Iris Lusitana, siue De S. Elisabethae Lusitaniae reginae laudibus oratio habita in aula maxima collegij Romani societatis Iesu a D. Francisco de Moura Lusitano

11쪽

illud tandem obtinnit, ut se tandem eolligens Dionysius,ac sanctitatem uxoris cum sua conserens improbitate, redierit in viam . pristina vitiorum Tyrannide sese subducens in libertatem restitutus fuerit filiorum Dei, cui seruire, verὰ regnare est.

Reductis iam semel in concordiam ab Elisabetha Dionysio,, Alphonis filio, improbissimi homines,

qui nouis allidue studentes rebus extremam Alphonis Principi perniciem moliebantur , egerant cum Rege, ut Reginam, dc auctoritate spoliatam,topibus secedere iuberet e Regia, illius nimia ut ipsi quidem interpretabanturo in filium beneuolentia elatos iuuenilis animi impetus patriae potestatis stoena detrectantis, non sine Regiae Maiestatis contem -ptu foueri dictitantes. Prςbuit aures perditissimorum hominum consilijs Dionysius, di Elisabetham, ademptis illi, quaecumque nubenti data fuerant, era bricam relegat, exulem sane dixissem, nisi exulare non posse virtutem cognouishm , degentem ubique feliciter Win patriam exilia commutantem. At ubi obscuriores acrem nubes obducunt, ibi splendidior Iris eminet, ac refulget. Conueniunt, ad huius rei nuncium, Eli labetham veteres eius clientes, ac familiares, arciumque Praefecti complures de illata illi tam immerito iniuria conqueruntur: ad ultionem inflammant operam illi suam spondent sese pro viribus eius innocentiam defensuros, ac ius armis tu .

laturos

12쪽

taturos pollicentur Patere illi arces 5e castella non defuturos, qui Reginae tam de ipsis belle meritae

sensionem ultro suscipiant: nemini propriam vitam, quam illius dignitatem cariorem flaturam suomet omnes sanguine, quando alia ratione non possent inuidiae faces, quae improborum hominum ardebant in cordibus extincturos . Sed Christianae patientia: lorica obarmatum Reginae pectus, ut neque amico rum precibus , neque domesticorum Iacrymis flecti; ita nec ipsis quidem contumeliarum aculeis vulnerari umquam potuit. Ne quam igitur tam studiose seruare conabatur inter alios pacem ullo pacto violaret, ius tuum potius violari libentissimo pertulit animo Dac ne verbum quidem excidere suo ex ore

permisit,quo aut de scelestillimis Regis consiliarijs, aut de Rege ipso conqueri videretur quoulque silens ipsa innocentiae sua aduocatione, ac muto tam constantis virtutis patrocinio a calumnia vindicata

in pristinam a Dionysio restituta est dignitatem. Sed interim a sedatis ab Elisabet ba discordans ad gesta per ipsam in Coelum, cara tamen Coelo bella transeamus. Intelligebat Christianae militiae peritiusimus Elisabethae animus frustra se bellum in Coelum suscepturum , quod non tam firmitate neruorum , quam morum gerendum est integritates nisi prius perduelles corporis sensus penitus debellasset: neque ad illud unquam accessurum propius, nisi se huius

13쪽

I4 huius pondere liberasset quando ex Diuinorum

Oraculorum testimonio, corpus quod corrumpitur aggravat animam. Hunc ergo ut eneruaret hostem ire ruis omnibus contendendum , atque in hoc sibi laborandum esse sensit ratus quantum illi virium adimeret, sibi tantum addi, atque ex illius casu sese altius, ac gloriosius emersurum. Hinc illae assiduae eorporis assiictationes, protracta in longum rigiliae,fiequentia ieiunia,quibus duim corpus conficiebatur, reficiebatur animus, tuam lautissime. Cum enim rel=quum vitae tempus cibi parcissima traducerer,

non lis tamen, quae nostrae Religionis instithua praescribunt, ieiuniis contenti, non exiguam anni par

tem ij addixerat, ac saltem bis in hebdomada nil ad simplicem papum, aquam profluentem adhibens, seda sat 'ne dicam famem, an potius illudebat Gebiluatum hac ratione eo iniquiorem,quo propinquiorem hostem, nihil negoti,fuit Elisabethae sub iugum

mittere , ad grauissimos exantiandos labores, humilli arat quaeque munera subeunda compellere. Conuertite, si placet, oculos, Auditores, ad illud iter,

quod ad celeberrimum Diui Iacobi templum apud

Callaicos, viri sanctissimi corpus veneratura sulce pit; illud, in quain; iter, in quo pagos omnes ac municipia, quae non tam lustrauit, quam tuae splendore virtutis illia strauit, integerrimae Sanctitatis, atq; hur

militatis Christianae velisijs impressit Atque his, si

Vmquam

14쪽

vmquam alias, nostram Iridem non tam speciose,

quam vero nomine, filiam admirationis nuncupauerim. Ecquis enim est,qui defixus admiratione. non, dum intuetur opulentilla mam Lusitaniae Reginam aetate iam prouectam , peregrinantium more suo innixam baculo: vestitu ad modestiam, atque animi demistionem composito indutam , e sca- pulis pendente farcinula, stipem ostiatim colligentem ad victum di molestissima anni tempestate tam longum tam laboriosum iter pedibus eundo. ac redeundo conficientem eo aspiciendam magis, quo magis se despiciendam intuentium oculis exponeret Sed peregrinantes iam nostros animos cum Elisabe. tha ad illius domum, seu potius vii tutis theatrum ad

praestantiora iubmilionis animi spectacula contem planda transferamus caneralium dieruna tempore,

sexta quaque hebdomadae die accersitis , clam ali tribus supra decem pauperibus Elephantiaco morbo

laborantibus. pedes illorum humanitIime abluebat ciboq; postmodum e taese os, a os apodonatos liberalissime dimittebat. Quinta vero sanctioris hebdomada die sceminas duodecim suas in aedes conuocandas curabat, quarum ut proxime illius vestigijs insisteret, qui ministrare venerari non ministrari lautos pedes maximo cum pietatis sensu osculabatur. Cumque una semel admissa fuisset, cuius foedissima

Pς dena gangraena exederat,ab illius alpectu vel oculos

15쪽

los caeteris amouentibus, admouere os illi Sanctissima Regina non dedignata Polaulo salutem imperi uit . Attritis hac ratione domesticis hostibus ad castella, machinasque parandas quibus Coelum aggrederetur, animum viresque conuertit. Ego enim dum ipsius iussu plures ad pauperes alendos, constructas aedes,in Sacrarum Virginum coenobia excitata attentius animo recogito , tot mihi videre videor munitas turres, e quibus quot sandebantur Deo preces, tot ad labefactanda Coeli moenia tormenta explodebantur . Quas dum commemoro, illud tacitus praeterire non possum Diuino Spiritui dicatum templum, quod cum Regina in biiuris admonita construi iustisset , accedentibus illuc cum ipsa fabris, ubi erigendum erat, delinearum in area aedificium ab eo, qui omnia disponit in numero, pondere, mensura,non sine admiratione conspexerunt. Quamobrem cum operi manus admouistent, discedens Elisabetha oblatum tibi rosarum fasciculum opera-rijs, ut diurni laboris mercedem distribuit, quas cum samerent ad vesperam domum redituri, in aureos ille nummos admirando prodigio conuersae, posteris documento fuere Diuini amoris igne inanes etiam folculos in aurum commutari. Didicerant nemperosὰ verius quam de Mida olim Rege finxit antiquitas, in aurum ad illarum manuum attactum preetiose degenerare, e quibus aurea semper pluuia in

16쪽

pauperes emanabat. Quamquam haud mirandum soc est , cum aurum etiam in rosas ad Elisabethae nutum tranure consueuerit. Cum enim semel pecuniam, quam pauperibus largitur erat serens, roganti Dionysio rosas in sinu se gestare respondisset; voci vere respondit euentus, auro in rosas transeun- quas in aurum rursem conuersias pauperibus er gauit. Decebat enimuero , Elisabetha, ut tuo in sinu amoenissimo virtutum horto aurum etiam, sterile caeteroqui metallum,disceret germinare,quae aurum lenocinantis naturae illecebram contemnes, immor talibus coronanda rosis eras in C Io His excitatis turribus, atque auxiliarium veluti copiarum praesi-

dijs in ij dlipositis, eorum scilicet, qui Reginae sumptibus in pus liberalissime alebantur ad alia humadiecit animum stratagemmata si illo tandem stitatis regno potirςtur . lactabat se olim ille quamlibet vel munitissimam arcem expugnaturum sese, si unico in illam iumento, quod onustum esset auro, aditus patuibet, AtDuderierem: ecquidem Elisa bellia praebuisti, quae aureas vere struens insidias, ne fortunas tuas sorte sortuna amitteres, non iumentorum dorso,sed pauperum manibus eas in Coelum

praemisisti; v dum arcas illis tuas reserares, Coeli tibi seres triumphaturae panderentur . Studuisti nempe prudenteraternae Sapientiae magisterio edocta de Mammona Miquitatis tibi amicos facere, quite

17쪽

te reciperent in aeterna tabernacula. Quid hie uis

enumerem exhausta regia vestiaria ad templorum ornatum, ut triumphalis tibi purpura texeretur ei Quid insumptos ad captiuos innumeros redimendos ex Maurorum manibus thesauros; ut quos ferreis soluebas vinculis, aureis tibi arctius deuincires 'quid pauperes caeteros. quos ipsamet dites fecit inopia, idum tuis opibus locupletavit ' Aperuit sibi non se mel aditum in hostilem arcem, dum ementito se cooperuit vestimento callida prudelissimor im Ducum solertia. Et Elisabetha, cum post Dionysii mo

rem sapientissimorum virorum iudicio sine ingenti pauperum, ac regni totius detrimento inter virgi--nes illas,quae sub Sanctae Clarae vexillo merent Pisse mancipare non posset: ea tamen , qua illae utuntur, indutam veste spectandam se praebuit, ut sub vili delitescens integumento regius animus, in Coeli

Iegiam quae pauperibus spiritu patulae est.sibi Viam

reseraret . Nec illud omisit oculatissima solertis' ginae mens , V/rginis Maximae,ae reliquorum Coeli militum patque incolarum beneuolentiam sibi assiduis precibus atque obsequij, isneiliare , ut illorum ope in optatum tandem Coelastis Patriae regnum exciperetur. Sed quid agis Elisabethabita ne vero Occultis semper dolis, ac stratagemmatis, aperta numquam vi pugnandum est Sed iam video in numera tuo ex ore contorta in Coelum aevia , dum a lup-

18쪽

supplex incuruatis brachiis, hoc est, sinuatis in arcum, non tollandis verba, quot in illud tela con torques . Video te plurium horarum spatio Diuina , Tum rerum contemplationi vacantem scilicet luctationi, qua una exercituum Deo tam strenue luctabaris, ut felicius quam olim Iacobus contra illum fortis effecta, etiam eluctareris . O quoties e Diuinae Charitatis incendio, quod tuo aestuabat in corde tot pene dixerim vibrabas in Coelum faces, quot e pectore suspiria emittebas Quoties eluuione lacrymarum, quae ubertim tuis ex oculis Chtisti iu-ciatus animo recolentis emanabant , sortissima Coe. testis arcis propugnacula deturbare contendistis Quoties commentitio melior Anthaeo debilitatas bellicis laboribus vires reparatura, cum terrae te parritum meminisses, quietem in terra captabas, ut sestior in Coelum exsurgeres seu potius nudo super i

Iide decumbebas, ut ad conscendenda Coelestis Vris moenia tibi scalas erigeres, quas cubanti super ρο- tra olim Iacobo visas sui illi,ex Sacrarum historiarum Ino numentis acceperas. His igitur aggressa Coelum artibus, atque armis , tam sortiter, ac praeclare rem

gessit Elisabetha, ut patefacto sibi tandem in patriam beatitatis aditu , illius victrix inierit possessionem . Euolasti tu quidem in Coeleste Capitolium, Elisabethaci sed ita euolasti, ut Iridis instar,quidum in frutices , stirpesque innititur, illis iucundissimum odorem

19쪽

odorem imperiit; ea tui parte, qua terram attinge bas, sacro videlicet corpore, eos omnes, qua ad illud accederent tum suauissimi ex illo emanantis liquoris, tum gratis imae sanctitatis odore recreares.Nune vero fortissima Bellatrix, QVictrix gloriosissima, dum relatis per summum laborem palmis aeternar in

sinu pacis in summa perfrueris tranquillitate , quos tam largyin alios olim effudisti tuae clementia sentes , in nos quoque benignissime derivare ne cesses, Comprime tam serociter bacchantes bellorum procellas, ac tempestates furentium animorum impetus cohibet impetra tantis aliquem calamitatibus modum. Flecte nostris iratam sceleribus Diuini Numinis Maiestatem , iram mitiga ad Clementiam reuoca vientem . Nihil nouum nihil arduum a te poscimus. Nihil, inquam, nouum,quod toties in ter ris vivens concessisti nihil arduum, quod facile ficto comprobasti. Age ergo iam tandem Lexulan-xem c terris randiu pacem, quam adeo apud nos degens coluisti . humanas miserata calamitates ad no, reuoca ut sedatis belli tumultibus, proelia Domini tuo adiuti praesidio tam fortiter geramus, ut shppetias te serente la raritibus, non prius vincere desinamus, quam viuere, ut feliciter tecum etiam triumphemus in