장음표시 사용
91쪽
tali eae dis mittatur, ii certus dies, quo quid fieri dari uecommitti. debuit, praefinitus sit. Quam in hoc genere ne inter. fuisIe veterum legum obscuritatem causetur pellotiove. Iustinianuq, nescio. Sed Prudentum respon sa in Pan iudiis constanter N aperte dc per spreue videntur idem statuere. Quid enim apertius dici potest, quam, cum conuenisset, si ad certum diem pecunia soluta non esset, poenam vel suan- usuram pendi: quod Africanus respondit,po sit sin σο' nam peti posse , etsi debitor omnino interpel-
σψμitoti latus non sit 8 l. 23. De oblig. ct aes, quodques is Marcellus scripsit, legem commissoriam committi, si quis pecuniam non Obtulerit ad diem. etsi non sit interpellatus 3 l. 4. g. vlt. De lege commisis Ac ibi quidem legimus, legem commissoriam non committi, si nullus sit, cui emptor pecuniam osserat suo die. Sed stipulatio poenalis committeretur, solius temporis ut vulgo loquuntur lapsu,quamuis nullus si, qui offerre pecuniam possit : veluti si hereditas
promissoris interea mortui iaceret. Nam cum ad certum diem pecunia promissa sub poena . esset, ct promissior ante diem mortuus esset, Paulus respondit committi poenam, licet non sit adita eius hereditas. l. 7 7. De verb. oblig. A deo dies huius commissionis non retardatur: , ct hac ratione magis, quam alia interpellatione, mora poenaque committitur. Sed ct poena ita commissa magis debetur, quia purgari ad eam euitandam mora hoc modo commissa
non ita potes , ut posset, si per interpellatio-
92쪽
nem esset commissa. Quod quidem etiam saepe ct perspicue iurisconsulti in Pan desiis docent. Sed longius iani abs Iustiniano non dis, cedam : & nunc subiiciam quasdam viii. Id. Apr. editas ab eo leges, quae uno poli die sunt superiorem consecutae, ut est illa de herede ex re vel parte certa instituto. l. I 3. C. de hered. inst. quae quidem lex illud discrimen confirmat , ut institutus ex una aliqua re certa,lega. tarii loco habeatur : institutus vero ex certa
parte, si verus heres, Rad eum pertineant o-mues actiones hereditariae. Sed quid si scriptus ex una aliqua re. R iussus ea esse contentus, coheredem nullum habeat 3 Digna erat haec quaestio, Iustiniani aliqua decisione: praesertim cum in Pandectis abs Iurisconsultis ita tractetur, ut interpretes vix aliquid certi, in quo consistant, habeant. Ego breuiter dicam, quod non incommode nuper obseria aut . Si quis ita heres institutus sit ExcEPTO FUNDO, perinde esse iure ciuili, ac si sine ea re heres institutus esset: idque Galli Aquilii auctoritate factum esse. veterra responderunt. l. 74. De hered. insiit. idem autem dici conflat . etsi quis heres ita scriptus sit, Ex cERTO FvNDo. Semper enim eadem regula iuris occurrit, non posse quem pro parte testatum, & pro parte intestatum decedere.Qua ratione Iustinianus alibi probat. Si quis ex semisse heres solus scriptus sit totum assem esse in semisse: hoc est, ex certa parte scriptum, fore in soliduin here
tur ex roceris. Di iii sed by Cooste
93쪽
Hoc vero necessarium ius accrescendi, quod potestate iuris inducitur, ut ait quodam loco Vlpianus, habet locum, &vbi quis ex certa resolus est heres scriptus. Ergo Ulpianus tib r. ad Sabinum: Si ex fundo inquit fuisset aliquis solus institutus, valet institutio detracta fundimentione. l. I. 6 4 Delier. instit. Et ripinianus l. r vlt. De vulg. ct pup. Qui linquit) certae rei heres instituitur coherede non dato, norum omnium hereditatem obtinet. Cum autem duo heredes scripti essent ex certa re, ct certis eius partibus: Paulus lib. r. ad Sabinum scripsit, expeditius esse, quod Sabinus seripsit,perinde esse ac si nec fundum, nec parin tes testator nominasset. l. IO. De hered. inst. Quod dieit, detrahi fundi mentionem. dichnrnecessario ex regula iuris. Sed quod adiicit, partium quoque mentionem detrahi, non tam necessario quam expedite dicitur. Quid ergo
Vlpianus lib. s. ad Sqb. Si duo inquit sint he- i
redes instituti, unus ex parte tertia fundi Cor. neliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur. . ut detracta fundi mentione, quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur : si inodo voluntas patrus manifestissime non resi agatur l. 9 g. 4. De hered. instit. Haee vero exceptio si MODO, Sc. mirifice turbat nostros interpretes, quasi significaret rem hanc totam pendere a voluntate testatoris : ct quasi ille impedire posset ius accrescendi. dc pro parte intestatus decedere. Ego autem animaduerti,
94쪽
posse nos iis dissicultatibus liberari. si hanc ex-CEptionem tantum referamus ad id , quod Sa-hinus expedite dixerat: hoc est, non ad fundi, sed ad partium mentionem detrahendam : ix
illud, vT DETRAcTA FvNDI MENTIONE, QUA SI SINE P A R T I B v s, Sc. accipiamus dictuin Coniunctim, ET QvAsi sINE PARTIsus:& ad hoc demum referatur subiecta eYceptio, si MoDo, dic. Reuera enim testator etsi essice. re non possit, quin sint heredes ex toto tamen
potest enicere, ut non aequaliter inter se diui- dant hereditatem, utque facessat expedita illa Sabini sententia. Sed hanc meam sententiam alias pluribus probabo. Nunc ad Iustinianum reuertor: qui quo die promulgavit d. l. l3.C. de hered. instit. eodem die edidit l. vlt. C. de fiscat. v sur. Sed ea lex ipsa me admonet, ut alteram, quam confirmat,& qua fiscum quoque teneri vult, nobilissimam de usuris constitutionem, l. 26. C. deviar.prius exponam. Nam S eam priorem esse
significat. In librisImpressis dies & Consul in. d.l. 26.desideratur. Sed ex d. l. vlt. intelligimus, editam fuisse ante Codicem euulgatum : &propterea iis, de quibus hactenus dixi, esse aggregandam. Tulit autem Iustinianus multas Adiuncta de usuris leges. νεαρας complures. Iam vero fustium non incommodum erit, omnes hoc loco bre- ηεμος r uiter eXplicare, praesertim si quae ius nouum μυμ με Continent. De obligatione usurarum, Seiugeausa, unde descendat, ct qualiter contrahatur, an ex stipulatione, an ex pacto, an ex min
95쪽
tenues,postea excreae Nerant ad
suae Chri planis iis psis in usu
ra , Iustinianus nihil proprie edixit, quod prius non esset constitutum. Sed de modo re fine ct quantitate iustae & legitimae usurae, primus edixit permulta. Ac ea quidem de re complures olim latae leges apud Romanos etia insuerant, sed eae Iustiniano minime satisfece. runt: ut & antea in Rep. Rom. varie fuerunt ia- ctatae. Lege xii. Tab. non nisi unciaria usura permittebatur. Postea etiam est quodam S. C. imminuta, ut non nisi semunciaria esset. Quae certe rem exigua erat, ut prope nulla esse videretur. Et vero aliquando placuit Romanis. foenerari nullo modo licere: ut re in sua Rep. umbratili Plato edixerat. Sed rerum usus postea docuit, commerciorum interesse, aliud ius definiri: iandemque fuit receptum, ut usu ra ad summum posset esse centesima: quae duodecim unciarias usuras continet. Adeo est valde aucta , quae prius tam fuerat minuta. Fuisse autem eam in usu promiscuo inter ipsos quoque Christianos, usque ad tempora sustiniani, vel ex huius lege di verbis intelligi potest. Sed & Constantinus &Theodosius . hoc consirnaant l. 1. S a. C. Th. de usur.& ipse Sidonius Apollinaris, qui paulo ante Iustinianum vixit, ident significat lib. 4. Epist ad Turnum. Atque haec quidem olim etiam usura legitima dicta est. Lege autem quadam Gabinia eum modum definitum esse, quidam existimant: quia Cicero ad Atticum significet, tale
aliquid ea lege comprehensum fuisse, quod Sipse secutus sit in suo edicto tralaticio, hoc est,
96쪽
est, quod ex urbe, more & exemplo Maiorum repetitum in Prouinciam transtulerit. Sed re Lucullum in Asia eum finem praescripsisse, testis est Plutarchus. Suetonius nominat quandam Iulii Caesaris legem de modo credendi, id est, scenerandi. Sed quid illa definierit ne- seio. Nostri in Pandectis prudentes saepe nominant simpliciter usuram legitimam, S licitum modum usurae. Credo equidem de Centesima eos saepius cogitasse. Sed Iustinianus ex sua potius lege S constitutione, qua,Vt mox dicam, minorem moduin praescripsit, talesiam locos interpretari nos debere significat. Caeterum cum post hanc suam legem ederet Codidem S Pandectas, delere iple debuerat Sed eum mentionem centesimae, ubi ia in vetuisset tam centesigrauem usuram passim exerceri . Atqui quasi ''s si adhuc publice licitus is modus esset. Cente si M' mae ex pretiam memoriam In illis libris sius qtiosi tui. reliquit. Nam in l. 8. C. Si cert. pet. agitur de eo, tae mentio. qui ultra centesimam stipulatus est usuras: ct n/m Tribo. dicitur, legitimam tantum petere posse. Non. nisu re'. ne id perinde est ac si diceretur, dentesimam siq'is p
petere eum posse3 Q iid 3 In l. s r. De reb. cred. 'nonne proponitur cautio continens stipulationem centesimae 3 hoc est, denarii vianis mei'-srui in singulos sortis centenos denarios t Neque tamen ibi dubitatur, valere talem stipulationem. Sed mandatae interpolationis saepe oblitus es Tribonianus. In l. 26. g. l. Depos proponitur cautio,in qua usurae nomine promittuntur in singulas minas quaterni oboli menstrui.
97쪽
n. Bainini Issiaianis 62 Eam autem usuram bessem recte dicemus. Atqui eam tantum negotiatoribus stipulari licere, Iustinianus diu ante Pandectas editas
In l. ras. S Chrysogonus. De verb. Obl. proponitur cautio, quae maiorem etiam usuram continet. Nam dextans siue decum usura fuisse videtur. Atquila in Iustinianus eam, non minus quam centesimam,reiecerat. Sed quem
tandem modum ille desiniit Τ Mox dicam. Illud praemoneo, non potuisse uno verbo hunci modum definiri, qui varie ex circumstantiis a stimandus est. Distinguendum enim fuit,quis esset creditor, quis debitor, dc cuius rei, & quo periculo : quaeque conditio obligationis, de qu ae mora esset. Sane Arcadius & Honorius ante Iustinianum statuerant. Senatores non nisi semissem usuram stipulari, aut exigere posse. l. vlt. C. Th. de usur. Nunc Iustinianus eos reuocat ad usuram trientem. Nam illu- non tua- sirium appellatione illi continentur. Sed su-' um fiseum tam illustrem esse non iudicauit,' quin ei usuram semissem permitteret. Nam 'legem edidit paulo post hanc constitutionem, ut fiscus hac quoque constitutione teneret arts co sed ita, ut semisses usuras, quae vulgares recommunes sunt, exigere possit, i. vlt. C. de fiscat. v sur. Sane olim Paulus responderat, si debitores, qui minores semissibus usuras praestabant. fisci esse coeperint, postquam ad fiscum transierunt,semisses praestare debere. l. II. g. si
debitores. De usur. Quid nunc noster i In uni-
98쪽
nersum, ait, semper fisco semisses, non autem maiores, deberi, siue principaliter ei promissae sint, siue ab aliis creditoribus ad eum actiones sint translatae. d. l. vlt. Interea illustribus personis non nisi trientes permittit, quae certe usurae appellari abs nostris Iurisconsultis solent leuiores:vt Plinius lib. I 4. cap. I . semisses appellat ciuiles & modicas. Lampridius scribit, Alexandrum Seuerum non nisi trieularium ut vocat) scenus exercuisse, & cum annuum aliquid legatum esset Rei p. id in lege Falcidia aestimari ad rationem trientis usurae, responsu molini fuit: L 3. . vlt. Ad leg. Falcid. Sed & quum mora facta esset rei alicuius praestandae, veluti statuae ponendae, quae Rei p. legata erat: non nisi usque ad tertiam centesimae v suras Rei p. pendi Paulus dixit, i. r 7.Wvit. Devsur. Denique & si quis toto biennio post matrimonium contractum dotem promissam non soluerit, vel toto anno post matrimonium solutum dotem mobilem maritus non restituerit : usuras deinde propter talem moram Vs D. que ad tertiam centesimae praestari flatuit iussi- - .. . nianus. . vlt. g. penuit. C. de iure dot. l. Vni. itim temca. sin autem. C.de rei uxor.a st. Nec dissimi- pus exile est, quod prius constitutum fuerat in l. 6. his illud. C. de secvn. nupt. Praetereo,quem veteres Canones clericis praescribant modum faenerandi. Nam& facile patior, nullam eos usuram aut si putari,aut exigere. Caeterum ne
99쪽
trientem modo pendant ex causa mum tuae pecu ni suos ta men ones rat in vis
furis fruoctuum ospecierum. go vero seu vises tantum : cum olim omnibus permisse essent cente lunae. Sic enim, ut dixi. aestimat modum usurarum ex ratione eius,
quod interest.quatenus inquam probabiliter
interesse videtur creditorum, quorum pecu'nia debitores utuntur. Uerum videamus, an hic tantum habeatur ratio creditorum: an vero etiam ipsorum debitorum 3 Sane olim quidam, quia Senatores erant, contendebant, sese usuras nullas debere. Sed Arcadius S Honorius escripserunt. frustra id eos facere. l. 3. C. Th. Devsurar. Iustinianus vero Nou. xxxii. xxxiii. xxxiiii. tandem in felicium agricolarum , quibus Resp. multum debet, rationem habuit, ut si iis pecunia mutua data sit, quicunque tandem sit oreditor, usuram non dependant nisi trientem,
aut non multo maiorem triente: hoc est, quot
annis in singulos ut ait) solidos siliquam v-
nam, quam constat esse vicesimam quartam partem solidi. Itaque ubi negotiatori creditori alius debitor quotannis penderet octo, uel vulgo sex, faenoris nomine, agricola non nisi . quatuor praestabit. Caeterum quam hie illos liberaliter exonerat, tam onerasse videtur in usuris fructuum. Nam licere significat ab iis stipulari in singulos modios, octauam modii partem, quae Centesima aut paulo etiam maior quam centesima usura est. Ac quidem cum ederet d. l. 26. C. de via r. nominatim permise rat omnibus centesimam. ubi non pecuniae, sed species darentur scenori. Nunc itaque nihil
100쪽
remittit, etsi eae mutuo cientur agricolis, velu ti frumenta. Nam & agricolae ex talibus seminibus telluri creditis percipere plus quam ducentesimum foetum, scenusue solent: ct alioqui tam incerta earum rerum precia sinat, ut Et distri creditori, qui periculum hoc quodammodo minis ra- subit, magis Consulendum esse videatur: prae- φιβπς convsertim cum debitori sit integrum reddere ta- 'le mutuum, quo tempore earum rerum precium erit valde imminutum. Pecuniae creditae eadem semper aestimatio redditur. Nam ct in hac consistit pecuniae quantitas. Sed aliarum rerum quantitas pondere aut mensura constat, neque aestimationis alioqui ratio in iis hahetur. Itaque di olim frumenti mutuo dati accessio ex nudo pacto peti potuit. l. ra. C. de v- fur. & habitam hic esse rationem incerti precii constat. l. 23. C.do vlur. ubi & ea ratione ad mitti legimus additamenta usura ruiti, in ea
dem materia. Sed quatenus,& qua snt 7 Constantinus hoc olim ita definierat, ut si fruges
mutuo darentur, v surae nomine tertiam par-
'tem, hoc est , in duos modios, modium tettium stipulari liceret: pecuniae vero non nisi centesimain .l. 1.C.Th. te usur. Ergo frugum v- surae quater centesimae esse poterant: hoc est, triplo maiores quam pecuniarum. Iustinianus nimium hoc esse sensit. Pecuniarum usuras ad quem modum reuocarit,dixi. Aliarum rerum non nisi centesimas permitti voluit. Premisit tamen eas, etsi agricolis credatur: a quibus a