De tubis capillaribus dissertatio cui adnectuntur de hydrostatica positiones physicomathematicae propugnandae a PP. societatis Jesu in collegio Neapolitano

2쪽

DE TUBIS CAPILLARIBUS

O Hydroslaticas leges , seu quae ad pressionem,

seu quae ad aequilibrium Fluidorum critneot, persequi est animus in praesenti Dissertatione. Nimis ista vel in vulgus nota iam sunt , quam ut doctis Viris de hiice rebus tractatus , quorum immensa copia ubique prostat , obtrudendos esse arbitier . In hac uberrima ceteroquin segete eam tantummodo messem L. tum andam adgredior, qua s si ver pronunciare velimus nihil est in re hydrostatica compertum minus, hagisque tenebris obvolutum Et in qua a udacter enim hoc tiliam dicam paullo

infelicius, aut saltem minus accurara a Recentioribus primi omminis fuerit pronunciatum a. Enimvero multiplici experimento Physicis nostri aevi santiquioribus in abdito res fuit in compertum est , in Tubulis i. treis ob suam gracilitatem ditiis capillaribus , si ura inque aperti

ex una extremitate in liquorem quemcumque immertiantur, li

quorem ipsum in excepto Mercurio lupra libellam adicendere , modo ad majorem , modo ad minorem altitudinem , prout diversa fuerit eorundem vel longitudo, vel gracilitas, vel plorum liquorum specifica divertitas. g. Ejusmodi Phoeiramen ne dum adversari com nauni Aviactorum sententia videntur notissimis Hydroli alicae te ibiis , eis rum etiam Auod maximam hac in re parit dissicultatem' adeo varia sunt, ut in eoruna replicatione incidat in Scintlam cupiens

- - γbdim I Ut nempe quae caussa quibusdam statisfacit ali aut omnino non explicς , ut funditus quoque ab ipsis

q. Haec mihi cogitanti quod pro aliis sementiis satis seceret nihil reperienti, illud occurrit , Phoenomelia Tuborum Capillarium Hidrostaticae principiis adprim consentire , ac per aequilibriitaeges optun expediri posse Varietates autem, quae identidem in iis observari solent , diversis , quae circumstanti, 'dirionibus , tribuendas . An rem ac rettigerim , vestrum , yisi oniau M., si vis re , postquam. quo in alio-'

3쪽

rum sententiis , Qquae maxime in mea occurr it , sive Gui. moda , sive incismmoda , majori qua licebit aritate, ac --

vitate acceperitis. s. Duae sint celeberrimae hae In re opiniope , quarum alteram Cartesiani cisteram Newmniani tuen .ur: Hi per Gr vitalem universalem, illi per aeris, aut aetheris pressionem , aut per eam , quae ab ipso liquore producitur , rem exponunt;

ninaque raraonem reddere conantur Phoenomen rum omnium

a quibus sigillatim recensendis hic abstineo , eadem opportum suo quaeque loco relaturus. 6. Iam vero ex iis , qui Gravitatem universalem , seu mutuam corporum Adtractionem admittunt alii sis quidem iii fallor juxta verum Newtoni lentum, illam considerant ut constant ira in Natura effectum ab aliqua ortasse adhuc ignota caussa dependentem alii vero illam supponunt quoddam veluti

universale principium inhaerens Corpori non nisi a volunta- et Creatoris immediat procedens. Iuxta prio es dum duo Corpora sibi adpropinquant rutuo uniuntur , quin hujus L in junctionis extrinseca advertatur caussa , hic dicendus est effectus Naturalis , cui nomen datur Ad tractionis , ut distingui possit ab aliis similibus , quorum caussa est in aperto : Juxta posteriores hoc ipsum fit per intrinlucam vim , qua Corriora , m.

Tumque partes sese mutuo petunt hanc vim diraetionem vel Graυιtatem tmiversale qa appellant , ad explicanda quoque Tu horum Capillarium hoe nomen maxime conducentem

7 Consulimus inquiunt Newtoniani experimenta . Vix Tubulo Aqua attingitur, adscendit, ad eandem quidem altitudirem, etiamsi Tubulus sit inclinatus , vel quomodocumque in

flexus . Si aquae Mercurium substituas , hic insta libellam imitur . En rndubii Adtractionis esse s . artio Vitri . contiguae sunt Liquor , illum magir adtrahendo, quam liquor se ipsum, iniciunt , ut e uolutur lane pondus esum ne elevatae in aequilibrio ponatur cum vi adtrahente ; Mereurius autem cum densior sit vitro , magis ad:rahi se ipsum', ' massim trahi possit , idcirco Tubulo adtactus deprimitu mro liquor nim adscende , oleo , aut iebo internos tubi parte te incrustant , ut expertus resere Ludovicus Caria, quia neu, pe immediatus Liquoris , ac Vitri contactus .R consequeotervis adtrahens impeditur . . ,

4쪽

-inmuniter de amegri r secus elevationes liquorum gentio. portionales longitudinibus Tuborum contra id , quod, ichembroechius in sua de ubi Capillaribus Sisen-- , Mair

aeus in Memorsis Academiae Regia , aliique ser omnes testa tur Non conveniunt tamen i adsignanda ejusmodi parte adistrahente. liqui post Iurinum in νansactionibus AEnglicanis nunti s s. internum Vitri annulum incumbentem superficiei fluidae rAlii eum D. Clatraut in theoria figurae alluris annulum iatri , qui immersus est , partem adtrahentem rogugnant. p. Quicquid autem sit de utriusque opinionis momentis, Iluae lassius videri apud ipsos Auctores in locis citatis facithios. unt , illud hie obiter quaero , utrum vis adtractiva vitrei an is muli seu superioris , seu inferioris satis probata maneat. Anne

probari dicenda est ex ipsis experimentis λ At hae sunt tantummodo effectus alicujus caussast, quam inquirimus', quamque impulsum esse posse Newtonus ipse fatetur Duibus in locis 3 praesitam opticae Lib. , ratiaest 3 a. ubi ait: q-m ego . --m em appetis , fieri sane pote , ut mi es tui -pus. - . - - ,-- , is ignos . Cum igitur ne tunicii , utrum essem mitiuales , qui dicuntur e Rus adtra Mus , ex imo mulsa , aut alia extrinseco caussa oriantur arrido sines conatu ewtoniani illos explicant per seges adtractionis praepollentis an miruto queo seu superiore , seu inferiore. Io. Et ne aerem verberare videar, si verum effre, vitrum utpothdens Ἀ- illam sursum trahere , utpot mimis densim in eurio, illum premendo deprimere, contrarium deberet evenire, eum Cl. Patre Gerdit Barnabitari de cujus Dissestatione me. munerunt Patres rivultienses sub anno 17ss G si, inquam,

pti Tubulo vitreo sumatur aureus . 3 immergatur in supersiis ciem Mercurii stagnantis , cum aurum sit Mercurio densius deberent partes auri magis adtrahere partes Mercurii , quam hae adtrahant se ipsas , ac proinde deberet Mercurius in t bulo aureo adscendere, non secus a ceteri Liquores in vitreo; Hoc tamen non obstante Mercurius semper insta libellam , ferente laudato Gerdita, consistere observatur. II. Neque vero si grave te , quod ipse in meis privatis exercitationibus expertus sum , excipere . Mercurii gutta fortuito in minutissimas hine inde partes discissa fuit, continuo periculum facturus , an re ex sententia succede. ret, extremitatem ubi aptavi uni ex illis particulis is sta-

stim in eum ingressa est , a supra libellai consulit . Hinc

5쪽

conjeci , depressionem Mercurii stagnantis i vase non ex deii sitate , qua magis, ahra se plum , sed potius ex sorutissima illa cohaesione, qua partes Mercurii inter se mutuo ne,ctuntur , repetiendam esse . Porru sublata cohaesione , de ut

particula Mercurii su proportionata internae Tubuli eapacita, ii ad duas ferine lineis adscendit in eo ipso tubulo, in quo, qua . altitudines a Ginearum proxime obtinuit cium lim

Hydrostaticae

12. Ceterum detur vis Adtractrix aliunde nota . Prosecto iam sive in annulo superiore , juxta Clatraut , sive in inis-riore , uxta Jurinum, constans esse debet caussa Pae rotata proportionalis effectui , seu liquorum elevationi ; Hujusmodi

autem esset minime videtur ' Nam peto , qua ratione deterin nanda st quantitas annuli adtrahentis Certe non ex diveti Tuborum Iongitudine e Meus . elevatio sequi deberet rationen,

Migitudinis , di ipsi proportionaliter respondere , quod falsum

evincunt experimenta igitur determinari debet respectu solitis Diametri Q Tubis ergo , utut diversio Iringitudinis eiusdem

tamen Diametri, annulus adtrahens ponendus est aequalisci ac proinde aequalis quoque effectus, seu elevatici constat autem in longiori paulo altius elevari liquorem quam in a reviori . t effectus non est caussae proporticiniatis ':33. Rursus quaenam proportici inter Adtractionem Uitri . adlcensum Liquorum si in eodem Tubulo ut expertus inter ceteros cie statur Muscembroechius L Liquores quidam graviores altius adscendant , quam Leviores Ne lue di, cant , id oriri ex eo quod uis adtrahens vitri sortius agit in quosdam Liquores, etsi fraviores, quam in alios minus graves.

Nam hoc , pace ipsorum . non est, nil ignotum per ignoti Axplicare di ncipium petere ς Hoc ipsum namque quaeri mus, quam ceteris , parum , aqua ex gr. quamvis Messa

'vior . sertius trahatur hiritu vini specific leviore Nonnετ amia, servata roportione , valere in easu nostro debet, aio is i iii, pauli ante Nit toniani Mercurii depressionem exserucabant ρ Prosecto si maj Μertarii donstas leui vitrii ix impedit o Ooinimis .lla a vitro idtrahatur 'iisjor suo'ne densitas aseae relat a d Spiritum Nini inpediat: Meeuh est rorem huius tuo odirentionem c Dissicinatis senserax P. D. Ioannes ne Turre , ε idcirco ud eam rapdandam in η liqui vocat compossiones partium apsus Liquisos ' s ius

6쪽

sor , - iis repeiodum vi discrimen, quod in exposito pho M-- intellige tibi , de quo loquimuro ου --M . Quam. vis ergo laudatus Auctor Adscensum Fluidorum ab Adtractione

repetat, discrimen tamen adscensus in Fluidis heterogeneis inae. Qialitati partium eorundem acceptum referri debere existimat. amoue inter Liquores heterogeneos adscendentes , WVitri adtractionem nulla proportio. xq. Pluribus parco contra Adtractionis Adsertores ad rem nostram propius accedens , exponendum reor quid pro sua Sententia adis aut Cartesiani Quietam , hos inter duo Be-

ω , Iacobus nempe , ac Danie , Patre Ho ratus Fabia auistomant , ideo liquorem altius , quam serat aequilibri te ita Tubis Capiliaribus adscendere, quia aer , qui intus est , mino rem aere externo pressionem exerit supra liquoris superficiem Non enim , inquiunt, in ubi avitatem ingredi liber possunt aeris eras particulae is quae subeunt , facile implicantur, ac dissiculter moventur . Cum ergo nece Is sit , ibi Liquorem adis scendere, ubi minus premitur , mirum non est . Tubulis supra libellam elevetur. Is Quod si opponas , quam ad eandem altitudinem verihi in aere libero , ae in vacuo Boyleano eandemque non nisgredi Tubum hermetic clausum e parte superiori , eum est in aere , ingredi autem in vacuo : Ipsi admittunt experimen

in is ad ea explicanda coniugiunt ad pressionem aetheris, cujus partes s seu ponantur solidae , seu minimi vortices Maluis inchites libenter ingredi dicuntur portis recipientis: Pra

ter quod tanta aethere in materiae conia intra recipientem

omne post uotlibet exantiationes, ut sustinendis aliquot potis cibus aquae in libellam par esse adsumatur . L. Sed contra in i si parto aetheris adin exiles sunt ut vitri , aut Orichalci etiam poros permeent Cur itaque

bi oris tum, quod muli latius est invisibilibus vitri oris, pereiaare liber non poterunt si autem illud etiam isseis r.

meam , cur diveriae crassitis dicendu est ab latem aether ammis Zmeque dicam, columnam globuiorum , quibus eo stat aether , non posse totam exin cavitatem repsere, ma tabuli aetherei impreunt satis apta internis congruere parieti. u ; μή in iussim Ohaerenter dieitur Si e m isti globin dum iidem poros recipientis , maniam necessi est

7쪽

intermis vitri parietibus : Et eum eodem rem tacto colat reant tabuli , qui extra sunt , quam qui in imo avita

tem , necessari olamenta globulorum, qui intus sunt , aequ- liter prement superficienni liquoris ac quae sunt extra. 17 Accedit experimentum Bulffngeri , qui inquisiturus ues omniis liber pateret aditus in Tubis Capillares , arome tram recurvum consecti , loco. vasculi substituendo fistulam scapillarem olim Barometrum Mercurio impletum erexit, observavitque , Mercurium , qui in Barometro nimius erat, guttatim e capillari effluxisse done Tubsisteret ad altitudinem pollicum viginti septem cum dimidio, seu aut minorem con

sueta eamque altitudin m muneri vel in inui , prout mutabatur at in Olphoera , non secus ac nutatis recidit Barometris . Si

itur concludebat Vir clamas' aer in Baro metro Capillari potet sulpendere Mercurium ad altitudinem viginti septem polli-' 'eum cum dimidio , a sortiori poterit in tubo Capillari aquam subjectam premere , julque adscenium cohihere . Pressio igitur aeris nullatenus ob ubi capillaris angustias debilitatur IS Hujul modi difficultates, aliaeque smiles tanti momenti visae sunt ossio , oretio , Ludovico Carrh , aliisqvie praeterea multis, ut non tam rellioni externi Fluidi, quam ei, quae

ab ipso liquore producitur , Liquorum adscensum adtribuerint Liquore , inquiunt , plus minus omnes viscosi sunt, tenaces , di natura sua corporibus , ac potissimum vitro adhaerentes. Id videri est in ore Plantis adpenso, in Mimore Vitro adhaerente , ab eoque sustentat . Itaque aquae guttula caritatem ingressi , ita ob am tenacitatem Vitro inhaerebit , ut nequa' quam tota vi suae gravitatis premat guttulas injectar , qua idcire cum successiv ab externo aere ii rε remente i sim dantur , superiores elevant , donec fiat aequilibrium . i. ten ab iis quaera eur aqua non elevetur in superficie ubi se t=rna, ut elevatur in interiori, reponimi, hoc ideo esse, i staintra Tubulos sese invise mentam partes aqua e , extra non

39. Verim hoc ravocinium suis non caret incomnodis .

Quod aquae portio semel ingressa capinarem Tubum . ol suram

ipsius tenacita tem vitro adhaereat di maneat idcircosuspensa, hoc utique conceditur Id solum negatur, posse liquorem, utpo-x adhaerentem vitro, supra hibest in adscendere vel enim minem v m gravitatem adhaerens Ultro amittit, vel non omnem ς Si

8쪽

ret , eum eadem , quae de portione quo is , de toro etiam ratio valeat . Si non omnem , iam vero non modo ipsus gra vitas relativa , seu quae non sustinetur , sed etiam ejus adhae. si ad vites artes vincenda esset, ut sursum extrudatur: tr que autem simul silmpta aequolis est vi gravitatis ablolutae , ut pates . Quemadmodum ergo, nulla supposita adhaesione aquae , ita in hac posita nullus oriri ro est liquoris intrii Tubum aviscensus et o Placuit hue usquet aliorum placita in medium proferre,

eoru inque momenta ad trutinam revocare , ut meae hac de imSententiae , quae principalis instituti est , viam sternerem Equidem in his , ut in similibus quoque explicandis Phoenoismenis, inde ita in arbitror dissicultatem Physicis , quod elevationem liquorum in Tubis Capillaribus , quae pro diversis quae circumstant , conditioni tus varia est , uni caussae adtriis huere nitantur . Fateor , non plures naturalium este clitum adis mitti debere caussas , quam quae effectibus enues eandis opporturinae sint: adeo ut non singulae singuli effectibus praebeantur caussae , ted ad pauciores , quam fieri potest , effectus omnes revocentur . Profecto a recta investigandi Methodo deficeret

quisquis peculiares hujusmodi caussas, quamvis minus praecipuas, ubi eas ad effectus. concurrere, vel eis Eius ip' variare spem- mus , negligendas ore putaret . Quapropter ut cientem, ς universalem caussarii hujusmodi adscensus , tum alias pro diver-s circumstantiis concaussas, variationem in flactus inducentes ,

clarius exponam

et r. prenoto . Tubqs Capillares , quorum Diameter exceridere non debet lineas Parisnas αἱ ad effectus praetandos esse debere recenter formatos. Id monent quotquot experimenta hac de re instituerunt, mos, facto pluries periculo idipsum obri servav;mus omino si quis Tubus , vel quia alias dhibitus vel quia jamdiu starmatus, inutilis erae ad experimenta, sutim aptus reddebatur, aut apice flammae in eorum avitatem vibra. tW aut simpliciter ore vςhementer sus itini ab alterutra eiusdes'

extremitate. -

aa. Praenoto et Fluidum igneum s quod supponere liseat undique diffusum cum intra Corpora late , non agere , , nisi vel calore , vel rictione excitetur . Id patet in Corporibus electricis , ac praecipu in Vitro , in cujus cellulis , o pom

ma onia Dei Fluidi copia delixeicit. Atque bine i. a. 'enoto a. unicillas istos A. iv diu in a via recen

9쪽

tibus satis excitati manent , Vel eum inmum in ubi a liquioribus ope aut intri inissae flammae , aut flatus vehementis excitantur, alii em internae ipsorum avitatis rarefacere , eosquς oroinde aptos reddere ad effectus. De aliqua interni aeris rare- iactione ob igniculorum actionem nemini dubium esse potest, xui proprietates ianis sint perspectae . His praenotatis st

Caussa levationis Liquorum in Tubis Capillaribus rem. tenda est ab aequilibrio , quod aer extrinsecus cum interno aere rarefacto ob igniculos nemph ibi suffcienter excitatos servare debet. . a . Praerequiritur itaque tanquat, necessaria conditio adissctus tubulorum exlistentia,' excitatio igniculorum intra internae avitatis angustias , ut scilice intelligatur caussa rarefactionis interni aeris ' qua posita rarefactione pronum est inferre juxta notas aequilibri testes . Liquorem in Tubulo elevandum esse,

donec cum aere exirini cus pie mente aequilibrium obtineat.

23. Sententia isthaec ex aliarum refutatione suaderi facilε posset , nimirum ex eo , quc Adtractio Newtoniana , praeis ter quam quod effictum, non caussam exsticat, ipsi effectui non sit proportion lis Et Carletiana pressio , sive ab externo Flui. do , sive a liquore plo procedens , Phoenomenis non facit satis , ut sit pra probatum est . Ne tamen aliquid desit , essicaci ratiocinii ii compi ob .ri posse videtur. 26. Etenim Physicci Mathematici omnes pro comperto habent, effectus naturales, si mechanicis legibus expediri possint, potius caussae extrinsecae aliunde notae tribuendos , quam insi-

ae inlibo vi , non iii ab ipsis effectibus repetitae . Atquiritis ali. rares,ction interni aeris . ex igniculorum excit xione proveniente , liquorum adscensus in iubis Capillari , optim mechanicis aquilibri legibus expediri potest . Igitui non insta partium Vitri adtrahenti vi , sed aequilibris aeris

mcterni sibo prementis cum ii temo rarefacto aere referri Ghet accepta . Consequenti sequitur : superest probanda minor. 27. Certum est , ibi 'liquores adscendere , ubi minus pre. muntur ' sed minorem pariuntur pressionem ab iniere tubi jam ucta, vivi a respondente extrinsecus aerea columna . Por.

' 'iam in adsteas Mercurii in barometro quae cin

10쪽

am lia . constar de iam ma rarefactione aeris intra Tubum , vel antliam, idcirco hac posita , Mercurii ad 28 pollices, S aquae ad 3 et pedes adscensum non nisi externi aeris pressioni indubiis tanter tribuimus . Cum itaque ex praenotatis constet etiam de aliqua rarefactione aeris intra Tubos Capillare , hae pari. formiter posita , qualiscumque adscensio Liquoris in ipsis Tubis

. . aere extrinlecus premente repetenda est

et 8. minc si a notioribus ad ignota faciendus est progressus, ut benes ratiocinandi regulae nos docent . Propolitio exposita nedum ut hypothesis , verum etiam ut thesis adnaitti posse videtur . Cum de uno agendi modo in natura certi lumus , cur

eodem in aliis quoque non utamur, si nihil id prohibeat λ i. iiii autem prohibet , quominus eodem ferme pacto fieri dicatur servata proportione rarefactionis , adscensus ivoris in iubis capillaribus, quo seri constat adscensus mercurii in barometriα Quem dinodum enim secto a cu in in romere nihil est , quod Mercurii adscensum impediat ad eam altitudinem , ad quam in aequilibrio ponatur cum aere extrinsecus gravitante cita e sub modo in re praesenti est discurrendirin. v. 'ices, dup rem esse rationem inter barometrum , ensebum apillarem , quod in illo nullus , in hoc liber omnino

patear aditus aeri extrinseco per superius es, orificium , ut Bulsilam us ostendit experimento, a nobis ontra Carisian a ad

ducto.

o. Verum id pernego etiam admissis Bulffgeri experimento. Illud ipsum agens, quod rarefactionem inducit, prohibet, quo

minus liberum habeat aditum aE extrinsecus Laudatus Auctor optime concludebat ad verius Cirtesianos, uolentes , ipsas ubi angustias aeris ingressum , ejutoue proinde pressionem aliquat aeus impedire Et vix contra Nos eoncluderet , si Tubulum, quem baro metro adglutinauit , suisset et enter sermatus . Dico ataque , quod Tubulus ille vel ineptus jam erat ad effectus , de quibus loquimur vel si fuerit recens , ob aerem qui clam icternae cavitatis rarefactum , non potuisset sane sustineri incipio Mercurius ad altitudinem 28. Pollicum , scis paulo minorem , ad quam ipse Clarus Vir testatur adleemlisse . Porro eum gravites Mercurii st ad bravitatem aquae, ut 4 ad . , altitudo Mercurii 1 b

Tomerro Missingeri ponatur suisse ponicum et cum Gnidio,

dimidium Pollicis Mereurii respondet septem poli tui aquae, se uo ad tantam quoque altitudinem 's' qua tristendere,n seminue proportio, me ipsam mitionem abitudi sis