[Civitates orbis terrarum. Tomus quartus]. Vrbium praecipuarum totius mundi

121쪽

IN A,Vetus Saxoniae opp. propitio, ad negotiationem iiitu, Commendatur ob famos stimoriam nummum concursum. Visurgus Cnim flinatus hanc urbem irrigat, Ptolemaeo, Celti,& Paterculo, nutares: Straboni;Biliargis: Sidonio, Vestatis;&;ex Hadriani Iunii Obseruatione, Ou1- Ο: targis: nunc, Vesera, Vulgo,Die Beler ex Hesticis seu Abnobiis montibus ortus, nobiles TXaniae urbes amuit, per Saxoniam, & Westphaliam vehitur, donec Bremenstein diocdesim pr aereri aptus, mari Cimbrico misceatur, Fluminibus corriuatur Leaena , Altero, item Fialda 32 erΓa quae Mindae recipiens, eorum aquas, appellationesique absorbet. Hinc, quia nauigalibusi Iliacia Copiose m struitur aquis, quartam Vsu, VarIae ex intima Germania adportantiar merce S, cist , graca negotiatoribus iclat. Mindens, S Vrbs, dicta, pet Wide indum 9umren amoenissima,&m Unitissima est, ex nauigio Resiera: , eiusque aliuUicine, ain Oeal talem, pi i Ces, & alia commoda sientiens, quit bonam cereuisiam, vacinis multis gratam, variisque ii QT- atl .rIN- αν. OH cucam, cre fribus Collegiis, inter qua: est Cathedralis Ecclesia Laudauit carmine hanc urbem Ber-ITDarciuS Luaerus. bed deprimis eius initiis ita Munsterus. Cum Wedehindus, primarius Saxoniae Di ix ad fidem Christi peruenitier, permnit Carolo Imperatori Arcem suam, ad fluuium Weseram, Ut in ea firmaret Episco oo locu capax et lia, Vt Epis p O cerer, Mea, atque tua erit Communi Iure, Arx ista, Vt inde, Saxonum lingua, ἰvn aleretur. sed, temporum successu,ex y, factum est e, vocaturque Ciuitas ipsa hodie, Μynden. Fundata est autem CcIeria in Cra muri siepta , quar hodie quoque consipici porcst Na veteris vestigia muri .etiamnum extant. WrndeLmdUSIgHur ace rimus initio Claristianae fidei,&Caroli Magni hostis, cum prima religionis Verae hic Minoae coepisset initiaesta S quoque Urbis,& Ecclesiae promotor fuit. Cuius quidem Euangelicam illustrationem, quia in sua SaxoniaCrantZius D n Hlepide recensieta 1 bet eam,& hic paucis commemorare. Ciarn annus, inquit, Christianae salutis, post septin entos Dctogesimusquintus ageretur,& iam tempus venisset ab alto miserendi Wedehindi, Visitatus a Domino ad lumen respexi r. Sciuncto secum Albione, viro primario,quia trans Albim dominaretur, in ea quae nunc est HolLatia, interiaenies Ccx amicis quociam,ad Regem Carolum, qui ad Visurgum castra habebat, perducitur, Christi Baptismum iam sponte depoicen S.Iradunt nonnulli, Regem tum m BardeVUico consedi e, cum ad eum Redehindus perueniret; alii etiarii adiiciunt, in Minda il1i fuisse salutis initium e Tradian t enim ducem, scrutandi auidum, lembo, per pronum flumen deuectam, lacero habitu, inter stipem poscentes consedisse. Cumque acratissimo die Paschae, ex more Christiano, Oes sacram communionem ni birent, v1disse Nedehindum ad os regas, ludibundi speciem pueri :eoque conterritum miraculo Christiana Lacra postulasse. Rex, susceptos in gratiam durit baptigari ipsie suis manibuS Wedehindia, honoris pratia, Lustollens. Hactenus quidem Hamburgensium Decanus, CrantZius ; Qui id elogii, huic patriae tribuit , quod in eavi edehinidas sit primum Christo initiatus. Quanquam eam gloriam, alii Mindensibus ereptam velint, ut Roleuingius, qui scribit,quod Uedehindus falsiorum Deorum deserens cultum , de in gratiam a Carolo Rege admissus, arcem suam receperit,in vicinia oppidi OGnaburgensis, iuxta Rullam Monasterium , cuius arcis etiamnum vestigia restants Bede est tirg apud stagnum miraculosium fundo & altitudine carens. Hac ergo siua Arce recepta , curauit Wedehinclus D ficari Ecclesiam, nomine Bethleem, in qua velut Christus natus in Bethleem, ille per Baptismum veTCrem exuerci hominem, & renas I voluit. Fam Ecclesiam, etiamnum contracte, Bethelm, nuncupanx qua de re in usu etiam est apud rusticos eius loci cantro. CrantZius tamen etiam in Saxonia lib. 2.Cap. Ι3. in Bardev Vaco Rede indum, & Albione, i enarie ad CaIOium,& ibi eos Christo inclinasse ceruices, scribit. Annales autem Cuiusdam Benedicti ni coenobiarchae lib. L cap. 4 diuersum habet. Sun qui istas historicoria uentetras, hunc in modum, confirmare studeat ; Ut belli hi Duces ad Carolum in Bardevvick venerint, ibique sint facti catechumeni, sed postmodum, et in Bethelm,vel ΛDndae, sint salutari aquae lauacro, in verbo vitae regenerati. Vt ut sit, Ni dehindus, postquam Christo accessit , pura ipsi religio cordi fuit,cuius oratione, Minda, UrbiS formam induere coepi KCommonstraro ad Arcis Gua: viciniam loco, ubi primum Ecclesia excitata,& primo Vrbis Epis copo habitatio assignata est. Is Herimbertus fuit, rara sanchitate, & dochmna pollens, de quo plura in sua Merropoli CrantZius, ubi reliquos ex ordine successis res, &Hammelmaianus,lib. de illustribus Kest-

Circa annum tertium, post mille quadringentos, ciuitas Mindensis pontem illuna, magnis molibus lapidum,in podes coniectis firmauit super Visiurgui Sed nulla vis par esse potest, intumescenti glaciali flumini, disiicctus quippe fuit

quibus dam locis, maiore tamen parte consistente. Cranignis in Saxonia lib. Io. cap. 24. Cmes Mindenses, in suae ciuitatis concilium tumultuantes, ipsum urbe eiecer uti xoribus post eos in Curribus, per contumeliam misiis. Egere quod poterant, eiecti: primum manu iniuriam Ulcis entes,& incendiis grassim tes. Ex pri mariis tumul rus au t horibus, quendam deprehensam foris, quidam ex praeconsuli biis sua manu appendit in arborem, vigilandum. Inde, ita re agere connisus, idem ad Robertum Romanorum Regem conia tendit ibique c1tios elaocatos & non comparentes, baiano stabiici clarauit imperiali Quo rure, vicinos allis principes, qui tuebantur, auertit inuectionem rerum prohiberi obtinui z,&fam C Compilli L recipere, qGOs per iniuriam eiecerunt.

Narrat Tacitus Druso in Cheruscos pergenti, Cum castra haberer inter fluuios Anausum,& Visurgim , statim Angri uarios a tergo defec sonena fecisse, ex quo loco, non Obs cure si PUS A ngrivariorum intelligi potest. Ex quibus etia fricolligi rur,inter Angrivarios & Cherusicos, Vis argum cerminum fuisse. Vbi enim hodie Minda,Oppidum consti tutum est. iniim habai sse Cheruscos videcur; unde constat Cherus OS V ura Visiurgim habita sieno Angrivarios. Nain supera ordpatrem Monasteriensis Diocor is, cum eo tractu H Q lphaliae, qui ad Archiepiscopatum Coloniensent pertinet,eos cacupasic siti dicamur; f iper unc hodiere Q aiae Nomtrias A grivari orti, siue malis, Angragiorum. Nunc Archiepiscopus icias stiperesia Ciam Castro, in limitibus Gesiphaliae , inter Oiliabureum, Rentium situ, huius loci angustIa,-colisitione paueis

Coloniensis, An ariae Dux insictabitur. F

124쪽

- P uti Q urunt, incensius autem odorem emittit eundem quem linthantraces, seu carbonarii lapides, a

i , tuo lis lapis,manifestas ostentat in bi 3'ri 1 ras animal Iram 9 generis emgies ramentis ac lineat animalium fere,quae propinquus ii, Verum alii perhibent,etiam

S e Cunci as, lipramaas et Im una, conuentus ro1 primatum Saxoniae habitus fuerit qui instinctu Gregorii VII. P-I Vspirati one contra H en hic acn IV factPontificisMaximi con-

ditione niuersiaie hoc studium 1llustrarit quam quod anno salutis M. CCCC .XCV in Wormatiensi coaen tu a Maxim liano Augusto,

/gitur, multo rerum usita edoctus, quanti referat Principem virum rerum,&scientiarum cognitione imbui, tutoribus, ob neglectam siri mihi tui Onem, emper Offensius fuit. Ac proinde, cum videret, quanto passim in honore ,Vari do 1,ac boni haberentur, rie ciuein Dircaruitio, vidum, Mutis eli et domicilium,cuius occas1one, subditorum filii, liberalibus disciplinis imbureretur,hinc Vniuersitatem , studii eneralis, Anno 1 77. an oppido suo Tubingens pontificia &imperiali auctoritate,sa iuilegiaram,fundauit.Quae accurate, delando reformata& auctatu t,Anno Domini 1122.ut praeiens des piptum latiuς ostendit. a Vri mellicas Tubingensis omnibus & sifigulis, bonarum l1terarum amatoribus, si diem. Cressibile&a vero minime dissentaneum esse de bet, maiores nostrQs ingentia homini deprehendisse virtutum seminaria, ipsa sie prodente natura, quibus si cultus accederet,curaqued iligentior magni quippiam erici posse, haud estimmerito existimatum. Itaque bonis ingeniis,velut egregiis plantis,certa sunt loca dest nata in quibus semotis impedimentis, praesignia sapientiae cui immάj nolescere possent. In hanc rem Alexantiani AEgyptus , Tharsium Cicilia tnaciem artium . Athenas tanquam Augustum Philo sophiae sacrarium selegit Graecia. Sed&cultores, hoc est studiorum icessisse Alcainum reperimus Temporis deinde progressu, Cum it, iis gerendis eruditos deesse non posse censerent Principes d:gnitatum praerogatiua,t i terarum commodauerunt gymnasia, Ponti uces immunitates addidere. IgiturEberhardus Probus V rten ber.

lentia, studiorum uniueuetur ut in S Theologia ordinarii doch res quatuor,in Iure Pontificio de Imperiali se in Medicina,Theorica, Practicaque duo in

hotium e rectus,ns quid liberadibus abesset literis,& quo mathematicis alumni liberius vacarent disciplinis quibusGraecis nil fuitullustri magistra n Ioannem S frier, amo no m v m doetisti m um Vel Archymedi Syracusio non, concedentem machinaram peritia, publiccillarunt honorario. Denique ex orbe illo disciplinarum cyclopedia, ne quicquam desiderari posset, linguis ediscendis, in is nemrione cogpicissima virum Ioannem Reuchi in Phorcensem praefecerunt, qui Hebraeas sanctias'; & Graecas literas , ex authoribas interim proti 1nti imis quorum iusta Tubingae est copia, qua praeditus est humanitate, doceat fideliter. Vni AgrΕs itaque studiorum amatores v-bs iis gentiain agant, quos hactenus grauis forsan, vel pio petendiS, Vel percipiendis ua signibuS, CXpenserum deterruit iactura uberrimosdncendi fontes, adire volentes, hac cofluantho ranitar Senectu is Viadica adriersis rubus lolatia, fortunatis ornamenta ,gratis, libere,acs1:rcede .in hunc diem erog,ris solita Calendis Maiis anni praesentis XXII. percepturi. Magistris enim ac doctoribus,reliquis De

erudi- omnium scibilium professoribus cerarii tribuni e gazophylatΙ0 iari, zacieri t.& pro CDiuiqiae munere pCndent ut neq; propter audie os cuiuscunque facultatis liberos quicquam, nec pro percipiendis inon consuetaim sit erogandunt. Icique ex imperiali mu nifice tia Gortatu sita iique Gothel nes Truc icteriburgensium Vicarii Baronis nobi trili mi. at AC ah OCUm regent tymNUOrimi auspicio di citaque studiosus quilibet, in perpetuur deinceps ida itinam odo faueat clementia facile conseqUi P At Ur, bHi m atque Ubiarum, quoa alius longa dissicilique peregrinatione, natalciplici impendio, vix atque aegre vel nIalignis,uel Pieriolis ci MI cuius iTagilitas. gnam ungulis tripe, ac praemia dentigniis insolit in hactenus percepi,hses, Caesareae Maiestatis in Ducatu

127쪽

ST ET INVM

merania nomen accepit a Pomesano Vidunti , primi Borussiorum reg1s filio, dicit enim Erasmus Stella: Vidunti filij qui in Borussia remansere,ires m mirum ex matre Boruma nati, terram secundum capita diuisi1se Pomesaniam, & qui ex his aetate praecellebat, sorte eam OcCupasse terrae portionem, qUa: HUlmigerite propinquior est, tum a Germanis habitatam, a quibus Borumj magis formida-γant.Sed quoniam Pomesanus strenuus Videretur; manu ac animo feroci, multi- udinisque admodum studiosius, hanc magis tutari eum posse confidit , ex ipsoque hanc portionem deinceps Pometamam dictam fuisse. Hodie vero voce nonnihil variata, Pomerania d1citur: Lemon ij quos Tacitus recentiex. Rugijsn-n V i m i, & Oceani accola Pomeramae cultores fuisse videntur. Sub his vero & Rugiam recensientur,& Nagrij, Polabi, Obotriti, Riu mi Circi pani; cunctiq; Wandali. Vsi sunt ante tiusceptum Christiani sim si lingua Vandali Ca;& a primis cultoribus lingua patria, hoc est, Uandalica, haec Regio Pomergi dicta misi ab indigenis habitata& proprijs dominis gubernata alienis autem nunquam subiecta est. Diuiditur aualem in superiorem & inferiorem Pomeraniar quarum haec in Orientem vergens,Vandaliam Casi ubiamque, illa Stetinensem Barthiensemque seu Wolgasten siem Ducatus, ac Rugiensiem Insulam complectitur. Oppidis egregijs exculta, insigniora tamen quae habe ruacent in littore maris, pauca quaedam mediterranea, quorum praecipuum est Steti hum,seu Sedinum,a Sedinis populis,Ut creditur, denominatum, cis Via drum, Vetus a prisc1s merito dictum: quod conditoris nomen, & tempuS extructionis, a nemine adhuc accurate per uestigatum sit. Quanquam tamen Iob tenus eius ortum in annum Christi centesImum Uigesimum quartum Vltra millesimum referat. Si tus, commerciorum,& Victus opportunitate, morumque elegantia, nulli maritimarum ciuitatum cedensipiscium lectissimorum vari 1generis , &pret ij cxigui inexhaustum, promprumque Vivarium. Pratorum quoquci ac lignorum caedUorum adeo ferax, Vt parem haud facile, superiorem Vero aliam Vix Vsquam reperias urbem .Luxuriat ager suburbanus finitimus proventuum egregiorum fructibUS,quorum magnaVis quotannis in transimarina regna dc ditiones defertur. Quin etiam iure exonerandi merces,& aduectitiarum rerum omnium, Vel retinendarum, vel exportandarum prae caeteris, immunitate rara atque perueteri gaudet.

Habet modo in ea sedem continua serie a maioribus acceptam Illustrissimus Princeps, o Ioannes Fridericus Stetinensium,Pomeranorum, Cassuborum, & Vandalorum Dux, Princeps Rugiae, Comes GittgCouia & Leopyrgensium ac Butouiensium terrarum Dominus. In Pomeraniae, Stetini, Cassubo rum & Vandalorum Ducum Genealogia nuper in Saxonia edita,ita legitur: Gratissa us primus, alias Bertisaus vel Nereissaus, cum fratre Ratiboro, in diuisione cum reliquis fra

tribus facta, citeriorem Pomeraniam,Germaniae finitimam, Vbi Stetinum,& caput gentis&lissime familie sedes 2Bolgas Iraesdun citra,& vltra fluuium pene Vsque ad Colbergam accepit.Ρrimus ex hac ilia lustri familia Ret1gionem Christianam suscepit, & cum ambobus filijs bapti Eatus, a S. Ottone Episcopo Bambergensi,&Comite Antechsino, Apostolo Pomeranorum, Episcopatum Iulina, alias Wollin, &templum S. Iacobi in Stetino , fratris Ratibori auxilio fundauit circa annum Christi M. D. XXIV. Est Stetinum iuris ac foederis Hanseatici ad illud societatis membrum pertinens, quod Lubecam, totius Hanis caput primo respicit. Eius longitudo est graduum triginta septem, minutorum sex.

Latitudo graduum quinquaginta trium,minutorum sex & viginti.

130쪽

R ATI SL A VIA Silesiae Metropolis ad Odra:& Olauae fluuiorum conflue te sita est, a Wratissao Bohemo, teste Crangio in sua Vandalia condita, & ab eo dem sic dicta. Vnde&in illius honorem Vrbs in suis insignibus literam W, gerit,quemadmodum hoc Imperator Carolus V. in suis Privilegijs Vrbi datis 4 confirmat. Ptolemaeus in his oris Budorgin 11tam tuime existimat, ideoque opi-Πantur aliqui ex ruinis illius creui Te Wratastauiam. Parua huius urbis initia fuisse an . Christi nongentes. sexages. quinto, ex eo euidens est, quod in Australi ripa Odrae tantia treS Uel quatuor domus turritae, quarum vestigia adhuc supersunt, in quibus haud dubie Duces Quadorum habitarunt, exstiterint. Anno millesimo quinquagesimo octavo, Casimirus Rex Poloniae sedem Episcopi Silesiorum, quae sub initium Religionis Chri stianae Smograe nunc exiguo pago, deinde Bitiniae in terra Brigensi fuerat, Wratissa uiam transtulit, & Insulam Vrbi vicinam, quam Odra fluuius circumlabitur, Epi1copo&Sa

cerdotum Collegio attribUic. . - - . -

Ρaulo post & ibidem Arx consti tuta & munita fuit contra incursiones hostium, quae adhuc nodierno

die die Purg appellatur. F

Paruit circa haec tempora cum reliqua Silesia Polonis, donec tandem tota haec ProuinCia anno ni illesimo centesimo sexagesimo tertio a Bolesao Chrispo, Wladisai filijs ex transactione auspiciis Fride- vici Imperatoris facta concederetur, quorum primus Boleslaus Procerus Wratisauiet1Hum & Lignicensiam princeps factu S est. . it Bolesao successit Henricus Barbatus Beatae Heduvigis coniux . Huic successit Ulius Henricus II. I'1ugdictus, cuius tempore cum Tartari vastata Polonia in Silesiam irrupissent, anno millesimo du entelimo

runt arcemque tutati sunt. Caesis autem Tartaris ad Lignicium pius Princeps in conflictu periit, cuius cadauer ad Sancti Iacobi aedes facras Wratissa Ulae sepultum est. . :Henrico Pro successit Henricus III. fi ius sub quo anno millesimo ducentesimo sexagesimo, Ili ratis laura nouis aedificijs exstructa est & murus interior qui adhuc hodie extat,& antiquus curitatis murus di Citur, coeptus aedificara,& deinde trimestrem Bolesia1 Calui obsidionem sustinuit; Anno vero millesimo ducentesimo sexagesimo primo, Ciuitas iure Magdeburgensi donata est, & cum illius nouae Urbis Dux admodum studiosus esset, multis eam immunitatibus & priuilegijs ornauit, in quibus praedicat, quoci post solum Deum per fideles & charissimos ciues suos Wratisaut enses pariter & per terrigena S. Vt Verba sonant,Wrati aut enses Ducatum Wratisaut ensem, & dominium fuerit consecutus. Vnae Cum ad V rbem passim ex Germania ciues Gcrmani cocifluerent, aedificiis quoque pluribuS aucta & amplificata

Sub huius Henrici III. filio Henrico IV. qui Probus dictus fuit, anno millesimo ducentesimo sexage

simo sexto tota Vrbis gubernatio Ciuibus commissa fuit Anno vero millesimo ducentestimo septuage simo secudo Urbs incendio usque adeo deformata fuit, ut nihil praeterqua murus InterIOr coeptus,& pam cete sedes ex cocto lapide exstructae reliquae fuerint. Dux autem Vrbis Instaurationem Iuuic, dato priuIle Elo Vc muruS Coeptus absolueretur, S propter Incendiorum pericula aedificia ex lapidibus exstrueremtur: QIadriennio post iterum urbs penitus cons graui te Sacrae autem Crucis Collegium idem Princeps anno millesimo ducentesimo octuagesimo eXstruXit. . ΛDefuncto Henrico probo sine prole mascula, saccessit eidem Henricus V. Dux L mcensis, qui poli se reliquit successorem filium Henricum VI. Is Wratis auiam per priuilegium, anno millesimo trecen tesimo undecimo, constituit Met Opolim omnium suarum Vrbium. Cum autem idem Henricus V Inciconsilio Wratis lauiensium se & Ducatum fidei Ioannis Regis Boliemur permisistet, ipsoque defuncto Wratissa uia anno millesimo trecentesimo trigesimo septimo in fidem eiusdem Regis se contulistet,Rex Vrbem singulari fauore prosecutus est,& multa S ei praeclaraS d mm UUIzazeS con CC DI c. . . Cumq; anno milles. trecentesimo quadragesimo secundo, septimo die Septembris, & biennio post pene rota iterum conflagra stet regia liberalitate ad eam formam Vrbis quae nunc exstat, Ordine lingulata plateis dispositis, constituta & aedificata est, ob quam formam prae caeteris Germaniae Vrb1bus cele- Carolus autem I V.CHat Ioannis Regis filius & Cceimor, Urbi magnam partein qUae In Vlteriori ripa Olae fluuii sita est, adieciti eamque t plo Sanctae Dorotheae dicato Ornauit, tandem Ipse quoque an no millesimo trecentesimo quadragesimo Octauo Wratas auiam Venit, & quia PI aeClaramMC pr aenta a Senatus opinionem habebat, totius territorii Wratissaui enim pri ecituram illi commisit, & primam os viros Consulares se ad Coronationem Romam sequi Volu'r Wen Q lax rili US nimia su in ues liberalitare Mindulgentia ta ultui, qui decimo octauo dio It dii,anno ion Icssimo quadridemesi nod Cimo octauo conrea Genatores excitatus fati catasam dedi P, qua de causa & hodie dies ille Pro nefas o

Sami landus vero Cesar frater Ne cessat qui biennio post Wratissauiam venit, turbas has sexto Mar- ccta oci bl ice sumpto duobus & viginti scdmonas auctor: bas supplicio, compescuit actit, in suo conspecta Diablice sumpto duobus & viginzI ictam Om S ata COU: Utar, 1 FPlI- , ac ne deinceps plebs querelae causam haberet, AristocrariCum statum Relphabaicae ita contemperauit CE