Aldi Pii Manutii Institutionum grammaticarum libri quatuor. Addito in fine De octo partium orationis constructione libello Erasmo Roterodamo authore ..

381쪽

σμαραγδος, ab aliquitae vero Ira μον,& μοναδικον, quod suae cuiusda sit potestatis. α ιμον enim obscurum significat,& sine nota, seu fimo ειονια ραον autem solitarium. Nam cum cae terae temtuocales inquatuor liquidas L M NR, duasq; duplices diuidatur,ipsa sbia quasi innominata &solitaria semivocalis remanet. Sed qrehTerentiano modo vegeta, modo vivida, modo lartillima litera dicitur e An quia praeter caeteras consonanteis,& praeponi potest aliis consonantibus in principio dictionis, ut scutum, spatium, strimen, scribo, strues,stlembus, spledidus,& supponi in fine,ut scrobs,stons,hyems,ars,putS,stirps.saus,mestus 'An quia in heroico hexametro pol test ex trochaeo spondeum lacere, ut supra est dictum,cum id mutae liquidis adiunctae no queat An quia apud Pareos latae est potestatis, ut cum mutis praeponitur,nsi possit fieri reduplicatio in Praeteritis persectis per consonantem praesentis, queadmodum sit , cum incipit verbum a muta culiqduevi a γραφω γέγραφα, a πλυνοο,πεπώκατε τροφα,Vel etiam , 're. κτ. mutis,atq; siquidis,quod tamen in his tantum praeteritis fieri me

osertus modus est,cum correpta vocaIis parte ter minat orationis, quae in unam desinit consonali/

um,dc est principium pedis , ut hic apud Virgil.

382쪽

mlalidus etiam tremens,etiam lascius ahui, 2 hie apud Lucanum, Dum sanguis inerat, dum vis materna, & hic apud Virgilium. Pleiadas,hyadas, claramq; L ycaonis arctonuicet

ab Homero acceperit π 7άδας τε, τοτε

Item hic apud eunde, sectoribusnhians spiratia conssilit exta.dus e is, DIS lit e das hya,bus an hi, quatuor dactyli. Quod si post duos pedes,& semis,aut treis,& semis fiat,pethemimeri, atq; hephthemimeri datur, ut hic apud

Vstyomnia vincit Amor, et nos cedamus amo .ri,& hic apud eundem, ostentans artem pariter,arcum sonantem.

Sed de pcthemimeri,& hephthemimeri cem

eum de heroico metro traciabimus. Quod autem correpta vocalis in nullam desinens consonante, partem orationis terminet, & producatur, nulla occurrit exeplum,nec puto inueniri, praesertim, quia neminem let,ex iis, qui de arte scripserunt, qui huius rei meminerit apud Iatinos. Nam graeci id faciunt, Homerus, οἶδε ἰαχοντες

μν,spondeus,licet, ν dc pedis,& dictionis sit finis contra regula,nisi quis leMLκου Μν. Illud oblter hic admonueris,apud Priscianum in primo Ithro, ubi dicit, Apud graecos tamen o quoq; I se

quente producere licet antecedentem breue,proriso δ' 'ον ελαθεν ἰαλκο-ντα περ ἔμπης repone

a iiii

383쪽

ni ege earine illud,αυταρ δαμαλνεα- ιαHοος τε, ut ιωτα sequatur O breuem, eam Producat, sic τοὶ .i,ut Priscianus ait, na in N,i ct si producitur sequente i per commvuem regulam, quae talis est apud grammaticos graecox. de communi syllaba, στομ βραχεια ο υσα

αρχομε-,tamen non respondet verbis Ptistiani, qui de o loquitur. ubi notandum non quacuq; 2Aquente vocali produci dictionis antecedentis exν. tremam syllabam,sed ιπτα tantum. legitur enim apud grammaticos, τῶν in σιω-αxει-ει, su

bus breuis syllaba in longam vertitur,primus hic est, cum breuis syllaba parte terminat orationis di quae sequitur dictio,a vocali incipit, non qua eunq; vocali, sed tota. Quintus modus est,cum correptam vocalem suscita sit Z,quae cum possit praecedetem voralem breuem producere, interdum pro simelici accipitur consonate,ut apud Virg. nemorosa Zacyninos, rosa Za,dactylus,nam in hoc producit, Mez nuducis exuuias. Quod ad graecorum imitatione factum est. nam hic pro simplici ac itur consonate apud Homerum,ot δε ζάκ-θον εχον,hic vero duplici apud eundem,νῖσαν τε ζα, H, ἐαθε duo dactyli,sed in primo dactylo d. breuis remane licet sequatur Z,in se do vero τε , quae natura breuis est producitur sequente t. T heocritus autem prima in ακαυθος produxit,& pro du plici possit, α - τι-ε-καλα πε λῖς

384쪽

καυθος.α α spondeus. X. quoq; inuenitur prosim plici consonate positum. Lucanus. Talis fama canit tunaidum super aequora Xerxe. Terentianus. Nanque etiam duplex,quae nobis una relicta est,

Principium verbi quoniam proferre latini Non valet,& tantum vocalis subdita currit, Cum graecum inciderit nome, quo possumus utuSi post dactylon accedat,nil tempora duplo Uniciet,gemini poterunt ostendere versus. Pontibus instratis coniunxit lyTra Xerxes.san 'me turbatus miscebat littora xanthus. Lurora pes longa constat,breuibus hi duabus. Tempora nec laedit duplex,quin dactylos extet. Pro duplici contra gemina est si consona laedit. Pontibus instratis coniunxit littora S C Iron. extus modus est,cum pronomen hic C litera terminatum vocalis statiinsequitur , Est enim bre

uis in hoc apud Uirgilium,S5lus hic iis exit senin hoc apud eundem, Hic vir hie est, tibi quem promitti saepius audis, Solus hic, dacty/lus.hic vir hi ,dactylus. Loga in hoc apud Martialem, His est pampineis viridis modo Vestius umbris. T erentianus tamen solsis his, Creticum esse dicit,& per cc geminum,& e scribedum, ex/citidique E non etiam G Quoniam nulla cosonans excluditur,praeter Μ cum inter duas ponitur vocaleis, qua per circuitum duodecimn Alphabeti locu tenere inquir.Ιde quot de neutro hoc sen tu. hocce eni scribedu ceset. Verba eius haec suti Creticus in nostris,si leuia carmina pangas,r Ralo inuenitur, qualis hie Maronis est..insulae ionio in maDo,quas dira Celaeno'. Creticus offendit pes primus, dc asperat aureis. Dabo di latentem,sed notandum creticum. L

385쪽

Solsis hic inflexit sensum,tiam primus 3e isties es longiorem tertiam dat syllabam. C C geminum quoniam sermonis regula poscit,

Ut fiat hicce plena vox,excluditur vocalis,dabitur. nec consolia pellitur vlla, Nisi quae duabus obstat una vocibus, Cum venit in mediii,vocesq; oblimat adhaerens. Dissenus istam litteram monstrat locus.

Aut geminum in tali pronomine si fugimus C C,

Spondeus ille non erit, qui talis est,

Hoc illud germana fuit, sed &, H dc erat alma. Iambus illa fiet,iste Tribrachys. Cui semetiar accedit Priscianus, qui i decimo terno de casibus pronominum,sic ait, Quamuis relaquis quoq; casibus vetustissimi addebant eandem CE stllabam, hicce huncce hocce . Vnde voeali quoq; sequente per synaloepham mantabus duci Dus C C,solebat producere hoc, ut Virgilius m.

ii. aeneidos. Hocc 'erat alma parens,quod me per

tela,per hosteis Eripis, Sed scriptorum negligentia praetermisit viiii C. Haec ille. Quod siquis vo metit hic & hoc ab hicce & hocce fieri per apocopen,& cum corripiuntur sequete vocali, ut Solus hic inflexit sensum,& cum praecedunt dictionem a consonante incipietem, ut Hic pietatis honosy& hoc Riphaeus, hoe ipse Dymas, esto.nam hoc idem & Tereiianus sentire videtur. Sed cum praeponuntur dictioni, quae a vocali incipit,& produeuntur per C C geminum scribenda sunt, exclusa E per synaloepham, ut apud Ovidium,En ait, en

hicc'est nostri conreptor.& apud Virgiliit, Hocc' opus,hic labor est. nam si essent per apocopam corriperemur,&1His est,non sp6deus esset, sesiambus,Et Hoc opus,nu dactylus foret,sia Tris

386쪽

brachys,quos pedes non recipit metrum Herois cum. Recte igitur Trientianus pro metri ratione

vel duplicem haberi et simplicem dicitina si corripitur, vel praecedit dictionem ab vocali incipiorem, fit per apocopem, cum vero producitur se/quente vocali sit tantum si naloepha. quanquam Seruius,primo aeneidos aliter senui. s eptimus modus est,cum correpta vocalis hi una clasinit consonantem sequente aspira ne, quae

tanqua litera positionem facere posse nonnullis videtur ut in illo virgili Terga fatigamus hasta, ut msis h1,sit spodeus,& mus producae proptex aspirationem,quae sequitur,cum potius id caes rete semiquinariae dandum sit. Item apud eundem Graius homo infectos linquens profugus Hym naros,&, Ille latus niueu molli fultus hyacintho, ut gus dc thus producatur sequetue aspirationuhymenaeo,dc hyacintho,cu potius yducane, qmu vocalis desinit in consonantem in fine dictio s& est principium pedis in utroq; dactylo,gus hy me, & tus h per quartum modii. Quare facile ii accedo iis, qui septimii modum supfluum dicut. N aec de syllabarum quantitate occupatissimi scripsimus,& propterea multa cosulto praetermisimus, quae ad rem ficere videbantur. Quanquam siqui haec quoq; accurate legerinr,adeo se ofecisse sentient,ut quod didicerint,nuquam poeniteat. Nile. autem de pedibus iterum plura quaeda dicamus rnon inutilia studiosis.

Es in metro est compositio syllabarum: P cum certa obseruatione, temporia subla..tionem,'positionem recipiens, quae

387쪽

ae sertρ graece diculur. sit autem pes e duilhus pluribus ue syllabis. Nam ex una syllaba etiati loga fuerit,pes fieri n6 potest,quia duobus ictibus fit,no gemino tempore. nam bis ferire oportet etiam duas breueis,quod pulchre sic Teretia. Vna Ionga non valebit edere ex se se pedem. Ictibus quia sit duobus,non gemello tempore. Breuis utrinq; sit licebit,bis teriri conuenit. lPatre na attollit Idnorem,parte reliqua deprimit

hanc graeci vocarunt,alteram contra θεαν.

Pedi accidunt septem, Sublatio. Positio. Proporrio. Numerus syllabarum. Tempus. ResoIuno. Flgura cris,dc θέας,quae Ianne sublatio, & posiotio dicuntur,accidui pedi, quoniam sustollere prima partem pedis,deprimere secundam oportet. Proportio in ped&aut est aequa,aut dupla,aut sesquipla,quam & sesquiaIteram nune dicunt,sed

non recte,aut tripla,aut epitrite, aut sirperbiparatiens tertias,aut epitetrarie, aut epipempte , aut dupla epitrite.

A equa est in iis pedibus,qui soluti,tot tempora habet in sublatione, quot & in positisie, ut sunt pyrrhichius, spondeus dactylus, Anapaestus. Pynni . Qchii enim me unum tempus habet,& θεὸς unuvi deus,spondei aute,& dactyli, δc Anapaestis blatio duo habet tempora & positio totidem.ut

D upla proportio est, quoties altera pars aItera du/ plo vincit, unde & nomen accepit,ut in iambo,&trochaeo,& ambobus ionicis. Iambi enim subla/tio unum repus habet, positio duo. Trochari ve/ro c6tra,sublatio duo nabet tepora,positio unii. Ionici item minoris sublatio duo tepora habet, positio quatuor. Ionici autem maioris contra,suo

388쪽

Natio quatuor habet tempora, Positio duo. naii M. mater. DIomedes. Proserpina.

S esquipla proportio est,quoties altera pars altera tinet de eius dimidium,idest totum & semis, ut in paeanibus,qui habent quini tempora, quorualtera pars sunt duo, a ultera. tria igitur & duo Ist continent,& alteram duorum partem. ut C Ecllisis. Horata sis. Menelata.Priimides. haec a graecis uμθιος dicitur,de qua Aristoteles in rhetori

ἔπιν Ο πο- . Huic fingere nomen latinos noluisse inquit Gellius decimo septimo libro,quoniam id absurde futurii erat,ait enim. Q uale fieri nomen hemiolio posset ρEst autem hemiolios, qui numerum aliquem totum in se habet,dimidiumq; eius, ut treis ad duo, qndeci ad dece,triginta ad vigili. - ripla proportio est, quoties una pars ter altera corinet, ut in Amphibracho,Pius sublatio unu tempus habet, Positio tria,ut latanus. Epitrite rporatio est quoties una pars continet alteram,& tertia partem eius, ut in epitritis,quorum una pars qua/mor habet tepora,altera tria, ut aristides

archimedes - ω . Demostenes O C onstantinus. - υ. Gellius autem sic de hac proportione dicit. Epitritos autem est,qui habet totum aliis quem numerum,& eius partem tertia, ut quatuor ad treis,duodecim ad noue,qdragita ad triginta. S uperbiparties tertias proportio est, cum una pars continet alteram,& duas tertias eius, ut in anticyoprio pede syllabarum quinq; & octo temporum, cuius seblatio tria tempora habet positio quinq;.ri verberaturus μυ--υ. . 3'.

389쪽

E phetane proportio est,cum una pars continet irreram,& quartam partem eius, ut in mesobrachith llabarum quinq;,& temporum noue,cuius suo eblatio quatuor habet tempora,positio quini, ut

E pipempte proportio est,cum una pars continet alteram,& quintam partem eius, ut in caniocretis eo syllabarum quinqi,temporum undecim, cuius sex tempora habet,αἰσις quinque, ut arma

D upla supertertia proportio est,m maior pars coormet minorem bis, α alteram eius partem, ut in Musico h syllabis quinq;,penultima & aiatepenultima logis,caeteris breuibus, temporum septem, ius sublatio duo tempora habet,positio quin oque, ut populabundus. υ υ- U.

Is aec nos de proportionibus,quae pedibus accidui. Sed. M. Tullius in libro de perfecto oratore treis ratum esse pedum proportiohes dicit his verbis. Pes enim,qui adhibetur ad numeros, partitur in tria,ut necesse sit partem pedis aut aequalem esse alteri parti,aut altero tanto,aut sesciui maiorem.

Ita fit aequalis dactylus, duplex iambus,sesquipaean, Et paulo inlatius. Sed ita lactos eos pedes erivi in eis singulis modus insit, aut sesquiplex, aut duplex aut par. Idem quom Fabius Gintilianus ait, his vel bis Rhythmus aut par est, ut dactylus, aut sesquiplex,ut paean,cuius vis est e toga & triabus breuibus,quici; et contrarius, tribus breuib'di longa,vel alio quoquo modo tempora tria ad iaduo relata,sesquiplum faciunt,aut duplex, ut iambus. Nam est e bretii dc longa, quist, est ei contra/rius. Sergius etiam inquit,omneis pedes treis diuisionum habere sormas, quae Pettineat ad grama

390쪽

ticos, aequani,duplam,sesquipla. natia amphibra. chyn,& epitritos ait excipi , Donato. Sed eos latelligit tantum, qui non sunt maiores quatuor syllabis,hoc est duarum syllabarii . quatuor pedes. trium,octo, quatuo sedecim. Idem videtur sentire Terentiantis,cum ait.

v na porro bis feriri quando poterit syllaba,

T emporum momenta sane lege certa diuidunt, A ut enim quantum est in αρσει,tmerit lepus es s.

A ltera aut simplo vicissim teporis duplum dabit, s esquiplo vel una vincet alterius singulum. Vbi obiter notandum accepime syllabam in eo versu Vna porro bis feriri quando poterit syllaba. pro complexione non literarum,Pd syllabarum 'idest pro pede. In comentariis Hephestionis,treis eandem Rportiones pedes habere scribitur,liis ver/

latine aequalis ratio, ιριπλασίων duplariS, usus λιος

sesquipla, siue ut Capella inquit. per dimidia dici potest. Harum autem prima proportio dactylica,secunda iambica,tertia paeanica nominatur Illud non praeterierim, Sesqui non significare unquam totum, seu integrum neque per se, nequae compositum, sed dimidium tantum. cum igitur coponitur,cum eo,cui adiungitur, significat etiam sernis,ut sesquipes, sesquilibra, sesquimensis. Varro libro primo de re rustica. A nitus est diuisus i quatuor parteis totus,& idem subtilius sesquiniense