Considerationes circa electionem futuri regnantis

2쪽

Congaudeo tecum, Charissima Patriaide eo, quod habeas Domimae non solum decora ingenia, sed etiam ab extra numeras G-ronae Tuae alti sanguinis Competitores. Olim erat, Vacanae

sceptro, Concivibus Tuis praefigere stadium; qui pernicitati equorum confisi, illud decurrerent, braviumque Coronae acciperent. Sed sum in stadio illo dolum & astum deprehendisti, per infixos ferreos claVos, qvj caeteros luserant equos, uni liinoffensis tramite relicto, amplius barbaritan sequi noluisti morem, quem a Porsis quonda mutuam, seu in cursu, seu in hinnitu equorum, seu in ortu Solis, Princiapis reponendo Electionem. Ergo te ad prudentiam humanam, quae imitatur providentiam Divinam , convertisti pluribus jam a saeculis ἔhanc quamdiu coles, astus & dolos vitabis, & serum evitabis poeniter: Unde Magnos Principes, si qui Tuam ambiunt Coronam, humanissime recipe & audi, & maturo judicio expende. Generis clar, ludinem,si caetera non adsint, cave: vel si adsint, & tibi non quadrant. dimitte: claritu tua tibi sufficiat. Olim PGmydia ortos Aurifices. ad Sceptrum assampsisti, nec te poenituit industriae eius. Postea Cr svicia dedit Piastum, alia. Rotarium: ejus tet pietas & liberalitas traxit. Quatuor saeeulis ha o Domiaet imperavit gloriose, sacram induxit Resitionem, Majestatem Regni, ἐκ Senatum legibus fulcivit. Assumpsisti amoreum, Virum origine Nobilem , virtute Transylvaniae Principem . tandem & Poloniae Regem gloriosum. Assumpsisti nuper E m dio tui intra aequalitatem natum, benedixit ei Dominus; sub ausipicia ejus ibant Augustarum Familiarum Principes , Imperatorum progenies, Pugnarunt gloriosE,& triumpharunt det hoste Christianitatis: Polonia vero viginti per annos Nominis ejus Avito subUmbone vixit. Ergo magnos in Principe noli quaerere Natales; quemcunque in Regem elegeris, uno minorem Christi Vicario in Throno lopabis. Proinde his vacua curis, Virum quaere, quem olim Romanus destinabat Senatus, scilicet: ut non timeat bella, nec proVocet; qui

si enituit in besto, non obsolestat in pace; quem si Tosa honestat, A a , simul

3쪽

simul & Sagum. Nam sisterit tanxum militari gloria pastus, enutristus , bellum ex bello se et, aversabitun pacem ut pertem; erunt manus ejus contra omnes Vicinos, & Vicini ejus contra eum solum. .Sic Restpublica succumbet , nec sustabit pacem quae una triumphis innumeris potior. Unde si cum 'enia dictum, Magni olim Bellatoris prines. pis Condei, &Serenissimi ejus Nepotis de Conti, quod hic Sanguis Regius nunquam potuit, aut Voluit esse Togatus. Quod non potuit, ratio summa: quia Togata Nobilitas in Gallia est classis secundae i Nobilitas Sagata, cuius Caput Monarcha est, prima est, inferiorem deis spicit, cujus Caput Cance larium Regni autumat. Hanc Tribunalia Regni regere, justitiae prae sidere, tractatus pacis, jura Regni, proventus Regios gubernare, militarem gloriam solam prae oculis habere tSagatam Nobilitatem bello invictam, armis indomitam, morti im pavidam, periculis gaudentem, in arma ruentem, Collegia literaturae vix primis labris attingentem : Academias vocat & petit, ubi equestria exercitia tenet, artem pugillarem, & Mathematicam militarem possidet. Talis olim &nostra Nobilitas suit, donec successu temporis manis suesceret, id poscentibus vicinis i hactenus quietem non habentibus ς suadente quiete justitiam, in tantum, ut non minus armatam, quam rogatam habeamus Nobilitatem. Talem requirimus Regem, utraque Caesarem. Unde Serenissimi Condei, & Sanguinis ejus, magna apud nos aestimatio; sed ad Electionem per Iovita, scian. mae: Cum ud Dun. hierkam illa de eo fuerit fama, quod in expugnatione ardud operum semilia narium, lunas dentibus apprehendisse, & detraxisse diceretur tPrZyiem scio nostro legionem Polonam ducente, ibidemque magnam parte occumbente. Alterum, quod ad Zenefiam mille quingentos

militiae Praesectos sexpugnato quidem hoste J amiserit; dolante ipsa

Gallia, &fatente celsum sanguinem ad praelia natum , indomituni, praecipitem in mortes animum, quod Gallicana, imo D Romana pandit Historia. EA tandem experientiae Venisse, ut ipse Monarcha Gallorum subalternum in bellis hunc Principem esse voluerit, m ruens , ne exercitus ejus in mille discrimina daretur,& securitas Regni, Habuimus hic triginta ante annos Principes Gallorum Cra montios,

hi Regem Casimirum in Moschoviam secuti id soldm egerant, ut praecipi

4쪽

cipites sine lorica, contra C sacos li)tra valla abditos, certo ictu sternentes invas ,res,ruerent, ad eamque ym Matiotompamiliarumprimcipes accenderent: quo viso Rex juvenilem inhibuit temeritatem,imposito mandato, ne aperto pectore, strictis gladiolis, crederent se munitiones aggredi & expugnare posse ; ut prius illi Principes, genus pugnandi in Polonia, longe a Gallico diversum , discerent; demum ii vellent, pugnarent. Multa igitur in Electione Principis de Conticavenda , maxime vero, cum m ilia eo solo Principem Turentilia, magis sibi acceptabilem reddidit, sudd ille soc primo in bellis moderato sanguine & fervore suo, id ipsum curavit, ut mallet unum servare Civem, quam mille hostes perdere. Qui Princeps, s a Polonis ultro per Electionem a Gallia peteretur, quiaquam dimisisset Gallia tantum Heroem sibi salutiferum. Adde, quod in Polonia lege Velante, non Rex, sed belli Duces regunt militem stipendiarium, Nosilitatem solus Rex contra hostes ducit, eumque sequitur, quem elegit in Patrem sui amantem , id unice curantem, ut servetur in illo Respublica, &sanguinis dispendia vitemur. Quae non obliterata tenet memoria sub Joanne Aiberto, brevis Imperij Rege, qui militum Nobilitatis Polo- me florem amisit in Valachia, solius gloriae avidiis. invisus tandem 'bij t. Adde insuper, quod nimium martiales animi sint impatientes longioris in Throno sessionis, ut visum est in Henrico Valesio Electo

nostro, cujus martialean gloriam, expugnationes urbium, audiverunt maiores nostri a Lcgatis,.rc pcrunt omni cultu in Poloniam,

devotione fiamma, spe maxima. Cumq; casu primo ipsi obvenit Iudicium Regium, sedit pro Tribunali integra circiter hora, tandem

sessionis impatiens, dixit ad Assessores Senatorij ordinis: Per Deum Domini Poloni, putabam me Regem Vestrum Electum , & ecce vj- deo me fieri Iuristam. od mali jam tum ominis erat, de fixando

in Regno Mercurio, qui ductilitatem auream non recipit. Id in a m Senatu rogatus per conscientiam recentis iuramenti: ut mox Ventura expectaret Comitia, quae non durabant olim nisi per matriduum, vetadsiiminum per sex dies; non sustinuit moram, quae gra Vis putabatur. Quae ad moderna tempora est consequentia' ubi Comitia in longissimum extrahuntur tempus, fastidios Regis sessione;

5쪽

quid iudiciat disceptationes longae r quanto hic & quam ductili in

Principe egemus auro Legem habemus indubitatam, quo apud Nos, non nascuntur, lsed eliguntur Reges; ita tamen, ut omnino non excludamus Regiam Progeniem : adeo, ut ex anteactis habeant Principes,quid in futurum sperent: si recte regant, si suaviter imperent, si dulcem sui memoriam relinquant per recte facta, quae Regiae Proli Paterna ad sceptra pandat. Viam ; in tantum, ut quicunq; nostrum bona Regalia jure advitalitia possidet, pri vilegio Regis, illam possessionem ut arbitramur

, cum Vita finiendam t Ita majori cura & llicitudine , haereditarias sortes conserVamus pro filijs, & seris nepotibus. Simili modo de re gnante Principe supponimus, quod is, si certo certius stiret Prolem

suam Paternorum meritorum recordatione , ad Regnum non Pr

movendam, nunquam tam illicitus de conservatione hujus Patriae ViVeret, Regiae proli sitae, extra Patriam provisurus. Unde quae in Re-Pub. emergerent periculat quae populorum sine Paterna in Rege cura miseria 3 Pridem libertas Germaniae, hanc quam Poloni metuunt, experta est sortem : quamdiu serentariam, per familias Principum, Imperialem Cialonam ligbebant ii quot divisiones, exterorum tactiones, dissidentiarum atroces experti vices; quas aVerati, Habspurgem sem Comitem, ubi elegerunt, & intaminatam pactorum fidem in eo repeterunt, tam Catholici, quam Protestantes Principes adhaeserunt, ut & avitam libertatem esigendi Imperatoris sivi servent , & su cessionem Augustae Domus non interrupte currere sinant I camtus Gallicos, universam Germaniam excitantes, temnant i ad conseris vationem libertatis, si in eadem domo diu permanserit, non movenis tur his cantibus Germani, quia Augustae Domus bene perspectam h bent pietatem, fidem germanam norunt, Procos ex Gallia admittunt, ubi Germanas aliquando elocant, sed Gallorum nuptias non procantur, Anglicanas, Hispanicas, Portugallicas,Pedemontanas,imo&Polonas legentes Historias, quanti constiterint Gallicae nuptiae. Sed haec intra Parenthesin. Lumine naturae ius aequitatis servatum semper est . in Polonia, salva gentis libertate; observatum in vicina Germania: ubi & gratitudo erga bene regnantes, & libertas electionis compatib

lia sunt. Observatum in Rege Sigismundo III. qui Paterno ex Regno

6쪽

exul una cum amicis, una cum sorore; non sollim advitale in polonia habuit Regnum, sed in filiis quoq; regnavit: in amicis Polonam hospitalitatem Indigenatu,& connubiisPolon0rum,& Lithuanosum insertis, ad maxima quaeq; in Regno admistis. Quid ad praetens dicam

de Serenissima Ioannis III. Proler nonne recenti memoria fovet ii gentia tanti Regis merita, gloriae suae augent; ut in nupera vidimus,& probavimus Convocatione. Crediderat aliquis, facile Regiam Prolem redituram ad pristinamParentis sui aequalitatem,in qua & natus erat: huic propositioni restitit pene uriversalis sensiis; Regiam prolem ut antea Regali in statu conserVandam ex validis rationibus: nimirum hoc exemplo, nullus amplius Regum, merita sua post mortem valitura speraret, si non Valerent Ioannis III. Nullum ab extra assumptum, pacifice in Polonia regnaturum et tot habiturus obstacula, quot Principes conditionis Regalis memores. Totus senatus, a Patre eorum creatus, iisdem compateretur : tota Nobilitas beneficiis in publico & privato obligata,dulci memoria patris.& filioru pasta, extero incognita, sanguine, sermone, climate, humore, more & re, d

fricti Regis Filiis sociata. Adde, Regiam prolem, vel Regali fastigio

eminentem, vel ad aequalitatem redactam, utraq; externo Principi gravem, in Regali conditione aemulant, intra aequalitatem existens,

securi tati suae providens, quid non ageret 3 quos non cieret in populo affectus 3 quos non poneret regnanti obices 8 Et si tantum valuit Soror Sigismundi Augusti sanguine Regio quod praevaluit Maximiliano

ci Maximiliano sororio suo , assistens Sueciae Principi, quomodo Omnia pacata sibi pollicebitur externus Princeps Regiam adversus Progeniem, in qua Primogenitus ut animo, ita & corde praepollet. Caeteri succrescunt Tertio. Quod in electione nostra cavendum ι non hoc, quod IllustrissJmus Galliae Legatus dicit, cavendum a vicino Candidato; &allegat dicta Zamoyseij, ex relatione Domini Fredro Castellani: C me 'lonia as Austria I Haec in eo statu est, ut ab illa , nihil habeat timendum Polonia, cum ad Regnum nostrum non concurrat. Electionem bis in domo habuit sua, mordicus illam non tenuit. CracΟViam

pignoris loco tenuit di dimisit, contenta Polona vicinitate, quamdiu

bonam l

7쪽

hon tenet non cavet, nisi Neperit esse mala. ZamoyseiusDomisi sine

praecavebat,ne aliquandosrincepsAustriacus regnaret;hanc ipsi cauti lonem crebrius occinente hortulano quodam Italo, quem Vir magnu lad confidentiam admiserat: is praecaVerat, ut ab Austria periculum sibi imminere crederet, post captum Archiducem Maximilianum; & ut caveret sibi, Voluit pincautam esse Rempublicam, miniini res ctens in Austriaca Domo Germanam manere fidem, nec Italos mores,

integra per secula memores indictae, inter Guelphos & Gibellinos in Italia servatos. Annon jestitis praecavendum Poloniae, a vindicta e elusi Principis Condei clan Orator Gallus defunctam Reginam asse A. rit esse Italam, & Sororem suam Palatinam, Matrem Serenissimae de Conti Italam esse constat. Ergo in Principe Conti, cresteret vindictit exclusionis Patrui sui, quam promoveret Serenissimae Consbrtis suae, ex Matre & Matertera Italus sanguis, tertius Serenissimi Candidati ex Matre itidem Itala. Hae suspicione quidem ex allegatione Zamose scii civile bellum motum Sigismundo III, quasi Poloniam desereret.& secundo inito matrimonio in Sueciam redire intenderet, tradita Austriacis Polonia: Sed hoc falsiim fuisse, victoria Sigismundi evicie, qua modestissime usius est, nee vindicavit calumniam, & suprema voia

luntate testamenti sit, morte comprobavit innocentiam. Et polonia ipsa Reginas suas ab Austria petens, sanctitatem earum, probitatem morum, libertatis Polonae amantes cognovit, Regum regimen non turbando , ad se Regiam autoritatem non derivando,pro decoresentis, etiam in Austria relando , cum ne sedere quidem Regiria Cα ilire cum Imperatrice voluit, stantibus Poloniae Senatricibus,quae eam comitatae fuerant. Unde series Reginarum Austriacarum semper gloriosa fuit; Casimiro Iagellonidi quatuor Reges Poloniae , quintum Ungariae & Bohemiae genuit; Sanctum caelo genuit Casiimirum Sigismundo nupta altera, sanctitatem matrimonij , & patientiam coluit. Sigismundo III. primo voto, gloriosiae memoria: Vladislaum IV. aliatero voto quarta Austriaca Regem Casimirum, Principes Ioannem Albertum Cardinalem, Carolum re & nomine pium Episcopum, Se Alexandrum Principem genuit. Sexta Austriaca Vladislao magnae in-d ,lis immaturam genuit prylem. Septima brevi Michaelis Regis re-Simine, Regiarum Virtutum odore replevit gentem. Quod autem Ungaria

8쪽

Ungaria: & Bohemiae, tragica ad horrorem nostrum citantur exemiama, legatur Historia, Ungaria Tursi F induxit potentiam ad se perdendam, &Austriam, & Christianitatem . a saeculo ut liberam Austria defendit; nonnis ergo Victi ricessit Austriaco, cessit ut mancipium Turcicum, ut fidei & Christianitatis hostis. Similiter praevaricata Bohemia, quae exacta fide , pulsis Episcopalibus , reddita hac ipsa Dominica cum Evangeliui legebat9r ι Reddite, quae simi Caesaris Caesari. & qqae sunt DEI DEO. Haec ut terriculamenta Polonis

proponuntur de propinquo, remota celantur, etiam ipsa in Gallia tin qua nonne fuerunt Statust nonne fuit libertas ordinum t nonnuComitiat nonne Iura antiqua Galliae, quibus jus erat libere dicendi,&Monarchas suos dςclarandi minorennos,etsi maturos a late,& gran daevos, cum de alienatione Provinciarum ageretur. Haec omnia non

ita pridem fraenata , & ad absolutum perducta Imperium Nonne a Gallia timent Anglicana Pulamenta, tria Anglorum Regna , & tot experiuntur divisiones, ne tres illae Gentes sint liberae,ne sint potentes ut diuisae soli Galliae serviant. An Gallia sinit esseGermaniam liberam. subjugata Lotharingiae libertate , subjugatis quatuor Electoratibus. subjugatis liberis civitatibus, Zc in servitutem redactis 3 Libertati faederati Belgii succurrit, cum excutiebat jugum haeredit rium ab Hispanis,

eandem postea inundavit armis, aegre dimisit, clim Germani periclutantibus pararent silccurrere inferioris Germaniae populis. Nunc tam cruentum cum Gallia geritur bellum, pro sola libertate, quam tam Marte quam arte moliubatur occuparp. Unde si ab Austriacis liberae genti cavendum, tanto magis ab ijs, qui aestuant angusto limine mundi ; cum jam pridem sitim Provinciarum extinct in cernimui in Amstria, & ortam in Galliat quam a Polonia distare, ignarus rerum diacet i cum non procul a Positania distanti Berotino minaretur, nisi stetinum restitueret Sueco ; imo & Dantisco mari vicino bombat clationem. Quae consideratio non levis momenti fuit apud defunctum

Regem nostrum, quam ipsi olim Galliae Legati non remotam k polo'nia dicebant Galliam, cum eidem subsidia promitterent Vascon ψm: praesertim verbcum& desunctum Regem non latuit, quantum M

schorum Ministri Gallicis favςrent Emissariis, quid ijdem Emissarii. Constantinopoli, in crimea, imo in Perside agere solcanti maxim u ' vero

is a

9쪽

vero eum a Gallico Ministro, Domino de Lumbres, recto decaeterόViro, toties ab ore audivimus, Polonos, Rege S pacti S convcutis Ili ad

re solere, ut in quocunq; puncto liesertiit pacta convcnsa: istico absbluvi a subjectione Polonos. At cum eidem Regi liberrim,ssaves donia signarunt ad corda hominum per justitiam distributivam, eodemReges, libertatis suae arbitros essecorunt ἰ ut Rex quidquid velit, persci ein Polonia. Ita Monarchia vincit illorum eloquentiam, vincit jura vincit Status Ela ordines si velit , vincit radia', vincit mattas, vincit hodnos; Unde nullibi fragiliorem libertatem quam in Pesbiit titillibi solidiorem ad absolutum Imperii gradum, quam per justitiam d stri.

hutivam, quae uni verses Reges superat, sine dispendio Thesauii sui: hos elevando, alios deprimendo, spirituales, seculares; mili,es cive plebejos : esseq; solum Regem, cui omnia vivunt. Hic GalliQ Legariri sensius, & reflexio. Ergo Rex ex Gallia sumptiis dum habet, quod dividat, habet quo imperet absolute, quod nobis semper iiii endum; maximὰ vero cum Dalila Gallica, ubiq; sive remotos, sive vicinos debiles reddit Samsbnes; ubiq; secreta populorum rimatur, ubiq; ad amorem sui delici' attrahit, &illicijs, ut Princeps, dum modo ei arcana sortitudinis suae pandat, actum est &' de Principe: S de Gente. Dalila idiomate Sarmatico longinquam significat : ergo Gallica podlities est, quae de longinquo venit, sed Samsones nostros in soporem inducit, in sinum recipit, sic allectos deliciis sternit. Ergd Samsones nostri, vel Leones discerperesbliti, dulci sopore primo obdorinium

mox & robur amittunt. Non timuerunt Majores Nostri vicinam in Ungaria Budam, nec Valachiam, nec desertos circa Borystenem camapos, ubi militaria capiebant rudimenta. Ubi longinquae, id est Da Illae tracti illiciis, remotam Galliam petijmus comptuli. delicijs fracti redimus, illa ipsa sequente reduces: ut remotas etiam in Gentes amorosa dilatet philtra. De rei veritate Charissima Patria dubitas hecentes hujus saeculi lege historias. Quis Principum in Europa phil tri hujus expers Z Venetam si exceperis Rempub. quam solam alienis periculis cautam sapere videmus, diu noctuq; severa in Vigilare censura in Magistratus&Cives sitos. Respice praepotentem Angliam, videremotam Sueciam & intermediam Daniam, vide Germanicum Ini

perium , dc ejus Principes, cbnsidera Italiam I ut missas faciamus tot Insulas

10쪽

Insulas transnarinas, quas Dalila: Gallicae non adijt philtrum vel imc intacio i Ad nostra redςamus ; nonne Gallica incautatio effecit, ut va ilium rerum uras Reginae Galliae assumpserint, Polonasq; muliere, eo vocayesent hoc tempore t Antea rem domi familiarem curabant, prolis educationem, reditum maritorum intra propria limina praestolabantur, procul a comitiis, procul a coetu Virorum residentes. honorato vellii ueoq; Religioso incedentes : procul corporis nuditas&gestus; ad manus precatorij globuli, Sacra: historiae lectio, scribendarum schedularum aversio, maritalium in publico expensarum per mulieres restauratio. Haec Polona & antiqua morum ratio. Ex Gal. lia venit, ut mulier priorem prae marito jam nunc Occupet locum, ut ad comitia veniat, alia celebrante marito cum Rege, alia celebrante uxore cum Regina : imo celebrantibus maritis comitia siub arbitrio foeminarum siqpra sedentium, dicta virorum observantium, signa loquendi, quod dedecus Gentis, coturnis Gallicis distribuentium, luxu suo invictu&amictu, sortes maritorum , succrescentis prolis conditionem, miserae Reipub. extenuationem , Comitiorum protelationem,militum diuturnam expectationem gravantes, divina humanaq; iura pro libitu examinantes. Serpit malum a majoribus ad minores.

ab audentioribus ad modestiores. Quid de Gallico dicam famulitio, quo replentur Domus Magnatum, ne dicam Aula: Z pedissequi & pedissequae domos regunt, supplantant mores, & carpunt antiquas coninsuetudines; magi stri caeremoniarum, elegantiarum arbitri, nihil bonum , nihil decorum, quod non est Gallicum. Hoc contagium abAula serpit in Magnates, mox inundabit Poloniam,ni mature capias charissima Patria. Nonne Condeus Princeps vivente Rege Casimiro, contra jura Regni ascendisset solium L nisi Nobilitas mature restitissetJ decepto Caestochoviae subscriptionibus Senatu 3 Nonne decepto Rege Casimiro, & oblivioni dante carcerem Gallicum , haereditarij Regni per pacta Olivensia ereptionem, & centum millibus extensam Livoniam mediationeGallica tandem ad abdicationem adductum; Mediomatrici regaliter receptum, mox in Gallijs non succedente ex v to Electione neglemam; &ex desperatione de pulchro Hospitali cogitantem, tandem audivimus mortuum, non moriente cum eo Im