Johannis Schefferi Argentoratensis Suecia literata seu De scriptis et scriptoribus gentis sueciae. Opus postumum, Holmiae initio anno MDCLXXX, excusum, nunc autem denuo emendatius editum, & hypomnematis historis illustratum, a Johanne Mollero, Flensb

11쪽

lirarent. soli Sueci neminem invenerunt hactenus, qui orbi iaceret testatum, inter ipsos etiam fuisse, qui ingenio ae literi 3 pollerent. Negari equidem non potest . plures semper ilic repertos, qui praeclara faciendo , quam scribendo Patriam illustrem reddere maluerint. Neque fiςri aliter potuisse videtur in hoc Suet in per saecula non pauca , & praesertim. mox post divulgatam religionem Christianam statu prorsus turbulento. In vadentibus nimirum undique ab una parte Finnonibus Esthonibusque ab altera Danis aut Nor vagis, quid super erat, quam ut ad arma confugerent, atque prius de salute & libertate, quam fama eruditionis essent sollici-xi. Accedebat, quod in regiones tam remotas cui rus ii verarum pervenire, nisi sero la aut potuerit. Deerant quoque necessaria subsidia, cumprimis conversario cum a-

Iiis eruditione ac ingenio praestantibus, item libroruin bonorum copia, non nisi ab exteris labore magno repretio immenso, id quid est aliud, quam dissicili me com- Paranda. Adde, quod ne quidem praemia sat idonea re notabilia proposita fuisse videantur huic conatui, per lquae ad deserenda studia negotiorum actionumve ali xum, atque amplectendas litteras posset animari. Non. ergo nisi sero, & parce cogitare hac de re videntur p auisse. Quanquam autem variis afflicta modis fuerie sors literaria per Sueciam, non defuere tamen, qui su inde dissicultates istas conarentur superare ac ingemiet iam operibus prodesse suae patriae. Quorum proin/e Nomina servare ad posteritatem hoc ipso a mna mavis, quo semper extitere pauciores. Meretur enim rara naee& contra vulgi eonsuetudinem contendere ausa svirtus istoc praemiuin, ne sinamus eam per Oblivio nem intercidere, sed celebratione jugi faciamus peternam. Quadi quod memoriam ejusmodi in geuior uiri involvera oblivionis tenebris, nil credi possit aliud quam praestita ab eis beneficia non agi Mscere, vel agni-ra mentibus ti irpissime ingratis repudiare. Adde quodrlerique si recte oestrinaveris, extiterint ncin sine curata. luadam providentiae divinae , qtiae ministerio tali timis in conficiendis sat plerumque gravibus ne ZODis consuevit uti. Qu. am non eo censeri l F necesse est, quo

debebat, si memoliam istiusmodi v ruin patimur in-

12쪽

tercidere. Satis igitur habemus cauta,cur Sue s doctos, quamvis paucos memoremus. EoruinqVe ope laetiam etiamque aliis faciamus nota. Quamquam hoc a Sentibus occurrant alia etiam, quae observationen a aliquam merentur. Inrelligimus nimirum opera eadem quam fuerit arduum dissicileque literis praesertim Lati-Mis invenire sedem in his terris, qtiam in eis excolendis r Pauci curas suas voluerint occupari. Sed & qua meru dirionis parte occupatam esse voluerint, hinc intelligi- is ; ea scilicet, quae ad sacrorum es Ecclesiarum cominmoda maxime ridertur. Nam & quae Historica cora/memorant, alio vix spectant. Scilicet id erat aevum, quo multos posse gentis suae nominare Sanctos , credebatur iacere potissimum ad splendorem famae nomini SqVeia, nec SVecia caeteris terris steritior hac parte videri vole bat. Itaque huc quidem conferebant vires suas, ut ubi qVe fierent noti etiam Suecorum Sancti. Hi cmni re industriam 'occupabant, de utramque Historicae scri Prionis implebant paginam. Donec temporum calami ras, ct Reipublicae labentis reputatio jubebat & ad caemtera attendere, quaeque olim facies rerum in Patria fuisset, inquisitione diligentiori scrutari. Caeterae eru ditionis partes manserunt fere intactae, donec novimus 5ydus Gustaviana virtus oriretur. Quanquam ne tum quidem res proeesserit fervore illo, ut nonnullis debui i- se visum. Itaq; de hodie reperiuntur non profecto pauci. . qui Suecorum populum incusant, tamquam nimis a re literaria alienum, nullisq;doctrinae suae ipeciminibiis in Orbe erudito notum. Verum hujus rei non tam apud ipsum culpa quam alia incommoda, quae hac occasione conabimur aperire. dam primum enim observamus, ple rosq; sua scribere sermone voluisse non Latino, verum patrio, qui cum solis Suecis sit in usu, quid est mirum, alios ad eorum operum notitiam non potuisse pervenire. Qiiarrat forsan aliquis, eur sermone illo uti voluerint tin promptu est responsio, quia res ususq; ita exigebant. Argumenta pleraque spectabant ad religionem, quAEn on plebi vulgoque minus, quam eminentioribus ac

doctior; bus inculcanda, id quod nisi populari do plebejofieri non poterat sermone. Sed & ea subinde OrIeban.-xurecmpora, quae non patiebantur aliter negCt inmo

13쪽

lice expediri. Quid enim futurum erat, si tub Johanne recrudescente reli Eione pontificia , Latinis libris se tueri, comraque ire Theologi decrevissente Ac ne sub Carolo quidem cinnia eront ruta satis per insidias eo-xum, qui Calvini dogmata tuebantur. Ne itaque dubia incertaque erraret multitudo, criptis Sueticis erudienda erat. Et quoniam id genus alibi, praesertim sper Germaniam comprehensum literis fuerat, videbatur utile, id vertere in sermonem patrium, ut simul consensus cum Ecclesiis istis, tande lux accensa hisce re - gionibus, Ostenderetur. Qii' pertinet, quod legantur ot ex Germaniςo Latino v p factae v rsiones, ut in eis paene solis oςcupati tum fuisse videantur. Voli ieiune inquam per eas vulgo notum facere, non doceri aliata in Suecia. quam quae in Germania, ac idcirco temereran b liis doctrinis non esse recedendum. Quamquam &. h. sua senserint obstaeula. Typographi vel nulli vel 'paucissimi turn in Sueci a s Cogeban rur ergo sua mitte hinc itecbergam, nunc Rostochium, nunc Lipsiam aliaque loca longe distita, quod nec sine incommodo , nee sine sumptii ni agno fiebat Ac nisis binde interve misent, qui scribentes aliquo erςxissent praemio,mirum poterat videri, quenquana animum ad scribendunia adplicare. Quaesiverunt quidem malis bisce ire obviam per idonea remedia etiam Imperantes, sed res ad hune diem caruit optabili eventu, sicut mox Ostendamis. Deio de licet extiterint subinde , qui I alia & alio sermone scriberent, tamen quoniam quae Volebant typis 'edi, ea mittere ad exteros. & in eam rem sumptus facere cogebantur, ideo descripta typis ad se reverti vo Iebant domum, tamquam quae stio parassent sbi aer is. Sic ne ista quidem extra Sueciam potuere fieri nota .

Accedebat tertio & paucitas bibliopolarum. NMn suis perioribus temporibus in Suecia fuere nulli et ac ne pe-xegrini q idem huc solebant ventitare. quod exiguumo perarent lucrum in gente; ut persuasum habuere, bellis tantum dedita nec curante libiras : quod si qui dein de ausi ominari meliora, de delati huc, ii fere tenuioris sortis erant homines, qtii malebant sua qualiacunque distrahere, quam labores Syecorum sito comparato aere ad exteros deferre. Jacebant igitur sic quoque do-

14쪽

mi, quae typis erant excusa, nec in aliorum temere fi quam Suecorum perveniebant notitiam,& potestatem. Effecerunt hae dissicultates, ut plerique a scribendo plane abstinerent, cur enim scriberent , quod ad piaucos sorte, forte ad nullos, saltem reliqui eruditi orbis neminem esset perventurum Alii si quae scribebant, con- enti privatim com nicasse cum una alterove ex di scillulis vel amicis. reponebat deinde in scriniis sitis, umbi servabantur abdita & ignora. Quorum pars nor . exigua situ & pulvere, pars incuria haeitdum ut cbarias . rejiculas & precii nullius ad culinas defersntium intercidere. Quaesitum equiὸem non semel, sicut dixi, de idoneis remediis, quibus haec obstacula submoverentur. Instrilinae hic illic que sumptu non exiguo ossicinae typographicae, invitati concessis immunitatibus variis bibliopolae, proinissa denique falaria nec minuinta iis, qui rem literariam juV.are, ac labores in Suecia a expolitos orbi reliquo notos facere suseiperent. Ve- xum expugnari malum inveteratnm hactenus non potuit. Primum enim e a est typographorum plerorumque conditio, ut pro pecunia praestare suam pollini operam & librum typis describere, ipsi sumptus in editionem operis alicujus facere non valeant, dest miti quippe facultatibus necessariis. Quod si qui sunt pau- Io locupletiores, illi praesens spectant lucrum, malviu-que in fabellas & cantiunculas impender C pccliniam ., modo celeres habituras emptores, quam in librum ido- meum, sed aliquanto tardius Vendendum. Nemine igitur subministrante impensas ex typographis, super--δ, ut auctor ipse su0 pere curet imprimi. Quod nec promptum omnibus per facultatum tenuitatem , &molestum, ex auctore facere se typograpim m. odsi tamen etiam hane devorare molestiam quis velit a more publici, jam restat alia nova. Liber magno labore sumptuque impressus, divendendus est. Ergo libri unius faciendum bibliopolium quod quam facile Φ proficuum sit, quis non intelligiti interim exempla

Venduntur pauca, aliis nescientibus, aliis fastidientibu Gallis per sortis tuae tenuitatem non valentibus emere . Sicin magni temporis labor, & sumptus non exiguus'

perditur. Bibliopolis peregre adventantibus'. ' opera

15쪽

opera ejusmodi offerre, id vero quid est aliud , qti an , fabulam narrare surdis 3 Nihil illi praesenti emunt po-cunia, sed aliis permutant libris ; qui modus cui ex scriptoribus possit esse acceptus , Itaque scio doctorum vi- Torum Opera non pauca eaque satis pulchra & egregia , 'uae jacueru acentque tempore longissimo inempta. Super haec accedit do id incommodum, quod quaecunq, laic eduntur, evadant cariora, quam quae locis aliis '

Nempe nihil est quod spectat ad Typographui' , cujus, copia non peregre sit advocanda. Typi, praelum, char- Ra, atramentum, oleum ex Germania, Gallia, Flollandia petenda dam si operas Daulo exercitatiores ac scientiores velis habere, illai qtioque aliunde accersendae, quod nisi duplici praemici promisso fieri non potest. Nemo patriam sita in deserir, aut praesentem conditionem mutat gratis. Et qui tot promissis invitantur, immori geri plerum quo evadunci unde aeterna in typographis uer ramina, & infinita mala. Sed nec eo cibi potusque penere sunt contenti tales,'quod facile parabile : Lautesplendideque cupiunt haberi. Sic ab omni parte crescen- Te sumptu , fit, ' ut nec aequo pretio vendi liber aliquis, Mec eum peregrinis possit permutari. Cum ergo Sue ei tot semper conflictati sint, & adhuc conflictentur dissicultatibus in edendis suis, pauca eorum alibi per erudi- tum orbem legi scripta mirum non est, mirum potius aliqua tamen legi. Et leguntur, nec ea contemnenda,

quod docent publica testimonia edita praesertim sub GUSTAVO AD ΟΙ ΡΗΟ, Je sequentibus temporibus'. Id quod patebit amplius ex praesenti hoc opusculo rQuod eo libentius componere aggressi sumus, quiri tui. dimns, ab alii, tanquam minutum atque pretii exigui intermitti. Nostra enim alia seiuentia , qui putamus etiam hac parte famae ac existimationi publieae esse oia consulendum, & per recensionem bonorum in his ter- Tis inae Hor iura, operumque ab eis consectorum demonstrandum fuisse etiam in Suecia quod conferri cum ali is orbis partibus mereatur. C.eterum in adornando hoc ha talogo dedimus oneram primo, ne quem nomi araremus, nisi quem gentis esse Sueticae constaret, ne Permiscere peregrina eum do ruesticis videremur, audi

aliena celebrare pro nostrio. 1i qui tamen inter Suecos gentis

16쪽

oentis peregri irae extitissent literis clari, eis seorsunt . suum alliguavimus locimi. Deinde in nominibus collocandis eum secuti sumus Ordinem , non quem series exigebat alphabeti, quod rectius per indicem fieri puistavimus, sed quem subministrabat ratio temporis, quo quisque ViXisse reperiebatur. Ita nempe postulabat lex

Historiae, quam simul hie voluimus attendere, no modo ut liqueret, vetus ne an recens esset scriptor. cujus laudaretur nomen, sed & ut cognosceretur ortus.

progressusque eruditionis praesertim Latmae his in re gionibus, constaretque quibus temporibus vel adjut creverit vel impedita cellaverit item qualibus in negotiis subinde plus minusve voluerit occupari. Sed & in . 'Ipsis scriptoribus nominandis illud tempus voluimus attendere, non quo quisque vixisset inter suos, aut ad .

publicum aliquod venisset munus , sed quid prodidisset literis & publicasset typis. Hi ne fit ut saepe juniores

praeponantur senioribus, & privati aut in tenui officio conuituti, positis in magnis dignitatibus. Id quod movendum fuit, ne quis gratia vel odio existimet peccavum. Similem observavi miis ordinem in recensendi cujusque operibus, quoties de eo poteramus esse certi. Accidit enim aliquando ut libri unius vel alterius nullum inveniretur adscrἱptum tempus; aliquando pri muni ultimumve solium erutum fecit nos ambiguos . . Nec haberi aliunde liber ille poterat. Traditi quoque nobis catalogi, qui hanc partem observationis neglexe

Ite. 1 roduximus autem omnis generis scriptores, etiam deperditos, etiam in scripto tantum extantes, nec publicatos typis. Nam & illos novisse latio exigit Hist Tiae nec minorem merentur gratiam, quod desideran-zur, aut paucorum tractari possunt manibus, cum hoc sat culpa non ipsorum , verum Temporum aut typo graphorum. Quamquam eos nominaverimus non ex

conjecturis, sed scriptorum , aut alias bonorum viro. xum certis testimoniis, indicatisque locis, ubi qui extant hodieque positiat reperiri. Ne quis ficta pro vexis, aut umbras pro hominibus protulisse nos calii-mnietur. sed & quotquot ad notitiam pervenere nostram , memorare sti id uim iis, modo quid scri issent naenafratu dignum. Iesu nec poemata, orationes,

displuat ira

17쪽

aisputationes selecti is alicujus argumenti, aut ac cito ratius & diligentius tractati voluimus praeterite. Nanieaeteras referre laboris fuisset infiniti paene, cum quo cidie in Academia proponantur , nec ad rem secisset quidquam. Etsi autem studium adhibuerimus & diligentiam non parVam, ut conquireremus omnes, tamen fieri aliter non potir, quam ut multi se subduce-xent cognitioni nostrae. Primum quia perierunt multi,

sive calu per incendii & id genus, sive culpa possessorum , per incuriam & negligentiani projectantium M lacerantium quae debebant integra servate. Deinde quoniam ex iis, qui seivati sunt, multi latent, paucit exemplis superstitibus, quae a privati, hic & illic habentur, caeteris ignoti. Accedit tertio, quod ad conquirendos Scriptores Setecos nemo hactenus debitam adhibuerit diligentiam; verum j ccent mu ti neglecti villusque liabiti; quam oportebat. Quod si ergo aliqui hic rimi lcguntur , quoruni tamen labores memoratrierant digni, factum id non negligentia vel malignitate quadam, sed quo a notitia eorum nulla ad nos esset, perlata. Et quod primae huic cilitioni deest, explebitur in secunda, si tam diu vivere nos sinet iii dulgentia . Divina. N hque enim differeiadum nobis, quicquid est

hujus operae, donec constet, ii eminem omisi una, par tim quia sciri certo hoc non poterit ullo tempore. partim quia num vi auri eo usque simus, ut rem absol- amuSOmnςm, ignoramus. Et f irs ipse labor hic essiis ciet, ut defectus ejus citius feliciusque silppleatur, quam si intermitteretur. Invitabit inquam, alios ad indicanda nobis ei; quae videbunt thic desiderari. Neque enim nostrae potestatis est nostrarumve viriumo, lustrare bibliothecas omnes, Omnia Musea per Regnum universum. Qui ne ad eorum quidem omnium pervenire notitiam potuimus, quae hic proponuntur, sin amicorum studio operaque. E quorum numero no-ininatim hic laudandus venit pl. Rever. & Cl. Dn. Martinus Bruti nerus, Doctor & Prosetar Theologiae in hae Academia, qui non modo per se Riggesssit mihi nominano ullorum Scxiptorum, eorumque opera ex Biblio . - theca sua inspicienda praebuit. sed & a Rev. Ian. M. Eri-

18쪽

hon paucorum librorum Sueti cortina mihi comparavita Similiter commendanda propensio Dia. Samuelis Steen Sub praefecti Regii Arcis Upsaliensis, qui ex Bibliotheca paterna libros non paucos mihi notos fecit. Adjumento quoque mihi fait Dia. M. doli. Epar uri Pastor in Tullia Rossagiorum ; partim propriorum librorum in .dice ad me misso, partim procurato eo quem satis c0piosum confecit D n. O laus Eparniali Verbi Divini

minister apud Hol menses. Non minori sedulitate suam praestitit operam Dia. Ericus meianaesius Geu aliensis, conquisiitis undique libris, & monstratis mihi. Quibus proinde omnibus ut debeo giatias, ita publice nanc ago, qui sine horum dc quorundam aliorum ope ad muli orum notitiam VCnire nunquam potuissem. od si qui seqq. remporibus se exhibebunt faciles in augendo S locupletando isto argumento non sumus defuturi nostro ossicio, quo minus constet per quos profeceri- imis. Et ista quidem hactenus. Porro, si praeteringe

Dia Suecorum litterariis nota monumentis, memorare

vellem etiam alia, quae diversis artibus & patriam suam ornarunt, ipsaque magnam a posteritate inierunt gratiam; multo largior dicendorum materia, ultra praesens institutum longe lateque se diffunderet. Ob rerum

ramen amnitatem nonnullam nequeo Ian. Arvidum . Raristentum praeterire, virum tantae ii essingendis ingeniosa caelatura humanis vultibus solertiae, ut vix cui

quam scerte qui apud nos vi X it) exterarum gentium .homini sit concessurus. Quod a me veri ilime dici, docet res ipsa, exhibitaque principibus θ' magnis viris aliis, quodque in talibus haud minus valet, summis aristificibus, specimina omnia cum applausu excepta & de praedicata, satis superque loquuntur. Suecis igitur Nais curam minime novercam, sed dispertiendis ingeni ο-xum dotibus perquam benignam matrem contigisse , cum a me ipso, ut aliis, ita hoc insigni documento sitis spectatum, obiter hoc visum fuit hoc loco attingenis dum. Nam plenius exsequi hujus otii aut propositi non est. Vale, conatibusqVe nostris aeqvum re ac faventem praebe.

20쪽

ARGENTORA TENSIS

suECIA LITERATA,

SEu f. . . . . . . l

De Scriptis di Scriptoribus

Suecorum LIBER SINGULARI s.

Cturo de operibus monu

mentisque literariis,quorum viri docti Gentis Sueticae produntur auctores, initium a seculo duo decimo , nominatimque anno

post salutem generi humano per Christum D EI filium reparatam, millesimo cem tesimo de quinquagesimo, quo ad Sueciae imperiatim Rex Tricus, vulgo Nonus atque Sanctus nun-'cupatus venit, faciendum videtur. Licet enim

haud sit dubium,quin de diu ante illa tempora gens Suetica habuerit, qui valerent ingenio , usque rei ad p'steritatem darent documenta, ut vel ex Scal - - dris priscis certum fit, clarissimeque docet exem-Plum Starkoteli,quem ex Socis ortum, dc pro SVe- m. cis militaninm res suorum inruporum bulaque ca Λ - mim