De Gnomologiorum Graecorum historia atque origine commentatio

3쪽

REGIS AUGUSTISSIMI

GVILE L MI II

IMPERAI ORIS GERMANORUM

D. XXVII M. IANVARII A. MDCCCLXXXXV

IN AULA MAGNA HORA XII PUBLICE CONCELEBRANDA

UNIVERSITATIS

RECTOR ET SENATVS

Inest de Gnomologiorum Graecorum historia atque origine commentatio ab Antonio Elter scripta Fart. VII

de Aristobulo Iudaeo III

EX CAROLI GEORGI TYPOGRAPHEO ACADEMICO

5쪽

Aristobulo et pseudepigraphis Christianis etsi pro huius libelli ratione ac proposito iam nimium temporis et spatii

Vereor ne concessisse Videar et plura restant quae ab illis qui singulis locis inspectis contenti aut Valchenaerios Co-betosque secuti sententiam dicunt observari non solent, asseram tamen postquam in quaestionem tam intricatam adeo delapsi sumus et quantum fieri potest rem absolvam;

quae, Si retractanda erant, tamen nisi gnomologiorum historia perspecta et comparata unquam satis explicari posse nego. atque cum praeter Orphicos Versus quos supra tractavimus etiam alia sint apud Clementem et Eusebium quae ad Aristobulum expressis verbis r0serantur, ne cum salsis genuina eadem ruina trahantur, et Aristobuli q. s. si agmenta

et fabula illa iam pervulgata de Aristobulo Peripatρtico

falsario Clementisque excerptorum πεpi κλοπ v in stromate V atque si dis plac0t VI auctore, quorum quanta sit cum Omologicis collectionibus cognatio ultro apparebit, attento animo eXaminanda erunt et excutienda. nec tamen ipsis fragmentis exscriptis ut nunc moris est et perpolitis res conficitur. nam cum in aliis scriptoribus tum in Eusebio quid quisque legerit quid non legerit aut qua ratione singula excerpserit ut aliquo modo concludi possit, ea quae intercedunt et cohaerent in examen advocanda Sunt. quae Verofuerit falsoruin illorum origo atque historia et quem in his locum ' Aristobulus' habuerit, id rursus accurate definiri

pedem proseramUS. si verum est quod supra demonstrare conatus sum, TheOphili sere aetate certo consilio 'Iustini' nomine libellum de monarchia confectum et cum antiquissimis poetarum de deo eclogis primum spuria coniuncta esse, iam quotquot singulis novarum eclogis usi sunt, 'monarchia' cerxe recentiores esse existimandi sunt l. e. et 'Hecataeus' et 'Aristobulus'. Aristobuli autem q. v. libros ante Clementem et Eusebium nemini lectos esse constat. atque quod in carmine Orphico apparuit variorum qui deinceps fuerunt falsariorum inventa velut strata alia aliis superimposita esse et Aristobulum Eusebii omnium impostorum ultimum fuisse, haud secus rem se habere in toto Eusebiano quidem libello probabile est; tamen quoniam integra Aristobuli excerpta ut ex ipso Opere petita videantur centonarius apponit, certe quid Aristobuli illius fuerit, quae salso ad eum referantur, ex Eusebio aliqua ratione colligi poterit. contra Clementem et eclogas antiquas et 'Iustinum' et 'Hecataeum' et 'Aristobulum' adhibuisse atque omnia miscuisse cognoVimus. in singulis uter meliora servaverit nunc non quaeritur; sed cum fragmenta quoque quotquot Aristobuli esse dicuntur tu Eusebii sexcerptis legantur omnia, ad Aristobuli operis naturam et compositionem indagandam Eusebium ducem Sequemur, cuius duae sunt eclogae largiores cs. Schitrer

nequit nisi antea quaesiveris quae universa suerint Iudaeorum et Christianorum Graecarum litterarum studia - en longum iter et tenebricosum, attamen non praetereundum

nam ut reliqua taceam, gnomologiorum res agitur neque in singulis deerunt observatione digna. sed prout res seret Eusebius cum tertia pr. ev. librorum trilogia Hebraeorum theologiam et universam gentis historiam tractandam sibi

6쪽

207208

proposuerit cs. l. XV tu.), libro VII priscorum qui ante

Mosem fuerunt vitam enarrans ne suae sententiae testi

atque libro VI1I postquam quorum virorum studio sacra scriptura in Graecam linguam conversa esset ostendit se

Πτολεμαί v cum Valchenaerio corrigendum, nam temporum discrimen nune non curat, cf. i. Clem. str. 5 p. 705). de

est cf. Schitrer 2, 741ὶ, si re vera fuit Aristobulus Iudaeus

Ptolemaei Physconis sexagonarii olim magister et Aristarchi collega III. b' 6 Eυεpycτης βασiλευς AlΥυπτου εὶς MV TMV'ApisTupxου To0 Υpaμματiκ00 μαθητ v sec. Athen. 2 p. 71 Bὶ, quis tamen illi cum ad regem legis explicationem mitteret Orphica fingere, Homerum interpolare, Aratum mutare cf. i.) licuisse aut eum qui talia malo dolo finxerit suum nomen ingenue professum esse existimabit 2 aut quis noti videt quam acc0Ρta postea fuerit huius persona Aristobuliquem ad ipsum 'regem' ut solet fieri de lege Mosaica scripsisse fingserent' cv τα Πpoς Πτολεμαiou Tov pacii λέα GUΥΥpuμματi Aristobulum Eusebius allegoricam legis interpretationem exhibuisse dicit; quis Ptolemaeorum fuerit postea ignorasse videntur, ut ne in ipso libello qui dom id expressis verbis indicatum suisse conicias. falsarium ipsum regem discipulum intollegi voluisse mihi certum videtur; veterum plerique cum Philometorem intellegerent, Clemens str. 1 p. 4l0 inde Eusab. pr. ov. 9, 6 p. 410) atque Eusebius chron. a. 176 3 sus. chron. pasch. 'Api στιβουλος 'loubaiος Πεpi πατη-TiKOg φiλοσοφος εΥvoepi ετο, δις Πτολεμαivi τὶ oiλομητopi ἐξηγησεiς της Μωυσέ ζ Υpcupης ovε0ηκευ), procul dubio ad

Patrem commentarios missos esse putarunt qui filium Aristobulo erudiendum tradidisset ut sec. Suidam Aristarchus 'sc- Tovε ε ri Πτολεμαίου To0 mi λosanropoς Ου κcii του uiou ketrai-dευσευ quem coli. Athen. l. l. Physeonem fratrem et successorem fuisse suspicor). egregie autem Clemens lapsus est in adnotations str. 5 p. 705 inserta cf. i. : 'Api στο βουλόbh τῖ κατο Πτολεμαiov ΥεΥovori του mi λοδελφov, οὐ μέ- μυηταi 6 συυταξομεvoς Thv TQv Μακκαβωκiiiv cmTO anu, pi-pλiα πεποvnTui iκavo, Lam Aristeae in mentem venit epistulae de sacrorum librorum versione quae cum Aristobuli epistula de legis sacrae interpretatione solet consociari cf. s. Euseb. cap. 9 p. 3T0); Clemente etiam insignius erravit Aua-

totius ap. Euseb. hist. ocul. 7, 32. 16 de die paschatis) cuius

7 p. 323ὶ ita doseribit ut de titulo quem posui dubitari nouposse videatur; altero loco 8 p. 375 cv τω πpoς Πτολε-

7쪽

titulum non affert. atque cum de re plane consentiant quaseidem scripsit in chronicis, rectius tamen vocat

afferre intererat commemorantur). tamen cum Clementem

de Aristobulo tam salsa qualia ex eclogis obiter inspectis nasci soleant narrare neque quidquam reserre Videam quod in Eusebii eclogis non legatur, num plures libros recte tradat et ipse usurpaverit valde dubito. itaque quae pipλία ἐκαυα fuisse dicit, ipsa nostra fragmenta intellegi suspicor, id quod infra magis etiam comprobabitur. sed ut ipsam

rem accuratius cognoscamus, iam ad verba prioris fragmenti

accedamus.

in apologiis Christianis feruntur aut quae ipse in altero fragmento Eus. 13, 12, 3 Iustini' monarchiam partim se

ut solet cf. Froudentilat Al0X. Polyh. p. 12 sqq.); quae Singula pereensere longum est: hoc demonstrari posse confido Aristobuli Peripat0tici' ali 0goriam dynamicam Stoicorum ratiotii quam Philonis interpretationi propiorem esse. totum autem fragmentum quum iuste liber ab Eusebio sacrarum legum 6xplicatio inscribatur declarat, atque quod in transcursu monet antea dictos philosophos et plures etiam alios et poetas ex interiore legis Mosaicae cognitione μεΥἁλας θφ09μοις cepisse, apparet quantum distet a consilio scriptoris qui, si Clementem audimus aut doctorum opiniones sequimur, id potissimum agat ut Graecos sua a barbaris furatos esse demonstret aut velut in Orphico carmine ipsos Graecos legem tamquam veritatis originem praedicantes sacere videatur. iam alterius eclogae partem quae est de Graecorum philosophis atque poetis nostro fragmento superiorem esse liquet; verba ipsa mire contorta, quibus illia Mose μεΥΛλας u*opμος εξληφοτες esse dicuntur, unde Provenerint infra videbimus. ad κlterum si agmentum Aristobuli antequam transeamus Eus. 13, 12), quae apud Eusebium intercedunt neglegenda non sunt, unde et quomodo Eusebius libros conscripserit

sus. Freudenthal p. 3 sqq.) et qua0 tu Aristobulo Eusebius

λ6σοφος cu Tvi irpis τω Πεpi υπυου pipλivi 'Apiστοτέλεietui *iλoσ6φφ Totovhε τivti πεpi 'loubaiu V uvaeti0ησi λ6Iovibε Πpoς βημα rptim v - quae iterum fonte non indicato descripsit ex Ioseph. c. Ap. 1, 22, 176-181 v. i.); unde conicias Aristobuli quoque fragmenta ex alio scriptore petita aut fragmenta illa tantum ad augendum testium numerum inventa et magis magisque interpolata esse. iam ad Clearchi

8쪽

sus Cyrillus c. Iul. 4 p. 131 deductus est ut M0gast enis verba Aristobulo inscriberet Aristobuli nomine monitus alterum Clementis locum adiit ubi plura de eo leguntur itaque pergit p. 4l0: ceti πpoς τούτου; 6 Κλημης 'Apinτο-poυλου το0 Πεpi πατητiκo0 καὶ NoυMnvioυ το0 ΠυθαTopεioυμυημOVευεi λεTMV si bd. p. 4l0 sq. cf. i. p. 214 5 : ita florilegus a loco in locum sertur et similia similibus adnectit. at

ipsius Aristobuli eundem locum infra 13 p. 664ὶ tamquam ex eius libro petitum affert, quemque modo s. p. 207) ipse

evolvisse videbatur, eius libri nunc prorsus eum oblitum ess0 dixeris; nimii iam vel Clementis et Eusebii aetato Aristobuli, cuius libri antea nulli fuerunt, capita tantum et testimonia a salsariis consecta serebantur.

post Numentum D. 9. 23 Th0d.ὶ c. 9 p. 412 ex Iosepho c. Ap. 1, 22, 172-174) rursus Choerilum libserius describit. secuntur c. 10-11 Porphyrius et Iosephus sant. Iud. l. 3 sqq. cum Abydeno et c. 17-37. 39 p. 4l8-45l Alexandri Polyhistoris πεpi 'loυbai v excerpta ex variis rerum Iudaicarum

scriptoribus compilata sinteriecto c. 20 fragmento Alexandri ap. Ioseph. ant. Iud. 1, 15 cf. Freudenthat p. 14 ; Sehύ- ror 2, 727 Susemihi 2, 362 . quorum tamen Omnium quamvis virtutem et sapientiam Abrahami ac Mosis praecipue laudibus efferrent nemo eo processit ut illa Graecis vetustiora aut a Graecis scriptoribus usurpata esse Contenderet. itaque quod saeculo fere ante Aristobulus libro ad ipsum Ptolemaeum regem misso demonstravisse dicebatur sit creditur, Alexandrum Polyhistorem eiusque auctores prorsus ignoravisse videmus - aut si talia huic fortasse Eusebii libro minus apta fuerint, certe infra in libro XIII cum Aristobulo Alexandri excerpta εum iterum exhibuisse putaveris : immo interpolatores Orphicos Alexandri excerpta

stobulum sed vanam nominis similitudinem secutus. sed ut quantum etiam intersit inter ipsum Alexandrum Polyhistorem et Aristobulum intellegas, allegoriam qua excellunt Philo ot Aristobulus Alexandro nondum cognitam esse animadvertit Freudenthat p. 186, et historiam Iudaeorum Graecis narrari atquo illorum libros in linguam Graecam verti par est, antequam eos eXplicare, cum Graecis comparare, ex illis Graeca derivare et interpolare deinceps conati sint. Demetrium Alexander ovolvit; τω τhv i pciv pi-pλov Υpa i avri torophoui adnotavit p. 439. 445); sed narrationem de miranda versionis origine aut Aristobuli de Mosis sapientia doctrinam, si iam tum temporis inventa et vulgata fuissent, vix ille olpinor praetermisisset. unum addo: ut Eupolemum et Artapanum interpolatores Orphici, sic Egeehielum poetam ab Alexandro excerpturia adhibuisse videtur auctor 'monarchiae' Aristobulo ille antiquiori, in interpolando Aeschyli D. 461 v. 8 s. p. 148, cf. EZ. as. Eus. 9, 29 p. 442 Α πηrai τε παGai, 6buτωυ συστηματαὶ . Sed quo clarius perspiciatur quam recens sit universa hasec Aristobuli sententia de ratione inter Graeeos scriptores Iudaeorumque libros - id enim maximo nostra interest - hoc loco quid ea de re reliqui scriptores sive Graeci sive Iudaei censuerint qui et ante et post 'Aristobulum' illum Philometoris aequalem fuerunt conferamus. atque Iudaeorum inde ab Alexandri Magni potissimum aetate multi meminerunt cf. Freudenthat p. 1 Ti), quorum testimonia cum Iosephi studio maximam partem collecta sint set inde ab Eusebio ut vidimus compilata), cum illo infra perscrutabimur. sed cum Graecorum et Iudaeorum sapientiam atque instituta inter se comparata et fabulam illam de furtis Graecorum eXOrtam esse parum probabile sit, antequam libri sacri Iudaeorum in linguam Graecam conversi sint, ab illa versione initium fieri consentaneum esse videtur, ad exemplum ipsius Eusebii quem in l. VIII item ab Aristea incipere, Philonem et Iosephum cum Aristobulo - en nobilissimum Iudaeorum coetum - subiungere Vidimus. Arist0ae q. s. ad Philocratem epistula de LXX interpretibus sed. M. Schmidi Archiv f. m. Ers. d. Α. T. h. von Merx1, 241), 'dor Roman ubor die Enistehung der Septuaginta' Gutschmid Κl. Schr. 4, 350 , quae vera tradat de versionis tempore quoVe tempore ipsa scripta sit non liquot cf. Schii-rer 2, 819 Susemihi 2, 608ὶ . quam qui scripsit Iudaeus Alexandrinus rerum quidem Aegyptiarum peritissimus cf. Lumbroso Rech. sur l'econ. polit. de l'Εgypte p. XIII; dochrematistarum collegio nunc cf. Wilehen adn. ad Droysen

El. Schr. 2, 385 p. 437ὶ, quod ipsum Alexandrinae bibliothecae conditorem Iudaeorum quoque libris comparandis operam dedisse voluit, eum fabulam vulgatam et dudum Velut sponte natam secutum esse quis mirabitur 2 sed Graeco nomine narrationem illam Omni arte eXornatam,

Demetrii Ptolemaei Eleazari epistulis, Hierosolymorum urbis et templi descriptione magnifica, LXXII sapientum convivio instructam, vanitatis Iudaicae documentum, qua

9쪽

213 214

legem Mosaicam regibus atque Graecis hominibus aeceptam et probatum esse monstraret, in lucem emittere vix quisquam ausus est antequam Versio tamquam canonica ab omnibus communi usu recepta esset. ipsa igitur LXX virorum versio quandocunque facta est cf. Schitrer 2, 697 Su- semihi 2, 604), Aristeae certe epistulam a Philadelphi aetate tantum distare contendo ut scriptori non maiorem fidem habendam esse censeam quam ipsi fabulae inest quam sequitur et suis verbis illustrat. neque ipsa epistula quando scripta sit investigare aut Omnia quae auctor nec Vere nec

λε0Gi τουτους tu κεiro aetatem sapiunt a primis Ptolemaeis satis remotam in colligere multum nunc refert, nam sive Philometore est Rutiquior sive videbitur esse recentior, Aristobulum tamen longe antecedit et quantum afuerit ut illius aevi homines Iudaei Graecos Iudaeorum sequaces suisse reputarent exemplo ostendit luculentissimo. ita enim rem

Hecataeum quoque si πεpi 'loυbai v liber quem Iosephus putabat sc s. i. indicaretur ab Alexandro Polyhistore praetermissum non esse existimares. sed quod gravius est, fabulam illam de Graecorum surtis adsto nondum inventam et vulgo creditam esse videmus, ut qui libros sacros Iudaeorum in profanorum usum convertere auderent vi divina

afflicti esse dicerentur. ita Iudaei Alexandrini ex quo tempore Grapcis litteris studere coeperunt, eum sua Graecia ignorari aut sperni asegre ferrent, ' scriptorum et poetarum' κal το τ v lGτopi κωυ πληθος inepte addit auctor epistula0ὶ silentium explicare conati tum demum peculiari quadam dot providentia per LXXII interpretes a deo inspiratos sacram scripturam Graeca lingua expressam esse sibi persuaserunt setiamsi versionem in usum Iudaeorum Alexandrinorum primum factam esse certum est et ipse Aristeas

quasi invitus fatetur cf. s. do Theopompo et p. 259, 93.

quare Graecum nunc hominem Aristeam Philocrati fratri rem mirabilem narrare, Aristeam Demetrium Ptolemaeum sapientiam Mosaicam tandoni cognitam summis laudibus efferre, μαλiστα dg Toiς piλοσο potς eam probari sp. 294, 25. 305, 27. 288, 20), ipsum regem ex tot scriptoribus Graecis

nullum harum rerum mentionem iniecisse mirari finxerunt.

quae cum scriberentur multo post Philadelphum), certo nondum repertus erat vir doctior qui suspicaretur tamen Platonem vel Orphea Homerumque Iudaeorum libros cognitos habuisse. postea quod desiderabatur a Demetrio et Philadelpho, id ipsum Hecataei et Aristobuli claruissimis nominibus abusi faciundum curaverunt; quod tamen ab ipsis Alexandrinis paullo post Aristeae epistulam editam factum esse nihil est cur arbitremur. immo quae postea carmini

Orphico Abrahami et 'legis' Mosaicae indicia per fraudem

inserta esse cognovimus, et ipsa non antiquis et genuinis fragmentis nituntur sed eclogis per gnomologia vulgatis et a 'Iustino' iam ad unius dei cultum redactis. tamen 'Aristobulum' ipsius Aristeae vestigia secutum esse - cuius

epistula inde a Iosephi et apologetarum temporibus ab omnibus scriptoribus Christianis recepta est ses. Schurer 2, 823ὶ

- tam manifesta res est, ut dubitari omnino nequeat. atque cum illam eclogae II partem quae cum Aristeae narratione artius cohaeret Eusebius ipso quem nunc tractamus

libro 9 p. 410 secundum Clementem str. 1 p. 410 scs. s. p. 211ὶ una cum Aristeae excerpto asserat, nobis quoque hoc loco aptissime fadscriptis variis lectionibus I usebii 13, 12 p. 663J oxhibebitur examinabiturque: 'A. bc cv τῖ mrpis etco Tuiv τὶ L) πp6ς τον mi λον inropα

10쪽

καθ' 5v c πεκpuTOUv xpOVOV KTλ. . itaque Aristobulo nostro constat Platonem Iudaeorum legem secutum et singula rimatum esse multaque inde accepisse. atque Christianorum multos et veteres et recentes,

cum quid nostra religio Platoni deberet ignorarent, Plato. nem sibi vindicasse scio, Iudaeorum nullum novi, aut quae illius aevi studia Platonica fuisse putant qui talia ad Ptolemaeum Philometorem scripta esse credunt 2 at quomodo fieri potuit ut Plato libros sacros legeret quos singulari Philadelphi industria in Graecam linguam conversos esse per Aristeam constabat 3 nimirum ut Plato ceterique qui deinde asseruntur Pythagoras primum l. s. l. et paullo post p. 664 C boκοὐσi dg Moi πεpiεipΥασμέVOi TruVTa κατηκολου- θηκcvat τουτω Πυθα36pας τε καὶ Σωκp6της καὶ Πλὰτviv. . . c Ti δε καl 'Opφεύς .. καὶ Apaτος, quin etiam Homerus et Hesiodus p. 667ὶ 'legem' cognitam habuisse non sine probabilitatis specie dici possent, iam ante Demetrium Phalereum ab aliis, immo ante Alexandri et Persarum dominationem τὰ τε κατ4 Thv ἐξαΥ Thv τηυ ἐξ AiTUπτου κτλ. i. e. Exodum cum decalogo) καὶ της 6λης voμοθεσίας ἐπεξηΥησiv i o. Deuteronomi umὶ sive totum Pentateuchum Graece versum fuisse audacter contendit. quid 2 nonne pervides quid nugarum ille nobis imponat 3 Pentateuchum enim dici LVersum esse irpo Δημητpiou To0 Φαλημέως i. e. multo ante illam versionem quam primam suisse inde ab Aristea communis erat opinio, etiam arpo της 'Aλεξθvbpou καl Πεpσωυς riκpατησε ς i. e. antequam Alexander et antequam Porsae

Iudaeos ssivo Aegyptios indicari mavis) sub potestatem redegerint: ante Cyrum igitur saut Cambyssem) - nam

talia quoque non intelleges nisi interpretaberis - i. e libros Mosaicos Graece lectos esse ante Aeschylum natum aut Hecatapum Milesium, Pythagorae fere aetate aut etiam antea cum vel Orpheus et Homerus Hesiodusque illos cum laude commemorarintll iam quis non stomachabitur cum talia huius saeculi viros doctos concoquere videat - quae ne Eusebius quidem licet ei constaret τους Tu πλεiστα Tu v

regno cum Aegypto Iudaeisque ibi degentibus potitus esset, eam tactam osso scite quidem sed contra Aristobuli sententiam coniecit. ac talia Aristobulum Peripateticum philoso-Ρhum, regis praeceptorem et Aristarchi fortasse collegam ad ipsum Philometorem re vera Scripsisse aut quemquam illo tempore malo dolo fingere et in publicum emittere

nam regi ac Graecis seribitur, non sectae Occultae - ausum esse etiam sunt qui credant 7 nonue falsarios tam impudentes et imprudentes, ut de ipsis quae finxerunt testimoniis nunc taceam, ab Omnibus cum rigia exceptos et cum ignominia repulsos esse existimabimus 3 atque si vera

suisset Aristobuli clarissimi illius ad Philometorem epistula

quamvis salsaria narraret, nonne hanc de antiquissima Pentateuchi versione narrationem eandem vel multo maiorem auctoritatem apud posteros assecutam esse eXSpectaremus quam Aristeae epistulam quam omnes secuti sunt 3 sed illam versionem Demetrio antiquiorem neque ante Aristobulum quisquam effinxit neque anto Clementem Eusebiumque fabulam repetiit aut scriptam invenit. attamen Aristobuli fragmenta genuina et auctorem etiamsi fide non dignum, ipsum sortasse credulitate - a salsario nimirum etiam antiquiore - deceptum esse credere Pergunt et in pseudepigraphorum Iudaeorum turba Aristobulum cum Alexandro Polyhistore certa historiae conscribendae sundamenta esse perhibent, Aristeam qui tamen nonnisi rem per se haud improbabilem fabulose enarrat Philadelpho quidem aequalem non esse, at Aristobulum l. e. Philometoris aetatem