장음표시 사용
731쪽
646 Hieronym. Card. Gastald. Tract.
iτ sine hac strassari non possit,i neque obstant Galeni, & Hippocra
ris allatae aut horitates, quoniam alibi, Vt notauimus, ipsi contrarium docent; abidem vero non stricte, reformaliter febrem es- sepeltilentiam asserunt, sed lato modo, quatenus scilicet Pestis venenum, febrem, ut plurimum, habet comitem. Quod, si Pestis vero febris non est ad intemperiem nullatenus reduci posse vides S tur, neque intemperies, i aut excessus primarum qualitatum est causa formalis pestilentiae, cum sine hoc ipso excessu lues iugulare possit. Quinimmo, re cum sub specie febrilis intemperiei pestilens morbus grassatur, adhuc tamen formalem causam ab ipsa Peste diuersam obtinet, non enim calidae intemperiei morbus esit, sed illius venenati seminis, quo tacita quadam virulentia lethale frigus cordi, potius quam febrilem ardorem saepe insinuat. Idem pariter dicendum venie de reliquis intemperiebus; cum nec hu- ditas, nee frigiditas, nec siccitas etiam in excessu tam prae cipitem funestumque animalibus excitent interitum, sed chronicis passionibus ea dili veXent. Rursus autem dubitari posset, an Pestis causa sormalis sub ma- , la compositione, aut conformatione instrumentalium partium Contineatur Z videtur enim quod sinus cordis, re arteriae, ut partes organicae, seu instrumentales hoc modo afficiantur, cum san- iguis ibidem a veneno pestifero tactus coaguletur,& ineptus circulationi reddatur, si credamus Thoma V V ilas de febribus cap. 12.s abbra, quin ,& bubones, re parotides, nec non antli Iaces, seu carbunculi, caeteraque huius luis stigmata, videntur referri ad malam partium compositionem , seu conformationem. Verum 1ρ hisce non obstantibus, pestiferae luis natura i hoc unico genere non comprehenditur; siquidem non semper sanguis in sinu cordis,& vasis coagulatur, nec reperitur coagulatus in cadaueribus, ut quidam modernus Auenionensis asserit, & non semper i ineptus redditur circulationi, ut ostendit pulsus, qui a naturali statu parum, vel minime recedit, sicut cap. design. dicetur. Quod ivero attinet ad bubones, parotides, anthraces, caeteraque stigma- lta, haec sane accidentia potius, seu symptomata sunt, quam
ipse morbus pestilens, & multi Peste laborant, absque eo quod eiusmodi stigmata praeseserant. Superest modo, ut videamus, an reduci possit haec perniciosa lues ad continui solutionemὶ squidem in illa graui pestilentia rela- ta ab Hippocrate lib. 3. siet. 3. Epiae, plerique prauis ulceribu , t dc sacro igne assiciebantur, & ob saniem circa cutem maXimum sentientes pruritum ad se ipsos scalpendos prouocabantur, Undique
732쪽
se glabrantes, alijs cecidere membra, quibusdam reuulsa crura, ,sinue dissoluti articuli re alijs ossa inte femoris, tibiae pedis denudata fuere . Vnde Lucretius lib. 6.ιu neruos hic morbus, ct
Ibat,s m partes genitales corporιs ipsas, Eurauiter paNim metuentes limina lethi Vivebam ferro priuati parte virili: Et manibus sine nonnulli, pedibusque manebant
Quinimmo Auenionensis supra citatus asserit, veneni pestilentis ii naturam t esse corrosiuam, illudque consistere in corpusculis ars nicalibus tenuissimis,& corrosi uis per aerem disipersis Vi terraemotus,aut alijs de causis. Unde constare videtur, quod perniciosae luis natura ad continui solutionem, tamquam ad proprium genus couia feratur. Verum enim vero, neque continui solutio pestem t adaequale comprehendit, neque obstant illa ulcera, dc aliae continui solutiones, quae ab Hippocrate, dc Lucretio narrantur, quoniam, accidentia morbi pestilentis fuere, non autem essentialiter ipse morbus pestilens. Quod vero affert Auenionensis, pestilens venenum esse corrosiuum ex mineralium familia, nondum recipitur,quia
non semper huiusmodi corrosio in pestilentijs sit, Sc suboritur abi, alijs causis pestilentiae,absque eo quod e mineris Arsenicum t perpetuo eleuetur; cum pene infiniti sint halitus, qui e terrae vii ceribus erumpentes, vel ex varia in superficie terrae mixtura em1 nautes, ignem naturae in corde stabulantem illico labefactare , dc extinguere valeant ,quin immo pestilens venenum in miasmate vaporoso.& sipirituali consistit,arsenicale autem in materia fatis crassi fundatur. Cum igitur formalis causa Pestis ad intemperiem similarium partium simpliciter non referatur, neque in conformatione mala organicarum absolute, nec in unitatis soli itione consistat, iterum fateri compellimur, quod morbus quilibet, cito plures apprehendens, istorumque plurimos occidens, Pestis indolem praeseserat, ut superiori capite diximus. Verum, ut Pestis ideam pro viribus exprimamus, nostram proferre liceat sententiam, partim ex veterum Auctorum prςceptiS,partim ex iuniorum doctrina desumptam, quod scilicet pestilens v nenum sit quoddam mi asina, seu vapor tenuissimus, Sc maxime 33 activus ab aere corrupto inspiratus, aut per contagium susceptus, vel demum a sanguine corrupto, & putri eleuatus, qui sermentatione quadam corruptiua spiritus,& Vitalem ignem destruit. ξnimuero quicumque de hac re scripserunt, cum Prisci, tum re
733쪽
6 8 Hieronym. Card. Gastald. Trach.
centiores Medici, unanimi consensu asserunt, pestilentiale virus fundati in aura quadam, sed vapore tenuissimo, resummae acti uitatis, quem passim vocant mi asma ,&semen pestiserum. Nos autem credimus hoc natasma i vitalem ignem destruere fermen. Latione quadam corruptiua, quatenus scilicet in cordis,& vise rum penetralia sese insinuans,quaqua versus expanditur, perme- atque ad modum fermenti, sanguinis compagem soluendo, dc immutando , spiritusique vitales profligando. Et sane mira huius v neni vis non inepte exprimitur exemplo fermenti; nam sicuti videmus in constitutione aeris austrina liquores potulentos, & vina praesertim fermentari, ac sepe corrumpi, ita in constitutione pestifera, sanguis,&latex vitalis, non absimili modo, ac Vinum
ab aere corrupto fermentatur, dc corrumpitur. Hinc merito apud recentiores Physicos hoc fermentationis vocabulum adeo commune est, ut passim usurpetur pro omni rerum transmutatione e
plicanda, teste Io: Bapi Uanhelm tum. ps. cap. i 3. prope sinem, Thomas V Visi. de serment in princip. Sper tot. 6 Huiusmodi vero semina pestifera, t & fermenta; vel extrin-
secias adueniunt ab aere corrupto, putridisque teriae spiritibus, Ut capite sequenti dicemus, vel intrinsecus fiunt ab insigni quadam sanguinis corruptione, siue putredine conclusa,& profunda, Veloquitur Hieron=m. Fracast. de morb. contagios. per tot EX tali enim putredine conclusa, tandem erumpit spiritus effraenis,& indomitus, qui celerrime vitalem ignem destruit. Sic Medici experiuna γ tur in sanguine extra uasato, putri,& grumoso spiritum mali. gnum ,& Venena tum incredibilis essicaciae suscitari Dan. Sennert. pract.bs 6. para. Σ. cap. 3. propesinem, Helmoni. tumul. pesi. cap. 9.qui etiam inter constitutiva Pestis enumerat spiritum quendam sylvestrem veneno tininam, vel fracidum gas terrae , idest spiritum 28 sylvestrem , t dc indomitum extrinsecus aduenientem: atque haec breuiter dicta sussiciant circa morbi huius naturam. Pestis causam materialem,& formalem sequuntur finalis, bc eff- 9 ciens. Illa soli Deo nota est, qui haec omnia inferiora moderatur,& quamuis in rebus Naturae contrarijs, ut Pestis est, finis laudabilis non appareat, nec finalis causa, quae moueat in bonum natui rae, influere poste videatur in miserrimam tot Vrbium, dc populorum cladem,& animalium perditionem, dc propterea Pestis per accidens fiat respectu causarum secundarum; non ideo tamen eo 3o casu fit, quem Epicurus, i atque impij veteres in omnibus MuΠ-di motibus adstruunt, quos inter Lucret. de Pestis seminarus loquen cecinis M. 6, Ea ali
734쪽
Ei perturbarunt Coelum t morbidus aer. Ex fortuito namque atomorum coalitu, cum subortus non fuerit uniuersus hic rerum Ordo,ut ijdem falso crediderant, sed tam in este quam in opera I a prima,quae illucreauit,causa omnino dependeat, quicquam temere casuve fieri respectu Dei nunqua continstit: quia ab infinita eiusdem primi Motoris sapientia pra uisum ab aeterno, i & in abditos fines directum fuerit. Si tamen casus nomine i recte
intelligaturi tultus, re accidentalis multarum causarum concuriasus, ex quarum operasionibus alium finem habentibus, aliquid praeter illarum intentionem sequatur, ut dum lapide aliquo desuper cadente, Petrus transiens vulneratur ab eo, ec vulnus illud casualedicitur,cum nec Petrus cadenti lapidi caput offerre optarit, vel praeuiderit, nec lapis Petrum offendere, sed centrum petere natura sua intenderit; hoc profecto, dc de praefatis morbis, ac de multis alijs effectibus asserimus; sed tamen quaecumque casu fieri hoc pacto dicuntur, posita hac rerum serie, Deus ab aeterno praeuidit infallibiliter consequutura; interim illa eficacissitne voluit,
voluntate intendente, vel saltem permittente, Ut per occultas nobis vias, ad suos quaeque fines dirigeret. Cum itaque lues in cor-α ruptione consistat, corruptio t autem a natura per se non intendatur, casu equidem fit ipsa Pellis, quatenus ex varijs naturalibus causis. tum sublunaribus, tum coelestibiis suum semper naturalem, optimumque finem habCntibus, suboritur corruptio praeter illarum intentionem, quando sic forte combinatae fuerint. Verum posito hoc rerum ordine putredines, & corruptiones quandoque futuras Deus ab aeterno praeuiderat.
Quoniam vero, ut loquitur D. Augustinus: Melius iudicauit Deus de malis bene facere, quam mala nulla sepermittere, hinc est quod pestilentes constitutiones propter optimos fines nobis ignotos permista, Quod si causam Pestis finalem moraliter loquendo coni siderare velimus, haec facile eruitur. Quandoquidem t ad mortalium punienda scelera plerumque lues diuinitus immittitur, Scpestilentiae omnes infidelibus, & improbis sunt poena, fidelibus autem pietatis probatio, Niceph.Calsi M. 6. cap a o. hist. Ecclesiast.
idque in Sacris literis registratum est; Deus enim LeuIt. cap. 6. minatur pestem hisce verbis: Percutiam vossepties ob peccata vestra, issicamque super vos adium etitorem foederis mei, cumque consim geritis in urbes mittam pe=lentiam in medio vestri. Hinc anno post
diluuium 8Lτ.Pharaonis Gentem afflixit Pestis illa diuinitus emissa
735쪽
Od. cap. 9. factaque sunt Vlcera vesicarum turgentium in Eo minibus , moxque icquuta primogenitorum Pestis saeuissima : de ex hoc sane miraculum ostensum fuit, quod primosenitos tantiara lues illa Orco dederat, ut habetur cap. la. percussu Domi somne primogenitum in Ierra Hagπιι a primogenito Pharaoms, qui insito eius sidebat, usique ad primogenitum captiua, qua erat in carcere , ef omne primogenitum tumentorum , neque eras domus, in qua non erat mortuus. Hinc, dc Samuelis tempore Philisthaeos Izotios vexavit a Deo missa lues Reg. l. cap. 3. Hinc, bc David a. Reg. cap. 24. Pestem elegit inter maxima flagella Dei; vidie autem Angelum Domini, euaginatum gladium vibrantem contra Hierusalem λα eo quidem flagello septuaginta millia hominum perierunt ex Sacro textu sic. cit. Alia insuper exempla sunt in amnalibus registrata. Idque etiam narrant profani historici, dc fatis, superque comprobare videtur Agathiae auctoritas i s. a. histior. ubi narrat, eo tempore , quo Gothi, & Alemani extrema barbarie Italiam inuaserunt; maximam in exercitu Leutharij Ducis Pestem grassatam, cum ille ab agro Piceno ad Venetorum loca iam peruenisset. Cuius quidem Auctoris verba referre libet, quia Pestem illam non solum enarrat, sed etiam diuino iussu emisiam fuisse per-3η belle ostendit. t In iustitia namque, ait, rebus sacriι humanisque legibus illata iniuria, exiij causa his, ut equidem reor, fuere, cui reι, vel Princeps ipsi argumento sat fuit, quem ex Deo ingesta seupplicia diuexabant; quippe qui demens iam factus in apertam est rabiem versius, ut amentes solent , ν furibundi Vertigo praeterea crebrior quadam eum excepit, eiulatusque edebat horribiles, cernuusque nonnumquam, vel utrumque in latus si proruendo, inbus -- lo volutasatur , abundantique spuma os ipsium proluebatur, tamen oculi horribiles visu, inversique erant, Es eo tam miser v sania venerat, ut vel propria membra desaeuiendo gustaret; bra' chisesquidem ubi iam mordicus inia et deni bus, carne dilacerata, in sera bestia morem his vescebatur, desuentemque oriebat cruorem sic demum suo exsatiatus, spaulatim deperditus miserrime ex humanis excessit, careri vero passim morietantur, ni penuus remittente malo,quousque tandem uniuersi interiere . Hucusque citatus Historicus. Neque aliae desunt historiae memorabiles apud Auctores praesertim apud Euseb. heor. Ecclesiast. bb. s. cap F. sAcmoV. bb. I . degest. Franc. cap. t 6. Sed non est opus, ut alijs exemplis comprobemus hanc veritatem, Ethnicis etiam Poetis, ae Phi
losophis non ignotam; siquidem Homerus cecinit,ob filiam Chrysis ill
736쪽
si stupratam , laesum Apollinis numen telo nesti ri ἰn C, c
Plinius bLν. cap. . Quos refert quidam modernus de Peste Hippocrater dιuin m quid in morbis agnouit,& a Diis curatio
re ab illo, qui,& Vltimae scientiae: ex quibus omnibus constat hanc veritatem ne ni unquam fuisse dubiani. u Causia vero e flacie es t diuidi selet a Medicis in externam,
quam vocant procat hamcam, dc internam suὸ coniunctam ., ι Externae t huius mali causae tribuuntur vitiato aeri ex putridis vaporibus, re deleterijs inquinamentis, alijsique etiam rebus, quas Medici, non naturales vocant. Res autem non naturales apud
eos sunt sex, Aer scilicet ambiens, Cibus, & potus, Somnus,& vigilia, Motus, & quies, Excreta, & retenta, & Animi passiones. Tribuuntur quoque Pestir causiae Daemonum prestigijs, aut arci Diabolicae imp ijs aliquibus communicatae. Ab Arabibus, MAstrologis causae superiores ssignantur, Astra nimirum, quae in
hunc sublunarem orbem veneficos emittunt influxus sub certis aia pectibus,*figuris , quorum opinionem in serius examinabimus. 31 Ad internas vero causas t Medici referri volunt insignem, & excellentem putredinem, non quidem unius, aut alterius humoris, ut aiunt, sed omnium, qui simul confunduntur, conturbantur, ae computrescunt. Alij autem ex Medicis contendunt hisce humoribus messe latentem quandam qualitatem, quam Galenus, caeterique huius sectatores inesse scripserunt venenis, & medicamentis deleterijs, alijsque rebus, quae praeter minifestas Elementorum qualitates operantur. Sed profecto Medici omnes, vel Pht-losophi, qui occultas qualitates adstruunt, paruo negotio ab hac re sese expediunt, ut Fracastorius optime notat bo. I .de contag. cap. 6. in princi . profitentur enim se causis internas huius morbi, modumque operandi nescire, ac proinde merito ad asylum; ignorantiae dicuntur confugere. Hir morest autem illos abdita qualitate infectos semitem suscipere aiunt a praua victus ratione, M b aere, quo inspirato utimur; si enim hic vitiatus exi stat inspiratione attractus, humores, aut particulas etiam salubres corporis potest corrumpere. Praeterea causam Pestis internam concitari umlunt a nim ijs curis, tristitia praesertim,& timore, quae si amum perturbant nimis humores exagitant col
737쪽
nocent, quam caetera accidentia, ut susE inseritis dicemus. In sipet prauos humores generari docent, nec non ad putredinem otii uuando debita non fit concoctio alimenti, hac enim vitiata , sensim acquirunt corpora pessimum habitum, quem Me A ei eachexiam vocant, & non sollim ad Pestem, sed etiam ad plures alios morbos disponuntur. Hactenus causis om, nes pestilentiae generatim recensitae sunt , superest modo, ut de singulis agamus.
738쪽
AGitur de Aere, ut est causa Pestis, Zc quatenus ipsius
inlectio 1'oliticis remedijs auerti, vel corrigi potes Breuis anatomes aeris praemittitur, & ostenditur quot modis hic vitiari polsit is Ventorum vis in Peste producenda expenditur; Pestiferae tempestates recensentur; Aerem ab in- lactis locis, putridisque rebus inquinari, a terrae motibuS, ct spiritibus terne corruptis infici conuincitur: Quae sint Aeris inquinamenta, rationibuS, ac experimentis explicatur.
SVM MARIVM.t Aer est causa Pestisntissima.
2 Causas aerem corrumpentes cognostere publica salutis interest. 3 Aeris nomine intelligitur no imple ubstantia, sita composita. Aeris inest vitalis siubstantia, s explicatur secundum placita omnium Philostophorum. ue Vita animalium duplici pabulo indiget, alimentoso, s aereo.6 Aeris inspirandi summa ne resis itas. 7 Aer corrumpi dicitur secundum impuros halitus. 8 Aer triplici ratione vitiatur.
io Nebulis aer suffocatur,s quomodo 'Ii Valles,s impluvia,Carusum insalubrioris, s quare δὶδ Musicus vegetat in impluvijs, ventorum, S Solis defectu. 3 Regiones salubres sunt, in quibus Aer ventis salubribus dissatur. Venti salubres, s insalubres recensentur. F Venti fuissecti sium, qui ab infectis Regionibus es t. λο Ventis ab AEthiopia in Graeciam Pestis aduecta. Cccc a Autri
739쪽
1ν Ati bi diuturni facillime Pestem de loco ad locum transferunt.1 s Cardam opinio ae motu Pestis ab Oriente in Occidentem refellitur. i u Loca incolenda,ubi venti ab insecta regione non perflant. et o Aer vitiatur ab euersis anm tempestatibus.
at Intemperies calida, s humida pestifera existimatur. La Austri, γ' Africi corpora laxant, humores fundunt, sensiusque
L 3 Austri diuturni epidemicos , s malignos morbos inducunt1.4 Austri Pegem Atticam excitarunt. a 3 Austris producta est lues anno i S a g. 26 Austrina conlisutio causa fuit Pestis Anni I 376.1 Plumosius annus peltilens est ex Aristotele. 2 8 Plutii s excitata lues Italiam afflixit Anno 6 o.
a 9 PLujs orta lues in Italia Anno i 276.3o Plumosa, ac pestilens constitutio Italiam vexavit Anno I 3I6.3 i Pluma cum excrescentys Fluminum Pestem Siculam attulerunt
los causasuerunt Florentina, ac Veneta Pestis Anno I 63o. 3 3 Fluminis Tiberini plures mundationes varias Pestes concitarunt. 3 Fritus extremum pestilentes morbo acis: exemplum ex Li uio adducitur.3 3 Siccitas modum excedens mala est.
36 Siccitas diuturna quomodo morbos generet pestilentes e 37 Siccitate orta Ps s Roma ex Liuio . 3 8 Siceitas mamma Pestem induxit Anno Christi 1 6 3.3 9 Calore, V siccitate nata Pessis anno II S. o Siccitas una ex causis elapsa Pestis fuit. i Aer mitiatur a spiritibus terra corruptis. AL Aer labem concipit a locis quibusicumque fetidis . 3 Foetidis rebus ne con purcentur itinera. - Stagna, paludes, s canos aqua necessario aerem inficiunt,ubi cmur viget.
46 Portus Noresus Constantinopolis repurgatus aerem pestilenti labe corrupit. Paludes in agro Nolano putrescentes aerem pestiferum reddiderui. 8 Pluuiis virulentis in PEDpto Pestis exorta . 9 Fluminum excressentia luem asserunt, quatenus corruptos stiri με terra si citant. so Cloaca fetores angiportuum aerem inquinant. si Cain Dissiliaco by Corale
740쪽
si Cadauera inquinata Pestem pariunt. a Locusta mortua Asticam infecerunt.
, Lb. a uis viminibus mortuis furia 'stem si si
ue. Locustas Austra asserunt.1ue Cadauerita Equorum, qui fame perierant, corranus fuit aer
Graecia Pompes tempore. 16 Cadauera inhumata aerem contaminarunt.
17 Cadauera in Ticinum proiecta Papia silentiam produxerunt,s Locustarum agmina ante elapsam Pestem usa suerunt.1 ρ Terraemotus est causa Pestis, s quare P6 6 Terramotu orta Pestis in Urbe anno V. C. 32o. qua coincidit Pepe Attica. Is i Terr Umotus culpa saeuise Pestis Orchement. εa Terraemotus magnos Pestis sequuta est in Urbe Anno Christi is a 6 3 Terraemotibus plures eues ciuitates in Asia,N Pestis subisiis 6. Terraemotu Pestis μ' exit, qua perterrito populo apparuit tras-gium cantans anno Christi 31.
6ue Scabies epidemica, maligna. 66 Terramotus memorabiles anno Christi sit 8. Pelem induxerunt. 67 Terramotus uniuersalis qui Roma Tholum in Templo D. Petri excussit, Pestem si citauit anno Christi g o i. 68 Terraemotibus varia Pestes orta. 69 Terramotu Pestis immanisIuscitata in Italia anno I 8. o Arca antiqua ἀ militibus aperta Pestem memorabilem excita
7r Terraforamen angustum de repente apertum pessilentiam emissit a Fames, os Pestis sunt quandoque a succo terra alimentario com rupto, ς quomodo P 3 Caritas est Pestis vegetabilium , breui animalium genus aggressura Terrasiuccum nutrititium quandoque corrumpi ostendunt rustica
7 s Lolium praua qualitate panem imbuit. 76 Terra succus nutristitu corruptus abire potest in auras pest,
77 Triticum corruptum in Pse Belgica anni asso. obserum
78 Causa omnes Pesis externa, vel disponunt humana corpora ad corruptionei, vel aerem stacido quodam fermento imbuunt.