situ e reo si unus modus dicedi de stibiecto loci eo auferatur ab ipso per introductionem alterius denominantis subiectu , etsi idem compositum non maneat, implicabit,quod etsi alio modo, non maneat logica compositio. aod autem nil impediat, quod repres elative una propositio tollat, qnod altera dat, ut utraque logice aliquod unum constiuant, expresius suadetur in his propositionibus; v. g. Petrus est adaequati vivens; Petrus est adequa
te lapis. En, quod istς propositiones sunt a me bae logicae, & tamen vitima tollit , quod prima dat; sunt enim ex diamet rci Oppe sitae,cum
haec propositio Petrus est lapis, idem significet
in sensu non logico,ac ista,v.g. Irit rus non est animal. Vnde ex dictis,ad ultimam confirma istionem respondeo, quod aliquid repretem ais livet aufertur a Petro per illam propositio nem, v. g.Petrus non est animal. Sui scit emm , ut 3sic aliquid tollatur, quod detur non esse an iis malis obiectivum; cbiectivum ita, quod tantu habe t elle chiective in intellectu. Scper enim
hoc sic obiectivunt erit valde distinctu oh: ctu, qua logico, cum obiecta distincta sint ab actibus , & nullus sit actus, qui obiectum. non habeat, ut patet adhuc in isto actii, Petriis est lapis. Itaque sicuti non repugnat,quod cog n l ri,
seu actus realis representet obiectu ni imposii bile, & chimericum, ita multo minus repugnabit, quod actus, qui logice habet coirpi sitione in , repreleliter Obiectum , quod a liter se habeat. Sed de his speciali orem torte: adduce mus doctrinam in libris Per hierm. via,quae de
propositione restant, resolvemus.
ETs quam plurimae propositionis divisoia
nes ab aliquibus adducantur, illas tamen solum reseram, quas pro logicae armo niae captu utiliores existimem. Dividi ergo potest primo in assirmativa, & negativam. Propositio affirmativa dicit ut illa, per quam , iuxta modum conVznientiae, aliquid de subiecto exprimitur.Propositio ne gativa contra explicatur. Pol st dividi et . propcisitio in eat heiagoricam,& hypotheticam. Catheg tica. quae est absoluta dicitur enim se a verbo graecoeathegoreo , qttod latine illum est, ac ab
solutε predico dicitur illa , quae explieat aliquid convenire , Vel non cCnvenire subiecto independenter a conditione,
43쪽
V.g. Petrus est animal. Hypothetica vero siedim a nomine praeeo hypothesis, quod latine idem est, ae suppositio dicitur illa , quae
depen tenter ab aliqua coditione explicat aliquid convenire, vel non convenire subiecto, v. g. si Petrus dolet, Samstus erit, cuius Sanctitas aconi itio nato ipsius dolore pendet.
Potest etiam dividi propositio in simplicem, Sc complexam. Simplex dicitur , quaevnteo, de simplicissimo verbo constat, V.g. Petrus est animal.Complexasquae e contra debet in spiei,subdividitur in eopulativam,& disiunctivam. Copulativa dieitur,quae inter duo iudicia habet particulam, di,v.g. Petrus est bonus,& Ioannes est malus. Disiunctiva dieitur, quae inter duo iudieia habet particulam, Vei*v.g. vel Ioanes est bonus,ves Petrus est ma Ius.
Potest deinde dividi propositio in propositionem secundi adlaeentis, & in propositionem terti i adlaeentis. Prima dicitur, in qua
praedicatum explicite non continetur, v.g. -- erus amat, in qua implicite continetur prae dieatum ;sacit enim hune sensum; Petrus est amans. Secunda propositio ε contra explicatur; v. g. Petrus est animal.
Dividi dei neeps deb t propositio in univer selem, particularem, indefinitam,& singularem. Universalis dieitur illa , euius subiectu est aliquo ligno universali coniunctum; V. g. omnis homo est animal; nullus homo est lapis. Particularis dicitur illa, cuius subiectum est nomen commune signo particulari affectum I v. g. aliquis leo est animal , quidam leo est animal. Indefinita dieitur illa , cuius subiectum est eommune, sed ab omni signo praecisum, v.g. homo est animal. Singularιs diei tur illa, cuius subiectu in nomine singulari exprimitur, v.g. Petrus est homo. Dividitur nee non propositio in absolutam,& modalem. Absoluta dicitur illa, quae praedicatum convenire vel non covenire subiecto absolute explicat,v.g. homo est animal, homo non est lapis. Modalis dieitur illa, quae non solum dicit praedicatum convenire,vel noeonvenire subiecto,sed & etian. modum con veniendi , vel disconveniendi, v.g. necesse est hominem esse animal, in qua praeter esse animal, dieit ellendi modum, qui necessarius est: se in hae , v. g. impossibile est , hominem esse lapidem, in qua praeter negare lapidem,ponit imptissibilitatem in modo negandi. Rursus dividitur propositio in formale,& obiectivam. Propositio formalis dicitur aciatus ille iudicialis,quo intellectus fertur ad alia quod sbi obieetiim, seliquod sibi venit, v. g. Petrus est animal, ubi actus exprimens, & knifieans animal convenire Petro, dieitur sor- malis propositio. obiectiva dieitur , id quod ille actus habuit in obiectum , v.g. Petrus, &animal. Denique poterit quilibet alias quam plures formare divisiones, servando modum in ipsa varietate logicorum terminorum , ex quibus propositiones conflantur.
VM ens secundo i ntentiona Ie, subiectum, terminum ad quς,& tendentiam ad istum habe
r to in propositionibus permittitur motus, de contrarietas. sicuti enim subiectum physicum potest
moveri,& mutari ,& composita distincta ex varietate,& contrarietate Hrmarum costrue rei sie sibi ectum secundo intentionale exte- dentia ad distinctas formas mutatur,& med; ofieri iudieii movetur, contraria entia secundo intentionalia eonstruendo. Ex quibus, recta servata methodo, oritur,quod sicuti per motum physicum dantur
etiam eonversiones substantialium formarum, ita ut detur trasitus unius entis physici in aliud: se etiam in entibus secundo intentionalibus simili mi transitus dantur; ita ut forma quae est terminus a quo positivus unius propositioniς, convertatur in aliam,servando illius coditiones,eo quod ages intellectus speciales alterius dispositicines introducat in ente intentionali, in quo est forma converte da. Ex quibus,ni fallor, merit 6 omnes logi hantes intendunt agere
nominatim de rappositione , & de propositio
Hoe igitur punctum, pro maiori copre hesone syllogisticae armoniae nimis dilata rurab aliquibus,qui nimis diffundutur in explica indo accidetia propositionsi. Ego aut e cotraria decerno propter plura. Primit, quia syllogisti ea figuratio est de seta recondit si aenigma, quod alterare, & ampliare intelligetias terminoru,
potius condat,qua mente adstruat. Secudum,
quia aliquoru accidetiu intelligetia, etsi e xa- ira tradita , vel usus est Magister, vel parum utilis apparet. Videatur Dion, sus Blaseo lib. 6. dist. 2 . quaestione 2. atticul. 6. ὰ ς. 3. vlque
44쪽
De motu entis secundo intentionalis. s I. a
usque adusti mi im,in quibus eruditissim et agit,& tamen ex materia parum proficii eruditio. Tertiu m, quia quam plurimos, & varios terminos summa cura in mentecollocare proposui, quos semper memoria expulsit ; solum adussum rationatalem in praxi communi , manente recursu - .ma propter de his agam comunioribus, di clarioribus eonsentiendi , non tamen omittendo, quae profici ni,sicuti nec addendo,qus superfluanti de quia pilus est agendum de absolutis, quam de modificantibus, ideo de oppositione propositionum cate oriearu,prior inquiretur notitia.
Circa ostpositionem propos sonum Catheroin
Solet adverti oppositionem logicam debere esse, repugnamiam du r m ρraposionum, quarum una assirmet, quod altera n get, ita ut coustent eodem subiecto , copula, de praedicata secundum eumdem locum,& te iapus. Si enim dii quid istorum desciat, deficiet,& in propositionibus oppositio. Solet etiam quadrupliciter rei picada goricarum propositionum oppositio. Datur enim oppositio contraria , contradictoria, subcontraria, & subalterna. Oppositio contraria lolet dici iIla, quae reperatur inter duas
propositiones universales, quarum una affirmat, & altera nugat, v .g. omnis homo est vivens , nullus homo est vivens. Subcontraria oppositio solet dici, quae reperitur inter duas propostiones particulares, quarum una affi mat, & altera negat, v. g. aliquis homo est vi vens, aliquis homia non est vivens.
oppositio subalterna solet dici, quae
reperitur inter duas propositiones , quarum una est universal s,& altera Particularis,utraque tam eii assirmans, uri utraque negans,v. g. o innis homo est vivens. Denique oppositio co- radictoria solet dici , quae reperitur inter duas propositiones, quarum altera affirmat,&altera negat, universalis una, particularis altera, v.g. omnis homo est vi ψens, aliquis homo non est vivens.
Cirea quod vItimum advertitur ab alia quibus, quod formales contradictoriae, quaedaunt de nota, sim de modo, & quaedam tales sunt de lege. Contradictoriae de modo reperiuntur inter duas propositiones , quarum una est affirmans, & altera negans , particularis una, universalis altera, ut supra exemplifica, vimus. Contradictoriae de lege sunt illae, quae formantur inter duas propositiones singulacres, quarum una assirmat,& altera negat. v. g. Petrus est vivens, Petrus non est vivens. Dic tur iis vltimae oppositae de lege,quia ab ea id intrinseca entitate derivatur in modos oppo uendi , omnis stractaὸ oppositionis . substan
Ex dictis solet etiam notari, diversi mode unas, & alteras Propositiones oppositas diei. Aliquae enim dicuntur inquantite oppositae,aliquae in qualitate,aliqua in duplici qualitate, & aliquae in duplici qualitate, & inquantitatu. Quae enim In quantitate opponu natur, dicuntur illae, quarum una est universalis, & altera partieularis et quare eum in ipsis inveniatur entitas affirmationis, vis R. cum maiori, & minori extensione, hinc est , quod maria ant in quantitate oppositae. Sit exemplum pro his, omnis homo est vivens, aliquis homo est vivens Quae vero in qualitate opponuntur, dicuntur illae, quarum una,vel est assirmativa, vel vera , & altera , vel est negativa, vel falsa, v. g. aliquis homo est albus,aliquis homo non est albus. Istae enim propositiones solum opponuntur in unica qualitatum serie , quae estas armatio, & negatio. Sunt aliae, quae opponuntur in ὀupli Aei qualitate; quae propcsitiones dicuntur illae, quarum una est affirmativa, de vera, & altera est negativa, ac fal sis, v.g. aliquis homo est viavens, aliquis homo non est vivens. Sie in duplici qualitate,& in unica quantitate di euntur il Iae, quarum vita est universalis , affirmativa, & vera , dc altera particularis, negativa , &salsa, v.g. omnis homo est vivens , aliquisti imo non est vivens .Quae omnis expressti figurae caractere, setabilius to Ient exemplificati.
AB omnibus principia communia admittentibus, propositiones contradictorias propiissime este oppositas, vulgarit2r admittitur. Vel enim propositionum oppositio debet esse in quantitate , vel in assirmationis,& negationis qitalitate, ut differentia , vel in veritatis,& salsitatis qualitate ; sed in quocunque istorum sic positio , propositiones contradictoriae 'ppostione habent:ergo. suadet uem in Or,quoad prima parte; quia ex quantitate
45쪽
solum potest oriri oppositio penes maiorem,
Si minorem extensionem ; sed saltim contraedictoriae de Nota , magis, & mimis extensae sunt: ergo habent possibilem quantitatis oppositionem. Suadetur quo ad secundam partem; uia inter actum a firmantem , & negantem idem de eodem,ex eo flatur oppositio in his,quae aia
firmationis' negationis sunt,quia sicuti implicat, quod idem actus intellectus affirmet, quin non affirmare excludat, sic implicare vi detur, quod assirmet, quin negare expellat: sed una propositio eotradictoria affirmat idede eodem,quod altera negat; ergo in his, quae assirmationis, & negationis sunt , implicat, quod non se opponant, cum implicet , quod non se expellant. Suadetur quoad tertiam partem ; quia ἐκ eo verum opponitur falso, quia eisdem feria vatis cireunstantiis,repugnat, quod idem infiniuisit salsum,& verum; sed illis servatis, re pugnat, quod contradictoriae sint i nsimul verae, vel falsari, ergo opponuntur. Minor conis
vincitur in his eontradictoriis: omnis homo est albus, aliquis homo non est albus, ubi , si universalis assit mans, v.g. omnis homo est albus, sit salia,ex eo debet esse, quia dabitur aliqui homo qui non sit albus,& sic partientaris ne gativa debet esse vera.Sie,siparticuIaris negativa sit falsa, ex eo debet esse, quod universa lis assirmativa sit vera; repugnat enim, quod aliquis homo non sit albus, si sit albus omnis homo ; ergo repugnat, quod utraque propositiost vera, vel salsa, iuxta illud principium: Impossibile est, idem simul ef,ct non esse. Altercatio igitur solum militat de aliis oppositionibus. Aliqui enim de omnibus esse propriE oppositas affirmant A li i solum cottarias, eontradictorias, & subcontrarias proprie oppositas coneedunt. Alij vero, solum contrarias ,& contradictorias , sie oppositas
admittunt. Alii denique solum , sic oppositaseontradictorias deffendunt inter quos novissime Magister Dionysius Blaseo lib. s.dist.
Resolvo I. propositiones eontrarias
esse proprie oppositas. Est directό opposita licere solutio contra Dionysium. Sic potest pro bari: intrinseca qualitas propositio mim est anfirmatio,& negatio; ergo dum repugnet,quod propositiones contrariae sint, simul habentes
ea indem qualitatem affirmationis,& negatio nis, repugnabit,quod intrii secε non opponatur. Antecedens est eertum : quia non minus intrinsece convenit propositionibus assit mare, vel negare, qua in verum, vel falsum 3 imo magis intrinsece convenit eis amrmare , vel negare, quam verum, aut falsum, si magis in trinsece convenire dieatur , quod in quovisente intelligitur primario.Consequentia prob. quia ex eo propositiones aliquae sunt vere opapositae apud inor sitim, iuxta esse veras, vel fui sis, quia in quavis materia sinu, expel Iunatur ad invicem per veritatem,Se falsitatem: sed in qua vis materia sint propositiones contrainriae, expelluntur ad invicem per affirmatione,& negationem ; ergo repugnat, qRod intria sech non opponantur,dum tepugnet,quod in trinsece eandem qualitatem habeant. Respondebis ex his , vh Pro eontrario sundamento addurit Dionysius, dicedo,quod
licet oppositio forma iter,de primario,& quasi de formali solum dieat dissimilitudinem
proposti omini in assirmatione , dc negatim ne, tamen de con notat , ct materiali dieit dissimilitudinem in veritate, & falsitate: nam ideo ad oppositionem propriam requiritur, non solum affrmatio,& nestatio , sed etiam eiusdem de eodem,& secundum idem, ut non possit utraque verificati; ergo propositiones, quae in aliqua materia pollunt esse simul veri,& falsae, non sunt ratione sormae, neque ravitione assi mationis ,& negationis simplieite
oppositae. Quidquid si de causali huius doctrinae
ratione seum deinceps sit in argumentis evineeranda atmo nunc se r ut aliqua entia in rein laeam oppositionem habe3t,sime it, quod iuxta aliqvid ipsis intrinseeum diffetant, i ad invicem expellantur , etsi iuxta omnia ipsis propria, neque disserant , neque se expellanti
ergo ad hoe ut contraria entia secundo intentionalia intrinsece oppositionem habeant, sunfietet, quod in assirmationis, & negationisset litate disserant, & expellantur, dum ipsis sit propria, etsi iuxta omnia,neque disserat, ireque se expeIIant. Antecedens in quo est dis ficultas pro illatione, suadetur; quia, etsi aqua
haberet dui ieem connexam qualitatem,ut igni sciret intrinsece opposita, seruiebat, quod qualitas uniea scilicet, frigoris, expolleret seminuci eum qualitate unica ea loris,etsi in aliis non dis imitarentur. Sic ut homo metaphvsi eam oppositionem habeat cum Angelo , non
requiritur, quod ab Anselo differat per seriamam, per quam diiseri a leone r unde ut pro Myrietative dieatur mo oppositusAngelo, suseseit, quod risibilitate eum expellat, quin reisquiratur admirabilitas,in qua conveniunt; et si verum sit, quod homo cum leone non solum opponatur in qualitate risus , sed & in admirationis qualitato ; ergo neque ad hoc , ut una
46쪽
proposito eontrarietur eum alia intrinsecet, requiretur dissimilitudo in omni qualitate, seu inutia cum onnotatione ad aliam , sedum usqtralitatis intrinsecie, suffieiet dissimilitudo pro contrarietate.
Deinde arguo' eonfirme, dictai s houmo haberet principium discurrendi intrinseeό,& leo haberet se inerinsece printi pium rugigia di, etsi in aliis actibus non haberent prineipia
fecundaria, per que di sconuenirent circa omisnem materiam, nihilominus tamen in rinsecε
opponerentur; ergo dum ptopositioneς eona
tratiae habeant principia primaria pura astit. mandi .&nepa iudi ipsis speetaliter intrinse- ea ς etsi de alus principi is et I habeant per quod
disconveniant, me non impediet,ut per totum
intrinsecu m Opponantur. Antecedentis suppositio per locum intrinsecum non repugnat;et si enim homo conveniret eum leone in or mlhus, ut convenit in animali , dum una dempta
esset rationalis differentia , semper oppositionem intrinlice conservaret.
Circa alium dieendi modum , iuxta quem ex opposito, omnes praedictas oppositiones proprietates esse,conceditur , non parva inspicitur dissitultas. Communiter enim des, fenditur, propositiones subalternas non esse proprie oppositas: ratio est in promptu, mquidem in omni qualitate conveniunt , & ad rationem formalem logicae oppositionis, salti m affirmatio, & negatio requiritur.
sentio igitur, quod si standum sit in illo
Principio , pro conditione oppositorum supra stabili tra, scilicet, quod oppositio sit repugnatia duarum propositionuni, quarum una affitiamet, quod altera neget idem da eodem,ace. a
nemine potest dubitari, subalternas propriό cppositas non esse.
Sin autem aliquis Ingieό oppositas,
saltim quoad modum, vellet, eas esse, dessen dere, poterat in tali casu principium opposiotionis secundo intentionalis in communi, ali ter explicare sic : Rmugnantia proρositionum in his,qua proprie scuada intentionis furi. Iuxta quam explicationem proprie oppositae
possent diei subalternae. Ratio est; quia serent oppositae in quantitate illa , quae soli logi eae
com p rebar, daret ut enim universalitas , δρparticularitas, quibus stricte esse seeundo inatentionale competit : siquiden, universalitas nori minus est secunda intentio Je vide subie
ti, seu sit biicibilitatis. Deinde haberent idem subiectum : quia in his plopositionibus, v.g. omnis homo est albus,aliquis homo est albus, subiectum foret homo albug. Denique summorago te expellerentur, ita ut non minus con
tradiceret,quod unἰ versalis foret particularis, quam quod affirmans foret negans , di quod veta seret falsar ergo &c. De si ontrariis probabilius solet opis positio eomprobari ; siquidem iam videtur quod una neget , quod altera assimae. Deinde in riaibus propositionibus, v. g. aliquis homo est albus, aliquis homo non est albus, subiecta in Ide homo,prout vas acceptus; ergo de eoade subiecto, de quo una assemat,altera negat. Etsi 5bjiciatur quod utraquae illa pro..phsillo est vera; sed talis non esset, si idem hauberet subiectum, quia farificaretur illud prinueipium : impossibile est idem esse, Se non esse: esto distinctum subiectum habent .Responderi potest distinguendo minorem , non posset este vera utraquς illa propositio, si haberet idem subiectum vagum , negatur; si haberet idem
subiectum determinatum, conceditnr.
Itaque eum in qua is propositione , aliqui, homo positus pro subiecto , sit homri va o acceptus,quin netque determinate significetivi conceptu communis,omnia hominis in se
rinta; nec aliquod individuim tantum , ncire
implicat,quod utraque propositio sit vera, dape Edicto modo habeat idem lubiectum: dieeare enim,aliquis homo est albus, aliquis homo non est albu , i dem est, ae dicere, iste, he I illi homo est albus, iste. vel ille homo non est alabus, quod sine ulla contradictione dici potest; si instetur, quod in pridictis sub crinat rariis; v. q. aliquis homo est albus, aliqui limmo non est albus prima potest intelligi de ει tro albo,&seeunda de Ioanne nigris: ergo possunt diversa esse subiecta, az per conseque non esse proprie oppositas. Responde ei poth si
negando anteceden ς quia non sunt dicendae subcotrariae propositiones ille quae idem subiectum non habent, nam vitales dicanti ir,alia
quam oppostionem logicam debent hahere,stini r propositiones distincta subiecta bre niates, nulla potest imaginari oppositio i sie uti neque potest i masti nari, ubi distincta adsint
pridieata. Itaque vel subcontrariae male di Aeerentur, vel oppositionem aliquam habere
debebant His ita. Resolvo igitur praefatam opinionem eum eius doctrina posse amplecti. Sume it mihi pro utriusque amplexu subtilis , & reeentior
Reverend. Admod 1 r. pr. Franciscus Gomereseo ista, m hi omnium atrieissimus; in cuius eorroborationem dico, quod nulla est propositio logiea, qui specialem formam non habeat; ergo omnis propositio logi ea debet in sua expressione , Si significatione eoneipi a recto pondere secundo intentiona Letantis,
47쪽
iuxta formam, iuxta quam speetaliter consilia tuitur in ordine ad se, Sc diliinguitur in oris dine ad alia; ergo cum propostici subcontraria, formam sic sycialem subcontraraetatis labeat,ita debet exprimi ipsius conceptus sor- malis, quot nuniram ad aliquod derermina re siqnifieandum per contractionem evilaeretur, 3c sic deperdatur; ergo eum aliquitas sit modus spretaliter iecundo intentionalis,ut ea illo modo speciali, formalitas subcontrariae propositionis salvet tir, nunquam debet singularitari amplius; sed ita, quod eius determi natior expresso, sit semper indifferens, & vaiaga significatio. unae omnia, ni fallor, maderi pollunt
in contra dictoriis de not., scu de modo , v. g. omnis homo est Ribus, aliquis homo non est albus. Etsi esim tota strictior istarum oppositici derivetur apud plurimos ex contradictoriis de lege , pro quarum rigore solum duae
singulares propositio 3 requiruntur; nil minus tamen iuxta persectam logieorum methodum, non sunt inutiles, sed proficuae, &Iogicae propriae, contradictoriae de nota; &se iccliens bene secundo intentionaeli Eabit erga illas, dum unam concipiat universalem, &aliam partieularem; ita Vt licet in re particu-
Iatis sit,Petrus v.g. nilhominus tamen ad per sectam illarum consonantiam, non ponit Petrum, sed ponit aliquem. Idem invenies in subalternis,& in pluribus ali js si superintendatur discursus tergo idem logirandum est
Iuxta conservationem vigoris, & sensus specialis propositionum subcontrariarum.
Contra prima resolutionem nullum est
argumentum,quod ipsam , aliter quam fallaci is, evertere i nrendat; v. g. illa aragumenta de distantia chim rae , de semper metiente, de duodenario numero Apostolorum,& quae ut satis vulgaria relinquo;nec non,quia radieitu diluentur , dum doctrinam contra
fallaeia, signemus, ct forte in fine unicum pro
coronide proponam. Objicies contra contrariorum rescis
Iutionem ex doctrina Dionysii Blascondeo ad oppositionem propriam requiritur non soluassirmatio,& negatio, sed etiam eiusdem de eodem, & secundum idem, ut non po ssit utraque verisicari; ergo propositiones,quae in aliqua materia pollunt esse simul verae , &salsae, non sunt sin,plieiter oppostae ratione formae, neque ratione affirmationis,& negationis.
Anteeedens huius argumenti absolues est negandum. Ratio est , quia in omni linea, in qua possimus immediatam signate oppos tionem, illam sit nate debemus , quin ad hoe
requiratur absolute aliud motivum, quam motivum immediationis; unde cum affirma istio,& negatis sint qualitates oppositae , non minUS, ac veritas, de falsitas hi ne pst,quod logicus, recta methodo debeat illis qualitatibus assignare immediatum, & idem subidictum, ut ex idemptitate,& i mmediatione,melius resultet illarum qualitatum oppositio. Neque ad hoe est neeollarius ille alius finis de veritate,&sal state eiusdem secundum idem , etsi ad aliufinem distinctum is aliis oppositis cognitio
veri,& falsi requiratur. Haec omnia ex le-quenti instantia cor rQborabuntur.
Ιnnstabis; ut cognoscatur oppostio affirmationis,& negationis , non requiritur idem subiectum; erga idemptitas, & immediatio subiecti ex alio motivo est in oppositis insere-da. Suadetur antecedens. , quia fui ulcumque subiecti,&praedicati sint propositiones, dum una affirmet, & altera negat , incompatibiles sunt, ita ut impossibile sit, quod affirmativa non differat a negativa, non minus ac si eiusdem materiae forent; ergo oppositio affirmationis,& negationis praecise , nun requiritidem subiectum
Antequam instant in satisfaciam, insto rationem se i in quibuscunque propositionibus veritas, & falsitas inveniantur , earum DP
postio cognoscetur , & ita , quod i mpcisii bile si, quod non differant, Se quod una pota
sit transire ad aliam; ergo ex motivo opppsitionis illarum superflue ponitur subiectorum idemptitas. Antecedens suadetur i n his propositionibus: scilicet homo est animal, leo non est rugiens , aut leo non est animal. Note tur deinde valde, quod una est assirmativa, Mnegativa altera,& quod ex assirmati ne unius sequitur veritas , sicuti falsitas ex negatione alterius, Ac tamen non sunt oppositae radieali inter ,& prinnariis, non aliunde , nisi quia prima qualitas, que est in amrmatione , & neetatione, non habri itemptitatem subiecti , &c ergo licet ad cognitionem oppositionis ex vero,& falso debeat requiri, quod assematio Mnestatio habeat ide subiectu,e quod veritas,&falsitas pedeat ab affirmatione , & nestatione, de sint his posteriores; non aute, ut affrmatio,& negatio idem subiectum requirant, debent con notare illa, a quibus non dependent , sed in aliquo priori rationes suas sormales di
Deinde ad rationem instantem dico,
48쪽
propositionem affirmativam, & negativam in subiectis disparatis , non debere dici , logice
eontrariari, sed metaphifice,vel aliter. Ratio est, quia contraria in omni Iinea debent se ex pellere , ergo si affirmatio, di negatio logice non se expellant , logieε non contrariabuntur; sed in nulla linea,quae in diversis subiectis sunt,non possunt se expellere, etsi magis contraria;ergo ut affirmatio,& negatio expellaniatur, idem subiectum logicec requirunt. Patent ista inealore,qui non contrariatur eum stigmre, si calor sit in igne,& frigus In aqua;eontrariabuntur enim metaphysice, non autem physee. Sic pariter Paralogi Ea. Quod autem debeant propositiones contrariae idem habere subiectum , eis eo trarietas solum sit in affirmativis,& negativis, potest suaderi propter duo. Propter principale,quia logica in omnibus actibus suis,vel salatim in principalioribus praebet instrumentastiedi ad alias seientias, sed ad quamvis scientiam nil melius deservit, quam opposito propositionum universalium quare ad latentiam non deserviunt contradictoriae de lege , quia
illarum oppristio est de singularibus ergo
cum propositiones contrarie ex affirmatione,& negatione circa idem subiectum, universalius oppositionem inducant, nulla oppositio potior erit,quam ipsarum. Propter secundum : quia logicus iuxta rectum ordinem secundarum intentionum, debet i n mi nibus aliquod idem signare,de quo supra dedi rationem; num verri dabo robur in exemplari.Oppositio igitur subalternarum est multo minor contraria ru,& tamen subalte ne propositiones idemptitate ni subieeti requitarunt ἔ alias, ut de se patςt,non daretur, in quo una alteri subalternaretur ἔ ergo cum neque contrariae traberent,in quo una negaret, quod altera affirmaret , si non daretur sibi ectum commune; dum idem Etitas subiecti subalternis inbuatur,non debet aliquid obviare, propter quod negetur contrariis. Videtur enim,
quod illa universalia principia, sei licet, dieiae omnι, diei de nullo , solum de contrariis intelligantur ; siquidem penes affirmare , &negare in quo dici salvatur, solum contiariae propositiones dicunt de omni ,& dieunt de
Obiteles pro eo plemento , Ut contradictoriarum oppositio distinete pateat Peopositio universalis,& particularis non suntici qualitate intrinseea cmpliciter oppositae; ereo earum oppositio non est strii a. Prob. antecedens;quia particularis non negat, quod universalis affirmat; ergo non sunt simplieiter
oppositae .Prob. antecedent; in his eontradictoriis, omnis homo est albus, aliquis homo non est albus,in quibus aliquis homo non est albus, non negat de omni homine albedinem ; ergo particularis non negat,quod universalis assirmat. Convincitur antecedens;quia soIum haec propositio nullus homo est albus, negat, quod omnis homo affirmat; sed haec propositio,aliquis homo non est albus, non negat, quantum haee propositio , nullus homo est albus: ergo non negat, aliquis homo non albus, quantum omnis nomo albus affirmat. Responderi debet huic argumento,ne gando primum antecedens. Ad probationem distingui potest antecedens sie r particularis non negat, quod universalis affirmat; eodem modo,concedo;diverso modo, nego ; vel sic, particularis non negat, quantum universialisas firmat intensve , nego;extensive cc cedo. Et
sic reliqua distinguo. Itaquε primam distin-Etionem sic explico.Vniversalis enim affirmat de omni homine albedinem modo ,¬a universali; quomodo particularis non negari
potest tamen dici, quod particularis,e si alio
modo, negat, quod universalis affirmat; quia cum sit eum modo vago,sacit hunc sensum; vel Ioannes,vel Petrus,vei Antonius G sie de omnibus non est albus; quo modo disiunctive negat, quod altera termino communi continuo assirmat. Videantur,quae diximus de sub
Explico secundam distinctionem dicendo, quod cum universalis diear, quod omnis homo est albiis,iam est in illa a ibit; ille homo , de quo particularis albedinem negat: &cum respecTu illius hom nis particularis neget quidquid universalis de illo a firmat: Se deinde non possit dari in uno actu respectu termini, quem affirmatione , vel veritate attingit maior,vel minor affirmatio,vel veritas i, tensi νε, hinc est, quod, etsi universalis nestativa ex tensive plus neget, quam particularis negati ua , non autem entitative , & intensive. Aliud enim est plura affirmare, vel negare,& aliud est plus assimare , vel negare. Sic aliud est, unu in actum cile verum de pluribus, & aliud est,este plus verum. Quod autem particularis negativa d
beat 3 logieo pereipi eum illa indifferenti distributione, dc vaguitate quod intendit v rL. scare prima explicatio suadetur, quia si ex determinato singulari deberet percipi, sequeretur,quod in materia continget i possent este falsae eontradictorie. Sic ex eplo siladetur: sup ponamus, quod loannes sit albus, non autem Petrus: in hoc casu ambae illae eontradiet rixi
49쪽
V.g. omnis homo est albus, Ioan nrs non est albus, essent falsae: ergo ut oppositio contradi choriarum in omni materia subsistat, requirit in uno termino communi sienificare omnia continue,& in alio termino significare omnia discrete . Huie nota semper dari oppositionem in quantitate, seuti datur inter continuam,&discretam
Corroboratur, quod illa vaga,& di Dcreta extensione possint particulares propos. tione, intelligi; quia si talis vaga exte nsio non
requireretur,excellentiores scirent contradictoriae de nota ex una propositione universali,& ex alia singulari, quam ex particulari so-rent. Ratio est ; quia contradictoriae denota,
talis debent esse conditionis, & modi , quod non solum in qualitate , sed & in quantitate
opponantur;ergo quo m gis in quantitate opoponerentur , magis forent contradictorii denota ; sed si tingularis ponatur loco particula.
is, magis opponerentur in quantitate ; ergo. Prob. min. quia cum maiori extensione quod magis opponitur , est minor extensio; sed ex vocis expresione minorem extensionem dieit
Petrus,quam aliqui 1;ergo si gularis loco par ticulari , magis opponeretur. Nunc sic; sed nilominu tamen singularis non ponitur in conti ad ictoriis de nota, sed ponitur particu laris ; ergo signum evidens est , quod ponitur particularis, quia illa vaga extensio requiriatur,& si maior sit. Hie dixi ad pleniorem contradictoriarum intelligentiam; etsi conscius sim de faciliori doctrina pro argumenta solutione. Potest enim diei,quod in his propositionibus: v. g. omnis homo eli albus , aliquis homo non est albus , particularis propositio negat aequivalenter , quod altera affirmat. Ratio est , quia particularis negativa dum comparata ad aliam dicat, quod aliquis homo non est albus, sequitur , quod omnis homo non est albus; ergo dum universalis dicat, quod omnis homo est albus; si ex particulari inseratur, quod omism rhomo non est albui , iam insertur, quod
una negat, quod altera assirmat: v.g. omnia ιν -
mo est albo , omnis homo non est albus. Et noto ambas falsas,aut veras non polle esse.
REstabat ex dictis dubitari, quaenam p
dictarum propositionum oppositio , maior sit' Huic dubitationi cum aliquo discrimine terminorum est respondendum. Maior enim contrarietas , vel potest intelligi extensive, vel intensve; Ac extensive , Aeintensive,adhuc vlteriori discrimine est percipiedum, ut ex statim dicendis declarabitur. In linea enim affirmandi, & negandi, iuxta quam in prima, ct Principali qualitate opponuntur entia secundo intentionalia,
diei potest , quod oppositio contrari ac de liae ergo duplici oppositione versatur de per se dubitati ob est extensive maior contradictoria; quia semper videtur , quod λrmaliis
ter,& uniformiter maiorem extensionem habeant contrariae propositiones , quam nullae
aliae, quidquid sit aequivalenter e ergo in linea affirmandi , & negandi cum extendantur
magis contrariae, quam contradictoriae, extensive maiorem oppositionem habebunt. Deinde contradictoriae iuxta comprehensionem omni u linearum Polliunt diei extensive maiores: quia praeter est e structό Oppo sitas m linea affirmandi, & negandi, sunt etiasti id e oppositae in linea verificandi, & Ialsificandi; ergo extenduntur ad plures oppositiones. Qua propter alio modo , extensive malis oppositas elle, potest in serri ; quia illa sunt extensiora, quae ad maiorem materia actuandam determinantur, sed ad maiorem
actuandam materiam determinantur contradictoriae; ergo sunt extensive magis oppositae. Prob. minor, quia illa a tuant maiorem materiam, quae Omnem materiam actuant : sedeontradictorie omnem materiam actuant; ergo actuant maiorem materiam. Minor pater; quia eontradictoriae in omni materia in veris
Mando, & falsificando contrariantur ἰ ergo
Inferri potest ex dictis , quod absolute
loquendo , etiam extensivis habent contradictoriae maiorem Oppositionem,quam contrariae. Plus enim videtur extendi, quod ad plures sormas extenditur, quam quod solum rei pectu unius formae magis extenditur ἔ ergo cum contradictori ε Oxtendantur ad plurium linearum oppositionem,magis quam contrariae, extensores debent dici, etsi contrariae i nuniea . Ium linea , scilicet, affirmandi,& negandi ,extensiores videantur. Deinde . quia adhue excessus ille eo uariarum in affirmatione, & negatione , ex maiori quantitate ortus , compensatur in cia tradictoriis intra ipsam quantitatem. Ratio
est: quia dum)ipstiptopostiones contrariae
magis extenduntur,ex eo quod sint ambae universales, etiam ex eo quod ambae universales sint,minus opponuntur, cum in quantitate Cia veniant,έ contra contradictoriae:dum ex desectu mutuae universalitatis minus extendan
50쪽
tue, manent ad maiorem quantitatis oppotationem extensae; siquidem ex eo quod una sit iniversalis,& alia particularis,magis in quantitate distanti ergo dcc.
Motus aequipotentiae, nil aliud est , quam
aequivalens variario duarum propositioianum oppositarum facta per negationem antepositam , vel postpositam ad lubiectum. Itaque partieula non, eis minutissima sit,ianiati tamen roboris, quod ex illius diversa loea iatione, quantitatem , vel qualitatem propositionum, vel destruat, Vel mutet. Sic igitur, si supra universalem qu/ntitatem cadat, sie illa destruit, vel reformat, quod in Particulari quantitare relinquat, & e contra. Sic pariter, si supra signum assismat onis expresivum c dar, in negationem erumpit, quud relinquitici similiter e contra. In quibus, particulae non malignans, & enigmatica conditio relucet; Gquidem dum ipsa negat, bis ipsa , assirmat.
Inser ex dictis, tunc propositiones fieri aequi lentes, qu ndis ex diversa ubicatione partieuis non, una fit altera,quin ulla insensa aequivalenti maneat diversitas inter illas; quae omnia in sequςntibus carminibus compeiadiose exemplificantur. Non omnia, vale t dam: omnit non,quasi
Non nullus , valet quidam : sed nullus nom
Non aliquis valet mill t nos quidam non,
Non non aliquis non, aliqui/ nonsonan Alia quis at non non; aliqui est,quasi
Haee omnia iuxta communiorem Iogia eorum morem, non explicantur sic, eo quod nullam pro subeontrariis regulam aequipotentiae determinent. Qua propter sequenti vertaeulo predicta sube ingentes, solum de contrariis,contradictori is,& subalternis mentionem faciuntria contra H ς post cεntra i praρώραν Db-
Sed illo non obstanti, eum possint fieri
aequipotentes subcontrariae , pollunt addi ali qua praeiato versui, quibus subeontrariarum vegula claudatur,ut sequentia carmina dicent. Pra contra dae ,post cantra, i a forte reve
Nune igitur ut elarius prefatae regu min aequipolendis videamur,singularum adduci solent exempla ab omnibus logirantibus. Incipiendo igitur aeontradictorijs, fiunt aequiis po/entes, ponendo negationem ante flanum universale, & particulare , v. g. istae , omnis
moeli vivens, aliquis homo non est vivens,lae aequi valenter transsormantur e non omnis nomOeli vivens, sonar, quod aliquis homo n5elu vivens et non a Iiquis homo non est vivens,lonar,quod omnis homo est vivens. Secunda regulapro contrariis adduea
diate postsignum universale; v.g. istae eontra riae, omnis homo est viWens, uultu, homo est vivens, fiunt aequi polentes scron. nis n5 hrimost vivens, idest nullius immo est vives, nullus non homo est vires, id est omnis homo est vi- . Senia regul. Pro subeontrariis addu ta, debet ita practicari,quod in partieulari aia
firmativa ponatur duplex negatio ante signit particulare,& alia immediate post subiectum, quo facto aequi potens fieti & sic in particulari negativa debet poni unica negatio post subiectum retenta eius prima μ' proseia ait ne ἀπ g. istae subeontrariae . ali uis homo est vivens, aliquis homo non est vivens, sic ad in-m 'Dxae pii polentesmon non aliquis ho-n-τ vivens; idest, aliquis liomo non est vivens: RIIquis homo non est vivens, idest aliquis homo est vivens. De quarum datis exemis plas infra dabimus rationem.
ita solet practicari, quod ponam r negatio an te signum,& post subiectum, τ. g. omnis homo est vivens, atriuis homo est vivens, sunt aequi poIentes lici non omnis homo non est vivens idest,allo ins homo est vivensi non aliquis lio. mo no est vivensi idest, omnis homo est vires. Huc usque dedimus in simpliei bus,aeqtu polentiae exempla, quae dari in modalibus non repugnat; sed modi, servata proportione, ea dem aequi polen e servando normam, possunt fieri aequiralentes. Incontradictoriis enim mo dalibus si aequipotentia anteposita neeatione ad modumtu. g nees est hominem eo vi ιι isti contra lictoriae,contingens est homine non esse vivens, sic fit aequi potens r non neces est bominem esse viveni. Sic si praedictae contra dictoriae Ἀstponatur negatio ad mDdum, aequivalebit contrarie: si praeponati ir,& post, ponatur equivalebit subalternae:sibis mycina tur, &semel postponatur,aeqiuvalebit uni ex