장음표시 사용
211쪽
materiam universi per impenetrabilem extensionem: hine multa alia praeclara deduxit, ac circa similia a vulgaribus praejudiciis se liberavit magis, quam ante ipsum quiSquama eorum, quorum scripta habemus. Sed aut valde erro, aut ipsum non capio, aut recte assero, eum suam inprimis ab imaginatione hausiisse sententiam, dum observavit, Omnia corpora reipsa esse extensa, haec illa suis ex locis pellere, nec penetrari posse , cujus etiam plurima perquam curiosa dantur exempla , quae alii ob metum vacui fieri credunt.
Et hujus quidem effati mei haec est ratio, quod alias, si in
teriam seu extensionem, prout est in puro intellectia, impenetrabilem concepisset, non habuisset opus recurrere ad indifferentiam materiar, ad motum & quietem. Extenti
nem enim absque motu concipere, juxta me repugnat.
Verum haec pertinent ad principiorum Physices explicati nem, ubi clarissime demonstrabo, quietem ejusmodi, qua lem vulgus putat, in natura abibiath non dari, sed hanc ipsam vel imaginationis figmentum, vel ens rationale seu abstra cium Mathematicorum esse, nequaquam vero aliquid in rerum natur1 existens. Credo, me histe aliquo modo reapse ostendisse, qua ratione extensio ab aliis repraesentetur, vel ut spatium permagnum nigrum, aut si mavis lucidua , vel ut abstractum quid, seu tanquam spatium ubivis a materia penetrabile, vel tandem ut impenetrabile seu real quid. Si jam eadem ratione naturam motus & quietis tra etare , ac innumeros illos errores , qui orti sunt ex tribus hisce dive sis rem aliquam physicam concipiendi modis, monstrare pergerem, nimius hic essem. Occasio vero isthaec accuratius tractandi dabitur eo loco , in quo sum Ostensurus, per haec tria tantum accurast expressa, prout sunt in puro intellectit, quatenus hic nimirum Omnia tanquam realia concipit, minimd vero, quatenus ea imaginatione percipiuntur, aut etiam abstra Da nobis concipiuntur, per
haec, inquam, tria quaevis in phylicis ardua haud adeo di
212쪽
culter posis explicari. Iam milii interim videor satis expediisse, quod in re ob tot diversitates, quae laic confunduntur, dissicillima viam monstraverim, quae sola sit calcanda
Nec hoc exiguum debet censeri, cum videamin tam magnos viros lapsos, aut altem lapsui proximos fuisse, quorum nominum luc & alibi mentionem feci, non eo fine, ut ubio modo eorum fama minueretur, plerosque enim praeceptorum loco veneror i sed ut fieret manifestum, quam princlives simus ad errores, & quod haec sola, quam supra ape mi, eorum fit origo. Ex liis omnibus rith perpensis possumus judicare, quot bine tam& quantis ideo mens nostra fuerit involuta praejudiciis quod ab ineunte aetate ea, quae nos bend assiciunt, secuti simus, hoc est, facilioribus magis quam dissicilioribui, ac proinde imaginationis impressionibus, quae absque ullo labore
nostro nobis se offerunt, nos unice regendos potius com miserimus, quam intellectus operationibus, quae non nisi peculiari actione a nobis excitantur. Haec qui bene perspexerit, ac quanto temporis spatio in tot confirmati fuerimus praejudiciis, consideraverit, non mirabitur, quod in iis, quorum contraria diu credidimus, attentio tam dissicubter figatur, quodque proinde se talibus applicare intellectui sit dissicile, cum imaginatio continuo in contrarias quasi partes Vergat. Nec ideo quoque mirabimur, ingenia limmana iis obsessa esse adeo firmiter, ut plurimorum ab iis liberatio serE impossibilis esse videatur, quamvis evidentes, mis, praevalidis, & planit ad assensum cogentibus utamur argumentis, nisi ipsorum imaginatio ipsis experientiis comtrarium clariss P exhibentibus in alium denuo statum red,
gatur: perinde ut olim accidit, cum novus detegeretur
his, quod negotium plerisque antehac, nequicquam per suadentibus rationibus utut firmissimis, incredibile visum, posse videlicet alicubi homines existere, qui tali situ supra terram incedant, ut pedes suos nostris semper adversos ha- .. Z 3 beant.
213쪽
III MEDICINAE MENTI abeant. Non videtur operae pretium, haec praejudicia magis particulatim recensere, eisque diutius immorari, modo opinportunum remedium, quod omnibus sic haustis erroribus certo tollendis sufficiat, producatur. z. . τὸ δ - Si itaque ad genuinam eorum originem animum rub ram applicemita, observabimus primo, remedium hic situm esse in solo intellectu ; adeo ut, hunc unice sequendo cum mulos, juxta superius dicta, nos errores committere posse jam certo sciamus, rem denuo ab ovo, omnibus postliabitis liis impressionibus , semel in vita ordiri Ierio statuamus. Hinc primo in id unich incumbendum est, ut bene cognoscamus, in quo omnis nostrae certitudinis fundamentuma consistat, quod aliud non est, quam hoc, nos quaedam posse concipere, quaedam non. Cognitis ergo Elis intellectus Operationibus, necessim deinceps erit, ut assuescamus, ejus operationes benE ab imaginationis operationibus distinguore. ut denique veram addiscamus viam eadem semper ce titudine in veritate progrediendi, quousque placuerit, pr ut per ea, quae supra sunt dicta, haec tria, quantum in m fuit, omni conatu studui docere. Quia vero intellectus nostri potentia admodum limitata, rerum autem multitudo sere infinita, & imaginatio in errores proclivis est, i Opus erit secundis, ut intellectus in veritate investiga cla ab imaginatione, directa a bona indagandae veritatis in modo, juvetur. Multis hic forti: erit inexspectatum, ni illud, quod tantas nobis ad nos decipiendos struit insidias, in auxilium advocare sed advertant illi quaeso ad seque tia. Vidinatas stapra in errorum origine, ex tribus illis m dis, quibus externae in nos fiunt impressiones, unum elis, per quem res, quae sunt diversie, etiam ut diversae nobis ex- 'hibentur, atque adeo hinc quoque imaginationis ope veristatem oriri. Si itaque id semper egerimus, ut, quae in quam diversa a nobis concipiuntur, etiam ut diversa semper nobis repraesententur, hoc is imaginationem ad leges
214쪽
intellectus ita reducemus, ut ea deinde utendo nulli ere res sint timendi, liaud secus, ac si solum sequamur intellectum. Quanta ista fiant cum utilitate, videbit iste haut dis- ficulter, qui sequentia attenth lustraverit, praesertim si h
rum quaedam ips1 experientia cogo erit. - ut autem im
ginatio benE directa intellectui sit adjumento, idipsum dueversis modis essici poterito ε . .
L Per races, quando diversis conceptibus diversa etiam jungimus vocabula. Ut itaque hinc imaginationis Oper tiones eodem, quo veritatis investigandae via juxta intellectum instituitur, ordine procedant, diversae definitiones dis versis vocabulis sunt exprimendis, ac primo collocandae loco ; tum eodem habenda sunt modo axiomata, theor mala, corollaria , scholia, problemara, omnia nimirum per Voces exprimendo, distincteque, prout se invicem in inte
lectu 1equuntur, ordinando. Si vero plura ejusdem generis theoremata, problemata &c. excierint, non solum ordo
numeris distinguendus est, sed etiam circa demonstrationes singulae novae positiones enumerandae, & sub se invicem perpendiculariter collocandae sunto Quod ultimum si a Math maticis in Euclide observatum filisset, Autor hic incipientibus captu multo facilior esset. Etenim hoc modo, cum ea, quae intellectui sunt diversa, etiam imaginationi ut diversa repraesentantur, omnia, sive ab intellectu, sive ab imaginatione, facillimi: poterunt perlustrari, nec ullus error uspiar timendus, aut certe, si quidem aliquis fuerit commissus, non adeo dissiculter detegendus erit. Sunt enim demonstrationes finitar, adeoque omnia hic conflant ex finitis positionibus, quae si fuerint separatim & ordine examinatae juxta omnis humanae certitudinis principium, non poterit non fieri manifestum, ubi lateat error, si aliquis adfuerit. Hunc soli ferh Mathematici ordinem hactenus sunt secuti: unde haud mirum, istos inprimis ab erroribus sibi cavisse. Deinde D. des Cartes quaedam sic ordinata circa secundas
215쪽
objectiones in suas Meditationes exhibuit. Qindam Eem primam ac secundam partem Principiorum ejus Philos hiae
reduxit ad ejusmodi methodum. Eadem fera: ratione pleraque tractat omnigenae eruditionis vir Alph. Eore is in libro de motibus a maisum. Nec defuere, qui omnia sita . cogitata Ethica in talem redigere ordinem sunt conati. Id tantum hac in re notandum est, ut maximh caveamus, rie novis utamur vocabulis, sed quantum in nobis est, usitatas aliorum expressiones retineamus. Si enim nova, & siue
imaginationi respondentia vocabula sibi quisque pro arbitrio formaverit, eveniet, ut alii aut non bene , aut magno cum taedio, utpotestis assueti expressionibus, ipsum capiant. Tanta etiam hinc vocabulorum oriretur facile copia, ut tandem Lericis opus foret, ad eorum significationes retinendas. Quinimo, tametsi quis cautis E a talibus abstinuerit, eaque, quam rei natura per uere videtur, brevitate curusta
disposuerit i nimiam tamen quandoque in hac methodo o servabit prolixitatem, praesertim in longis demonstrationibus; uti quilibet animadvertere poterit, si in prolixo aliquo vulgaris divisionis exemplo praesumpserit operationem
integram solis verbis explicare. Adeoque hic secundin erit modus per Characteres,uin, mirum ea, quae diversa sunt in intellectu; per diversos quoque Characteres, literas ex. gr. alphaberi, vel quocunque t huerit modo, exprimamus, iisque operationes intellectus eodem ordine instituamus. Sic Analytici hujus artificii a xilio paucis complectuntur soliis, quae magno volumine
Mathematici vulgares non comprehenderent. Nonne V
m egregium est, hisce solis, sed juxta intellectus vias dis elis, imaginationis operationibus, hoc est, calculo algebrabco, posse incognitas figurarum proprietates quasi ludendo elici, licet quandoque adeo simi remotae, ut iis eruendis nullum humanum sufficere videatur ingenium t Si autorta
objiciatur, haec effici quidem posse, sed quasi caeco, R e
216쪽
rum, quae fiunt, inscio intellectia : respondeo, posse dehinc etiam intellectui, si ad omnia minutissima, quae peraguntur, attente respiciat, hic facillimh & plene satisfieri. Imo tanta hic possent patrari, ut inde vel simplex rusticus magno aliquo Mathematico jam eruditior evaderet. Hujus rei alibi specimen quoddam dedi publicum in methodo tangentium, ubi unicii & eadem semper opera, infinitarum curvarum tangentes semper determinantur , cujus operationes tam faciles int, ut a quovis literas edocto possint exerceri. mae Acta Erussit. Ann. Iaa.pag.DI. Vertam alia hic dantur
compendia, quae forte paucis erunt nota, & quibus paucis horis, modoque a quovis facile perficiendo, talia possumus praestare, quae ab aliis ad praxin nullo modo possent reduci, nequicquam hic adjuvante communi algebra : id quod sitio loco evidentissimis probabo exemplis. Ex his colligitur, quam inligne, & plus quam credi potest utile, imaginatio bene gubernata intellectui in indaganda veritate adferat ad-jumentum ; sed hic quoque optandum seret, ut singuli ii
dem, & ab alio quocunque receptis uterentur characteribus, non vero novos semper novosque cuderent, utpote qui admodum inaccepti sunt, nisi ad inventionem veritatis singularem praestiterint commoditatem : Quicquid enim eo conducit, licitum omnino & hac in parte est. Verum, si quis hac ratione progrediatur, Videbit, necdum eosdem quoad omnia penitus sussicere, aut certe, si suffecerint, laborem tamen quandoque subeundum esse valde molestum. Quamvis enim Ziphrarum characteribus omnia multo expeditius exequi liceat, quam solis eundem calculum verbis explicando ; interim tamen ejusmodi etiam calculi possint exhiberi exempla, quae solis absolvere Ziphris perquam taediosum e set. Adeoque ultimum, quod hic essicere postlimus, pe agitur 3. Per Motum. Hic itaque omnes intellectiis operationes per motus, qui machinulae ope juxta easdem dirigun-- A a tur
217쪽
186 MEDICINM MENTIS tur leges, perficiuntur. Quod ipsum quidem non semper necessarium est, sed fallem in iis operationibus, quae adeo dissiciles sunt, ut ipsa citam nimis defatigetur imaginatiαHoc autem fieri posse ex hac ratione patet: quia omnis mamchina nil aliud est, quam eadem actio saepius repetita. inperationes vero ad indagandam veritatem paucis absolvuntur praeceptis, quae deinde in qualibet proposita dissicultate continuo repetuntur. Sic D. N perus circa multiplicati nem singulare quid detexit, ope cujus operosae multiplic tiones, & quae admodum taedios e forent, mirum quantum abbreviantur, quod masti casionispromptuarιum vocavit iid quod tamen longe antecellit Machina Ariumetica Ingenio silmi Leilmilia Ea ratione etiam aliae magni momentires fieri possent, quo pauci videntur suis cogitationibus per venisse. Ex hiice omnibus videmus, quam incredibilia im, ginatio, bene per intellectum directa, possit praestareo. At que sic hostem intellectui alias perquam adversum, ac ninxium, imaginationem puta, perfecte hanc circa rem cum eo nunc reconciliavimus , ut imposterum amice ad eundema possint collineare scopum. Licet vero his tribus imaginationem adjuvandi modis jam omnes cognovissemus verit tes , quia tamen ab incunabulis erroneas admodum impresesiones, dum infinita diversia ut eadem se extubuerunt, Ope imaginationis in nos recepimus , quae jam in nostra latent natura, nec sola veritate, nisi diu & saepissimh meditemur, se perfecte aboleri patiuntur, sed potius, quamdiu nobis ita
inhaerent incognito, multorum errorum caula esse quelint. Ideo tertium & ultimum ad errores tollendos remedium, quod hic emi poterit, procedit per externas eXperientias, quibus novae in nobis impressiones intellectus conceptibus conformes syph excitantur. Intellectus enim, quia cogia vit genuinam rerum veritatem, ut imaginationi singularia
sibi in hoc negotio praestita servitia sprout fieri polle jam indicavi) aliquo modo compenset, majorque intellectium
218쪽
inter atque imaginationem imposterum, quantum quidem per ejus naturam fieri potest, nexus sit, talia nunc poterit invenire&seligere experimenta, quae, si creberrime ima nationi offerantur, ab omnibus haustis praejudiciis tam facila nos liberabunt, ut hac via quemlibet, quantumvis pertinacem, Optime corrigere queamus. Sic, ii persuadendum alicui fuerit, aerem elli corpus grave, & ad instar muri resistens, adeo ut ab aliis corporibus penetrari nequeat, qui imo, si nimis urgeatur, ad dura admodum corpora comisingenda sufficere, & similia, difficulter utique haec alii parum in his conliderationibus versato demonstrarem, nec quicquam inculcatis rationibus quibuscunque, etiam validissimis, efficerem, quod tamen per experientiam facillime praestarem, ipsi ex. gr. ostendendo, vesicam aliquam capacem infarto aere tumescentem, quo ipso Omnia, quae modo de aere dixi, ipli imaginationi extemplo patebunt. Quod si quis hoc experimentum saepe fuerit contemplatus,& plura lirnilia cujus generis de aere docentia experimenta sunt tubi Torracessiani, machinae Gveru iana, Mytianae L quibus aer extrahitur, quorum similia multa exhibentur in libro Italico: Saul desie naturati experienete, qualiaque ii jus seculi inventa a Ciaris o Murmo pane a Cosiegia eo perimentalis curioli perspicue admodum exponuntur: brevi imaginatio circa talia, quae junioribus annis de aere hausit, praejudicia perfecte corrigetur. Eadem ratione ad alicui ostendendum stupendam quorundam corpulculorum exbouitatem, quod scilicet, licet talia sint, quae omnem effu-ziant sensum, semper tamen certo adhuc gradu lus minora iterumque minora revera dentur, nihil fiant: aut parum ci-ficerem, demonstrando, materiam semper divisibilem ab que fine concipi. ut primum vero commonstravero, S lem in coelo constitutum per fenestram oculos in conclavi
existentes tam vehementer commovere, ut eo Intuitum dirigere vix sustineant , atque hoc ipsum tibi quis bene&s
219쪽
pius imaginatus fuerit; jam creth non dissiculter admittet vitrum poros habere. Qua alia enim quaesis via talis actio
pollet ad oculos absque miraculo transire, eosque tanto motu fatigare, quem visus sufferre nequeati Deinde necessario concludet, materiam, quae hos sic transit poros, admodum lubtilem esse, cum poros istos ne vitris quidem dioptricis, quae tamen incredibili ratione omnia objecta e hibent majora adhibitis, ob eorum pamitatem, Oblem min. Tandem quoque clarum erit, materiam hanc partes habere necessario subtiliores aere, utpote qui nullo modo Vitrum transiit, qu1cunque lices ad id vi coactus. Porro
hisce frequenti contemplatione bene impressis, si quis postmodum saepe imaginetur mirabiles illos magnetis effectus, quod nimirum acus post tabulam ligneam positas in instamri Varie commoveat , itidem haut dissiculter concedet, codipora quaedam subtilia, quae hic etiam per tabulae poros tramirant, dari. Et quia materia haec eodem instanti non tum vitrum, sed etiam tabulam ligneam & lidissima quaevis metalla, qualia tamen corpora sebtilis illa materia S iam, quae vitrum antea transibat, transire nequit, alioquin enim pellucida futura essent, permeat ; non minus etiamaan attet, materiae hujus partes necessario adhuc subtiliores . . Adeoque sic per experientiam imaginatio corrigetur. Ita ut non adeo dissiculter quis conclusurus sit, tres revera
dari materias, aerem, materiam vitri poros transeuntem .& magnetis effluvia, quae licti tam subtilia sint, ut omnium Oculos effugiant, hoc tamen non obstante, necessario e rum partes gradatim adhuc subtiliores sint concipiendae. Si porro plura ejusdem generis imaginemur experimenta. animalcula eX. gr. admodum minuta dari, quae organis suis sint Instructa,&in his organis fluida, quae organa movent: imo . poum est, haec ipsa tam exigua animalcula adhuc alia is genera e quae sius parentibus adhuc minora sinteue est, i ta disserentiam, quam experientia inter m
220쪽
PARS SECUNDA. IS9jorum animalium corpora, & eorum embryones commonstrat: Hisce & silmilibus tam naturalibus, quam artificialibus exemplis h quorum numero est incredibilis illa auri in f lia extensio &c. diu consideratis, priores sali, impressi
nes, quas ab ineunte aetate hausimus, per posteriores, quae in nostra fiunt natura, intellectui conformes, si hunc in m dum saepe repetantur, non difficulter ope imaginationis perfecte corrigentur. Unicum adhuc adjiciam. Quia terra nos afficit alio modo, eoque admodum diverso ab eo, quo nos corpora collestia afficiunt, a primis annis credidimus, ea quoque esse divertissima a terra nostra ; nec mihi persuadeo, imaginationem hic facile solis rationibus posse corrigi. Verumtamen, si quis alicui caulas, quare Luna crescat & decrescat, clare ostendat, eumque id reipsti per es, quot tempus jubeat observare, ita ut ope imaginationis cla-r. evincatur, Lunam per se luminosam non et se, sed potius eam, quam videmus, lucem non nisi a Solis illuminatione oriri, adeoque eandem cum terra opacitatem habere; mque postmodum, hoc stabilito, non difficulter per tubum opticum demonstret, dari revera montes in Luna: observamus enim in obscuro ejusdem loco lucida puncta, quae absque dubio montium vertices omnium primo illuminari incipientes referunt, & quae brevi tempore successive, non secus ac in terrae montibus Sole oriente accidit, lucidiora &majora fiunt, usque dum parti illuminatae, nullo interstitio Obicuro relicto, penitus sese junxerint 3 si porro bene o servet, quod multas, modo a sinistra, modo a dextra parte,
nigras cernamus maculas, umbras illorum montium referentes, prout , Luna crescente aut decrescente, illuminatio
in diversas fit partes , &li tandem ipsi monstret, quanta sit ibi inaequalitas seu scabrities, ubi illuminatio Lunae terminatur, tempore inprimis novilunio propinquo & similium , phalium, hocque nullo posse fieri modo, si Luna exam esset rotunda, nec magnis inaequalitatibus, hoc est, montibus