Josephi Lanzoni ... Dissertatio medica de febre quartana

11쪽

MercurisI; sed ob tarditatem , dc contumaciam malignam, ut tradit Dalec. pius au Plinium lib. 7. monente G. p. a Edesca . elis. Hinc versipellis, pertinacis, S refractariae nomine eam merito insignivit Clariff.Doleus hodiernae medicinae Splendor, ac Patronus, ct Collega meus semper colendus ; unde postea proverbium in Carmine.'drops', suartara, Mediscrimf andala ara. Quapropter Elicardus Medicus, Se Deum testari ait,& Numisna Cςli, quod non potuerit cognitionem lassicientem habere ,

nec morborum epidemiorum , nec conceptionis Faeminarum ,

nec quartanae.

Definitur, ac describitur ista Febris, quod sit cruoris esse Vescentia prsternaturalis de quarto in quartum diem aegrum affligens cum horrore eximio, siti, & calore magno a vitiosi sanguinis diatesi orta Sc.

Alia autem est Febris quartana simplex,alia composita. Sit plex est ea, ius nonni si unus de Die ingritit Paroxismus.Comisposita , in qua binae die quarta exurgunt accessiones: Composita etiam quartana dicitur, quae in intermediis accidit diebus: is laque vel duplex, vel triplex est: duplex,quae unu habet bonum d em, duos vero malos; triplex,qus singulis exasperatur diebus; cum hoc tamen, quod in Utraque quarta semper sit major, deoque Quartana merito dicatur: - Cor, utpote Vitς, di Caloris sontem, multi affectain partem in Febri qnartana dixere, ac causae subjectum inesenterium , multi lienem, ventriculum alii, Iyn fatica vasa nonnulli, & pam creatis glandulas non pauci . Diagnoitica Signa hujusce febris alia communia sunt; ulla propria. Comunia , quae omnibus competunt Febribus , ut V. G. sitis , capitis dolor, oscitatio , frigus, &c. Propria autem diointiu ea, quae soli Quartanae competunt, quorum primum est Circuitus quartanai ius, qui vere pro signo pathog monico haberi debet: hinc Quartanς paroxismus incipit cum oscitatione, pandiculatione, dc totius corporis grauitate, quam sequitur frigus cum stridore dentium, ac talis, qualis iis, qui

hyeme rigent prς frigore ; pulsus rarior , di tardior, quam

12쪽

In reliquis Febribus; hine calor paulatim succenditur, ut loquar verbis Cla; Us. Laurent. Bellini Patroni, ae Amici mei Cole ullissimi, Praestantiss: Medicinae Professoris Pisani in trall. de Febrio.

non adurens, oc aestuosus, iit iis tertianis ; sed submimiis. De- ,, clinatio, est cum persccta , & longa apyrexia, pulsus toto Febris progressu rariis, tardus, paruus , ct in principio val- ,, de rariis supra omnes febres , & haec raritas in augmento di, quoq; & statii seruatur comparatione facta ad frequenti amis in augmento, & statu aliarum febrium : Primis diebus nul- ,, lus sudor; succedentibus copiosissimus: Sitis media inter tim quotidians , ct tertianae: minor quam in tertiana ; maior quam in quotidiana . Haec Bellistis . Urinae variant quoad consistentiam &icolorem ; modo enim , ct in principio maxime albae sunt , tenues , & ac uosiae; modo ad rubiginem vergentes,& modo nigrς, it cgo observavi elapso autumno in milite quartanario . Dejectiones paucissimς sunt; Squς deiiciuntiir,nigrae sunt, & aridae: Frequens eXpuitio, quem admodum etiam suis temporibus ad notarunt Galenus, G A: roes: In declinatione apparent sudores pauciores,quam in te tianis , quod etiam antiquitus observallit Rases. Colorem coriaporis lividum, & sere plumbeum, quartanarii proprium esse docet Mercuriae. tr i. de Febr. lib. s. Periodi Febris quartanae longiora habent intervalla. Diagnosi visa, ad causam gradum faciamus oportet , causa

enim morbi cognita tuto, Cito , di jucunde morbus ipse si

peratur.

Qui Duce Galano in Medicinς castris ad Praxim medicam e

oroandam militant pro i mediata himus Febris causa humorum in corde accensionem agnoscunt, quam accensionem a vapori-ribiis putridis ex humore melancolico exhalantibus haberi u Iunt . Hinc quioanq; Galenicum gerit nomen, quartanam ab humore oriri melancolico, tanquam insallibile axioma deprς- dicant. Termentum acidum, fixum, tartareum causam quartanae dicit D. Mic A. Chimicorum multi, impuritates nitro-sulphureas accusant a

13쪽

i.ὶrt. tim commmam naturae humans hos em res quartant, causa dignoscunt . intemperiem acidam M. S. causam dicit. Hel montiani Quartanae Febris originem ex acido clitio in splenem delato decuciliat;& hinc est,quod ait HelinoMιus, qua tanae antam dare clatium acore peregrino inscctum . Liae . . Messon rus Qii artanam, iit ct Febres quascunque intermittetes gigni, ait,ex impedimento spiritus vitalis ab inter-- na cacoclii mia cxtra venas per radios astrales comota.

Anglicii illud Medicorum lumen Viali s proximam huius Febris causam esse diserasiam sanguinis acidam , di austeram , initar vini accescentis, ait: clim adsit enim dicit ipse spirituum, , renuria in luartanis, atque sanguinis pars terrestris, seu ta tarea quae constat in primis sale, di terra nimis eXaltatur,

i ec in suorem ex Ela , acorem cruoris masis inducit, non se Cus, accum cere, ista ci tonitru coitiota , & faece turbida iii i secta acescit &C. rleton, acidii cruoris discri suam amitat pro quartanς causa ; iluς chilum in liquorem extra noum corrumpens cum se-brile Formentum constituit Haec autem Opinio una, ct eadem est cum Utallisio est Verum liceat hic mihi veluti per trans etiam cum Eri oliri s. Luca Torrio Medico Neapolit. Gliberrimo, Po

gare : non enim satisfacit Carlaion , qui succum alibilem e cibis sugenum , ct sanguini jam vitiato comi X tum , adeoque depravatum hujus Febris causam refert; hac cnim ratione cibo proms is abstinendum esset, ut Febris repetento accessiones desinerent; cum is men extrema scruata inedia,adhuc ingrtiant , Saliquando desierint, cu m graviter in victus genere aegrotanto ora veniat e c. Petr. D. Faber cum asseclis crementum tartareum produ tum In renibus, liene, & hirocondriis materialiter, & occasion: .l ter' rartinam producere ait.

Cri lan: Laxetits sic lo luens de quartanae causa scribit, si suci alibilis , di per consequcias , et it m salapicnis liquCr a natu tadulc , si ir tuosa, ba sanalca in acidam, sciaticam,& austeram l

14쪽

acessit enim chilus nouidissicii iter, si debito tempore non discpensetur, sed prςter naturam in ventriculo, ac ii uestinis detineatur) transierit, atque degeneraverit, quartans genuina causa statim in promptu est.

Fr c. Ieboe Siliatis hanc Febrem oriri asserita pituita glutinosiore facta in pancreatis ductibus stagnante.

Ego autem cum Cim ijs., ac nunquam jatis Iasedato Doleo Collega semper amando assero quartanam oriri, quando sermenta prava in majori quantitate viscidiora sunt, unde non tantumebit ructiones contumaces fiunt, sed etiam cruoris mixtio tur . batur: limc fermentatio prςternaturalis oritur , quς febris est quod vero tam tarde insurgat paroxismus, hoc adscribendum est, an citat. sermento viscidiori tubulis, tum lienis , tum pancreatis, aliorumque vis erum firmius adhςrenti, itemesaylo tenaciori hinc tardius sanguinem alluenti: huic autem liti mori valde viscido aliquid acre admixtum est, ut patet eX

productis oscitationibus, frigore, rigore, capitis dolore, inquietudine dic.

Causς autem antecedentes possitnt esse, quaerunq: atrum, ac melancolicum humorem generant, aetas supra. s. annum, aut irinnus, corpus frigidum, & siccum, lien tumidus, o,' i inbecillis, cratarii in ciborum usus sunt verba Illustriis. L. Bellini Domini mei in aetereum colendi P ut carnes

bubulς , cervinae, aprii gnς sale conditae, pisces ex liminosis aquis, olera legumina , panis non sermentatus, vinum crassum,ac 1 ulentum , curae, studia, tristitia , suppresse purgat;ones, iactet, totius': corporis color sustus, ct nigricans M. Si vero quartana tempore autumnali adveniat longissima est, ct utplurimum tota hyeme perseverat, nec nisi accedente

vere linitur ' imo nonnullae ad annum unum, vel plures eratenduntur. Hinc est,quod Hagendornius quartanam triennem observavit' nova per Annos. 7. durantem quartanam vidit in atherina de Caualos sorores Philippi Regis semii Ia rneliasis ad annos. 9. e. andein extendi vidisse ait: Foresus idem confirmat; I .erus, D. de Role Gesaris Maximiliani Gonomum narrat. 13. annis hac febre laborasse, aqua tamen liber ultra

annum

15쪽

ania iam non vixit. Rodi,nus. m. 12. ait, Vidum Gramaticiim Trasymenum annis a .quartana infestarii in suisse. De his hi toriis autem citriosissimul, ac raris vid. G pari a Reses eam ebs. qtiis. 7 I. 2Estivς autem quartanae breviores sunt; Qua tana legitima Iongior est spuria, monente Ex pertinaciori hac Febre saepe oritur OcheXia , hydrops, scorbutus M. Senes, qui sexagesimum aetatis annum sup rant , sebre quartana alucti utplurimum moriuntnr; Qtraristana intermittens in continuam mutata , utplurimum Iehialis est ; Quartana Epilepsiae superveniens eam soluit juxta Hippocrat. apbor. 7I: Se i. s. Narium hemora figia quartanς ru- perveniens mala est , econtra vero insenteria saluta

ris.

Insantes sicilius ab ea liberantur, quam mediς, &decre- , pilae ςtatis viri. Si haec Febris invadit illos, qui fanis viscerubus, ct integris viribus pollent, sintra res est . In colicam, pius per methastasim hanc febrim transmutatam observavit Issiis. Doleus ; Egoque bis in artritidem quartanam mut tam fuisse adnotavi. Prognosi visa reliquum est, ut ad curationem Quartane gradum faciamus ; morborum enim fugatio praecipuus M dicorum sinis esse debet ; di quia triplex Practicae Fons ad morbos curandos insurgit , Dieta nimiriam , Pharmacia , ac Chirurgia ideo seorsim summa haec Medicinς instrumenta pro cura quartanae nunc breviter examinabu

Quod autem primo attinet ad Pharmaciam notandum est, quod cum per Galenicos quartanae causa sit humor frigidus, ct siccus, crassus, di terrestris: ideo isti calefacientia , humectaratia , di attenuantia adnitant remedia, tum lum: materiam peccantem opportuno tempore evacuant . 'rimas igitvi vias Clysteribus expurgandas esse monent Galenici , vel quoq; lenientibus medicamentis aluum laxandam , inde venam aperiendam esse volunt , & si haepar sit assectum in brachio dextro, si vero Ilen in sinistro phlae tomiam institulint; si sanguis sit niger copiose evacuandus

16쪽

est, di t ipsi , innixi precepto Galeri ad Glaticen. Sanguine inita materiam peccantem praeparant , corrigunta; humorem vitiosum. Hic notat, utus Galeni coriim inimgnis , venς sectionem in plenilunio celebratam plurimum conferre, & Botialius asserit, phlebotomiam frequenter iteratam quartanam sugare , di hoc contra opinionem sere omnium Galeni coriim suorum Collegarum. At ne a Phat macia pedem dimoveamus , de Vene sectione , utpote remedio Chirurgico , nunc silentium facereioportet . At tenuantia , ct incidentia remedia Galenici volunt esseboraginem, buglossam , eradiviam, fumariam , cichorium , agrimoniam, carduum Sanct. radicem alteς, polypodii, Coi lices tamarisci, fores Genistae, et ex his varias concinnant compositiones, ac AEgris exhibent, prout Morbi peccantis natura postulat. Purgantia desumunt a Polipodio, Epytimo, Senna, helleboro nigro, dic. hinc Elle t. diacatolic. Consect. Hamech. pilui. tartar; dcc. exhibent;

Tandem sudorisera propinant Galenici , di appropriata ,

ut sunt Absyntii sucus, verbena, Imperatoria, plantago Sc. Paracelsus, ac Hesm-ius sita adhibent arcima pro curanda hae sebri, & pr ipue Mercurium dia reticum interne , di exteme emplastriim, cujus descriptionem optime tradic eminus. Uvili sani emetica , ac salivantia stiadent necnon puLCint Cinae. Silviani remedia omnia pituitam glutinosam incidentia

ae minuentia laudant.

Cartesus, atq: Dolaus, ad aluum reddendam Iiberam vel Clysterem, vel blandiora catharti a adhibent, vina medicata exhibent, pulverem Cine Cim comendant, sudorisera Iau. dant, acidulas martiales Suvalbacenses extollunt Sc. Quod ad Chirurgicas attinet operationes, Galenici, inter

quos pr ipire se ius, emendant excitationem fluxus lia moroidalis; nam clim venae haemoroidales, aiunt ipsi, sint ra- mi venarum mesaraicarum ,' in quibus morbi carisa continetur, ideo earum apertio juvabit. In his verθ, in quibus hi

17쪽

m Iroides nunquam suere consuevere maleoli Venam utiliter aperiunt Galenici; vel salvatellam scindunt; cucurbitulas sta-r.ficatas imponunt, alias'; hujusm CScrudeles Operationes c mendant. Verum Paraccisus, Hilmonrisu, Silvius, Milistas, resius, aliique Recentes Sanguinis missionem nullo

modo admittunt.

Hinc ego subnecto mea pharmaceutica presidia pro curati ne quartanae a Clarisi. Authoribus desii pia : omnino enim damno missiones sanguinis, quia per has,cum sanguis spiritibus depauperetur, hinc est quod vigor aegri labascit. Pro domando ergo acido prςternaturali fermento, expiationem primarii mviarum per lenientia laudo; postea decoctiones aperientes hinc vinum cina cinae medicatum continue adhibitum optimum esi se experientia ductus assero ; sit et pulver.'cinae cinaeiij. cit. jus remedii tanta est efficacia , ut multos solo hoc praesidio in vino Malvatico sumpto ante accessionem a quartana etiam iu-cipiente liberaverim; de cujus pulveris operandi modo suse, & c- gregie tractat Giliseus in tradit. de Febrib. cap. 7. Mixtura sequens ad Sittat mentem parata optima est, quam expertus seli citer sui in Moniali quartanaria: Ie. Aqu. Fornicul. Fumariae,ana onc. j., tincture cinnamomi g. ij. ol. cariophi longui. ij. Spiarit. s I amoniaci gutt. XII. Syrii p. card. bened. q. vj. m. Curatam

quartana, medio Vini veterrimi haustus, suisse , ait Mnesai. in Argeid. Plures sanasse Quartanas asserit R i verius ope sui febrisugi ad grana XX. exhibiti : cxijus remedii descriptio habetur apud

ipsum Riserium , apud. . Bernardinum Cristinum , apud n=aco Scroderm nan. , Eolfincium , C ras , aliosque. Nimias purgationes in citranda quartana Vitupero , quas etiam nocivas dine notavit Petr. Boeelus in Obser t. scribit enim hic Auctor D. Masnavium tolosanum Senatorem,non semel ipsi patris sui mortem en narrasse , qui Medicorum nimiis purgationibus , dum quartana laboraret, periit ; quare a violentia, purgantium medicinarum abstinere fas est , ac ad specifica re curere, velut ad sacram Anchoram. Multi Practici multa , ac Varia comendant a uera, qui

18쪽

Hm aliqua hic ad Hota , , antequam d etam pro sonandis pia

ranariis uastituam . Platems araneam in nuce a vesana collo

appensam laudat; TFahantis scarabeum vivum fulvo linteo si miter alligatum collo suspendit; Dextrum oculum lupi alli- alias quoque discutere scribit Thom. Di tho ti cum Sexto Pbilosopho Platonico. Uardum salitum intra digitos pedum ligatum optimum fuisse demonstratur in Misces . nostr. curios . sec. I. ann. q. ὰ ir des in Qitai tanis pro amuleto adhibent muIti de- similibus vero curiosis remediis vid. Iacob. V l .m suo scrutis. merorum cap. 2JcELI. pay. H. '' etiana pro curatione sebris quartans possitiat varia Opica linimenta , ac emplastra apponi; & hinc est, quod pecumri salute suum Emplastrum in quartana potens oneri mim descriptio per multos se Iiacias est. riri e se is c. - it Vrac. Calam. ana. 3. ii. Iadani liquidi

A. pultibus manuum applicandum . Aliud emplastrum pro quartanae cura componit P. I bri : Emplastrum de cilia hyoscianao extollunt; nomilli bal, oleum scorpionum non pauci; &aliqui tandem oleum se ns optimum esse volu , qto inui

incipiendo, di ad os usq; sacrum

procedemto . u. ol. Vulpin. Spicae, Euphorb; laurin terebinti irae , nuclS moscatae ana. g. ij. m. Specifica remedia medicorum multi proponunt, ut in t Ra-

, decoctum Genisse, radix Imperatoriae Ungulaepheae , Castoreum , Cor Salamandrae , Ova Aranei mir Delphini, CGr leporis , quod quidem specificum ego bis expertus sui sine ullo fructu , nil cnim contra quartanam egi e

tia rebrem hanc adnotavi in mea Zoologia. Nunc dieteticiim medicinae sontem videamus. Utatur igitur

AEger cibis boni suci, & facilis coction is , ut carnes sunt α in animalium ; comendantur borago, buglossum , pina H- nulla , petroselin , faeniculi radix , dirara , de qua multa

refert

19쪽

sule, sicus pingues , a migdalς, dactili&c. Pro potu si vinum album optime dessecatum , di etiam medicatum. Acida fugiat Eger, ne morbi causa augeatur; Die paroXismi aeger cibandus est quinque saltem horis ante illius invasionem: Aer sit

temperate calidus, & purus, imo comendatur a multis mutatio regionis; Vitetur crassus aer, nubilosus, ct marinus, nam

hinc est quod Maritimis Qitartanae sunt familiares; suadendus .est motus, ct aeger sepe se movere debet; Somnus, ac VNgilia mediocres sint; Si aluus sponte non fluat, arte eXcitetur; SieXcretiones assii et co cessent, procii randae sunt; Hila ritas denique concilietur, & maestitia arceatur. Antequam autem hanc de Quartana tenuem meam disse lationem claudam , liceat mihi eruditionis gratia nonnullas . historias asterre rariores de quartana Febri: Clariff. Hagen dorylas enim narrat, se observasse quartanam singularem in tribus sororibus , quς uno , di eodem tempore ςgrotabant, is

tarumque natu Major quartana simplici, Media duplici, Minorque triplici laborabat. Fabium maX. cons. apud flumen Isaram praelio commi se advorsus Alobrogum , Arvenominaque gentes a sobri quam

tana in ipsa acie liberatum fuisse, Author est Plinius; Idemque refert Pareus de Capitaneo pugnante cum Hispanis. Dest artana certae Familiae peculiari mentionem facie Io: Rh dius ; Θ B. Siloticus , se observasse ait Cςnobitam cuculatum qirartana correptum, quς scabie solvebatur, quod idem ego adnotavi in quodam milite. Quartanas tertio, vel qua to paroxismo terminatas vidisse , dicunt Iod Sperantur , ac

Rbodius. Albas Maculas in hac Febri semel observasse scribit

Carol. Piso de Seros. colluu. , nigrasque maculas in QPerque-ra adnotavit Silvaticus , monente Rbodio , qui scribit, etiam observationem curiosam , de quartana pertinaci imaginationi cedente. Hanc Febrem bis ego ebrietate fugatam vidi ;Terrore subitaneo, ac improviso quartanarios liberari posseajunt multi, & ego vidi mulierem ab aquae frigidς persus ne inopinate ortassam, quartana febri faeliciter fuisse spoliatam. Et hcc

20쪽

Et haec sunt, Benevole Lector, quς de Qirartana brevis dissertationis lex dicere permisit. Haec qualiacumque sint,astectu bono tibi donata grato animo excipe ; si quid boni in istis reperias, fruere: ubi erravi excusa ; & si quid inter excudendum errati irrepserit,benigne corrige. Laudem a te pro brevi hac Dissertatiuncula non postulo, mihi enim propositum est non plausum legentium, sed fructum proficientium quaerere: qui enim hunc plausum sequitur , ait Sal fenus de libris. , planctu prosequendus est, di incipit laude indignus esse, qui legentium laudem ambit. Vale diu stlix.

Stephanus Cupilli Cong. Somaschae Τheologus pro Reverendisi. Ρ. Inquisitore Ferrariae Librorum

Censer vidi, & judico posse imprimi. Fr. Io: Dominicus Accursius Vicarius S. Ossicii Fer . Rominicus Maria Gallus Canonicus Vicarius Capit

Imprimatur.

rariae.