장음표시 사용
11쪽
moda. Nam & priuatas illorum actiones persequi est necesse, quae
historiae no competunt,cum publica tantum acta percesere debeat
liel etiam priuata, si modo ex ijs publicae actiones deriventur, ut alibi copiose' i medristum fuit . et quod alterum est incommodumὶ adulationem recipit; uel si ab ea natura scribentis abhorret, dicaceillii esse oportet. Paulanias in Atticis resert historicum, maledixisse Regi Antigono,quod sepulcra Graecorum estodisset. id refellit Pausanias firmissima ratione, nam ille ementitus fuerat;Ego dicacitatem ne in eo quidem, qui uera scribat, probo. Plutarchus hoc genus scribendi secutus est . quare genus primiim, mox ingenium, indolem,& mores,postremo res gestas,& dicta ab eo emimerat. Et Suetonius ipse in Augusto,quale hoc sit scribedi genus.
num. s. demonstrat, cum ait. Proposita uitae eius uelut summa, partes singillatim non per tempora,sed per species exeqtiar, quo' distinctius demonstrari, cognoscit possint. Na annos singulos non persequitur, sed bella ciuilia, & externa, leges ab eo latas, instituta
militaria, magistratus,&acta singillatim recenset. Verum redeo ad rem . ut magna haec incommoda non sint, certam notionem rerum non asseri legentibus , tempora enim & anni singilli non distinguntur. Suetonium consecuti sunt alii, qui eandem ratione
scribendi sibi proposuerunt; Iulius Capitolinus, qui sub Diocletiano Augusto floruit. is Antonini Pij,&Philosophi, Ueri praeterea,& Pertinacis, multorum saliorum uitas descripsit, na Suetonium Traquillum in scribendo sequi uoltiit, ut ipse etiam affirmat, pag.ys. in Maximi,& Balbini uita sea utina illi etiam magis uenisset in mentem annales conficere. profecto' cosultius suae famae egissent Impp. illi, si ab historico postulassent, ut res gestas singulorum annorum
describerent,quam ut uitam,mores,ac tritia persequerentur.leges,
senatusconsulta, prouinciarum administrationis .formam saepe' praetereunt, ac minutula,&leuia longius,quam par est, persequuntur. In eadem classe reponendus Spartianus. Treoellius Pollio. Lampridius. Vopiscus. Volcatius.&alii. Sex. Rufus rogatu imp. Valentiniani compedium scripsit no inutile, & elegans, multaq; de Dioecesium,& prouinciarum distributione retulit. Eutropium non praeteribo, qui ab Ur. con. orsus historiam Romanorum, summatim res omnes illorum gestas persecutus est usq; ad sua tempora non negligendus plane,&in numero probatorum reponendus, Herodianus
12쪽
dianus persimilis Thucydidi,nam eleganter Impp. res gestas ab Antonino,&C5modo ordies,usq; ad Gordianti nepote describere c6- natus est,&c6ciones apte suis locis effinxit . sed poterat, qua in re culpa n5 caret, historia suam consulatib. distinguere; quod in historia est necessanu. Eusebii Chronica at Diuo Hieronymo couersa habemus,sed in numeris corrupta,usq; ad Imp. Iovinianum. Cassio dori itidem chronica usq; ad Theocsericum Gotthorum Regem, nafloruit sub Anastasio, & Iustino seniore, is Rauennas fuit, a Theoderico postea Archigrammateus factus, ipsius ante cum fuisset praeceptor. Senator deinde, V. C. Illustras sacri palatii quaestor. CosuLMagister osticiorum . Patritius Rom. Praeter hunc, & alii sunt, qui
annales scripserunt, res gestas colligentes suorum temporum, ac consulum tu'm orientalium, tum occidentalium nomina, qui sub singulis fuerunt Impp. adnotantes. His accedit Zonaras non negligendus author historiae,qui non modo' Romanorum omnes res gestas grece, sed Macedonum etia, & Graecorii ordine complexus,dc breuiter ex antiquis decerpens descripsit. Hebraeortina etiam, qtias nemo non malit apud alios legere, qui copiosius persecuti scrmendo sunt. sed tertium ipsius, & quartum uolumen ualde utile, qui I napp. orientalium res gestas literis mandauit usq; ad sua tempora, quarum memoria plane interiisset, si ipsum non haberemus. Si quisitiit paulo delicatiores, qui his scriptoribus tum graecis,tum latinis fastidiat, necesse est eum tam multorum annorum memoriam ne gligere,&ignorare, quaecum aetate nostra propius coniuncta est. Ex Cicerone, Terentio,& aliis,qui tiim uixerunt eloquendi ratio omnis petenda est; ex his notio illarum rerum, quae ad illa tempora pertinent; nec periculum est,qui iam νεράως, σαρα αυνε ς ut inquit Aristoteles lib. a Ethicorum, sese habet ex diuturna exercita tione in dignoscedis, & proserendis optimis quibusq; uerbis, & sententiis, omniaq; diligenter obseruarit, qliae summo cum artificio in Ciceronis libris collocata sunt, infici possit sordibus, siue recentiorum, siue etiam antiquorum, qui nec pure, nec elega ter locuti sensi scripta legat. Si me audirent adolescentes, qui gloriam asse iii cupiunt &meo parerent consilio, darent ab initio operam, ut ante quam ad disciplinarum grauiorum studia aggrediuntur, copiam sibi optimorum uerborum ex Cicerone pararent, & ipsum exprimere discerent,sic4 demum instructi ad scientia accederent perci cε-'
13쪽
das. Nunc uer6 uideas, cum uix literas has communiores attigerint,dc uix dustione unam recte proferre sciant, istatim ad ius ciuile, de philosophia aggredi. Veritin de hac re alias pluribus,tiel potiusi, inquam, se ultra enim conqueri cur debeam noli uideo, aut eos reprehendere , qui ad obtrectandum paratiores lunt,quam adscipsos corrigendos. Nunc quid effecerim,& quo consilio, qua inq; uti. Iis sit antiquitatis huius notitia futura declaro, thim ias qui politiores amant lixeras, tum i)s, qui ius ciuile perdiscere uolunt. Digessi omnia,quae ex ueteribus collegi,in titulos, siue capita octo . quae qualia sint, quia postea anta otabo, nimc non comemoro. Ante iliginti tres annos, cum meo lam uti iudicio cepissem in legendis antiquorum libris,& satis teneretri,quae ad notionem utriusq; linguae speetit, aniinaduerti necesse esse, si dissicilia, quae saepe' occurrunt, loca intelliis gere uellem,&aliis explicare, quodq; summi ina est,memoria retinere, & in promptu, ut ad ea,quae mihi aliquis proposuisset, respondere possem,habere, rationem aliquam excogitare adnotandi,& c6quirendi certo ordine omnia,quo omne genus eruditionis, in quo uis authorsi genere inuenire me posse crederem,&c sim clamos mihi ad hunc usum conficere, In historicis igitur praeter rerum gestarii notitiam, quae uulgaris est, dc facile ab omnibus percipi potest,diligenter obseruaui, quale esset doctrinae genus, quod colligi post eis cuinq; uiderem senatusconsulta, rei p. formam, magistratuum potestatem,ludiciorum rationem, solennes sacrorum pompas, supplicationes,ludos, triumphos,omnem deniq; tum publicam, iii in priuatam vitain explicari, praeterea saepe de prouinciis, de legionibus de municipius, et colonus, de iure lath de foederibus,de militii di sciplina,&armatura,de famili)s,de nobilitate,& ordinum generib. de legibus,de sacerdotibus,dcalus huiusmodi mentionem fieri, ne psiae Us aut Ciceronis,aut aliorum libros posse intelligi, caepi mecucogitare, ad quae ueluti capita generalia omne genus eruditionis huius,ut ordine disponeretur,posset redigi. Octo demum ne multitudo obesset)peropportune constitui, qualia indes, sub quibus omnia,quae collegi, collocata sunt. Ac sane in dies magis mihi haec tota ratio conficiendi commentarios probata fuit, si enim uel esset disserendum publice de aliqua re, uel alicui respondendum, omnia semper erit in promptit,edq; maiorem capiebam iioh ptiato , quotidier legendum locupletariandies magis, ac magis uidcbar, sicuti uiti
14쪽
qui quaestuosam,&copiosam mercaturam faciunt. Neq; hoc tantum inlatinorum libras effeci sed etiam Graecorum,quod genus doctrinae minus tritum est,& peruulgatum. Quod si mihi impretarii, quos hic habemus,posthac etiam erit,ut spero,facultas,alia omnia, quae reliqua sunt,¶ta iamdudu habeo, uolumina statim eda. Iam tiero si quis quaerat,an hoc annotandi genus fuerit ante usitatu, facile respondere possim, nullum fuisse ante paulo doctiorem, qui id non egerit summo sttidio. Mitto Plutarchum,qui multis in locis comentarios a se paratos testatur uariis de rebus. cuinq; esset de c5 solatione,de puerorum institutione,de exilio scribezdum, inde pro mebat omnia, poetarum,& philosophorum dicta, silmmorum duis cum exempla, similitudines, alias id genus, quae multo ante conquisiverat. praetereo Varronem, dc Pomponium Atticum, qui omnem antiquitatis memoriam collegerant. Nihil dico de Plinio,qui ex lectione ueterum tam copiosos libros nobis de natura reliquit.'Taceo quanta diligentia Aristoteles collegerit,quς ad libros de animalium historia conscribendos pertinebant. Patrum nosti orum
memoria Raphael Volaterranus, Cesius Rhod inus &si diuerso in genere) Pomponius Laetus. nostra autem Gregorius Graidus Ferrariens s , qui libros de Dijs gentium disputationem, de sepulcris, de re nausi,de mensibus,de poetis, ex ueterum monimetis cuomnem antiquitatem conquisiuisset,& ad certa capita, quae sbi proposuerat, redegisset, tam uberes,tam plenos edidit,ut nihil omnino praetermiserit. Pomponius Laetus, quod ad nostram hanc ratione
attinet, de magistratibus , & sacerdotiis Ro. itidem de legibus libellos collegit ex lectione historicoriim; idem est i Poggio Florenti no factum in eo libro, qui Fenestellae nomine falso circumfertur.habeo ego manuscriptii Gomi, in quo illius nominis est inscriptio, nec ullus est adeo hebes, qui non perspiciat talem librum Fenestellς
non esse, cum Pomponii iureconsulti,&aliorum testimonijs utatur , qui multis seculis post uixerunt, nam Fenestella ante Asconisi floruit. Sed redeo ad rem . perpusillum est, quod illi confecerunt: ego titulis ijsdem usiis stim, sed alios praeterea addidi, qui necessarii esse uidebantur. Iudicialia,&forensia,militaria,& cosuetudines priuati uictus,ac publici,coloniarum, Sc municipiorum antiquita tena,&iura nemo collegit; ut mittam alia, quae a me diligenter suorunt obseruata. In annotandis singulis generale quiddam respera,
15쪽
atq; id ex singularibus consori re conatus sum; ut certior, d se dior esset doctrina. Quod si non potuit aliquanὸo fieri, satis esse putavi, si singulare, uti te habet, adnotarem. Inscriptionem , DE VITA, ET VICTU PO. Ro. antiquam esse scis. Nobiliss. Campegi. nam Varro ea usus olim fuit,auli his nostris opinor perta miles, re si non eodem modo,libros coscripsit, quorum saepe apud
Nonium Marcellum,&alios fit mentio. uerba etiam proferuntur, quae satis ostendunt, quasi ungues leonem,quales illi fuerint libri, dc quo genere eruditionis reserti. Vtiles autem nostri hi commetarii non tantum ijs erunt, qui politiores literas amant,& antiquotatis cognoscendae cupidi sunt,sed etiam i)s, qui iuri ciuili dant operam, hinc enim fluxerunt leges, & constituriones Impp. omnes; origoq; ipsarum non alibi, quam hic perspici potest . idem de m gistratuum nominibus , de formis loquendi, δe forensi,& castrensi
consuetudine dicendum est, quorum nihil,si haec ante percepta nofuerint,satis apte', nec sine magno labore potest intelligi; qui enim incurrit in aliquem Pandectarum locum,ubi testamentorum,sen tusconsultorum, publicorum iudiciorum , uectigalium, quae ex praescripta ueterum forma loquendi, & consuetudine fori explicantur, metio fit; nec ea ante perceperit qx historicorum Ciceronis,& aliorum libris, nouitate ipsa commoueatur necesse est,& haesitet. ei uero , qui antiquitatis totius peritus ad Pandectas accesserit, no illa tu qui clem discit, sed reminiscendo,quae ante' didicit, recognoscit, intara quaedam suauitas, do delectatio in recognoscendo est proposita; qua se prorsus h priuant, qui tale genus doctrins aspernantur. Alterum etiam commodii ex hac antiquitatis notione capi potest longe' maximum ab i)s, qui Romae uiuunt in aulis Principum, Ac Cardinalium, e' re nata enim inter ambuladum,in conuiuiis, in t bernis librariorum,in suburbanis,& uiridariis oritur sermo,dum spectantur uel parietinae urbis antiquae, uel Theatra, uel Colossi,uel impla, uel fornices,&aquaeductus,de uita&urinu PO .Ro. de ratione
aedificandi, de uestitit,de itidis,de prandijs, de coena, de balneis, de
armatura,ae disciplina militari; excitat enim ipsa urbs,quae in oculis est,quamlibet uastata ante DCCC annos a Barbaris, ob praestatem,& excellentem dignitatem, quam in imperando obtinuit, homines ad sui memoriam.& admirationem, nec ullus est paulό elegantior, aut liberaliter educatus, & institutus,qui in hisce rebus cognoscendis
16쪽
gnoscendis militii studia non ponat. Me certe non poenitet aliquotannis in hoc genere eruditionis cosumpsis..eos magis laetor, quod tibi Nobilissirio,&eruditiss.uiro no Improbatur hoc meu totu c5- sui uini3c si elai in grauioribus negociis,& maioribus disciplinis es occupatus, magnamq; diei partem consumis in diuinae Philosophiae, quae sola animi bene instituit,&erigentis sese ad rerum coelestium contemplationem est pabulum, non intermittis tamen eloquentiae,& antiquitatis studia, quibus a pueritia semper suisti deditus. ex omni certe historia magnus fructus capi potest; sed ab hac inprimis, qua res gestae inapp. usq; ad nostram aetatem explicantur, si ad prouidentiam Dei Opt. Max . omnia reseras, dc consade res, qua ratione durities illa animorum, & efferata Impp. immanitas in Christianos paulatim fracta,& mollita sit,ea in primis de causa, quod illis difficillimis temporibus, cum maxima siti ab hoste interclusus laboraret exercitus, &Imp. ipse Antoninus in summiam discrimen esset adductus , experti sunt, quantum Christiani, qui uera, puram ψ, reiecta omni superstitione, susceperant religionem, Deo essent chari, si ibito enim,postqi iam humi prostrat pura, dc incorrupta mente legio Christiana, quam Imp. habebat in castris, Deum precari cepit, dc implorare, ut opem ferret, magnus imber
consecutus est , quo dc milites , dc iumenta siti enecta se recrea runt; edusto aute uetuit, ne postea ulla Christianis saeuitia adhiberetur,deq; ea re lateras ad Senatum dedit, quarum adhuc extat exe-plum. Post uarias deinde iactationes tande peruentum est ad Co- stantini tempora, qui deuicto tyranno,&sedatis seditionibus,cum ex matre Christiana esset ortus,& ad uerum Dei cultum institutus, primus solennes ethnicorum sacrorum ritus,& ceremonias, ludos quinquetiales, omnem dei atq; superstitionem,& idola e' templis sustulit,ipsa* ueri Dei Seruatoris nostri numini dicauit; id sit consecutum scimus, faciles summi Dei prouidentiam in singulis euetis considerare possumus,qui ita omnia moderatur,ac regit,ut semper pios homines,quiq; integra mente, & pura sunt, atq; ecclesiam suam,quamuis conflictari interdum nobis uideatur,seueat, ais augeat. Sed ne longior sim.hic finem sicio de ii ac re loquelati tu enim multot melius , qui in sacrae Theologiae Midijs diu uerlatus es, i sta expendere potes, dc soles. Magnum ueror tuae uirtutis specimen deditasti cum in Concilio Tridetino, in tam frequenti summorum uiro consessu
17쪽
eonsessu orationem, quae sapientissimis sententiis,grauibusq; uerbis ornatafuit,& perpolita, habuisti,ut omnium animos in ceno eres ad ecclesiam Dei subleuandam, quae ita probata fuit,ut cum te ardentem in dicendo uidissent, etiam ipsorum mentes inflammatae statim fuerint ad pristinam ecclesiae dignitatem recuperandam. Qii id ue
ro mirum i non modo' enim oratio tua tunc talis erat,ut refelli non posset, sed etiam uita ta inconstans,& mores tam temperati semper fuerunt, ut cum ea, quae diceres, ac suaderes,ctim actionibus tuis consentiret, nemo non mirabiliter tibi dicenti falleret, acclamaret etiam saepe', non tantum ui sermonis tui,& elegantia, iterum
etiam bonitate naturae,& singulari modestia, atq; integritate permoti, multi enim meminerant te Laurentii illius Campegit filium, iiii, ostea S. Ri. E. Cardinalis factus dissicillimis temporibus eamabantem sua prudentia confirmauit; postq; captam urbem Legatus ad Imp. Carolum missus ab summo Pont. de maximis rebus, tam illi carus semper fuit,ut cum nullo libetius colloqueretur, nec ullius magis , dum affuit,uteretur consilio, patrem*, honoris causa saepe' appellaret. Quare et ipsum& familiam totam uestram amplissimis titulis, & honoribus decorauit, eosq; , qui ante ab Imp. Maximiliatio auo,uirtutis ergo ,uobis tributi fuerant,auxit,qui adeo' magni,tamq; multi sunt,ut nulli in I talia maiores, paucis aeque magnos delatos putem. Nec ab Impp. Augg. tanti im, sed etiam a Ponti. Naxx. honoribus, & titulis qiiamplurimis aucti estis, ac sane iure optimo, quis enim maiores pro S. R. E. curas suscepit, aut tim enixe benem creri de ea semper studuit, quam aut Parentinom Episcopus, qui uelut alter Hercules, postqua se in multis laboribus exertacuisset,nonagenarius fere inhonestissimum ocium se contulit.aut , Felirensium itidem Episcopus Thomas patruus tuus,qui nunquam uel scribendis commentariis de religione falsas nequissimorum hominum opiniones refellere, uel procurando ea, quae ad publicam
utilitaetem spectant, omnibus prodesse destitit,nec adhuc, quamuis sit summa senectute, desistit. Quid dicam de fiatre tuo S. R. E. Card. quem Iulius III, cum primum Pontifex est factus, in sacrosaninum collegium cooptauit magna cum testifica tione suae erga uestram familiam praeclarae uoluntatis, dixit enim palim no aliunde ascisti in eu ordine posse ex ulla fantilia, aut praestantiores uirtute,ingenio,& doctrina,aut propensiores ad beneme
18쪽
rendum de S. R. E. Ac sane optimum Pontificem ipsius iasi se fellerat opinio ; Quam diti enim uixit, habuit Romana ciuitas singulare specimen prudentis, dc innocentiae. Atq; istina in dumta S tii xistet. sed non est, quod tibi illius desiderium,ac dolorem tuum lo-glore sermone refricem. Praeterire sine summo scelere non postem Ioannem patruelem tus Bononiensium Episcopum,& fratre ipsius Felirensii in Episcopum desgnatum,quorum alter,& iuris ciuilisaci 'ontificii,3c graecarum literarum,ac Theologiae bene peritus, in Deo pie colendo,& ijs, qui ipsus concrediti sunt fidei, regendis, diligens, & procuratione maximarum rerum, quae ad remp. Chriestiariam spectant, semper est occupatus. Alter philosophiae, omni busq; scientiis,quae nobilem decent adolescentem,& uiam ad glorriam muniunt, deditus, cum satis eruditus fuerit ad disciplinam, deii sum S. R. E. tuendae,parem non modo uoltintate ad reS gerendas aliis , sed etiam facultatem asseret, dc uestigia suorum persequetur . I erum quia uereor, ne commemorandis familiae tuae u id bus aliquid molestiae tibi exhibeam, sepe enim audiui te reprehendetem multos,qui id in aliis faciunt, hic finem facio de his rebus dic di ue sed debebis tu pro tua singulari humanitate mihi ignoscere,at hoc saltein dare meae erga te obseruantiae, chim praesertim modice, aut etiam intra modum id fecerimi cupio quidem Certe, ut omnes intelligant me tui, omnium' tuorum esse studiosissimum; ini ods mihi ut assequi ne hac quidem uia possim, non concesseris ,.nόn uideo quomodo tam multis,ac magnis tuis in nie beneficus, ne aliqua quidem ex parte, gratiam referre possim. Verum, ut non proses hoc genus totum dicendi, probabisήerte prsclarum meum ga te animum i etiam laborem spero nostrum non improbabis,&studium in antiquitate colligenda, & explicanda, si enim laudem assecuti sunt magna,qui unum,aut alterum locu interpretati sunt, non uideo,quare mihi aliqua non debeatur gratia, qui omnia collegi,&ad certa, ac praefinita capita redegi, ut magis essent in promptu, pr terea commentarios confeci, ut a pro uirili parte etiam ea, quae dissicilia, & obscura erant, explicarem,
19쪽
II Forensia, seu Iudicialia III Sacra
I Magistratus,ac Potestates,tim in urbe,quam extra urbemide seruorum nomina.
20쪽
DE VITA. ET VICTY' POPULI ROMANI
ENATORES, εο patriiij uxorem dueebant
etiam ex familia equestri. num. I. Praetor in prouincia ius habebat gerendi belli. num. L, , Sed intellige, per legem curiatam. Antequam magistratus gererent urbanos Romani militare soliti sub praett.& procoss. ibidem. Tribtini militum creabantur i Pop. in comitiis per suffragia. nu. s. Tribunatus militum prircedebat quaesturam. num. Tribunitia potestas imminuta a Sulla, dc restituta postea enixe per .n Caesarem, antequam esset quati tori num. F. Consulares,& triumphales uiri. . nim. Exules reliocabatitur a Pop.in comitiis lata rogatione ' niim. ISenatus qiuestionem decernebat de aliquo iudicio. igidem, laestoribus dabantur sorte prouinciae. num. Quaestoribus mandabantur interdum nouinest cum hirisdi-ctione. . . ibidem praetores, & procoss. in prouinciis circumibantconuentus. ibi de de Grum agebant . ut Cic. lib. s. ad Att. Qiiaestor poterat decedere ante tempus. '. EL c Coss.