Disputatio physica generales de sensibus interioribus positiones continens sub præsidio Caspari Pfaffradii respondebit Iohannes Brunonius Lolandus

11쪽

is. Quae vero radicem propius attingunt, ea etiam altius infixa constantius remanere videntur, Vtpote ea, quae in iuuentute, iueritia didicimus primum,4 cognoui

mus.

16. Huic vero infirmitati succurrit iterata lapius repetitio, luce novamfacit impressionem,debilemq; iam redditam,& obscuratam, restituat,4 collustrat.1 Concipiens ossicio suo ungitur,tum dilaernendo, tum plenius aestimandes ille sentiis dicitur communis: bae vcro phantasia. 78. Sensus communis est, qui sensiles species ab exterioribus oblatas in distinguit. I9. Hic in communi quodam termino ponendus est, distinctus ab aliis sensibus, qui omnibus sensibilib. praecaeeto. Hoc sensu animal sentire sentit plenissime, cum sensuum omnium motus ad hunc vergat,&quasi perdin

catur.

21. Eodem tempore variae rerum formae, ab aliis sensibus comprehensis, hoc sensu percipiuntur, quod cum a nullo fieri sensu extortori queat manifestum est, hunc se sum mobiliorem esse , maioriq; spirituum copia instru-clumsaliter l, omnino informatum,in quo omnes sensuum species conuectantur,d simul conceptae diuersis distin

guantur.

22. Sensium hunc communem in anteriori capitis pam te collocant,ad quam sensuum impressiones,speciesq: primum per neruos deserantur,ibiq; occulta quadam ratione ab ea connectantur,& distinguantur. 23 Sic simul cum senus percipitur auditu, color vero oculis cernitur,fit ibi connexio,vi connexorum discrim,

natio.

Aptior quoq; anterior illa cerebri pars putatur obbumiditatem maiorem , cuius vi facilius species concipiat. 3 et . Iu-

12쪽

Iudicium putant hoc etiam esse, quod corrugare soleamus frontem,li acutius sentire, sensaq; discludere velimus.

α6. Atqui sit sensibile quod sensibus obijcitur desinit

in speciem, nec sit sensatio ulla sine aliaqua communis huius sensus operatione. 27. Phantasia est sensius interior rerum immagines diligentius eaeaminans,&χXpendens. 28. Res enim a sensti communi per sensus exteriores conceptas imaginatio haec connectio, componit, comparat inter sese varia elicere incipit,etiam ea quae in sensu non silerunt,& ordine quodam adhibito, unaquaq; de re iudicat separatim. 29. Distincta haec immaginatio est a sensu, allio realiter, quia agit sensi etiam cessante, tum in semnis, tum etiam

quando imagines memoria comprehensas,seu recordatione repetitas,intuetur aestimat. 3o. Locum huic concesserunt in media cerebri parte, tum quia formae ab interiori parte, in qua sensus communis est, eo delata diligentius examinentur, tum quia sic Proxime quoq; memoriae,& recordationi posita, seruatas, repetitasq; immagines intueatur tum etiam,quia peciem ratiocinationis, uec similitudinem quandam habeat.

31. Ab hac omnes animalium cogitatione , iudicia, ingenia,aestimati i proficiscuntur, non modo rerum praesentium,sed absentium etiam, ac quicquid in homine expolito ratio efficit,illud phantasia in animalibus aemulatur. 32. Similis aliquando actio huius phantasia in homine cernitur Dinniante, ubi intellectu quiescente,& sensibus constrictis maginatio mira, variaq; ad ratiocinationis speciem meditatur, cogitat.

Obiecta imaginationi species dicitur phantasma,

cuius

13쪽

cuius generis sint rerum omnium imagines, quae passim nimanti offeruntur,minus etiam cogitemti. 3 . Haec imaginatio cum anima sensitiuae pars sit comporeae corporis naturam,& constitutionem sequentis, ipsactiam corporis constructionem, materiamq; & eius proprietates, meditando, agendoq; quodammodo cxprimit, prodit. 3s. Hinc adseueramus animantium mores, ad corporis crasin temperari. 36. Haec etiam phantasia,ut morum animantium 4ngenij caussa,sons es &origo, sic etiam corporis procliuitatem amplectitur, pro li illius temperatione Animalis semat ingenium. 37. Hanc ob causam animalia quaedam ingenio, magis, Mastutia valere cernimus, quorum corpus atra bili potissimum constat alia tardiora&inepta fere, ad astutiam,&fraudem quorum corpora humidiora frigidioraque

sunt.

38. Motus enim nobiliores a calore optime temperato,proficisci manifestum est.

39. Secundum hunc sensum,&ex eodem omnes animantis affectus profluunt, diriguntur,adeo ut nec aves nidificarent prolis amore, nec pullos suos, ab iniuria de-:sendere conarentur,nec alimentum illis asportarent, si hoc sensu destituerentur.

o. Est cro imaginatio, communis, raetermi

nata.

r. Communis est ea,quae ad nutritionem tantum spe-iqate naturali inclinatione, non persensus imum specie oblata,vi phantasmate formato. r. Dcterminata est, in qua per sensuum apprehensionem aliorum, aut conseruationem sensibilis imago inna-

scitur,

14쪽

scitur, veluti cum equus speciem Domini sui format. a. Haec ubi mota est a speciebus obiectorum sensibilium,lucentibus in spiritibus, eas propagat, mutat, demit, addit,sormat,suaue quaerens,& iucundum, malum fugiens de veritate minus scientia a solicita. Aestimatiua quae in animante est, ratiocinando nihil concludit, sed sensium, iterata sepe operatione, &ficimaginatione in sese quodammodo,&ad memoriam reflexa,similitudinem ratiocinationis quandam exhibet. s. Non etiam nexus illos, quos in argumentationi bus ratio intuetur,&vestigat, phantasia illas rutatur,&expendit,sed naturae impetum sequens,&occultas qualitates Antipatiamin Sympatiam adsumens, bonum appetit, malum vero, ingratum naturae fugit. 6. Natura abhorret brutum a vinculis,&carcere, nisi itaque cicuratum iugis, Madsuefactum sit,si videat aliquod animal hoc ,vel illo modo capi,& vinculis constringi,iacere,aut vita priuari ut motum illum naturae oratum. con- genitum amans sugit illud quo captum sui generis speciem uidet,tanquam ingratum, ioXilam. . Haec omnia phantasiae perfectioris vi peraguntur, unde opus haud videbitur distingui aestimatiuam, cogitatiuam, ab ipsa phantasia,ut diuersas species comminisse

sensu, conseruans,qui res diutius retinet, est Me

moria. y. Memoria est sensus rerum comproeliensiarum im gines conseruans. . .

o. Vnde a Spousippo appellatur animae dilpotitio m- haerentem illi varietatem custodiens,aliis thes iurus, senu phantasiae, quo recordantur,: ad usum adseruentur, phantasmatavi rerum imagines. I. Haec

15쪽

st. Haec in postrema cerebri parte residere dicitur, paululum sicciore, ideoque ad retinendas imagines aptiori. a. Idvi ratiouem aiunt, experientiam, probare. 13. Rationem quia a sensu communi res perceptae serantur propagatione per spiritus saeta ad imaginationem,& hinc similiter per spiritus proserantur, discretae, Miud, catae ad memoriam,quae retineat in esse illa, & exhibeat cogitatiuae in illo reflexu phantasmata semper, quando sese mouet,conspicienda. q. Quia conueniat etiam custodienti facultati, ut longius a sensibus exterioribus remota,in abdito quasi posita, di occultata,cum suis thesauris sibi commissis, sit. 3. Eia rotundior quoq; posterior cerebri ventrici ius,ideoq; ad retinendum aptior censeatur. 16. Experientiam: quia laeso occipitio memoriam magis laedi sit manifestum, cluam si alia capitis pars offen

datur.

7. Similiterq;,quia occipitisfigura, &constitutio posterioris cerebelli qualitates plerumq; arguant, memoriae

vim,& virtutem.

8. Neq; vero illa confusio eius sedis est admittenda, quae aut per cerebrum totum, aut per corpus uniuersum memoria finditur. s. 'er cerebrum totum si esset memoria diffusa, spiritus distinctas actiones edentes,distincti non essent, neque sentiri aliquid per imaginationem insimniis, posset, quod memoria simul compraehenderet. 6o. Motus etiam quem caliger adducit digitorum, plane exhabitu est,imaginatiuae virtuti obsequens. 61. Obiecta memoriae sunt omnia illa, quae imaginatiua virtute sunt phantasmata facta.

16쪽

61. Rerum itaq; est iam praeteritarum, licet notionum

sit praesentium conseruatarum.

63. Admonetur etiam re praesenti eius, quod de eadem aliquando actum esst,quodq; in praesentia agendium 6 . Vnde opus non est ut res loco etiam absit ibi cius celebrari memoria dicitur,si aliquid res pr scias de se olim,& in se factum moneat. 6s. Vnde manifestum, nos ibi alicuius meminisse posse, ubi is cuius meminimus,& de quo aliquid recordanuar,lOco abesse minime necessario cogatur. 66. Diuersa vis memoriae ex diuersa cerebri constitutione orta est in animantibus. 67. Quae temperato sunt cerebro,vim memorandi maiorem habent, quae humido nimis, perfacilem cana quidem in percipiendo, sed labilemo Quae vero sicco nimis aut frigido,dissicilem, tardamque, in capiendo tenacissi

mam ramen.

68. Spirituum vero sensitivorum expeditior habilitas, vis, natura potius quam cerebri habitudo materialis, videatur notanda. 69. In corde vero principium huius disserentiae, situm csse, non constanter astrui videtur, cum strigido existente

corde, memoria tamen valeat, ut in clancholicis conspicuum est. o. Curatio cerebri etiam restitutio memoriae est, non cordis.

I. Memoria sic conseruans imagines, ad phantasiam sic essectit sua idola seruata, ut imaginatio semper aliquid meditetur praeteritum,si praesens a sensibus nil accipat Si vero accipit praesentia cum praeteritis consert. 7r. Imaginatiua sic meditans, agens memoriam firmat,adeoq; amica est inter hos duos sensus consensio, ut

17쪽

expedita imaginatiua, expeditiorem faciat memoriam,& memoria expeditiori, imaginatiuam expeditiorem. 3. Hinc est ut saepe animal vi imaginatiuae , ea se agere, egisseq; credat,quae nunquam acciderunt, sed imaginationis vi cogitata fuerunt, memoriarq; impressa.

COROLARII M.

Recordatio cum unius sit, animalis hominis nimirum, in genere eius doctrina recte

non tradetur.