장음표시 사용
11쪽
ma, in fratrum Polonorum Bibliotheca explanato abiit, ad haec Hugonis Grotii Ioannis Leclerchii, Arminiique
critices, eaque doctrina quae Remonstrantium vocala est.
Nullus, quod norim, aetate nostra inter Lutheri vel Calvini populares primipilorum placita sectatur; sed Meia moenismum , idest rationalismum, et quod pejus est Pantheismum profitetur. Ita quae grassatur clades apud Europam pene universam, ab rationalismo Sociniano, praveque Religione intellecta, ac ab pessima philosophandi methodo originem ducit. Haec digito veluti innuere debui, ut ea quae mox dicturus sum clara fiant. Cum vero lacile inventis addere sit, facile item fuit, pernegata, et distorta Dei auctoritate, philosophi alicujus vel longe doctissimi magisterium labefactare. Nullus vestrum ignorare arbitror maiores nostros ab Aristotelis cathagoriis et praedicamentis, ut inquiunt, conclusiones deduxisse. Hinc nedum apud Theologiam per scholasticos haec philosophemata redundabant, verum quod sane ridiculum est, scientiae, quae experimentis confirmantur, uno vel altero Stagiritae postulat pertractabantur. Sic si serri attractionem per magnetem experientia confirmare luduisses hujus scholae
discipulus rei evidentiam negasset, quia inquit philosophus idest Aristoteles non datur elio in distans.
Ego vero hic disceptare nolo utrum multa, quae maximo huic philosopho adstipulanlur, revera genuinum Aristotelis opus existant, aut potius ex Mauritania expositorum commenta sint. Hanc vero philosophandi methodum, seu Arabum, ignorantiam, ab scholis esse tollendam viri doctissimi Melchio Canus, et Erasmus Bolherodamus, quamquam neque eadem desiderii reclitudine, vel iisdem moti rationibus quaesivere.
12쪽
duod ab Carthesio completum est celebri omnibus cognito adagio eviis ergo sum ΝΟ ergo gallus phil
sophus ab veteri schola principia axiomata scientiaequelandamenta mutuavit, siquidem haec universalia sunt, ac credi ab tirone debent cum addiscentem oporteat credere juxta tritum adagium sed ab nobis nostraque mente ac cogitatione, qua nullum, docento . Thoma Aquinate, anterius principium extat. Quo constitulo sponte fluit , nedum ab cogi latione verilatum omnium, quas methophisica ac sycologicas vocant, demonstrationem pendere verum comethodus ipsa, qua per an lysim, id quod primum est, portractatur. olim meum de hoc systcmale judicium exponere, cum suum jam vir doctissimus inter Chartesianos Daniel Iluetius exposuerit in libro contra magistrum typis uso Certo si calculum colerici in or nostrales egregii philosophi attenditur, in multis peccavit Chariusius, longeque exitialem catholico Dogmati errorem docuit quippe qui nedum certa atque explorata in dubium vocavit, sed arma rationi, contra principia lege Natura constituta uinpeditavit. Quid, quod neque systematis nomine dignum CSt, eum pro vero quodam absoluto cujuslibet scientiae Iundamento, cogitationem idest actum concretum ponat; ex advorso vero actus ipso per altius atque universalius postulatum firmandus sit uactenus ille Caelerum si magnus hic philosophus peccavit, imprudens, ut arbitror, in scopulum cecidit. Homo etenim longe religi sus suit, et de scientiis naturalibus praesertim de mathesi optime meritus Fortasse non vidit absurda, quae profani homines quamvis docti magniquo ingenii ex hisee placitis deducturi essent. Et re quidem vera non meum, sed Sopientum u-
13쪽
dictum est Benedictum Spinosam extrema ab supra exposito postulato consectaria deduxisse, in tractatu theologico politico, quo substantiae cujusdam universalis quam Deum vocat, quam infinitam, absque limitationo extensam, cogitantem adstruit. Hanc si dixeris gaudere omnibus Entis persectissimi proprietatibus, ultro concedet a desinu in piscem mulier formosa superne. Haec etenim infinita est, sed contingentibus atque sinitis tamquam modis circumscripta, omnipotens item, sed legibus Naturae adamantinis subjecta Quippe haec natura Deus ipse est, quae sibi statuta quaedam surrea posuit, Itra quae transilire, ut ita loquar, polis haud sit. Est uno verbo Deus hic Spinosae, magnum illud veterum philosophoriim animal, magno corpore magnoque spiritu coalescens. Hic ex judaeo christianus homo, semper vero atheus, pater eoterici Pantheismi habendus est, qui theogoniam, a cosm0goniam Brachmanicam apud li-hros sacros, idest edas, expositam, graecorum item de Deo universo, seu anima mundi, quorumdam denique medii aevi Novatorum paralogismos in ordinatum philosophiae corpus congessit. Hinc qua ala porta catervatim ruere, viri quidem docti acerrimique ingenii, at parum majorum institutis uerentes, qui jam ab ephetiis erroribus Protestantium innutrili, rationem supra omnia esse arbitrati sunt. Inter quos tristem celebritatem adepti sunt Emmanuel antius, qui pessime de religione, ac philosophia meritus est in libro, cui rationis purae criticen nomen posuit, cum altero de religione intra limites rationis. Vir profecto eximius at ingenio malo pravoque, siquidem contra Deum plimum maximum, contra cognitimum nostrarum certitu-
14쪽
dinem, contra maiorum nostrorum jus fasque debacchatur. Huic adstipulatur Ficthius qui perfracte rerum seu objectorum externorum existentiam negavit; non enim existunt, sed mentis actione creantur. Creatur item Deus a nobis cum do illa suprema omnium causa mens nostra cogitat. Impossibilo sane quod tale monstrum crederetur, nisi expresse in auditorum fra quintia se altera die Deum creaturum promisisset. At velut Salmoneus ille qui non imitabile ulmen sceleratis manibus agitabat, ejus quem se creaturum blasphemabat vindicta percussus morte ex interrimo illo Asiae morbo occubuit Studeamus momitti diseere justitium , et non emnere Di se hoc non christiani hominis, vel monachi, ut inquiunt, aut mulierculae, sed gentilis poetae essatum est.
Exinde hujus philosophiae deliramenta ac hominum arrogantia cordati cujuslibet expectationem vicit. Nam Scellingilius absolutum, ut aiebat, rerum, alque scientia principium esse docuit. Quod placitum Plat nicam, et Augustinianam doctrinam redolere videretur, nisi per absolutum aturam omniaque finita quae Deus sunt philosophus intelligeret. Nulla penitus objecti subjectique disserentia attenditur, vel si qua est, quantitatis vocabat, utpote quae magis vel minus absolutum, idest Deum, repraesentat. Hisce demum opinionum monstris coronidem imposuit e ellius, qui γdum Dei personalitatem inficiatus est, sed et divinae Naturae proprietates, humanitati, scilicetNaturae nostrae adstipuIavit Deum pro diversis saeculorum stadiis primordiis incremento, persectionique subjici imo indefinitum nihilum ad deueniendum aliquid. Sacra etenim istius philosophiae vox est.
15쪽
Moralia vero et quae Religionis sunt quomodo ab Mystis hisce ac Amphitionibus urbe et agro extermi nata sint, pulchrum arbitror silenti praeterire. Solum exponam nullum per eos boni vel mali, justi aut injusti, vitii virtutisque discrimen existere, aequo intcgrum vita, aut facinoribus cmperium laude dignos esse. Sic eadem mortalium existimatione ero, Caligula, Marcus Aurelius, Trajanus prosequendi sunt. Hae s quitur moralis philosophia ab ea quae absoluti est
quae Deum creat, quaeque idem, ut vetus adagium seri, cum antro Marabaei esse adstruit ab ea quae salsum veritatem inchoatam, malum vero dimidiatum bonum esse adscrit.
Religio item per istos nulla est, si nominis naturaeque vim teneas. Siquidem majores nostri religionem ab ligando et subiiciendo homine vocavere. Qui famulatus Deo porro erit, qui neque persona est, neque altioris Naturae quam nostra sit imo cum nostra confunditur Ide cultus, qui actus religionis est, De trHbuitur ex creatione, aliisque per dies beneficiis Porro neque creatio, neque beneficia attendi possunι. Multi praesentis aetalis viri docti Neotericorum religionem personatam idololatriam vocavere, ego vero esse nem, strontemque atheismum definire mallem aestitaneum illud bellum adversum Iovem repraesentare. Pr secto quidquid tamquam divinum tenent homines, aereapse est ut veteris novique laedoris commata, libros esse absurditatibus ac mytis resertos, sabulis Brachm nicis, fiodique Theogoniae comparandos, et Christum ipsum Sthum esse. Proh lacinus id est humanitatis per moralem ad meliora processus. At sol retulisse
16쪽
nu tandem devenimus Sodales sapientissimi, ut vobis exploratum est, ut, qui sultarum non dicam de religione, sed de republica sit, nullus quamvis Cato
esset vel suspicari posset. Certe si vera Venusinus exposuit, patres nefarii progeniem vitiosiorem dabunt: tales extituri sunt homines ut melius inter exquimales veteresque exicanos quam in medio Europae ac saeculi istius, si superis placet, luce, vita ducenda esset: quamquam et Europa nostra humanitate et saeculum nostrum philosophia caeteris praestare obganniant. Quid reliqui nobis aut nepotibus nostris erit, cum publice latifundiorum, ac divitiarum proprietatem, industria nostra, et majorum nostrorum commerciis, velis brietate partam, surtum esse perfricta fronte blaterant; pauperes ad rapinam, ignorantes ac rude vulgus contra sapientes et probatos cives, omnes denique contrajus lasque internecione dimicare compellunt leuae longe pessima adduxit haec philosophandi
ratio. Nulla etenim est plurimorum mortalium fides. Non de ea loquar, quae in Deum est, sed de ea, quae dicitur esse in societatem bene probeque moratam. Porro in tanta rerum perturbatione animum meum origo cum videam turbulentam hanc novitatum congeriem singulari quadam Dei opitulatione per patriam
nostram vel nihil vel parum certe grassari. Quod et Dei optimi maximi, ut aiebam, beneficio, nostraeque ad rectam philosophiam dispositioni tribuendum est. Quippe tales sumus, qui immerias istas tenebras, umbram pro luce, phantasmata pro corporibus haud sequimur. At
Prava ista hactenus memorata ruinam nobis, ae nepotibus nostris adlatura sunt cum malum, et novitas d0ν malum sortius bono ac vetustate mortales trahat nisi
17쪽
consertim, ac veluti testudine acta adversum minitantem perniciem dimicemUs. Quod obtineri nequit, nisi germanum philosophiae studium, quod caeterorum caput est et undamentum, sequatur, eliminalis quae adversum religionis patriaeque utilitatem noviter sunt adinventa. Novi Iurimos apud Italiam nostram, qui sapientum nomen sibi vindicant, scholam anteacti saeculi analiticam, et enciclopedicam sequi, quae sicuti nullum clari nominis philosophum protulit, plures ex adverso mediocres non ea medi critate, quae aurea ab Horati vocata est; sed a de qua loquutus est Verulam ius, quae a Deo probitateque abducit. In memoriam revocemus errorum monstra hujus nostrae aetatis ab hac schola fluxisse, et quamvis paucissimi ex nostratibus sint qui Pantheismum, aut quidquam externarum scholarum profiteantur more tamen Deistarum sancta quaeque, atque gravissima risu excipiunt Quod sicuti scientiae atque philosophiae paupertatem, ita animi ingeniique pravitatem argumentatur Pudeat nos imitatores externorum ac Servum pecus esse Patria nostra non discipulatum, sed magisterium exercere debet, siquidem majores nostri, cum totus pene orbis ignorantia obrutus esset, sapientiae lucem quaquaversum effuderunt. Non is sane sum qui hujus notatis sapientum elucubratimes parvipendum, aut pamcus istorum cultor existam. Verum si ab eotericorum libris demas quod vetus est, nihil, aut certe parum manet. Quod, ne temere a me jactatum quis credat, exemplis plurimorum magni nominis confirmare possem; nisi vobis, doctissimi Sodales, ex solerti novorum doctorum cum veteribus comparatione compertum esset.
Addam porro neque err0ris novitale Neophilosophos
18쪽
praestare etenim non prius audita, sed vetera Phoenicum, Egyptiorum, Chaldaeorum Viasae, Zoroastris commenta nobis obtrudunt. Sunt uno verbo, ut Christi comparatione utar novi panniculi, vestibus obsoletis, disruptis, pannosis adsuti. Nos, qui nepotes sumus, majorum instituta sequamur; qui et religiosi, et doctissimi, probique cives extitere Turpissimum sane esset,ahumae Aquin iis Galilia Viri, Marsilii Rcini, Genuensis cives, quorum nomina, et gloria sempiterna sunt, ab tachii, Vollatrii, Condillachii vel Neopantheistarum ore pendere Dei gnis philosophis nostris silebo, qui hac tempestate in principatum tenent, aut certe nulli secundi sunt. Ad istos adeundos, ac diurna nocturnaque manu versandos vos, optime spei Adolescentes, extremis hisce verbis compellam, si veram sapientiam consequi vultis me opus Me studium parvi properemus et Nili, si a triae volumus, si Mus vivere ari.