장음표시 사용
111쪽
ios ThestrIa Telluris . de velis navigans, vel ut pisces in aqua. PI raeque aves pro anni temporum diversia te caristum mutant; successive ad australes regiones aeborealibus, & ab his ad illas transeuntes sibι perpetuum veluti ver inveniunt. Duil ra sunt, aut camiurea; in una regione cibum inveniunt, quum in alia deficit. Hac ratione species earni vorae terras ab insectis purgant , quae immani multiplicatione agros vastarent, di ab omni cadaverum genere, quae putrescentia aerem in
III. Piseex aquarum incolae animalia sunt , quae organis, & structura ipsa in aquis necessa. xio degunt, extra quas interirent. Pisces, ut&quadrupedes, & aves, sanguinem habent a coris de totum corpus permeantem, pellem aut squam mosam, aut laevem, qua vestiuntur, stomachum.& intestina ad digestionem, & tautriticnem,. pe dibus carent, quibus incedant; at pinnas habent, quae ipsis sunt quod avibus alae . Uesci caeaere tumens, quae musculorum actionρο coarctatur, & dilatatur, eorum volumen alternatim,& ut opus est, minuit, aut auget, quo fit, ut modo aequali aquae volumine graviores snt, mo do leviores, ut in aquis ascendere volunt, aut descendere. Fere continenter aquam ore hauriunt: haec eorum inoisadio est . eam branchiis. electant: haec eorum expiratio; in hoc transitu eorum sanguis aere imbuitur. Pisces. omnes no
ei ovi pari sunt, demptis anguillis a , dc pluribus cetaceis, qui vivi pari suo t. Magis generica piscium divisio ea est, qua in marinos, &fluviatiles dividuntur; pluves tamen sunt, inter quos salino , qui utrobique vivunt. Gene. ratim pisces magis quadrupedibus, &avibus longaevi sunt. Pisces ovi pari mira stocunditate sunt: in asello marino media magnitudine inveni
a De anguiuis res non ita certu . Interpres ἀ
112쪽
TAeoria TellurIr. IOPl fuerunt ovorum supra nonagies centena millia. IV. Amphibia terram modo , modo aquas iuricolentia specie messia sunt inteτ animalia terre
jusmodx inter complures sunt Der , hippopotamus, crocodillus, phoca, testudo aquatica, rana, serpens torquatus, qui alternis ab aqua alf terram, δc ab hac ad ii Iam transt.. Inter amphibia alia vivi para sunt alia ovi para .. U. Rotilio animalia sunt aut pedibus, & pinnis destituta , quae neque terra incedere, nec aquis innatare possunt nisi tortuosis corporis flexibus; hujusmodi sane lumbrici , colubri, viperae , anguillae; aut animanae sant, quae pedibus brevissimis instructa supra ventrem rependo mo uentur; uti bruchi, lacerti, talpae, grit lota lyae, ranae, bufones, testudines, aliaque, Classis
haec ex parte insectorum , Ac amphibiorum classi,
VI. Inoua animascula sunt repentia , aut v Iantia , saepius annulis, aut segmentis constantia ,, quibus in plures partes d vili videntur, quaeque fila mentis magis , minusve elasticis simul connectuntur. Insecra ,. pleraque saltem , nec ossa habent, ut quadrupedes , nec spinas, ut pisces: annuli nonnulli, seu cartilagines eois . Tum corpus regant, in quo facile caput distinguitur , pectus, venter, ac quidquid ad animale machinamentum necessarium est - Filamenta tenuia . quibus. eorum intersectiones fiun , at ternatim contracta.& re mi stac insecto impria munt aut motum vermicularem , ut lumbrico , aut motum saltus, ut locustae; aut alium m rem quadrupedum, dc avium motui magis an logum, ut formicae , aut papilioni ..tntet insecta alia apodae sunt, alia varium y dum numerum habent ἔ alia alis carent, alia duas , aut quatuor habent . aut opereulo obtectas, aut sine operculo. Omnes muscarum species, vermium, brachorum, curculionum, pedi
113쪽
Ho Theoria Tellinti. culorum, cimicum, grillorum, cicadarum, papilionum inter insecta recenseri debent , quae omnia ovi para sunt , nonnullis muscarum, l&vermium speciebus exceptis, quae vivi parae sunt. Insecta maxime foecunda sunt . Nonnullae muscae vivi parae sunt, quas ferunt, bis mille muscas quovis partu edere; sunt quoque aliae muscae civi parae , ut apis, quae, ut sertur, ad quadraginta millia ovorum foecundorum edunt. In sectorum vita brevis est. Ephi mera, musca aquas circum volitans, ultra duos dies non vivit; ferme omnes Vere, aut aestate natae, accedente
hyeme intereunt: plures rimis abditae hyementorpore correptae transgunt . Ex insectis alia turmatim in terris vivunt , & herbas rodunt ,
alia in campis , in pratis, in silvis, & plantarum folia comedunt ; alia quadrupedibus, avibus, hominibus adhaerent, & sanguine, &substantia animalis, in quo vivunt, nutriuntur. Et si genus hoc passim noxium censeatur, tamen apis, cocchen illae , bombycis , aliorumque utilitas satis nota eli; si aliorum utilitas minus nota est, num propterea in universali naturae oris dine minus certa est ΦQuod in insectorum classe magis mirandum
eis, sunt eorum metamorphoses in alatis. Papilio exemplo sit. Ex ovo natus reptilis est, vermis, bruchus; mandibulis instructus est validis,
immanem habet somachum , erura pluuar filat, ct magno artificio telam texit. Post nonnullos dies a natura statutos vermis hic vorax a cibo abstinet, aegrotat, involucro obtegitur, figuram mutat, fit eών fatis: hoc est e verme aliam for mam induit auro veluti, & caeruleo colore fulgentem . Membrana involutus , in qua nullo membro uti potest, pellem exuit, crura reiicit, capitis tegumentum, cranium, mandibulas, instrumentum , quo filum ducit , immanem stomachum, pulmonum partem. Post aliquod tor. Peris tempus, quo mortuus videbatur, vivebat
114쪽
tamen , sortasse prima sua substantia nutriebatur, en nova membra induit, alas, quibus avolet , proboscidem, qua mel a floribus sugat, oris gana, quibus speciem propaget. A suo in voluisero erumpit animal volans, papilio collucens ,& vagus, qui vel ipsos primi status mores exutia se videtur; quique unice instabili voluptati adindictus innumeris in locis ova deponit, a quibus terrae, & solis calor vermes educet, aut erucas subinde in chrysalides, & papiliones mutandas. VIII. Animalia mkroseapies ea sunt, quae exilitate oculo inermi videri nequeunt, nec nisi mi eros pio visibilia sunt. Classis haec animantium veteribus physicis ignota , omnium aliarum simul fortasse multiplex est, easque diversitate superat. Fortasse major est animalium microscopicorum diversitas , quae exiguae putrescentis aquae guttae innatare conspiciuntur, quam quae cete inter, & salarim, taurum inter, &bruchum datur 3 . Hanc animantium elassem semper minimum curabimus, minimam enim ad nos rationem habet, nec quidquam utilitatis ex illa sperare possumus. Quare quidquid desiderari potest tunc de illa innotescit, quum genera tim scimus a naturae Auctore perpetuo produci organis instrui , & animari su inma sapientia , atque potentia innumera viventia, quae oculi acies vel acutissima sine artis auxilio nequievidere.
VIII. Celebres physici monnulli sex hisee animantium classibus septimam addunt omnino diaversam: animantia haec. illi nov0ta vocant , seu animalia piantas . Sunt haec plantae aqua ticae marinae , aut fluviatiles , cujusmodi sunt polypus, corallium, eruca marina , aliaque similia, in quibus organa animalium propria, ct sensus indicia detexisse putaverunt- Physicus Lemery contra arbitratur, nulla dari Eoophyta: motum, qui in nonnullis assertis αoophytis deprehenditur, a solius aquae in s euga- t
115쪽
culiares, has plantas ingressu , atque ab ill sexitu procedere: quum accuratis oculis , & praeiudieiis semotis plantae hae observantur, eas puras plantas dignosci, nihil aniae alis habere; adeo. que vera Eoophyta non esse admittenda. Physici hu)us sententiam sequemur donec certae, &inconcussae probationes afferantur , quibus opposita opinio solide confirmetur . Historia agni taν ra νι , plantae cujusdam scilicet agno aliquat eis nus similis, aliquandia inter Eoophyta recensi iatae, modo Vero inter psantas certa cognitione rejectae, monere debet physicos, ne praeproper hac in re definianto si verum sit, motus non nullos spontaneos iis nonnullis productionibus visos fuisse, quae inter Eoophyta recensentur νcertum ne est, motus hos ab insecto aliquo nomproduci, velae pluribus i nsectorum coloniis, quo
rum plantae hae, purae plantae , sint domicilia popinio, quam non' admittimus se ne tamen
impugnamus, famam ne, qaam adepta fuit, &adhuc servat, a principio re ipsa vero obtinuerit, quod tamen ultra limites usurpaturi natu ram, scilicet, per gradus a specie ad speciem ψα regno ad regnum transire, ab homine ad scimium, a scimio ad quadrupedes, a quadrupedibus ad aves , ab avibus ad pisces, a piscibus ad insecta, ab insectis ad Eoophyta, a Eoophytis ad
plantas exquisitioribus organis instructas, ab his ad minus perfectas , atque ab his ad fossilia organis destituta Toophita, ut apparet , nexum' facere apta sunt inter regnum animale, & ve getabile . At natura magna semper , ac mirae pariens hisce ne quisquiliis occupatur ' Ab homine vel maxime hebete ad seimium vel sagacissimum transitus nonne saltus serme infinitus est, a ratione scilicet ad rationis. negationem Mat. 3o6. - s46. DEFINITID III. Adansonus regnum a ni male in tres classi es tribuit, nempe in uni se
116쪽
T orta Tellu ἰρ. II 3I. AnImalia unisexa ea sunt , quae aut ma res tantum sunt, aut tamellae tantum. Hujutia modi sunt quadrupedes, aves, amphibia vivipara, cete omnia, quae coitu speciem propagant. Pisces ovi pari sunt unisexi, ad non eoeunt: quo tempore tamella ova in aqua deponit a maris spermate iseundantur II. AnImalia bifaxa ea sunt, quae mares simul sunt, & tamellae, iscundata, & iseundantia. Hujusmodi sunt limaces, qui singuli utrumque sexum habent distinctum , & te paratum ; unde duo individua sese mutuo iseunia dant, & utrumque posteritatis suae pater simul.& mater est. In quadrupedibus bisexa non in . veniuntur ἔν individua, quae aliquando utroque sexu praedita visa sunt, monstra erant in sua
specie nulla sexu rite Armato . In piscibus ὸe aliqua speeie bisexa suspicio incidit.
III. Animalia afexa ea sunt , quae nullum sexum habent, nec mares sunt, nec tamellae,& nulla iseundatione speciem propagant. Huiusmodi sunt conchae, testaceorum species viviri para . tum curculiones. quidam, vermes plures,
insecta plura , quorum individuum quodvis so. litarium speciem propagat , ct tapius brevi tempore ingentem Posterorum copiam relinquit.
344. OBSERUATIO. Homo quinque sentabus, seu quinque diversis organis instructus est,
a quibu, sensationes habet, quibus assicitur. Bruta quoque sensus habent, sive organa, quOrum ope sensationes intimas habent , & exter na objecta percipiunt . At sensus hi in brutis eodem , quo in homine , numero , ac natura
. Certum est, quadrupedes, & aves eodem , quo homines, sensuum numero gaudere. Sensuum horum munera i atque structura eadem ferme
117쪽
xt4 Theorἰa Tellurἰs. utrobique est , at horum sensuum persectio, olfactus praesertim, saepius in quibusdam brutis , ut in canibus , multo major est, quam in homine .
II. Probabile est, quasdam brutorum species
minori, quam hominem, sensuum numero donatas esse: nonnullae auditus organo , aliae visus ea rere videntur. Insecta nonnulla, ut apes,& muscae quaedam , non binos oculos tantum , sed innumeros habent, quibus totum eorum C
put obtegitur , veluti totidem exiguis speeulis immobilibus. III. Certum est brutorum species omnes tactus & gustus sensibus donatas esse. Tactus
exquisitissimus vices aliqua ratione gerit organorum, quibus a natura orbatae suerunt, & eas illis sensationes suppeditat, quae earum naturae consentaneae sunt. IU. Ferme certum est, in brutis , ut in hominibus, sensationes externas , seu organorum vellicationes causas occasionales esse sensationum intimarum animam assicientium , & internum
sensum constituentium Met. I 72, 176 . Internus hic brutorum sensus magis, minusque vividus , atque exquisitus est , & industrius pro diversa organorum persectione a qua producitur, de exterius manifestatur.
s 8. OBSERUATIO. Deus in operibus suis semper mirabilis instincttim brutis indidit, quoad finem ipsis statutum adducerentur , in diverins s speciebus , atque individuis perfectione diversum. At enimvero quid est instinctus iste in sub stanti a , quae nec materia est, neque spiritus, sentationum, & sensus capax , cogitandi, animadvertendi, intelligendi incapax Mai. 366. Liceat hie nobis metaphysicae nostrae particulam physicae huic tractationi necessariam inserere. I. In
118쪽
I. Instinctus iste videtur esse dispositio quaeisdam magis minusve persecta ad sentis quociam,& motus objectum aliquod sensibile respicien tes. Instincius ab intelligentia diversus est . Intelli ingentia veluti lux est , quae animam illustrat , atque irradiat, illique &'res, & rerum relationes aperit . Instinctus veluti tactus est diversas affectiones admittens, aptus emcere, ut objecta sens bilia sentiantur , ineptus insensibiles eorum relationes indicare . Intelligentia objectum explicat, perpendit, de illo judicat et instinctus eis jus tantum praesentia in sentit , illudque percipiendum exhibet. II. InstineIus kie , t aerus Me , droUDIO U a ad DuIus , O motus quosdam vi e tur esse propensio ad quadam objecia, Θ aυersio ab aIiis, pro eoiarum vel utilitate, vel incommodo in praesenti statu. III. Propensio hae ad prosequendum , aust υἰ-
standum objectum exeitatur a sensatione voluptari pis , aut necessitatis ', is explicatu ν motu organorirum , qua ad motum excitat . Brutorum instinctus non semper agit, sed semper agere paratus est; non semper explicatur , at semper explica ri paratus est. Exempli causa: canis bona vale. ictu dine nulla re sollicitatur, ut herbam quaerat,
quae sibi medicina esset, si aegrotaret. Canis hic
aegrotans incommodam sensationem patitur, qua determinatur ad remedium , seu plantam salubrem inquirendam . Ejus organa aὸ motum hac incommoda sensatione excitata illum determinant , ut ad proximum pratum pergat , ubi a corpusculis a variis plantis emanantibus assiciuntur . Praesens sensatio ab his eorpusculis parta a naturae propensione, & necessitate directa aegrotum canem ducit ad plantam salubrem cujus corpusculis al7 citur, potius , quam ad a. tiam , cujus corpusculis modo non aeque alliiscitur
3 9. NOTA. In hominibus instinctus est bru,
119쪽
totum instinctui valde similis; hoe tamen summo discrimine , quod illum in hominibus siem
per intelligentia comitatur , quae eum dirigit , Perpendit , cohibet , aut agere sinit, illum apis Probat, aut improbat: at in brutis instinctus semper est potentia caeca , & necessaria nullo duce , quo dirigatur, nullo lumine, quo illustretur, nulla ratione , quae de ipso judicet , eumque probet , aut improbet. In brutis, ut in hominibus , intimae sensi - tiones ab organicis sensationibus pendent I ma-guum vero mobile sensationum organicarum e stspiritus animalis, principium sensus, & motus .
Instinctu mira quaedam bruta operantur, in quibus vestigia intelligentiae saltem inferioris ordinis aliquando inesse suspicaremur. At animadvertamus, substantiam intelligentem notas habere , quibus substantia animans bruta desti tuta est. Praeterea si consideremus , instinctum hunc, cujus natura, & persectio non fatis nota est, effectus parere posse , quos non intelliga inus; facile percipiemus, nulla ratione qua mira in brutis videntur substantiae animae nostrae simili tributum iri . Spiritus, etsi inferioris ordinis , ac speciei ,
non propterea Spiritus esse desinit ; si ergo spiritus est , cur proprias spiritus notas non praeseseratὸ Prosecto Deus summe sapiens nunquam dicendus est substantias intelligentes creasse , quae semper, ubique, & in omnibus individuis intelligentiae, cu rationis usu carerent. Et sane quantum discrimen inter hominem vel maxime hebetem, dc brutum in sua specie vel sagacissimum i Homo ubique, brutum nunquam intelligentiam praeseseri; homo cognitiones suas perficit, ab una ad aliam transit, media ad finem opportuna dignoscit , sensibilium, & in sensibilium relationes percipit; nihil horum in bru
120쪽
3so. OBSERUATIO. Ab instinctu a nobis
descripto procedere videntur sponte praecipua
phaenomena, quae miramur in brutis: eorum fames, propagatio, memoria, opera, educatio ,
amicitia, industria. l. Fames. Stomachus brutolum cibo vacuus experitur, ut in hominibus, in parte villosa affrictum, & fibrarum irritationem praesertimor tam a succo gastrico, qui non amplius in cibum agens, in ipsam animalem substantiam a git. Affrictus hic, exsiccatio haec, atque irritatio in brutorum anima sensationem pariunt , quae fames, sue esuries dieitur, haec vero sensatio spiritus animales ita movet , ut animalia impellat ad objecta apta incommodam hanc seninsationem sedare, illique gratas seniatrones sub sti tuere II. Pr agat;o. quum quibusdam anni temporibus succi exuberantes quasdam in organis irritationes excitant, ex his in eorum anima sensus oritur sympathicus, quo ad speciem propagandam incitantur. Reliquo anni tempore irritationibus hisce organteis cessantibus, sensus iste sympathicus ex illis ortus cessat sopitus, nee machinae animali motum ullum imprimit huic effectui analogum, III. Memoria. Gravi baeulo armatus rusticam domum ingredior, ubi molossus a catena solutus in me frendens ruit: illum intrepidus moror, & vehementer baeuli ictum in rictum in-ssigo. Fugit molossus seeum & sensationem abaculo effectam, & aliam a mex figura ortam serens . Post mensem illuc redeo: molossus me idens tremens sugit. Curnam' quia ego in illo eundem spirituum animalium motum excitos quem ante mensem excitaveram, qui spirituum