Io. Baptistae Donatii De aquis Lucensib. quae vulgo Villenses appellantur liber primus. In quo nostrae de harum aquarum natura rationes prorsus alio modo se habent, ac quae allatae sunt a ceteris, qui hactenus de hisce scripserunt

21쪽

ibesse false asseuerassent neqtie enim i ecte retro versatur Dra- eiu id , quod volitissent, sane constititissent. Tantum serupulum illud remanci quod eos perpetuo vehementis,imest orsit lutuscilicet ipstim semigineum , ac prope nigrum, quod ego totum. Bitumini,Sinopicaeq. merito adscribo cum enim pauco Bitimini haud inligaris sit Sinopicae copia adiuncta, lapides, luturnq. Plane nigrum reddcre aqua profluens ni inime potest. Contra vero in fonte Barnabonis plane euenire notan us in ipsa etenim aquarum fluxione cuncta nigriora apparent, quod nibal praeterea consociatum, confiissimq. habeat, uod earum colorem multare queat. At ubi erumpit aqua, sectam effert album qiiodda, salsima,&astringens, quo mulieres dentes per purgare solent. ad cum circa canales frigiditate potissim udtinui videamus, idemias sudorem quendam euocari mer1to censendia. Quid mon- ne eande rem in Elambico, ubi eade aqua veluti ros profluxerit,siibsidere cernimus, atque easdem plane reddere qualitates no-α - ramuc Salsedinem illam ex caliditate terram contraxisse haiadnegamus: de Alumen quod ex Sales, S cum Sale antea gigni aD saxmauerimus in his quoque locis subesse omnino inficiari non bemus, praesertim cum huiusce opinionis doctissimum vir u auctorem cognoscamus, qui optime sciret Salcum Aluminima ima in semper habuisse societate;&ab eodem Sale concitatas

saepe ex aluo aquas depelli nemini obscurum sit.Id quidem pra

tFrmittendum non est, quod nuper in nonnullorum doctiss. medicorum scriptis animaduerti hasce aquas, frigidiores particulas calidiores reddere,&frigidiores calefacerent illo negocio

Post e . Wrumque praestare sane haud valerent, nisi si itumen subesse fateremur,quod in hisce aquis modico tempore cal et, astrictionis vim quam habet Alumen , deliniret,&denique aditus patefaceret, quibus profecto prohibirctur, nisi nactumesici vehiculum , quo per illas partes sane quam angustissimas ,

commode veheretur Harum aquarum natura pocepta mirari tandem desinamus, quid sit, quod iocinoris, ac Rhenum morbis lain besse subueniant. Vincere autem illos egregie 1 ino- ε

22쪽

titat pia retur conuertuntur . neque vero eam vim obtinent ferro, sed ab Alumine,&Rubri asinopica De Alumineia Asatis distium est. Rubricam vero Sinopicam immoris morbis conflictatis recte dari testis est Dioscorides Fa nullo negorio disia fluit, cum diluitur Leius rei haec potest afferri caussa ouod ea pars,quae aridior est, ab igne augeatur propter laturae militudinem Lab eoq. continuo fiangeretur nisi si adiuncta re humidi ita refrigeraretur, ut in aquam coiecta niinime conciescat,atque consolideliu , quod Bolo Mira 'no euenire notamiis. Ea igitur cum adeo exsiccet, atque astringat, nihil mirum si tantiim astrictio in Renibus tardet, ut Renes fiant saepe aptiores tilio, quam antea ad calculos producendos. Ergo malo multo particulis ommb. corporis notri ab hisce aquis robur a cedit, quam vasortiis vacuitas Faedem morbis omnibus ex alia parte cxcernente excitatis auxilio sunt Menstrua largius profiis supprimunt Gonoream sanant. Morbo autem Gallico vexatis potestas aquae laetenda no est. Summum saepissime vehicula quaedam compaeanda sunt, quibus ex corpore haeseripiatur aqirae. Longior oratio sitscipienda non est de D. Ioan Aquis, quippe,

quod in eis nec ferrum, nee argcntum, sed aqua tantummodo calidicissit, eaq putissima. Ceteras autem, quae ex hoc monte de urrunt, aquas , calore qhiodam tepescere manifestumeli, Una excepta , quae frigestere videtur. Vcrgit ad Ortinteni Solem Aestiuum in iuxta viam, quae ad tenal lum iacit,erumpit . non longe onmino abest a fonte aquae illensis superiores montis partes ozcupauit nihil ergo miritim, si hic locus propter frigiditatem Alumine naaxime abiindet; ad cius enim generatione frigiditas conueniat, necesse est. Hathcnus natura calidarum aqtiarum, quo iis illo ante polliciti sitimus, demon 'strauimus, atqtie ita demonstrauimus, ut tincta Prinatim ex Vno calore, dein ex frigiditate, quae cum calore hoc in loco Prope practio decertata est, pendeant,d oriantur. Sulphur in imo ignem accendit, quod non modo, ut aqi ae scrueant in caussa est, verum etiam Bitumen, Nitrum procreat. Ex stigidita tis conflictatione Alamen primos loque tempore exortum ei

23쪽

n opica , fortasse natura ferriim procreatura risi calar, qu ex 'iaphure excitat tir natur alcm calorem labefactasset. Fec vero aliud natiira ipsa loqtii videtur cuin aliquidi itaquit procreare consilliam csci, Sulpi: iri rotuli, Bit vir en genui, at tum repeta; me ore dein inflictata id, quod potiti, potiusq. duxi,ret

feci Alumen, Salgemma procreatla, Ochram,Rt.br Ic2πnOPicam ccragmenta VI qirae iniuria quam insi nem mihi in tulit frigiditas ducta,conflataq esse mecum Οπnes agnosciant.

Agnoscit autem ho qu's. Alexander Puccinellius medicuserAditi si qui Sc in harum'quarum natura inuest iganda, v aegrotis clarandis summa cum latue perdiu versatus est. Ergo quod unum nostra dudum spe ctauit industria, ut assequeremur, ad id

propius scilicet accessimus , namq ineptus sim, si hac in re certi aliquid c finiam, inquabaud. sum nescius permultos annos nullios doctiss. eloquentisis viros magno cum labore versa- xv tos fuisse. Nunc, quae iure,ac merito desideraria nobis possimi,

i reuissime explicare aggrediarinae. qua, in re satis mirari noni 'tam, quid sit, quod, cum doctiss. quidam viri saepe ad has

a cesse int Aquas, nemo tamen adhuc extiterit, qui lud poti sismum in hisce deussct, donecessat 'io requireretur, litteris conlignarit illii in vero, qui primus Villentium aqlimina riuulos instituerit, qui commode capiti instillarent, qui uim Ducciae ppellantur, ornandi locus praetcanit tendus non est; atque eius honori, qu Omnem suam Industi iam, curam operam adro tiam utilitatem egrcgie contulerit, nostrum vicissim studiualiquo in loco deesse impe atque adcinelarium est eas vidi. inus Optimum, manifestumq remedium esse ijs, qui capiti piae diti caliciori,aut vertigine, aut aurium sonitu,aut materia haudita multa , sed frigidior opprimerentur,quib. caeteros ricullos magis nocere, quam prodcsse solere ex nius ipse plerumq. compi auit. ctenim cum canales alli, quae Ducciae passim vocantiae, magis calfacere experire nulr, quam capitis calidior temperatio po. tu latet habent enim Alumen, Nitrum, initum cnaacllos aegrotos compellere solentiis, qui miniice omnino cauet, ritio iliunt, digcrunt, siccant, 'ut pol in qiubiis sit Ditumen, u lumen, binorica ises vero in hisce curandis Galeni in tituta sequimcir

24쪽

qui mitr. Atqia clam habentiis Polem sectatoribus ae etermos aduersarios, iii yrne an huitiscemodi capitis temperamento calidiori riuulos illos aliquzim inferre poste iniuriam, quibu ctim nescio,qci id asserin us ex Ga leno,qui ita de hac re disputat. quarum autem calidarum, quae sponte nascunt r, fas hisice maxime noceresolet; etenim quae ex hisice Sulphureae, fimonino aeqJunt, propterea quod calefaciunt, calico naturalιic capiti sunt immici mae Auminosae vero, tro viam perangustos habitus meatκ prae cludunt; eas autem Llas minime infestus experireturis tamen ad D fas aliquando decurrendum est quae dulcioi essiunt; hoc enim pacto comodius, ruitu' multo dixerit namq quod utilitatis etiam nora Luconsiequturum ibi, hes perinde tuto dixeris, quandoquidem nec calidiores protinus iorem, se nulla calfaciendi praeterea facultate praeditere

essent. pcracpraetium sane est eorum videre aiiciaciam, uilla animi motu perturbati audacter affirmare audent Galenum calidarum aquarum naturam plane ignorasse primit in quod libri illi quos conscribere aliquando pollicitus iterat,plane desideratur: neque adhuc inuentus cst aliquis, qui illos unquam lectitasse memoriae mandarit, uti se duobus illis voluminab.Urae Ee pcope iis libris ursipta sunt,de hisce nulla mention feci

deinde quod ipse statim tradit , Satin esse huiuscemodi aquas experientaleo stere, q&od raro extent. Proh Dij mmortales, quae

E eorum ratio' qui Deos, homine'. contemnentes haec In medium afferre conati sunt quae falsa csse vel ii, qui haec pro miscue piodiit,ae pronuint, sane haud ignorare arbitror adeo

me desidia, eos inhialit, et cuncta miscere non dubitent Galeni XVII. de Aquis calidioribus luculente quidem scripsiste, at libraim aliquem de illis scparatim minime confecisse notamus quid tum tanti libriim,cn consecat, continuo quaedam aut ignorasse, aut potius praeteriisse dicen dum cita non dica id, quod ingeniosis s. quidam viri tiadiderunt, obscura multa apud alios quoquc gra- iussimo siserii tores reperiri, in quibus illultrandis diu, ianit tuq. in o.iris clabiniatiun cit illita in iisdem saepe deli dei ari, in quabus inuestigandis otiane indi. uariae nostrae cili riculum aliqua diversatur illud etiam siliciatio inuoluam, qliod nemo non vlidet, nisi qui exorto Sole IZanec accutit, quo magis ad haec x-

25쪽

,steahtiaeeesserit Galen eo clariorem sat onli maxima e ὀdignitate si lendorem'ileniuim 1lluxisse. Id certe firmissime asse .uerare possiim ilia 'agis ad eam re sane interest)qiiaecunq; de aquis calidior ib.ex eius libris efflilxerint multa enim, eaq; minime contemnenda ad nos peruenerunt ita absoluta, ac persecta

.esse, ut nihil ab illis abradi, nihil plane ad illa adiungi queat.

Scriptor hic prudens,& accuratus causam caloris fontium ne attigit quidem quod eam adpbilosepho maxime pertinere haudio raret Aperte exfi auit calidiores quastitie quas easdem . obtinere facultates,per quae aut ignis excitatur, aut ipsae aliqK ocu runt Ladnotat ut sulphureas , Narinas aquas bile educere, situminosas, Nitrosas alsaccre,attenuare, caeqnique cxsiccare; bde ut easde experimentis nuxiliae cognoscannasiaticior fuit eum enim medicus in unaquaeq; re vel inuestigiinda, vel praecipienda

ratione primu , deinde experientia maximinia H. itur cur mione

satis superisecutus Videretur,dcxtio innixus pcde illustrum tollens quasi progreda vellet, rationi expertcntia adilluxit, ides , .ud ad experientiam decurrerentiis ,adlam latus est,quae singula - eium est intra mirifice laudauit En piricos, qui stomacho im- hee1lliores ad alia calidiores detrudebant quas Vere,& Aut iam no ,:Vt per Purgemur, recte siturai posse tradit te stilutae it edici easdem aegros aliquando descendere sol ere memoriae manda iit . Coinmemorat albillas aquaxulceribus, iis, qui morbis, qui alia pati excernente conflictantus , efficacissimum esse, medium, quod essent Aliminosae Mituminosas , Nittosas, Sul-mhureas aqua inter cute labormiit, salutares. Narrauit in Les holonge a Mytilanis studiis fer xl. reperari aquas calidiores, me digerendi facultate praedita sint,tui bidiores , crassiores, Lissi es , nimirum quod aqua maris floris Sale inquinata v decetur. Haec egregie Galenus inlud ceteriis nonne eadem , quae me reliquit, vestigia persequii sunt praeclare inquiessat nefarium eosdem affirmare, in iis minime suam excreuisse in dubiam Galan. qui quas linquam viderit alias calidiores, provisis nobis non tradiderat Hi tametsi a Galen. via, ac ratione nunquam discedere videantur, in hac tamen re, intrum quanto

nusquam

26쪽

iiiiiqitam fortasse videris, Villensitim aquariam Eatoram temerρ

triidere audebis inaud magno sane negorio,quae alii luculenite persequii sunt, apertissime compilamus, festina iter exseriis bimus Uilboni, quantum Galeni consilium distat ab , porum cogitationib. Hi nihil nisi', quod compertum habere', ride edeliberalesin cra , copiebat enim . et stirdio maior in aqliarum calidarum natura cognoscenda operam nostram nauarethus is omnino industriae plurimum adhibendum est in iis rebris, quae eu vulgo obscuriora semper habita sunt,trina vero pei petuo prolabimtiir. Quare multa quotidie in conspectum se dant, quae antea a latura quasi Iliid:ose abscondi videbantiir, quae clim diligentius consideramus, fac uiorem multo faciunt cognitionem caussaria. Nihil ergo mirum , siquando maiores nostri hisce de

rebus mimis recte iudicare poriterimi. est cur illos merito aliquando excusemus; nanq. in ea quoque tempora inciderunt,quae praeliantissima qua'. artes cxpilici ut his velo Dei opi mari benignitate, patriam nostrorum imuic Galeniim habemus ineuius voluminibus cur ira reperiuntin , quaei Uniores insita coisiecerunt Levi cum summa quaedam debeant, tantum abest,ri ei aliquando soluere conentur, ut in eum acerbissima quaeq.ra etent. Sed quid hoc tantum verum etiam falsis, ae insulsis de elatation 1b cuncta inici turbant. Idcirco scribunt hasce aquas une alidiores experientia esse cognoscendas,qil aliquid praeterea diuinitus eis accesserit; cum capiti instillant, inquiiuar, cont1-nuo propria vii 'quod post unt, edunt. Proprietatem enim maxime a ceteri prioribe a poli solii, qualitatib serim Ela inesse assertire. Hi cum senius. experientiam praetergrediantur',

vanam profecto rem sectenturi Piippe quae nunquam nisi pia sterius elucescat nihil mirum si in tam dilacili ac lubrica re aliquando urpiter ostendant; sensus enim quasi columnae ii aeda Hereuleae a natura in hisce rebus ovis maritim menso eoregie eoiloratae sunt, in quas motu rere quidem licer, at easdem eueetere, ac Pracicrire non heet. Hinc illa Pindari

. - Attamen

27쪽

Attame id hoe a o 'omprobare nitimium,quod Dueciae, qua calidiores omnino simi, capitibiis temperatiira calidiorib maxime prodesse nonnin iram obseritaverint Atulisse nonullos ita disputantes Fa oppiunt arbitror, qui ad haec nihil resporulerit, .

nisi vatiam esse illorum rationem noluit scilicet vir ille te mi us. terere in illi sic fellendis, quae nullanai Iane habent racionem . . facile perspiciinat ad proprietates continuo confugere crucim. Peritos, qui nihil reperiunt, quo id, quod olimi, efficiant.elli enim a tota essentia Fel proprietate excitetur uniuscuiusq-munus cuncta tamen ita effecta esse necesse est ut habita ratione gradus temperaturae, ad quem Capsa iam extulerunt, munus

suum. exequantur. illi id enim exploratum,cst formam ex ipsa

egentia manare Midem cui acceptam 1 Clarimus temperiem , mi mam quoque protinus cxcatare . Qualitates bi certac conscquutae sunt, aliae atque aliae necessario procreantur ic mi cra

curae, ex quibus colligi posscsocman ,quae cuni qualitatibus plane pugnor, ii nihi'iudem minime. filicrisin te & i in Ixto co-traraae notantur qualitates , non continuo form4, vel proprie- eas tralitatibus contraxiae exorietur Limo vero Demarum sint litudines suntlitudinem mixtionis excipere manifestum est, qua forma, cli Oprietas conloquitur,qiiasty edam eius perfectio atque absolutio, non euersio, atque demolitio Argumcntum VCIO, quoci addunt nugatorium cst tentant enim haec rem di in capitibusaeal: dio ib. contra atque rei medicae rati O,atque, Ord PO. tuta L; praecepta Gallam, cuius diseiplinam falso se sequi dictitant, minime recipuint, experient .am denique aliter multo, atque curan ii leges imperant, accipiunt; DdMq. in illis aperte cauetur, ne expectentia a recta ratione desciscat.

de hac lege quicquam diminuete nefas est, quam nobis non aienus reliquit sed natura cam nobis imposuit at nihil aliqxian do ex illa lacrimenti importa tumeth qit idni t qui illos ad Loica rivulos maxime impellant, qua humoribus minime icdundent, qui humidior victus racione perite tu utantur;qui manc, Ne Ueri lactucam Protinus allumant 'hi accedit , quod aliquando ea conicquuntur tempestat iam' cilitates qxia ad calοις ira, Sendum qxiam aptissimae sint rolircu: quod quae Ocie .

28쪽

fies minime saepe desunt, qliae in hisce regionii, vere,a Autu- .mrici praesertim largiores decidet e solent: neque vero ea certa,. rata q. habere oportet,ira bis,terue dubia experientia docuit; et ni ri infirma omnis expericli est, quaerationis auxilio quasinori considat; rem mimiredicam, ratione,&experientia pro

cedere nouumo est , utraq; per se indigzns altera alterius subsidio egeta in albus igitur meis sermonib. nomencius merito ii xii liis cabo, qui riuulos aquarum Villentium excogitauit, quonam bonitas cum iampridem a multis ac multis sit explorata . tu vero, cum frigidiores propter Aluminis copia vulgo recte habeati,tur, quam aptissima sunt iis, qui vertigine confli stantur, te post calidarum usus ad hos protinus de cui ramus dignissiniae

sunt; qtuit interdum magis prosunt,sic post illos talidiores adhibiti praecipue salutares sunt i robur enim cgoegie capiti addere, S: calorem,siquis forte suberit, perbelle finire solent. Antiquiores quique medici, ubi multa aqua calida caput pcrfiidissent, tum tepida, cleri frigida tubantur; quod frigidam iri Me capiti prodesse existimarent; quid nos facere debemus,qrii antiquo is cum disciplinam, institutaq. sequimur, qui balac aquas, quasi praeclarissima dona quaedam Deiret max habem is, quae frigiditatem illam summam mininae nactae sunt, qua nostri tantopere reformidant 'MO non modo Corneliu Celsus, verum elizCaelius Aurelianus , Vci potius Soranus egregie animatiuertit.

eius haec sunt verba. tendum etiam Ii nenti, siue frementib. iusto,b aquam Graeci,catrici nos appellant, et primo calidary, , deindefrigidarum. Orsuandae etiam mutationes earum ad usus raturalium aquarum scilice quae nolo repercurrunt Acilio icio. Ite uiasibendus aquam naturalium, tum calidarum, tum frigid

rum, ut sunt it Italia, quae ne latae sunt Mabulae . vel Cotilae.

Albulas vero fligidior facultate praeditas esse paullo ante tradiderat. Hisce autem stellicidiis capita supponere debemus morbo precipitante Ueruntamen, ut adem de loco, ubi tantum sis , v.

darent aegroti, maxime vellem, ut attentiris cogitast. t. nanq. eum locum in curationab morborum, Garenes exant, Optime conuenire testatui primis Archi cn's deinde, Actius,PH bm C

29쪽

heiq. neeesse est componitur ex hisce Tiperii, Caleis vitiae Sinai is foecis viniisti, staphidis siluestr1.; Nitri, Adaicis,Pi

micis, Alii minis scissi, Sulphuris viii I Jng. pae portiones. , et costulans in Hippocausto, vel caldario uteretur aeger, it ibebat.

is enim loeus iniquis ad sudandum sitit,qui locus quoque Asia Veterib est appellatus. Idem paullo infra apertius multo tradit, cum enim a remediapci quireret, quae 'essicae S renucalculis maxime conuenirent, praestantissimure medium adscripsit,quod habet Alliorum nuclos vii. Papciis .ix quod ex vino praebet in Balneo, postquam in calidiorem eiu iccum descen-dcrit. Haer Aetiris. Paullus sanguinem Hircinum, Cicadas, Lapidem Iudaicum ex mulse in calidiori Balne4 solio, et detia i , imperat. Idem Soiramis, In Lienosis, iocinorosis usum naturam aquarum, atque natatioilem marit timam, est Naporationem locorum natura stirant irim, quo etiamsudores molieant, maxime probat.Naturali si etiam aquarta laudat exhalatu ne in Regio mori quippe quae sudores non modo elicere, veru etiam effundere ρογssit; vapores autem quanto longius a terra, &ab aqua eructant, tanto sicciores, Maridiores esse veri limile est. Et Aetius deniq; a medicam eta, quae Icteris potui dari solent, maxime praeber, cumpeger in calida descenderit.Ego vero, quae mihi verissima in melcm iampride venerunt, ne nunc quide, citrabaicia, satis perspicio .ad has aquas in renum vitiis curandis declirrim is quippe isti Balnearum Vim crepotu iniuria iandudu amiserimus, in quib. multa, caq, gregia medicam cta stirpabant optimi quiq; medici; haec Dei summa Benignitate accepimus , in quib. ca modica menta est inebris critere, Se ad usum promere comodius multo. quam perantiqui illi pCssumus quod nacti simus ad sudore elici εdu vapores illos, qui ex ea aqua iserantur,quae renia mala cuincit egregic. Multos praeterea ad hasce aquas quotidie accedere videmus, iri quoru corporis habitu humores plane superfluut, quosnredicamentis nVagno cu aegroru mulo', atq; incommodo intus adiicere aliquando conamur. quod Omnino perficere operosum

est; dilacili us en i m et les rapti vel qui Galen ea discuterc,quae

incarix bus coiciunt,quana ea,qUae in aliqua sede conclaua stini, extrudere. Hii accciiit, quini,qui extra feruntiae humores, re

30쪽

Vistens.

cte minὶm Intro reumanitur; neque, qui intus tenAmt, seraneo mode prodeant. Reperii intur ad ic multi, qui aliis,atq; aliis moibochi generit, laborat, quibus sudatorium praeseri, let esto remedium . eos minime enumerabo, tum Quod inii omptu sunt, tum quod cuncta protinus contra ere deliberatum mihi est. Super Baias in Myrtetis erant sed itiones Asas sudationes in nostro habenuis calida ori abesse igitur non potcst,qum eiusdem medici lit qui varia sudatoria ignoret, haec improbare. Vehementer xxx etiam desiderarem; ut aliquid de Balneolis, sol Alucis, seu Iabris , qaibus aqua frigida inpluderetur , commentatus esset, cua ius usus necessitas saepe incidit ne multis id luculente tradidie

Aetius his verbis confertis ruituralium aquarum calidarum, in frui tirum Uus. Ac nequis putaret de illis aquis, quae huiuscemodi virtute praeditae,ssent, illo noli agere,paullo post subdit.

Aqui et naturatibus priscipio quidem calidi dein quoq;frigidis,praecipueq. Sulphureis, ac Bitu mosis .at in coxendico morbo probate naturalium aquarum usum inter initia quidet: calidarum , dein etiam frigidarin ahquo. in Podagyae citratione seditio obseruandum censeo. Fgo 'erQbacari, id,quod verissim est,cur sille tiomuoluan3 , sane ncti Gio. Harum aquaru calidarim beniscio nulli aegro sanitatem hactenus restituta vidi. at ea ratione curandi plures ad sanitatem Perductos Obseruaui Frigidar vetia

vilis aqtrarum exploratus est ab Alexandro Tralliano qui sanguinem Hircinum praebet,cum aeger insigidam descendit casIius Aurelianus. Utraque enim haec inquit passioni subiecta sunt. γ tetiam Hupor corporis velfrigidus torpor,quem non semper uere Dris vaporationibns calidis,ueram etiamfrigore adsibito releuamus: Nihil est de frigidae aquae usu, qxi l praeterea addamus; plures

enim video, qui iraecer xii tepeassequi Isu; i. Nunc riuulo dici est, pauca line iam dic eiulassimi, quem paullo ante Barnaboni, o cauimus, ad quem saepe decurrimus, cum calidiores illi nos

plane finistrati sint . ille Bitum en copiosius habet; quod aluum

deiiciat, ceteras vero Partes molliat , digerat, paullum corrois ret; quod in eo Aluine quoquc 1 elle vulcamus. ei autem

admoestam quandam Nitra parcem verisimile esse videtur; ne- sue uin diutius negligere debum is, ne uti a culpa intereae