장음표시 사용
31쪽
Regina Anna eius Matertera, non obscure illi suffragabatur: Domus Iagellonicae prope ultimus surculus, Magni SIGIS MUNDI Primi nepos, Regis AUGUSTI Sorores natus, in
ore omnium erat. Sed reputantibus alijs, quantum ille opis &, auxilij, contra potentissimos competitores, quos bello & armis qualecunque ius suum ursuros apparebat,esset allaturus ; metus quidem obuersabatur oculis,ne si iuuenem, adhuc nullis maioribus sultum viribus, Regem dicerent, aduersariorum potentiet succumberent. Magnus ille Ioannis Zamoiscij, Magni Cancellarij,& Exercituum Regni Supremi ducis animus, & menstants molis capax, rebus fluctuantibus ac pene perditis remedium attulit. Navique is suis , quas in V sum Reipubl. parauerat, aduersariorumq. viribus ac copiis expensis animaduertit, minima popularitatis & communis sauoris accessione, ijs qui externis freti auxilijs minabantur, vim intentabant, se si non superiorem, certe parem suturum I eorum q. audaciam di remeiaritatem facile repulsurum; inito cum Stanislao Tarnkouio Amchiep Gnesne n. Regni Primate, cum quo c teri Episcopi, uno aut altero excepto,idem sentiebant,& csteris Senatoribus, quibus temeratis aduersariorum ausus displicebant, consilio; ex omnium sententia ab Archiep. Gnesnensi, quem inter prς sidia
sua, ne vi armata ab instituto prohiberetur, receperat, more
institutoq. Maiorum, SIGIS MUNDUM Regem renunciandum curat. Audito SIGISMUNDI nomine,noua qusdam Iux affulgere visa; pauere aduersarij; assurgere animis ij, qui bonarum partium erant; uniuersa expers lactionum Nobilitas, suffragium huic uni deserre. Videres nuper insessos milite campos, vexillis pacis & tranquillioris spei impleri; omnes nomen SIGlS MUNDI occinere,omnes eius auspicis insigniri. Itum
est Cracouiam , &hqc Vrbs in qua Reges Poloniς auspicato Imperia ordiri solent, liustis munita prssi dijs. Viueres etiam nunc Zamosci, fatereris prosecto, id quod si pius testatus es, te in Omnibus concertationibus in omnis prsius SIGI MUNDI
32쪽
Regis fortuna fretum, pro Patria caput tuum omnibus obiecisse periculis. Nondum illum videras, cum Germanicas legiones Cracouiς imminentes cecidisti, reliquos in fugam
egisti, urbem Regiam obsidione soluisti, SI GISMUNDO
deide Cracouiam ingresso, & feliciter coronato, tu iterum cum exercitu profectus, Archi ducem Maximili annum, Imperatoris Romanorum Filium, Imperatoris Fratrem, in finibus Silesiae vires reparantem , & iam praeter Germanos & PO-lonos, Hispanicis ac Hungaricis copijs auctum, supremum que exitium Patriae minitantem, ad Byc2ynam assecutus,
acri quidem S difficili , sed felici tamen commisso praesio, vicisti, debellasti. Archiducem ipsum, cum praecipuis quibusque, magni nominis viris , deditione in SIGISMUM DI
potestatem redegisti. Longum esset recensere omnia : per occasionem attingam nonnulla. Quantae molis erat eo tem
pore Regnum Poloniae capessere, quae domi forisque imminebant pericula, animus ipse meminisse horret. Vniuersum Regnum in diuersas scissum lactiones, iuuenili nam SIGIS MUNDUS cum Rex legeretur vigesimum primum aetatis annum agebat consilio restaurari, & tam dissentientes voluntates Ciuium ad concordiam reduci posse, quis crederetὸ Iuuenis, ut dixi, erat SI GISM V N D V S, mores & instituta nostra nondum nouerat, multorum con siiijs, dum sibi quisque studet, distrahebatur: sed inerat animo illius plus quam humana prudentia, Rege Magno digna modestia, virginei pudoris decor, religio , pietas , Deo inprimis, tum & hominibus amabilem illum reddebant, omnibus eius actionibus, felices ac prosperos conciliabant successus. Itaque intra unius anni decursum , ct cum Serenissima Domo Austriaca, cum summa Regis & Regni dignitate transactum , dimissoque Archiduce Maximiliano, pax constituta, amicitia etiam perpetuo duratura sancita, &ijs qui ad Austriacos fauorem in Electione flexerant, venia erroris a
33쪽
Regis clementia, ac publico Comitiorum Regni decreto, data. Sic concordia, sine qua Regna esse & stare non ponsunt, stabilito firmatoque Imperio , eam de se excitauit S I-GIS MUNDUS opinionem , ut ipsis init ijs selicissimos Regiminis sponderet successus . Frustra minis, & bellico apparatu , terrere eum voluerat Turcarum Imperator Amurates III. Nam per Tartaros bellum ortus, mox expertus est, non cedere animo SIGIS MUNDUM , sed paratum esse, vel in ipsius hostis ditionibus, quaerere hostem. Cessauit illa procella, &caeteri vicini ad pacis studia animos fle xerunt: pactae cum Moscho induciae I firmata cum Turca pax: Suecia denique morte Ioannis Regis Patris iure ipso naturae & successionis beneficio accesserat Imperio SIGIS.M VNDI: rite institutoq. maiorum Regni illius paterni &haereditar ij habenas capessiverat, iusiurandum a Suecis ser. uandae fidei acceperat, pari Sacramcnto se eisdem obstrinxerat. Felix erat Suecia tali Rege, tali pace: sed ambitio& Regni cupiditas corrupit omnia. Carolus, Regis Patruus, per eius absentiam, primo leui manu attrectare cariapit clauum Regni: mox totum ad se traxit Imperium , per summam impietatem abdicato Nepote. Hinc bella in Liuonia, quam Carolus inuaserat, orta , & per aliquot annos satis a nostris seliciter gesta. Fugatus aliquoties Carolus ; in Κircholmensibus vero campis, virtute caroli chodkieuic ij, Supremi pro Magno Ducatu Lithuaniae copiarum Ducis, ita caesus vi pene uniuerso amisso exercitu, vix ipse suga
euaserit ..Sed nihil acerbius SIGIS MUNDO erat,
quam strictos in sua viscera vertere mucrones; gentem in . qua & ex qua natus est, alieno errore a se abductam, bello persequi . itaque quantum potuit, quantumque illi licuit, a suprema vi abstinuit. Hinc aduersae partis creuit audacia, &Carolus male partum Regnum, filio suo Gustavo, olim poenas violati familiae suae dotaestici Rederis daturo, inique possi-
34쪽
possidendum reliquit. aetera ut successerint, ut in Livo Ania , ut in Prussia , & quo euentu bellatum fuerit, res tanquam nuper gesta , haeret in recenti omnium memoria , edi Gustauum cladis aliquoties acceptae, bisque ictu selopeti prope lethalibus vulneribus cruentati sui corporis, puto dum viveret non fuisse oblitum . Inuitus haec commemoro, gratiora illa, & magis pleno praedicanda ore, quae SIGIS MUNDUS in vindicando iure Regni, ac interceptis ab hoste Moscho Prouincijs repetendis, summa cum laude seliciter gessit. Gens feritate barbara, religione superstitiosa , fide ambigua, nec magis telis quam suo caelo, suo sidete armata, quaesitum Maiorum nostrorum sanguine Reipublicae patrimonium, fraude & proditione interceptum inuaserat. Non annos, sed secula acceptae immanis iniuriae numerabaiamus ; penitus iam ea macula insederat in animis nostris e nec immerito existimabamur bellicae laudis & decoris possessio ne , cessisse hostibus. Regis Stephani praeclaros quidem &prosperos conatus , mors inopina interuerterat SIGIS.M V N D V M ne statim a suscepto Regno bellum aliquod
ordiretur, quorundam nimium pacis amantium consilia arcuerant, quanquam & ille eo semper esset animo, ut existimaret Regium esse, nec prouocare bella, nec timere . Extincto per summum scelus tanti Imperij unico reliquo haerede Demetrio , summam rei ad se traxerat Hodunus , homo in Moschouia non magno loco natus. Fraus diu latere non potuit, extitit vltor flati nomini Demetrius, ad cuius famam Hodunus scelere vecors, nesaria innoxij pueri caede pollutus , excidit Imperio. Nec impostoris diuturnum Regnum esse potuit, quamuis ut id stabiliret , quorundam Polonorum auxilijs niteretur. Pepigerat dum in Polonia esset
35쪽
Procerum , ut gentis mos est, consensu a expediuerat in
Poloniam Legatos, qui & a Rege S a Patre sponsam dari
peterent, eamque in Moschouiam honorifice deducerent, Regem ipsum, & plerosque Proceres , sponsae consangui. neos , ad nuptias inuitauerat. Rex per Legatos ossicio functus ; reliqui eo profecti, magis ad nuptias, quam ad bellum: neque enim aliqua fraudis subesse poterat suspicio, publica fide, publico vn i uersae eius gentis adsensu interpo. sita . Vt rem in pauca contraham, in ipsis nuptialibus sacris , Mosci aut hore Sui scio conspiratione facta, tumultuque o excitato , illum ipsum Demetrium suo arbitratu strangulant Dieant sane ij iure a se factum Tyrannum impostoremque sublatum. Sed quid innoxij meruerant hospites , in quos immani semitum est caede ξ Legati Regii , iure gentiu missacri, cur arista & infami circumdati custodia ξ Erat ea iusta helli causa, & vltor poscebatur, qui & atrocissimae vindex esset iniuriae, & inique ac nefarie a Moschis usurpata iura repeteretia Sed ne quid temere aut inconsulto fieret, missi qui iniuriam nomini Polono factam , qui Legatos violatos quererentur ; qui denique res & homines interceptos clare repeterent. Hi quoque sine honore habiti, & sero admodum dimissi: itaque quod iustis rationibuS Obtineri non potuit , bello & armis repetere visum. Arx Smolense etianostri olim iuris, obsidione cincta, immissus in remotiores uoschouiae Prouincias miles, caesi hostiles exercitus, deditione in potestatem redactus Sui scius , Regia ipsa Moschouiae Urbs, milite Polono insessa . Tu VLADIS LAE PRINCEPS, omnium eius gentis consensu Rex & Imperator lictus dictusque , in tuam fidem tota videbatur venisse Moschouia , Sinolenscum denique captum: tam magni momenti, & tam praeclarae res biennio consectae,&totus triumpbatus Septenuio. Cur deinceps versa retro sor
36쪽
tuna fuerit , fidesque parum fidae gentis nutauerIt , magis silere libet, quam vulnera Reipublicae parum grata manu
attrectare. Manet tamen , manebitque semper inclyta .
memoria clarissimarum SI G IS M V N DI Regis victoriarum, quibus & ius Regni asseruit & inolitam opinionem, quasi eius gentis potentia nobis sormidabilis esse posset ,
penitus ex animis omnium exemit. Quid ego alia bellata.& prstia commemorem cohercitam Nisovij militis saepius Iicentiam : octies aut amplius lasos fugatosque excussitaquam raptim egerant praeda, Tartaros: Michaelem Tranis sylvaniae Moldaui que Principem , multarum gentium victorem , qui Turcicet etiam potentiae imminere , & sormidandus esse videbatur, victum, di Moldauia exactum: Aaronem Valachia pulsum et Domui Mohilanti in Valachia ct Molda uia armis ius assertum Θ Hactenus quidem vis Turearum ita illibata steterat, ut posteaquam illi arma & Imperium in Euro. pam transtulissent, in omnibus ijs praelijs, quibus ipsi eorum. Ottomanica stirpe orti Imperatores prssuerunt, semper victo. res euaserint. Sigismundus Imperator, idemq. Hungariae&Bohemiae Rex, coniunctis cum Ioanne Duce Burgundiae viribus, primus arma Turcica,maiori quam ullus unquam exercitu, ad Nicopolim irritare ausus, tam tristi pugnauit euentu,vidi Burgundus in potestatem barbari hostis venerit, & Imperator uniuerso amisso exercitu,vix piscatoria exceptus scapha, ignoratus quis esset, solis latebris tutus, turpi fuga euaserit.
Rex, ingentis animi iuuenis, prospero quid em aliquoties successu bella Turcica tractauit; sed postremti Amurati Turca rum Imperatori ad Varnam congressus, etiamsi initio pugnarbarbarorum agmina cecidisset sugassetque, ipseq. cum delecto
Polonorum robore, in prima acie versaretur,ac ipsum Amuratem voce & manu posceret, & iam acinacem in eum stringe.
ret, concursu prstoriani militis oppressus, iam pene victor, &
37쪽
in ipsa victoria Regium effudit spiritum. Solimanus in campis Mohacensibus, Ludovico Rege Hungariς csso, septies circiter fortunam belli cum potentissima Domo Austriaca, quq statini a morte Ludovici , possessionem Regni Hungarii adire contendit, experiri voluit: sed nec Buda intercepta, nec Vienna obsidione cincta,nec deleti aliquoties Germanorum di Hungariae Reges, qui vivente Solimano vixerunt, ut in campum & aciem descenderent, ut pugnς copiam facerent. Nostra memoria Archidux Igaximilianus,Rodulphi Imperatoris , Fratris sui auspicijs, & trium Exercituum, Germanici, Hungarici, & Transylvanici, virtute ac robore fretus , cum Mahumeto III. qui paulo ante Agriensem Arcem, hactenus inexpugnabilem creditam , vi expugnauerat & ceperat, ad Cherestessum signa conserre ausus, iam vicisse videbatur, nil Tartarorum audacia circumuenti Christiani milites,cum se et a tergo & a fronte peti,cςdiq. viderent,solutis ordinibus,loco moti, hosti victoriam concessissent . Scilicet non erat in satis, ut gloria victi aut coherciti Turearum Imperatoris quisquam
alius delibaret: integra & solida S lGIS MUNDO Regi Polonis seruabatur. Tu quoque V LADIS LAE Princeps arcano Dei decreto destinabaris, ut in partem huius gloris & fortunquenires. Nunquam certe maiori vi uniuersa barbaries conspirauerat in perniciem rei Christianς. Iuvenis admodum Prin.
ceps, ct odio fidei Christianae, & immensa gloris cupiditate
incensus praecipiti ambitione serebatur, in eamq. venerat Opi. nionem, ut primo impetu se nomen Polonorum deleturum arobitraretur . Somniabat deinceps alia Regna, alia Imperia, &Polonia armis in suam redacta potestatem, nullos Europq an Eulos, nullos recessus sibi non pervios,nullam Vrbem, nullam Arcem, nullum munimentum suis viribus non cessurum rebatur. Ea impotentis & serocis animi audacia elatus , ad Europsi militis quem ex omnibus Prouincijs & prs sidijs euocaucrata experta maiorum suorum bellia robora Asiaticos,
38쪽
Asricano'. exercitus adici uerat. quadringenta equitum peditum q. millia numerabantur. Aderat Tartarorum Imperator , centum viginti millibus comitatus , & ad longe lateq. spargendam vastitatem , incendia & caedes miscendas, instructus paratusque. Tres integros annos ad parandum bellum aula Turcica impenderat: nulla alia tanto temporis spacio Purpuratos osmanicos magis cura torserat, nisi ut quisque parati se simus compareret: tanta armorum copia , is belli apparatus,
tot maiora ad quatiendos muros, tot minora ad campestremis stragem edendam aenea tormenta, in exercitu erant, ut si quis ea recensere vellet, fidem eorum qui hqc non viderunt excessurus putaretur. Tantς moli impendentis grauissimi belli quid opponeret SIGIS MUNDUS, aut quam opem imploraret, quem in societatem periculi adscisceret Aestimantibus certe eius temporis Reipubl. Christianae statum, ingens quide summi ex iiij discrimen apparebat: spes vero prosperioris successus nulla affulgebat. Summus Pontifex , Preces & Vota, sub quorum patrocinio tuto constitit, salus nostra libenter deserebat. Ferdinandus Imperator domestico implicatus bello, de
summa rei in certamen trahebatur: uniuersa Domus Austriacae potentia nutare videbatur. Galliae Rex,cuius inuicti Maiores militaris gloriae decus potissimum bellis Asiaticis nomini Gallico,& posteritati suς parauerant: nihil bella aut pericula
Turcica ad se pertinere aiebat. Hispanum res Austriacae Domus in Germania minus secundae distrahebant. Archidux Austriae Albertus, pro Rege Hispaniae in Belgio summa cum potestate Gubernator, in ipso vitae exitu, quantum ReipubI.
Christianae cuperet,quantopere communi periculo commoue retur, luculenta animi testificatione declarabat, ct se ea omnia quae in sua essent manu facturum ostendebat. Reliquorum .
Principum Catholicorum fauor in aperto,subsidia in obscuro, vel nulla,apparebant. Ex ijs qui de religione Christiana, aliter quam Orthodoxa & uniuersalis Ecclesia Romana docet,
39쪽
sentiunt; soIus Serenist. Iacobus Magnus Britaniae Rex, vidit periclitante Polonia uniuersam Rempubl. Christianam in summum venire periculum , solus ad serendam opem, studium operamque suam detulit: solus peditum lectissimorum cohortes, in suo Regno conscriptas, & suo stipendio auctoritas mari expedivit; & venisset ea manus satis oportune, nisi in portibus Danicis fuisset retenta. Reliqui omnes eius sectae Principes,
gauisuri etiam interitu nostro credebantur. Gustauus certe Suecorum Rex, no aliter ac si crudelissimi Turcarum Tyranni iuraturus satelles, ac Mahumeticae impietatis promotor esset, tum vel maxime nos oppugnabat, nobi . perniciem & seruitutem a ceruicibus Christianorum arcentibus & amo Iietibus rille per eam occasionem Rigam, totius Livoniae Cluitatem primariam,& portu nobilem,expugnabat; Liuoniam iuris nostri Prouinciam , caede & incendi js vastabat. Nihil dico quo in statu tum res nostis essent, accepta superiori anno in Vala- chia clades, alter e Ducibus captus,c ius alter, veterani militis flos & robur uno praelio concidisse videbatur. Quis non attonitus stuperet, SIGIS MUNDUM Regem, sola Diuini au. xiiij fiducia fietum, neque tantis quae imminebant periculis , vel motum, vel territum, sed maiora quam quisquam suspica.ri posset ausum, Heroici animi magnitudine, hostibus perniciem, Patriae salutem, sibi immortale decus, peperisse. Summa celeritate scripti paratiq.exercitus, non ij quidem a quibus victoriasperari posset, sed qui potentissimi hostis ferociam morarentur : & ille Bizantio prosectus, adeo celeri cursu difficil- Iima Thraciae itinera superauit, ut Ionge citius, quam sperari potuerat, traiecto Istro, in ipsa constiterit Valachia ; mox viribus cum Tartaro coniunctis, pari celeritate ad fines Poloniae properauerit. Sed iam Chodhie uictus, cui summa rei commissa suit, iam Stanis laus Lubomi r scius, Polonicarum copiarum ductor, ambo magni viri, ambo bellicis facinoribus illustres ,
fines quibus Valachia a Polonia diuiditur, transgressi, in hostico
40쪽
stico ad Chocimum , audaci sed felici consilio Castra posuerant. Tu quoque Seremisime Rex, paulo post Paternorum. tuorum q. quibus te superni fauoreS circumdabat, auspiciorum selicitatem Castris,eo a Patre missus, intuleras, omnium in te oculos conuerteras, animos sessis, & de euentu sollicitis addideras , hosti qui te venisse statim sensit, metum incusseras. Interea dum Pater maiori vi bellum molitur, totiusq. Regni robore excito, uniuersam in aciem ducit Poloniam: res Tuo ductu, Tua selicitate praeclare gesta; infeltatar diurnis nocturnis'. incursionibus Turcicae stationes, s pius hostis iusta acie susus,saepissime ab oppugnatione Castrorum, cum ingenti clade reiectus,cum semper deteriori conditione suos intra a munitiones reciperet,postquam S lGIS MUNDUM prope iam adesse intellexit, spem quam capiendae expugnandaeq. & in suam potestatem redigendae Poloniae conceperat, deposuit. Videbat supra sexaginta millia suorum militum, qui ceteris audentiores sortiores'. putabantur, serro caesa ; longe mai rem numerum belli & temporis incommodis absumptum s iumenta omnia corrupta stratos hominum equorum q. cadaue
ribus campos: Denique venire SIGISMUNDUM selicissimum magnorum bellorum confectorem, se victum fassus irrito'. suos conatus, quod nulli unquam Turcarum Imperatori accidit,deplorans e conditiones quibus bellum finiretur,accepit; prior Castra mouit, ut nostris signa victricia & arma tenentibus , tergo abeuntis, & impedimenta deserentis hostis, gloriose illudere licuerit. Sint, ut fortasse non desunt, qui
partae eo bello gloriet detrahant; qui virtuti SIGIS MUNDI
Regis obmussitent; prodeant, & aliquem unum Christianum Principem, vel Imperatorem proserant; qui Turcicas vires tam audacter fregerit; qui ab aditu Regni serocem Tyrannum tam feliciter arcuerit ι qui ne unico quidem terrae palmo, eum qui semper, vel integra Regna, vel munitissimas Arces, expugnare & intercipere solitus suit, ditionum suarum potiri per