Speculum sine macula sive Laudes B. Virg. in eiusdem conceptu celebratae. ...

2쪽

Oratio habita

A NICOLA O NATO

A suit in caelestium rerum tractatione superstitio veterum, ut simulacris Deorum lectos,& meqsas certi ConuiuatoreS eXtrue rent ι Vestiarij sagum, & togam, tunicam,& calceos assidue permutarent; Fictores capillum calamistris inurerent ι sertis cingerent Coronarij s beneolentibus liquoribus perfunderet etiam Vnguentarij. Deabus vero suis speculum perpolitum, & grande antetulisse dicuntur, quasi ad explorandum satis ne cultae forent, at

que concinnae.

sed quod in deprauata religione tam sedulo praestabant homines truncis, atq; lapidibus diuinitate factitia conlecratis 3 longe felicioribus studijs ipsi Caelites nobis exhibent cultu veri Numinis instaurato. Nostros siquidem animos modo pabulo doctrinarum se limium recreant, modo vestitu charitatis inaurato mira virtutura Varietate circumdant: cogitationes vero, ac sensus veluti cesariem mentis, ardentibus caelestis patriae votis ceu calamistris inurunt;nec raro victorijs de publico nouri generis hoste reportatis coronatos nos liquidisjamae voluptatis veluti unguentis deliniunt. Et ne cultus foeminarum proprius deesset, en nodie Magna Mater, non anteferri sibi speculum patitur, sed se ipsam speculum illud sine macula nobis offert multiplicem in usum Virtutis. Et quidem cum alios,atq; alios speculorum usus, ac modos tra-

3쪽

diderint Sapientes: tres mihi memoriam subeunt viri praestabiles, scieriti quidem ratione disiuncti, sed amore scientiae coniunctilsimi

Socrates Pyta roras,& Αrhhimedes. Socrates enim non nisi tollenia

dis antia viiij rnandisi virtutibus adhiberi speculium volebata suis ι Pytagoras vero non nisi in Sole consulendum illud esse dicebat , Archimedes demum non nisi miraculis operosus faces incendere, flammas evibrare de speculis consueuit Quod si alijs ergo placuerit speculum hoc Virginale, vel Soli expositum intueri more Pytagorae vel ad extinctam amoris accendendam usurpare cum Archimede: mihi certe communis ille speculorum usus explicandus est in hac Virgine, cuius ni nitrum aspectu tanquam intuitu speculi sine macula,& corrigi vitium ostendam, & exornari virtutem: ad haec enim duo praeceptum So. cratis de speculo reserebatur. Atque ut orationis initium sumam ab Oratore lummo: Uem stenes ille.qui sine victoria naturae triumphare non potuit in arte dicendi, siίut haesitanti asperaeque linguae suaviloquentiam tribuit, dum serupulis ori ad motis scruposam maXimo litteram efferre conabatur in littores sic iactationςm corporis immodicam, omnemq.

membrorum motum agrestiorem,ac vehementiorem ad eam venuitatem dignitatemq. perduxit uno speculo admonitore , cum quo oratorias exercitationes suas comunicabat assidue,ut qui Auditores

exterruitat potita, α fugasset initio 3 speculi deinde beneficio Quodcumque vellet felicissimis illecebris persuaderet. Enimuero si Deum laborassie delarmitat ac vitio ullo dicerem, quod corrigere speculo aliquo debuisset:spectris ego iuriarum agitatus turpissima dementia laborarem.Il lud tamen ex mente Sapie-tiae dixerim, Deum antiquitus dum per fulgura,ac tonitrua mortalibus asperitis loqueretur, dc acerba poenarum animaduersito ne vehementilis in humanum genus ferretur; absterruisse no aro homines, neque eos ad studia ciuinitatis tam feliciter illexisse:at ubi nostram Virginem speculum illud sine macula sibi adhibuit nostrae salutis in causa,humanus elegans,dc speciossis prae filijs hominum effectus Deus, actione illa mirabili, quae in benefactorum eloquentia sita est. orationem de salute publica commutatis humanis cordibus

peroravit. Peroravit autem non tam aures hominum hebetes ex euens,& arrigens, quam oculos mentis deprauatos, atque distortos corrigens,atque restitueos. Ex quo enim Matrona nostri genetis

Eua pomum illud vetitum obliquis oculis acrius. aediutilisquὶ suit inspexit, straba, ut ita dicam,effecta posterolum etiam oculos

4쪽

Ios haereditario vitio contaminauit,nosqde strabones quodammo do, α lusciosos etiam reddidit ad veritatem . Sed hic ego potius ςmendatore sermonis indigere videor, quippe qui dixerim speculi

beneficio prauitatem oculorum auferri, cum speculi virtus non visum restituat, aut perficiat, sed visorum simulacra fido regressu tantummodo dirigat, atque reducat. Verum enimuero litteris antiquis traditum ego reperio paucis ante saeculis in urbe quadam ex Etruriae primamis detirmitatem oculorum speculi unius auxilio sublatam seliciter admodum suis. se. Adolescens enim quidam & elegantiae studio, de formae prae . stantia, totiusque corporis incessu, ac statu cunctis aetate paribus antestabat: sed summam illam oris dignitatem, & gloriam per medios. ut ita dicam, Gratiarum choros quasi quadrigis evectam trasi

uersa incurrit oculorum in diuersa tuentium fortuna , quae uno vim ijo virtutes omnes vulnerauit, & perdidit: cum igitur videret in certamine venustatis fore se ijs contemptui, quibus volebat esse mi iaculo: statuit adhibere morbo remedium. & primum quidem peritissimum quemque medicae ,& anatomicae rei con sui it certus nec sumptui, nec labori parcere ; cruciatibus etiam obuius parte illa a corporis quamquam maximὸ tenera, ac delicata: sed ubi animaduertit nullam esse apud illos expiationem culpae delinquentis i oculi quasi violatis syderibus nulla curatio reperiatur in elementis , domum reuersus accessir ad speculum, ut tanquam cum amico minime adulante conferret aerumnas dolores suos . Et speculi quidem consuetudo non consilium de more solum, sed opemia etiam ex inopinato tulit . dum enim ille crebra, & varia oculorum agitatione multiplicem experiretur videndi rationem, animaduertit tandem quo sibi conatu nitendum esset in utroque oculo eui-brando, ut ambo simul apta, decoraque conspiratione in rem propositam collinearent, parique coniectu cum dignitate responderet sibi. Igitur ut bene coepta res in melius verteret, plures horas diebus singulis cum speculo versabatur quaesita, & seruata quantum poterat eadem illa oculorum conuenientia consentanea donec duorum circitet spatio mensium singulis fere aspectibus speculum testem incorruptum adhibens corruptelam omnem oculorum depulit,& integritatem, quam tot speculantium medicamenta afferre non potuerant, unius speculi meditamenta reddiderunt. , Verum ego vix unum hunc memini me legere iuuenem . qui speculi beneficio repulerit labem ex oculis; innumerabiles profecto sumus,qui cum rerum fluxarum inani splendore non tam oculorum,

Λ a quam

5쪽

quam animorum nostrorum aciem obstrictam,& letiam haberemus. sensuque ac mente in diuersa mouentibus peruersa aestimandi ratione deprauatam.vna tamen nostrae Virginis opera ad optimum tecti statum.& decoram iudicandi conuenientiam reuocamur. Et adolescens quidem ille venustus,& cultus accedebat ad speculum, saepe aute dolore deformis,ac luctu recedebat; nos e med ijs naturae, per Adam vitiatae carinis eruti, sordibusque foedati a cogressu Virginis decori, nitidique reuertimur. ille labem unicam ex consuetudine cotractam emaculauit ad speculum,nos vitae per facinora

plura traductae maculas delemus in Virgine: ille strabam deformitatem sustulit, nos caecitatis etiam vitium profligamus: ille agitatis saepius oculis, nos defixis,vel semel obtutibus: iIle incredibili diligentia summi laboris adibat, ultro nos beneuolentia singulari pertrahimur saepe renuentes: ille plurium interuallo mensium caducum decus adeptus, nos momento etiam temporis caelestem ornatum , splendoremq. virtutis consequimur.

Neque enim imminuimus, aut resecamus vitia sbium beneficio Virginis,sed virtutes ipsas acquirimus, augemus, eXornamus, perficimus,quod erat munus alterum speculi more Socratico usurpati: Vsus hic etiam speculorum comunis est in umbratili ac delicata vita mulierum, quae operosis delicijs ne dicam an delirijs, non munditiam sibi solum speculari illa disciplina conquirunt, sed elaborant

concinnitatem, capillum augent lapillis, cincinnorum fimbrijs i cupletant,censum familiae integrum uno in capite expendentes pretioso iam magis quam animus in eo nescio quam bene collocatus . Vt merito Sophocles in veteri fabula cui nomen a Cretensibus fuit Cytheream muliebrium ornamentorum magistram ad speculum induxerit capillos, dc vestem omni decorum copia in summa bonae mentis inopia cumulantem Palladem vero mentis , ac sapientiae Deam creditam omni ornatu reiecto perungentem se oleo at letico dederit in theatrum. Sed contra nobis ut video accidet in praesentia. Sapientia enim iula, quae Deus est, nostrum speculum, Virginem,inquam, conueniet, ut nouum sibi instructum , atque ornatum comparet, seque & puruchriorem nobis reddat, & virtutibus etiam cumulatiorem. video vos hic commoueri non nihil in me quasi diuinitati conuictu grande fecerim dum Numen ipsum asserui cumulati posse vir

ratibus ab hac Virgine. Deus enim rerum omnium cumulator, a

que perfector est unus ipsa optimi persectio,& absolutio. Date igitur Fer vestram fidem mihi laboranti opem, operamque dicenti.

6쪽

Temperantiam moderatricem illam commotionum omnium facultatem modestiam, quae ciccora partium dimensione libratur;Ge- dientiam,qua maioribus rite subi eimur; rtitudinem,quae constanti malorum perpessione perficitur; militare artem , qua ungulari corporis obieriu millia hostium profligentur; pulchritudinem,ae vim, qua sensus, & animi sollicitentur ad stipendia honestatis,& qua recte factorum meritis imperium obtineatur in omnia,Virtutes esse fatebimur, credo omnes: harum tamen expertem esse Deum ex sese

fatebamur ante.

Accedat igitur ad hoc speculum Deus,ineat societatem cum Vir. gine, cognatione sanguinis adhaerescat nobis ex illa: profecto non noec Deum videbimus parere demisse parentibus, modeste vertari cuciuibus , conuiuari sobrie cum Dynastis, pati sortiter cruciatum &mortem, in eaque mortis acies, dc Plutonis exercitus debellare; hu. manum vero genus sanctissimis illecebris ad sese pertrahere Ornamenta igitur alia atque alia ad hoc speculum sibi concinnat Deus, cumulatur ipse virtutibus, & elaborata specie, ac pulchritudine auctorem illum omnis deformitatis Satanam sugat,& superat. Quod si Deus ad huiusmodi speculum veluti ad cotem arma exacues pulchritudinis de foedissimis monstris Erebi triumphauit: similem &nos sperare felicitatem decet, si apposite, ac sapienter illud identi,

speculum usurpemus.

Memoriae traditum accepi nescio quem bellatorem, cu pugnandum illi esset cum immani Dracone, armatum undique speculis in arenam descendisse, nec multo post redijsse victorem : cum enim in

speculis illis Dracones totidem Draco vivens cerneret in se ruentes, primo quidem expauescere,ili venena ex oculis,& ore fundere acerrima coepit,quae de st eculis cum Solis radijs feruide reiecta in aut rem per apertas fauces in cor ipsum pervasere serpentis, qui suis hunc in modum confossus iaculis concidisse sertur a pedite illo speculari cataphractario. Verum plus ne delectationis quam veritatis habeat haec narratio enarrare non vacat. Illud iucundissimum, & grauissimum negotia datum nobis credamus, ut Magnae Matris amore, & patrocinio ceu speculo nitidissimo communiti satanam lacessamus ad pugna: erit enim, ut primo impetu Draconem illum nefarium,& truculentum suis artibus captum, suis venenis insectum prosternamus Virginis huius speculares, ac lucidi cataphracti.

7쪽

enim molis immensae deferebat secum in castris,atque ipso interda praelij iam imminente die iti illud defiatus non aptare loricam, no

gladium acuere,no arma perpolire, sed candoris, ac ruboris aequa. bili tractu lacare faciem , segregare, circinare, collatare capillum, mitellam capiti pro talea concinnare solebat ceu Bellonae celebraturus nuptias, non certamina. Et tamen fortuna , Circe illa non tam naturae, quam virtutis perturbatrix infida nostris in malis p rocax , de petulans caei Galba sene maximὶ strenuo,conciso Pisone , meritissimo iuuenum,Othonem enerue in una Epicuri laurea do natum e Neronis hortulis in Capitolium evexit admotum se ibus Orbis terrarum. Absurda haec decantantur a vulgo lasciuientis ingenus humanum fortunae ludibria. Illud opus est prouidentiae Nu- minis singulare. Si nimirum nostrum aliquis hoc speculum secum deserat in hac vitae mortalis militia, si Virginem,inquam hodi νconceptam in honoribus.& arro: ibas habear, a que ad illius consilium, ac nutum, & candore integritatis, di rubore caritatis quasi cerussa, ac purpurissa mores ac mentem delinire pergat magis, ac

magis : profecto speciem animi dignam imperio coni equutus deuictis sensibus,ae perturbationibus cunctis, Satanaeque viribus conse et is potens , pollensque ad Caeli regnum immortale deducetur audiens carmen illud sibi ex oraculo veteri decantari. Specie tua , Op ta ritudine intende, prospere,procede, O rem .

8쪽

PYTAGORICV ΜOratio Graece . habita a LUDOVICO.PACCALIA

Eretano , & Latine sic reddita .PECVLVM in Sole solum adhibe: Py tagorae pronunciatum fuit, neque in Sole, neque ad lucernam editum, opinor. ita tenebricolam eis. Et tamen a iAuroram illustrandam , quae speculum Solis est , ad Virginem, inquam, nostram laudibus exornandam traditum mihi est argumenti loco, quae speculo ipsi speculum esse potest , sic expolita est, sic elucescit. Sed si Pytago-

rara mysteria iacent ambigua in obscuro, Virginalia certe initia erunt in aperto nobis clara, & praeclara . Et vereor ego quide initio ne nos excaecare voluerit Pytagoras,aum in speculum soli obiectum diutius nos intueri iubet. Legimus enim Democritum fabrefecisse s biclypeum aeneum maxime perpolitum, hoc est, speculum grande inflexum, & curuum quod Soli ardentissimo propositum cum acribus obtutibus aggrederetur; fulgentiori eo lumine perstrictus, & tun,inibus orbatus noctem fertur accepisse oculis in meridie; scilicet ut mente a sensibus euocata certioribus, ac vegetioribus animi obtutibus in altiores naturae tenderet rationes. quod praestandum nobis etiam esse, hoc est segregandam mentem a sensibus,effato illo docuit fortasse Pytagoras. Α teso fabricatam a Deo Virginem clypeum nostrae salutis dixerim in speculi morem elaboratum; in quem quo accuratius aciem intendit acutus ille speculator eriminum Satanas, anguis ille oculatus Epidaurio serpente magis, eo magis sulgore virtutis, & fulSure Maiestatis hebetatus atque perculsus captat tenebras in meridie,

quem instar Cyclopis adempto lumine trepidantem, Ic caespitantem Iam video: imo ex altissimo Tyrannic e potestatis gradu praecipitandum breui vaticinor non ut Tyresias, coecus, sed luminibus Argo par, & visu etiam argutior. Gamquam utinam Virginem,suo Sole imbutum speculum speculari vel semel liceret mihi: profecto lumina haec ambo perpetuae caecitati cederem, ne quid amplius viderem turpe sub Luna. Sed Luna lucem aliquam assert mihi Pytagoricam de speculo sententiam indaganti. Luna etenim Solis speculam quoddam est,& Pytagorae et io' speculum credebatur. dicitur

A s enim

9쪽

enim in nocturna lunaris orbis facie velut in mebrana,aut palimpsesto cara teribus nigricantibus descriptas amicorsi epistolas perlegisse, & in eiusdem Lunae maculis ceu rerum toto orbe gestarum signis varia textura digestis vidisse quid in remotis regionibus ageretur. Sed maculis pollutum magicis speculum hoc dixeris ex malefica deprauatorum Daemonum ossicina depromptum. Virgo haec opere Caelitum albario speculum diuini solis essicitur, & Luna ipsa edin qua ne astrorum quidem oculi videant maculam ullam. In eius tamen facie nitida facile perlego non tam litteras amicorum,quam amoris ipsius acta; non tam quid in infimo terrariun orbe mort les agant, quam quid supremo in Caelo machinetur iam Deus. In ipsa enim membrorum eius textum,quae nunc primum elaboratur, multo verius. ac felicius, quam in Philomelae texto, diuinae in nos charsalis exaratur historia. Vultus ille Iniantulae minime vultu sus h fmgnos Dei sensus in apertum dat et oculi illi, quorum opera Caelum videmus in terris , facem durini amoris erga nos aecedi prinunctant: os illud in praesentia nivium Eloquentiam Diuini Verbi euoluendam in terras assirmat: sinus ille vallatus lil ijs castra pud ris in tuto fore significat, vel ingruente Decunditate: pedes illi, quibus super sydera, ut ita dicam, graditur humana felicitas, non tamia: enitatem in aethere, quam pacem sub Iaina cum Oraculo priscoeloquar) euangelizat . in quo sane tranquillitatis genere,& alterum nobis innuitur sp culum Soli expositum, Iris, inquam, publica illa nuncia serenitatis quam festasse notauit axiomate illo Putagoras, ut tranquillitatem animi, pacemque Reipublicae anteferendam semper,& omnibus imdicaret . Iris enim veluti speculum multiplici facie perpolitum S lem sinplici colore haustum,tribus potissimum coloribus exprimit,ae refunditiarcus ille testudineatus guttis pendentibus, velut intentus areus 1 Sole ictum dirigente post nubes,serit tempessates ac pi uias, turbuletos fluctus exterminat,sulfura disjcit fulmina ipsa fui. minat,& disperdit . inasi vero, 2 non mandior Iride fulgeat nosti a haec nuncia Pacis Infantula,quae Solem suu una forma numinis hau fili triplici natura corporis, animae, dauinitatis no coloratum solum in cuti reddit, sed humanae diuinaeq. vitae veritate intima constituta. Hanc dum fabricat Iridem, i peculum sine macula , specularius Deus; l in illam semeleiaculans.hunc dum intendit arcum diuini

numen amorissim mittitur serenitas aeri, mari tranquillitas , caelo gloria,terrae securitas;cogitationum procellae oo saeuiunt, languentumpestates assinuum , nulla sutura stant naufragia animorum. DIXI

10쪽

SPECVLVM ARCHIMEDAE V

VSTORIUM AMORIS.

Carmen Eroparthenicum his tum aDONATO MAZZOLIO , ROMANO.VC aliquisve um, osos, -dicamina cordi eras. Mimuι succo, Amraque mesulus Frigeret eam sum ammis mutaribus ardet Cis mihi. Ves amisero geliis diate: totus mast,

edo , oranus sacro ceu victima fumat Amori. Nec placatus amor stres vimquam auitast coruscat Especulo erumpens in me vibratiis fasum D morior: cas iam sed mortis, ta D, docebo. Ainminum vis fama tulis eius Idus Annam Mumeribus riuatam vieri r I utaneus a NE

Obsequiis; quidquid

Haud secus, ac i

i facio. Sed quale laboris Das Delium I veros per dulcia spectra doliam . Ama etenim gremio specusio penare corusium Vio mihi. Arabereis liquoriose e caminis, Artissique manus erum compactile donum In terras xisse num t sta Harudius urit Candidioque micate missia lunaris in ago sim opust at maculis expers praeit omnibus MDιs, Materies vigilatia Deo , suaviaque Olmpo Machina quaecumque haec sis , nu bi coepit Nempe remollitum digito say ante Tonans s, Hoc speculum essulpem concepsa es virgo dole demi speculum , quod te reri Virtutum in nrum rarios co eas m TF. Hic focus ardescit, eineres eui proo mediatas. Tale brae a mirus iaculusor in arce Finxit opus, quo fertur Aias alui e Dirasias Chrisallo penitas, classemque liquis tamam, Marcesio m irame rogos volitare per undas. Dissimile hoc unum tamen en , quod machina in Illa dabat flammas , -Bra hac muris amicos. Hoc etenim ad peculum dum cor miti M