장음표시 사용
541쪽
2 8 D a C A R M 1 N I v . tiunt versus neruis & spiritu carentes: nectam assequuntur facilitatem , quae in versu commendatur, quam futilitatem, qua nihil est in omni oratione odiosius. Hac de caussa Horatius:
Omne cinquito carmen reprendite, quod non ' Multa dies ct musta litura coercuit, ars i Perfectum decies non castigauit ad unguem. Sic Virgilium Maronem elaborasse ver sis accepimus: qui propterea dicere soli- tus est D ursino more carmen gignere,iambendo b effingere. Huius exemplum imbiari debent, qui in hoc genere studii ve santur: totiso ingenii viribus eniti, ut quos ipsi gignunt versus, etiam arte formentati perficiant, quantum possint.
AVres inprimis delectantur & elega
tia sermonis & suauitate compositio- .nis. Elegantia sermonis sita est in verbis ac formulis loquendi, ab optimis autoribus usurpatis: in quibus tamen delectus etiam habendus est.Nel enim omnia verba,quae usu recepta sunt, eandem habent gratiam& venustatem. Ac poetae utuntur peculiari quadam
542쪽
quadam phrasi: halbent enim suas quas dam formulas ab oratoribus diuersas:
quippe ubi Orator dicit, afferre calamit tem , accipere beneficium, dissipare opes, tradere filio uxorem: Poetae dicunt, ducere fata, obsequium ferre, dilaniare opes, sumere nurum. Deligenda sunt igitur ve
ba illustria & Poetarum propria, in quibus verbis inest plenum quiddam ac sonans, ut Marcus Crassus apud Ciceronem docet. Nam in versu, quantum fieri potest, singula debent esse ad sonum exquisita. Necreete iudicat Viues de ratione dicendi, ubi
scribit, carmcia non modo recipere omne& verborum G locutionis genuS, Verum etiam tegere, adeo ut verba antiquata &nouata, ac phrasis dura atq3 horrida, minus notabilia sint in oratione numeris a stricita, quam soluta. At contra omnino fugienda sunt poetis verba sordida , nisi ad argumentum necessario requirantur. Sordida sunt, non tantum quae a sordidis & inquinatis rebus sumuntur : sed etiam quae humiliora sunt, quam ut exprimant dignitatem rei significatae. Eiusmodi enim verba deformant
versum, non alites ac maculae preciosam vestem. Nec temere haec admoneo , quia .
apud autores etiam probatos reperiuntur L inter-
543쪽
sto D' E C A R M I p. ' interdum versus inquinati verborum so dibus. Martialis libro decimo in epigram-δ male non ineleganti utitur verbo satis hi mili ac sordido, ubi lucem serenam, vocat sine fece diem. Item Baptista Mantuanus in Parthenicis, ubi inquit, Mens pertaesa cloacam corporis. Vitanda sunt item Graeca vocabula, quamuis Latinitate donata: nisi sint usu 'pata a Poetis maxime probatis, ac inprimis a Virgilio & Ouidio. Nec imitandi sunt autores apud quos extant carmina Graecolatina, qualia sunt haec:
iam ina πιπτολι πῆ nouit tractare: su minus in sumtum leuis tarca ministrat.
Nam eiusmodi carmina videntur non minus ridicula, quam haec, quae apud Italos vulgo macaronea dicuntur: Si tibi dens caderet quoties fers ore bosiam, Iam tua non phset pane ranassas u Extant tamen eruditorum etiam in hoc genere iussis, ut Ausonii & quorundam e iam recentiorum. Abstinendum est itidem spurcis & obscoenis vocabulis: nulla enim re honest rum hominum aures atque animi tam ossenduntur , quam obscoenitate verborum Nec parum refert, admoneri hac de re M lolescentes, cum multi ex versificatoribus 'l adeo
544쪽
adeo insaniant nostro tempore, 't turpis sima quael vocabula ex Satyricis Poetis excerpant, quae suis intexant carminibus, tanquam insignia ornamenta. Horum yersibus, nihil est, ne lutum quidem Jutu-iehtius. Quae vero sine turpitudine nominari nequeunt , periphrasi efferenda suntn qucmadmodum & ea, quae videntvr sordidiora. Sic Petrus Benabiis in carmine iocoso, ubi facit loquentem obscoenum custodem hor torum,vocat mentam pusillam, membrum illud, quod natura corpori affixit procreationis caussa. Sic Iacobus Sanaetarius, partem posteriorem verendam, non minus venuste quam verecunde circumlocutus
est his verbis, Vnde prodeunt aurae, quae de Sabaeis messibus nihil spirant. Et Virgialius, ubi de conceptione equarum loquitur , ut rem parum speciosam dictu, honestius exprimat, aruum genitale vocat, nai turam equinam.
Caeterum, verba maxime illustria sunt, quae vocantur translata: haec teste Cicerone , tanquam stellae lucent atque illustrant
Orationem: nec tantum aures oblectant,
sed etiam animum mouent ac ducunt. His
igitur potissimum illuminandi sunt ver sus,nec immodice tamen: sed ita quemad-λ α modum
545쪽
modum fieri in pictura solet, ut umbris te iam relinquatur locu , quo magis id quod
est illuminatum, extare atque eminere via deatur. Nam multa etiam in versu efferenda fiant proprie : ac quemadmodum illa Nais Virgiliana: lPa limcs violas ct summa papauera carpens, Narcissim, O forem iungit bene olentis avethi: Tum casia, at 1 alijs intexens suavibus herbis, Mollia luteola pingit Pacinia caltha. Sic immiscere translatis propria dei, mus, nec semper uri eodem store eloque
Compositionis suauitas consistit pabiim in structura qua dictiones inter se
coagmentantur : partim in collocatione epithetorum : partim etiam in concinn, late pedum, numerorum, membrorum &figurarum: de quibus singulis ordine dicemus. In structura seu coagmentatione vitanda sunt, quae sontum efficiunt hiat tem & confragosum: vi concursus vocalium, asperitas consonantium, ac similitudo
literarum vel syllabarum. Iungenda senti icitur
546쪽
gitur verba molliter & apte, & sine hiatu& asperitate copulentur: sicut haec inter seiuncta sunt:
Impiger Aenea volitantis frater amoris. Hic enim uihil est durum aut confragosum. Concursus tamen carundem vocalium minus insuauis est: ac prae se fert quandam grauitatena coniunctam cum lenitate, ut
De ego qui quondam. Item: λ si intus dextra ac laua pro turribus astunt. Saepe etiam diuersae vocales habent suaue quiddam, cum non copulandi necessi tale, sed implendi soni gratia concurrunt, ut in his versibus :Primus init bellum T rrhenis alter ab oris
Contemtor diuum Mezentius, agmina armat.
Poterat enim Virgilius hic dicere agmen& armat,nisi iudicasset numerum hiatu fieri hoc loco pleniorem. Nec asperiores consonantes semper vitandae , sed itaterdum arte conquirendae sunt ad res exasperandas, & simili sono e primendas , sicut a Virgilio factum est in hoc versu: Nunc idus raro alga lare oluta resorbet , Oxa. .
547쪽
Hic singulae dictiones constant lite is asperioribus, quibus exprimitur fluctus &fremitus aestuantis maris tam artificiose, vequasi auribus percipiatur. Similitudo quoque literarum, vel syllabarum non semper vitanda est: nam inte dum apta literarum vel sylIabarum allusio , aures assicit voluptate, ut in hoc versu Vi giliano:
Nel est adeo ridiculus, ut Grammaticis quidem videtur, ille versus Ciceronis: O sortunatam natam me consule Romam. Habet enim allusionem iucundam au Gbus non ineruditis: qua Erasmus Roterodamus delectatus composuit dialogum, qui inscribitur Echo, ad cuius imitationem olim lusi carmcia, quod exempli caussa, qualecuni est, huc ascribendum duxi. Dis mihi, N pia cauis habitas quae vallibus Echo,
Semicaper Faunus cur ita clamat y Echri amatri, uua tamen illa, furit cujus mali suiu amore rDiuitis an Codri filia Nais Z Ecba, ais. Est ontenta quidem, ped turpibus Obsita rugis, Debuit hunc bifrons ducere Ian s. Echo, anus. Candida me vero Thaumantias nit amantem, Cuius forma decens ct generosa: Echo, rosi
548쪽
COMPONENDI s. 49 sua res ergo graues sunt in amore ' Echo ,
rex est conueniens blandis ct amoribus aptum, Vere nouo sponsium me fore reris ' Echo, eris. Interea gelidis in vultibus ipsa valco : Vox tua saepe mea voce sonabit. Echo, abit. Est autem haec resonantia non modo
legans, sed Latinae etiam linguae propria, id quod frequens usurpatio indicat, ubi
lut incomtus. Crebra igitur epitheta intexi debent, non tamen ociosa, sed ex intima ratione ac natura rei depromta. ael duriora aut prolixiora sunt, compositio-i nem reddunt insuatiem : ut haec, tonantiso- nus, stellimicans, de similia. Venuste autem collocantur epitheta,am te ipsa ut vocant) subiecta: praesertim ita, ut quadam vicissitudine cum illis iungat. - tur hoc modo: Vecta e It stenato caerula pse Thetis. Nec minus habent gratiae , cum per in- teriectas orationis partes a subiectis sep rantur, permanente tamen eadem vicissΘ
549쪽
Clauda quod alterno sybsidunt carmine versu Illud quoque non caret venustate , cum epitheton collocatur in principio carminis , & nomen cui epithetori attribuitur in
sine, ut: Pulverulenta coquit maturis solibus aestas. Praecipitem Oceani rubro lauit aequore currum. .
ar collocationis forma & in binis ver sibus est longe venustissima, ut apud Virgilium: Nigra velut magnas domini cum diuitis aedes. Pervolat, ct pennis alta utria lustrat hirundo.
Item apud Ovidium: Fertilis algiduo si non renovetur aratro, Nil nisi cum stinis gramen habebit ager.
IN compositione metri, nihil est elegan- ltius, nihil concinnius, quam si pedes in ter se quasi cathena quadam colligentur,ut in his pentametris:
Plena verecundi culpa pudoris erat. Alta puellares tardat arena pedes.
Longa laboranti furca tulisset opem. Ista Chtemnestra digna querela sui. 'Sapesimustates ira morata sucit.
550쪽
COMPONENDIS . 497 Aegraβperposita membrasuere nranu. straverecundo vota pudore carent.
Item in Hexametris: Troia iacet certe Dancis inuisa puellis. Arte citae veloi rates remo' reguntur. Sed non oportet omnes versus esse uni
formes, ne similitudo, quar ut inquit Cicero) est mater satietatis, afferat fastidium. Quapropter non . semper retinenda, sed sispe immutanda est haec forma: tametsi sit elegantissima. Interdum ergo laxanda sunt vincula, quibus pedes constringuntur. Laxari autem commodissime possunt ante secundum & sextum pedem, Vt: Mintius se tenera praetexit arundine ripas. Nam solutio his duobus locis vix aniam aduertitur. Laxantur item vincula non raro ante quintram pedem, Vt: Fingit iter Lemnou, veniunt adfoedus amantes. Nimia tamen solutio viciosa ost, qualis haec: Romae moenia terruit impiger Hannibal armis. Nam hic versus, etsi constat verbis sonantibus, tariten nimia solutione tanquam deficiente halitu amittit, quicquid habet senorum: ac maxime in priore parte: nam