Iusti LipsI Dissertatiuncula apud principes item C. PlinI Panegyricus liber Traiano dictus, cum eiusdem LipsI perpetuo Commentario

21쪽

dum, inquit, de biennio loquor. Quomodo hoc vere, si in

quarto eius Consulatu dicit Z certe triennium imperij iam erat. At in tertio, verissimo: quia agebatur post mo rem Neruae extremus alter annus. Item: Lub iustius S rus ut 'si peres quartum Consularum, rogauit, o iussit. In futurum haec dicuntur, nequeadhuc gerebat. Iterum apertius: Atque ego video,proximo anno Confula-- recusandi hanc praecipue fuisse rarionem, quod eum absensgerere non poteras. Nota de anno proximo, dc instanti: non ergo isto.Quid ampliusὶ absens, inquit. Ita fata

absens. nam ad bellum Dacicum iam se parabat: quod cum Decebalo fortiter & feliciter, ipso illo quarto Consulatu, gessit. Itaque ne adfuit quidem cum haec a Plinio dicerentur. Quid etiam, si adfuisset ξ credetne aliquis omissam pulcherrimam illam laudum materiem , victos hostes, supplicem regem, & meritissimum triumphum Quomodo ipsa Plini j oratio exsultasset in eo , ac paene triumphasset 'vi do leam Principis caussa, non sub id tempus hanc recitationem interuenisse. At de tempore

victi Decebati, ambigi non potest, vel ex lapide qui ex

D E C E B A L o. Et nummi idem dicunt. Adde & haec Plinij si libeti condud biennium compleramus in officio laboriosiissimo, cum tu nobis Consulatum obtulisti. Quae de Pra sectura aerarij capienda,quam ab ipso Nerua accepisse se fatetur. At si nondum biennium ab ea, cum Consul est sectus : quid clarius, quam Traiano tertium Consule haec fuisseὶQuod ad Proconsiliatu Plinij quo argumento Vir

ille

22쪽

ille nititur:) is vero tardior, & post victoriam demum

Dacicam. Exstat epistola xmi. Plinij , lib. x. ad Traia num, qua gratulat ur ei maximam, pust 'imam, antiqui mans victoriam: neque aliam,quam istam. Deinde autem,epistolax v ii. in Bithyniam prouinciam suam, venisse sic nunciat: certe post victoriam. Ergo in quinto eius,aut circa, Consulatu. Neque sancinoris, illo Principum aevo, statim & quasi ex lege, finito Consulatu prouinciam ire. Imo contraria lex erat,iaminde a Iulio, non ire , nec imperia aut honores continuare : eis tamen tota res in arbitrio Principum, & illi aut serte , aut imperio, quando dc quo visum esset, mittebant. Quae in Dione variis locis, sed hoc postremum libro Luti in actis anni P cc x x vi. habes. E L o-

23쪽

ELoci A super hoc libro.

nuper Optimo Principi gratias egi, misi exigenti

tibi: missurus, etiamsinoin exegisles. In hoc con- sideres velim vi. P v L C H R I T V D I N E M male riae, ita DIFFICULTATEM. In ceteris enim nouitas ipsa

Lectorem intentum habet: in hoc, nota, vulgata, dicta sunt omnia. o fit, ut quasi otiosus securusque Lector, tantum clocutioni vacet. in qua satisfacere dissicilius est, cum sola aestimatur. Atque utinam ORDO saltem,&ΤRANsi T v s , &FIGURAE smul spectarentur λ Nam inuenire praeclare, enunciare magnifice, interdum etiam barbari s lent: DISPONERE apte, FIC URARE varie, nisi cruditis negatum cst. Breum epist. xv eiusdem libri. Ossicium Consulatus iniunxit mihi, ut Rei p. nomine Principi gratias agcrem. quod ego in Senatu, cum ad rationem & loci, de temporis, ex more secissem ; bono ciui conuenientissimum credidi, eadem illa 'spATios Ius & UBERI Us volumine complecti. Primum , ut Imperatori nostro virtutes suae veris in Laudibus commendarentur: deinde, ut F V Τ V R I PRINCIPE s, non quas a magistro, sed tamen SUB EXEMPLO PRAEMONERENTVR, qua potissimum via possent ad eamdem gloriam niti. Addit deinde, per triduum se recitasse

amicis hunc librum, & valde probasse. Vide Fuficub. Sidonius Apollinaris , M. V . epist. x. Caius Plinius pro Actia Variola plus gloriae de Centumuirali suggestii do-B mum

24쪽

mum rettulit, quam cum M. Vipio, incomparabili Principi, comparabilem Panegyricum dixit. Auo tamen in tico semper mihi visum neque nunc muto incomparabilem legendum : nec tam aut maligne, aut imperite, super eximio hocscripto Sidonium censuisse. Aeenim praefert i gam pro Variola. sicut , Ciceronis pro Cluentio, nibus alis: non eloquii fore, aut acrimonia; sed inuentionum die: cultate , quia in rebus aritas caussique arduis, magis sagax ingenium

elucet. Iesum lege. I

C. PLI

25쪽

, C. PLINI SECUN Di

TRAIANO AUG. DICTUS .

E N E aC sapienter, Patres Conscripti, maiores instituerunt, Vt rerum agendarum,ita dicendi initium,a precationibus capere: quod nihil rite nihilque prouidenter homines, sine deoru immortalium opc,cosilio,honore,auspicarentur. Qui mos cui portus, quam Consuli ὶ aut quando magis usurpandus colendusque est, quam cum impcrio Senatus, auctoritate Rei p. ad agedas optimo Principi pratias excitam uri Quod enim pnest bilius cst, aut pulchrius munus deorum, quam castus resanctus & dijs simillimus Princeps 3 Ac si adhuc dubium fuisset, forte casuque rectores icrris, an aliquo numine darentur: Principem tamen nostrum liqueret diuinitus constitutum. Fon enim Occulta potestate fatorum, scd ab Ioue ipso coram ac palam repertus,electus est. ' uippe inter aras SI altaria, eodemque loci, quem Deus ille tam manifestus ac praesi ias,quam coelum ac sidera insedit.

COMMENTARIVS

diis aggredi. quia dij non sequius rebus ciuilibus,

quam ec ocllicis praesunt ac dominantur. DICENDI INIT I v M. J Vetus mos Romauus , a precatione orationes ordiri. Cicero Limus, auctor ad Herennium, ostendunt. A VCTOR ITATE B L REI

26쪽

32 I. LIPSI COMMENTARIvs REIPvBLIC AE. J Plinius III. epist. XVI H. Vt reio. nomine Principi gratias agerem. ALIQUO NUMINE. , Homerior Ex , cis V u: Ex Ioue sunt in s. Plutarchus in Numά: Hγ ν ce αν δε Maximunt & diuinum donum, de regno. ARAsET ALT ARI A J Diphncta , or Altare arauibus aliquid, in Duquo victimae adolentur: Ara etiam, is qua supplicatur, aut libatur tantum. IPud item superorum Deorum; haec etiam manium des inferorum.

lcsco, Seruium in Lud: -- cia quattuor aras,

Ecce duas tibi Daplini, duoque altaria Placrbo. TAM M ANIFESTvs. J Obuit tem - - rellionem, cum maiesZite. Cicero: In Capitolio, hoc eli in terrestri domicilio Iouis.

Quo magis aptum piumque est te Iuppiter optime

inaxime antea conditorem, nunc conseruatorem impe

ri, nostri precari, ut mihi digna Consule, digna Senatu,

digna Principe contingat oratio : utque omnibus quae dicentur a me, libertas,fides,vcritas constet: tantumquei specie adulationis absit gratiarum actio mea, quantum abest a nccessitate. Equidem non Consuli mo3b,sed omnibus ciuibus cnitendum mor, ne quid de Principe no

stro ita dicant, ut idem illud de alio dici potuisse videa

tur . Quare abeant ac recedant voces illae, quas nactus eraprimebat. nihil, quale ante dicamus, nihil enim quale antea patimur. nec cadem de Principe palam,quae prius, praedicemus: neque enim eadem secretb loquimur, quae prius. Discernatur orationibus nostris diuersitas temporum , dccx ipso genere gratiarum agendarum intclligatur, cui quando sint.hactenus ut deo, nunc nusquam ut numini blandiamur. Non enim de tyranno, sed de cive, non de domino, scd de parente loquimur. Vnum ille beex nobis,& hoc magis cycellit atque eminci,quod unum cx nobis putat; nec minus hominem se, quam hominibus praxisse meminit. Intelligamus ergo bona nostra,

27쪽

IN C. PLINI PANEGYRICUM. I 3

dignosque nos illius usu probemus: atque idemtidem cogitemus, si maius principibus praestemus obsequium, qui seruitute ciuium, quam qui libertate laetamur.

APTVM, PIVM QV E. J Aptum, quia a te,sein tuo templo, illi Princeps: pium, quia agnoscere beneficium, neque ingrati esse LMmtu. CONSERVATOREM. J In Traiano. Plinius ad eum,in Ut LU: Diem domine, quo scruasti imperium, dum suscipis, celebrauimus. DE ALIO DICI. J Eprioribus Principibus, pud quos blatet-da cν humilis semper oratio. Martialis, M. x. Hoc sub Principe, si sapis, caueto Verbis Roma prioribus loquaris. SECRETO LOQvIMvR.J Seneca, de bono Principe r Eadem de illo homines secretὁ loquuntur, quae palam. QUANDO SINTH ACTEN vs. J Olim emendauimus : cui, quando, sint actae. Nu quam ut Deo nunc, nusquam vi. Iterum Martialis concurrit: Frustra blanditiae venitis ad me, Attritis miserabiles labellis. Dicturus Dominum Deumque non sum, Iam non est locus hac in urbe vobis. ILLI Vs usu.J Traiam. Sed melius, aut fulgor, quod olim ego: illis via. Bonis ictas dignos probemu/ , utendo. Libertas veritu redivrunt' usurpemus. SI MAIvs.J Vult intellegi, quod minus.

Er populus quidem Romanus dilectum Principem

seruat, quantoque paullo ante concentu formosum alium, hunc fortissimum personat : quibusque aliquando clamoribus gestum alterius dc voccm ; huius pictatem, abstinentiam, mansuetudincm laudat. Quid nos ipsia diuinitatem Principis nostri,an humanitatem,temperantiam , facilitatem, ut amor & gaudium tulit, celebrare uniuersi solemus Iam quid tam ciuile,tam senatorium, quam illud additum a nobis Optimi cognomentquod peculiare huius & proprium, arrogantia priorum principum fecit. Enimuero quam commune, quam ex

28쪽

i I. LIPs I COMMENTARIus dicamus, alternisque votis, HAEC FACIAT, HAEC

A v D i AT , quasi non dicturi, nisi fecerit, comprecamur. Ad quas ille voces lacrymis etiam ac multo pudore su D funa itur. agnoscit enim sentitque sibi, non Principi dici. Igitur quod temperamentum omnes in illo subito pietatis calore seruauimus, hoc singuli quoque meditatique teneamus: sciamusque, nullum csIe neque sincerius, neque acceptius genus gratiarum, quam quod illas acclamationes aemuletur, luς fingendi non habent tem pus. Quantum ad me pertinet laborabo, ut orationem meam ad modestiam Principis moderationemque submittam nec minus considerabo quid aurcs eius pati pos sint, quam quid virtutibus debeatur. D1LECTvM PRINCiPEM J Lego, Principum. I si populus, cui minor sapientia, dirimu dilectum habet in Principum laude: quin is magis nos Z CONCENTV. J Proprio ad rem verbo. Nam ac lamationes illa theatricae um modulis quodam velut cantu erant. Tacitus X vi. 4Annalium : Plcbs personab. at certis modis, plausu iuccomposito. Ibi ego. FORMOS M. J Domitianum. qui pulcher ac decens' ait Suetoniusὶ maxime in iuuenta. Martiati: Purpureum standens Caesar ab ore iubar. Et in e e lyud Homericum usurpat:

Nonne vides tu, qualis ego magnusq; dccens ine λGEsTu M.t Nereonis, qui hi bioniam exercebat. Ad eundem lectat, de voce: quam caelestem & diuinam dici viderique volebat. OpTIMI COGNOMEN. J Muando additum Z Dionis compendium ait, Armenia subacta: in sane lapidea aut numini notabit mecum,qui

molet) raro praeferunt hoc, velut cognomen , ante vI. eius consulatum. Exinia assidue. τι IMP. CAES. NERY AE. TR AI ANO. OPTIMO. Graece etiam : NEP. I PAIANOC. APICTOC. Mnte non memini cob eruare sic iuquam positum, nomini ipsi subiectum: dumtaxat, s NATUS. POPVLVS QV E. ROM. OPTIMO. PRINCIPI. quasi tu laudationis loco. Tamen iamnunc ei datum praeter Dionis mentem l a

Lei ex Plinii bis verbis nil l potest est in titulis orta P sic usurpauit.

29쪽

IN C. PLINI PANEG YRIC VM. typECvLiARE. J Adeo, ut Eutropivsstrabat, a suam que aetatem Valentiniani IN. non aliter in Scnatu Principibus acclamari, ni si, Felicior Augusto, MELIOR Traiano. ARROGANTIA PRIO Ru M. J iidi reuerunt. FELICES Nos. J Insia: Elbae verum, quod inter illa clamauimus, O nos selictat LACRYMis ΕΥ1 M. J Gaudio expressis. In ira : Vidimus humescentra oculos tuos, demissumque gaudio vultum. SIBI, NON PRINCIPI. JGalba ,su Tacitum: Ccteri libentius cum fortuna nostra, quam nobiscum loquentur. ILL As ACCLAM,TIONE s. l .euae ιυ liabera rep. non sic sivere ,sed sub Augusto coeperunt: nisi Ialgor, a tb atris in Curiam inuectae, imitando. Earum exempla tu Caesareis scriptoribuου. O breuia ω pleraque acuta.

M A c u Α & inusitata Principis eloria cui gratias acturus, no tam vereor, ne me in laudibus suis parcum quam ne nimium putet. Haec me cura, haec difficultas sola cir- , cum stat: nam mercii gratias agere, facile estiatres Conscripti. Non enim pcriculum est, ne cum loquar de humanitate, exprobrari sibi superbiam credan cum de frugalitate luxuriam, cum de clementia, crudelitalcm; cum

cie liberalitate auaritiam; cum de benignitate, livorem; cum de continentia, libidinem; cum de labore pertiam; cum de sortitudine, timorem. Ac ne illud quid c vcrcor,

ne gratus ingratusvc Videar, prout satis, aut parum dixero. Animaduerto cnim ctiam Deos ipses, non tam accuratis adorantium precibus,quam innocentia &sanctitate laetari: gratioremq; existimari,qui delubris eorum puram castamque mentem, quam qui meditatum carnacii

intulerit.Sed parendum in Senatus iasulto quo exutilitate publica placuit,ut Consulis voce,sub titulo gratiarum agendarum, boni Principes quae facerent recosnosceren , mali , quae facere deberent. Id nunc co masis solenne ac necestarium est , quod parens noster priuatas gratiarum actiones cohibet&comprimit: intercessurus

etiam publicis, si permittera sibi vetare, quod Senatus

iuberct.

30쪽

iuberet. Vtrumque Cassar Auguste moderate, 6c quod alibi tibi gratias agi non sinis:&quod hic sinis . non enim a te ipso tibi honor iste, sed ab agentibus habetur. cc dis affectibus nostris, nec nobis munera tua praedicare, sed audire tibi necesse est.

ETIAM DEos ipsos. J Seneca, De Beneficiis Sicut nec in v et imis quidem, licet opimae sint, auroque praefulgeant, Deorum est honos, sed pia ac in ta voltuatate venerantium. Plinuta, Praestione magni operis : Verum & diis lacte rustici, multaeque gentes supplicant: & mola tantum salsa litant, qui thura non habent: nec vili fuit vitio, Deos colere, quoquomodo posset. Vetus νe

fit restondet:

Sacrificare diis, ut opes viresque tulerunta C sTAM QUE MENTEM.J Seneca: Optimus animus, pulcher imus Dei cultus est. MEDITATVM CARMEN. J Orationem compositam, est sellannem dictionem:mia metrum numeriq; non sint.Tale enim priscis Carmen: ut infra, carmen comitiorum. PAR EN-DvM EsT SENATVsCONsvLTO.J diuando afloy non reppen. puto ab Augusto esse,cum mutatάrep. boc quoque mutauit. Nam ista Gratiarum aestio,in concione opulo Rom. aeuiritibus sole rei pro bonore dato: at nunc cum Princeps mi apopuli inse traxit, atque i e magistraturaecis, Gratiae illi in Curia, non in concione, ictae. Hic fons Panegyricorum. qui etiam ad Praesides prouinciarum manarunt, atque θ Aeriit, pratias agebant. quod Claudius metuit, in itione: κοι Q m k h γως

ne electi l Praesides) aliquas ci gratias in Senatu dicerent, quod ex more quodam faciebant. Hoc inquam, ad holos prouinciales Praesido imperia flectat spriora vide: errant, qui adnostra haec trahunt. BONI PRINCIPE s. JGusa duplex huius instituti. ut cir bonitam de ii Ormarentur in bene agendo, cs muli, eo blande traberentur. O si nostri cui mos ferret, quid rutilius3 SAEPE ego mecum. P. C. tacitus agitaui, qualem quantumque esse oporteret, cuius ditione nutuque in ria, terrae,pa bella regerentur: cum interea fingenti som

inantique