Miscellanea curiosa, sive, Ephemeridum medico-physicarum Germanicarum

441쪽

PICEAE, ABIETI PI

443쪽

Nno I 69 g. g. Aprilis Hortulanus Aulicus stulgardiae tanquam

rarum quid, labi intra duodecim annos servitii sui nunquam visum offerebat, scilicet ramulum trifidum ex arbore resinosa, quam pini speciem putabat, stante in horto Ducali ad Olivetum seu Hydrophylacium Atlantis figura in vertice ornatum in cujus singulis extremitatibus tres spicae egregie rubentes, seu globuli purpurascentes fragiformes, in bifurcatione ejus tres aliae &plures, itemque in ramuli medio unica videbatur magnitudine glandium vel olivarum parvarum. Cum sequenti die a meridie in ipsa arbore qumerem, inveni quod in omnibus re liquis sex arboribus, quae in circuitu oliveti dicti arboribus vitae intermixtae surgunt, plurimae tales pica viderentur, veluti fraga ipsa, si eminus adspicias, simul cum aliis ex viridi flavis floribus, ut initio concipiebam , seu scopis compositis ex pluribus foliolis seu aculeis Rubentes istas spicas aliorum nemo tacite observavit, alii vel ante viginti annos se notasse asseruerunt, alii etiam ante annum praeteritum, alii alibi observarunt,4 omen fertilitatis crediderunt Accuratius ita cue inspiciens, primum nudo oculo notavi, quod spita ista composita sit ex pluribus flosculis rubeolis ita arctein concinne sibi cohaerentibus, ut contiguam, unicam laevemque superficiem credidisses, quique ita ordinate per spiram ascendendoin descendendo disponebantur, in medio plures, in apice pauci, ut in tragi figuram ovalem surgerent, quam Figura I monstrat. Nectebantur hi ad ramulum suum caliculo quodam ex squamulis fuscis aliquibus, quibus ab initio tota usque in verticem per membranulas tenuissimas tellucidas connexis , pica te est, ut secundum Figuram II. Distractis dein parum flosculis illis, divisaque per medium spica conspiciebantur plurimu vel vi acini flavi stilo seu stamini cum petiolo suo adnexi, in pyramidem spiralibus gradibus surgentes, exterius rubentibus laminulis conspicui, iique, ut in unica mediae magnitudinis numeravi eorumque Orci

.nes se gradus octodecim, ut Cura III aliquo modo designati dippe ad Dec. II. Ann. VII. U VIR A a

444쪽

Tum autem 'osculi hi, qui primo sibi invicem imponebantur, melius Maccuratius considerari poterant, quando hiare, exasperari separari incipiunt pulvere pleni, sed illo vel sponte vel post quamvis concusionem, aut contritionem elabente, qui flavus linguis est instar lycopodij, cujus sapor& odor res nosus. In iisdem arboribus vidi annuos exsiccato echinos ligneos favi formes seu pilulas fungosa Fig. IV cum capsulis multis ordine dispositis, instar faucium raninarum apertis, sub quibus singulis foliolum eminebat erectum, exsiccatum obsoleti coloris led figurae, qualis ipsius arboris folia sunt. Microscopio postea examinatae spicae Fig. V. istius rubentes tam recentes adhuc ibi pulchre cohaerentes, quam post dies aliquot aliquomodo sicci dispersia, extra ordinem suum flosculi non aliter apparebant, quam florum tunicae purpurea Variegatae gessere nerei te petata serrata, quae reflexa supra acinum, ut primo putabam, in medio maculam quandam fusciorem nonstrabant, linea quadam purpurea, tendentem usque ad scapum seu stilum Hasergo spicas esse veros ulos judicavi , eosque purpurascentes fragis Orme no-ahainandos putavi. Acinum vero ipsurrv cum 28 die in spica siccescente uni cum dispersiis Neparatis flosculis intentius scrutarer, vesiculam potius esse seu vaginulam reperi, in qua rupta pulvis flavus farinaceus quasi sulphureus latebat,in prodibat, quam in figura VI. vide. Hic pulvis vel copiosissime elapsus, vel levi concussione motus instar seminum papaveris albi visu occurrit lucidus, qui in medio quasi in duo corpuscula Fig. VII. dividitur, dii fertque a lycopodi semine, quod non tam facile flammam, neque

tam lucidam concipiat, sed saper pruni ardens cete potius, cum lycopodium quidem granula ostendit, sed non tam magna, neque tam lucida , ne que gemina. Quarto Maji inveni conum unicum longitudine unciarum trium

cum dimidia, sub quisquilijs siccum , apice abrupto, corruptis squamis

obsoletum quem huc transportatum credebam quia postero , quinto scilicet die mensi h es humi a centem , texturain squamis plane similem, sed longiorem, nempe unciarum fere sex, in horto alio reperi sub arbore resinosa altissima, in qua etiam, quantum propter altitudinem conjicere licebat, ut iam fusci sicci, viridesque scopae conspiciebantur. Quae vero arbor an pinus, an abies fuerit, definire tum non potui, quia ascendere neque tangere non li

cebat.

Cum itaque tam de specie arboris nostrae, quam de istoribus, seu tulis,

eorumque pulvere, foliis, seminibus Truc tibus solicitus essem, placuit non Mntum consulere Bolanographos&Medicos Bolanices peritos, sed & in navata adspicereo comparare similes arbores, earumque C tum &progressum, in .

445쪽

atome Piceae, Abieth Pini lue 3lvestris. Τ

crementum, decrementUm, recrementa , folia, semina, fructus hoc ipso anno& sequentibus observare. Sexto die ergb alias ejusmodi arbores quaesivi in montis proximi O fenfer dicti, versus occasum siti silvula studio procreata jumenes quidem sed altitudinis tamen eximiae, resinam sudantes ramis extreiam is inlla cornu cervini curvatis divaricatis, folijs valde longisvi tenuibus, per nodos seu verticillos excrescentibus quasi in stellas, vaginula seu tubulo semper subtus conjuncti duobus, quorum latus in erius planum, exterius rotundum, adeoque plano-con ex is, quae accensa ad lucernam radios igneos de se fundunt di quorum plerumque r. a. Acris paria sub ordinantur conis tam delapsis quam adhuc pendentibus diversis a superiorum dictorum figura, sed talibus quales depinguntur a Matthiolo. Octavo die in Ducali arbore observo quod viridi ustulae scopae sint ipsa novorum foliorum seu ramusculorum germina rubentes vero ut jam pallescentes, sint flosculi cum macuvili fuscisin vesiculis ruptis. Decimo quinto ex alio monte dem sopst versus meridiem elevato ramulus ejusdem curvaturae foliorumqtie eorundem detrahebatur, in quo tales juli tecti membranulis fuscis, & divisi in granula sua denuo distincta continebantur, quales antea in monte occidentali non

dum cognoscere potui. Juli ero iiii, seu potius utorum principia ex viii di pallescentia exterius notant, Fig. posse dividi in multas partes seu granula iterum dividenda de parabilia majora inferiora, minora superiora: quae prim rubescunt. deinde audia flavescunt, atque dispergu rur in plures flosculorum congerie S, Rig. IX. r. e quibus tandem nova folia emeris gunt Decimo nono dicit ut jam aucti concussi pulverem emittebant tua leum inuasi sulphureum in quibus quae granula Videbantur antea, sunt parvae spica flavescentes plurimis flosculis ornatae, e X quarum vertice enascuntur novorum foliorum seu ramusculorum principia iitaq; spicat in proximis aliquibus arboribus& quidem superiores magis, egregie rubent. Hic quoque alias resinosas arbores crescentes vidi, quarum folia ad latus utrumque pectinatim velut in anserinis pennis nascuntur levia a revioribus mixta lolidiora , superiori facie obscui viridia, unico sulco divise inferiori facie FunX. . duobus sulcis cinerei sin media spina ei nem ris adydis in la ex quarum extremis ramis foliola nova pulchre ex viridi flavescemia prodi

bant.

Comparatis ergo figurisin descriptionibus Autorum d ligentissimorum Ruellii, Matthioli, Camerarii is axisne Jonsioni conclus inter tres resinosarum arborum Stulgaruiensium spe cres Ducalis horti ilicolas esse Piceas, roth ah ne id Montanas alteras cum oliis duplaeibus pinus ivlvestres, for/c ex talia cum solis pectinatim dispositis abietes albas, de ille Qt allire A. 3 ' Et

446쪽

Salomonis Re iselli.

Et ut picea tanti, certius agnos catur audiamus illius 'nonymiam. Secundum

Ionsionum est Recentium Picea major, Bauhino abies rubra, Trago abies

prima rubra Picea Plinii es Abiu mascula Theophrasti alpino Taeda

Plinii Dodonaeo Abies, tu, graec Secundum Maur. Howmannum in Catal. Plant. circa Alidoris Abies foemina Theophr fungerm. picea Plinii S abire

Perrexi tamen observare harum arborum incrementa . fores, fructus semina per annum hunc, sequentes aliquot. Duodecimo igitur Junii Scsequentibus aliquot diebus si montanis pinubus offendi multos conos virides, una cum annuis ligneis superin infra arborem lapsis, quorum squamae quadrato apice insignita erant, simul & conialis seu nucibus pisi vel fragorum n'agnitudine in summitate ramorum literentibus, denique S ulis adhuc restantibus aridis, qui concussi statim decidunt, ex quibus nova folia enata sunt. Decimo tertio in picea stopae luteo. virides in folia viridia annuis colore pallidiora excreverunt, producentes aliquando in extremo echinos,iridantes parvos favisormes, lanugine alba tectos,&sub quovis favo soliis singulis arm tos, quando Guli adhuc videbantur rubri sed exsiccati & extra ordinem simum dispersi. Primo Iulii hi via ad thermas pellenses non tantum in pinu sylvestri virides recentes strobilos una cum annuis ligneis vidi, sed ciniummitate abietum egregie viridantes, quos ver tum detraherc&examinare non Vacavit. Septimo pini sylv. conum annuum per octo dies in aqua maceratum scindo per mediam longitudinem, invenio semina alba velut cucumerina ., qualia in viridibus intra quamcunque squamam sealaminam latent qualia etiam in quovis sicco sed adhuc concluso cono haerent duo membranulis quasi muscarum alis assiga, quae dehiscentibus squamis, coni aperti decidunt&aVolant, naturae singulari beneficio, ad seminandum campum etiam e longinquo apta, di inveniuntur humi tam amxa adhuc suis alis, duam ex alarum capitulo seu nodulo jam vacuo dilapsa. Haec Ionstono coccali dicuntur adnata ama parte membrana, alis apum persimili Septembri domum redien S, quandoquidem peregre viventi non licuit observare, offendi echinos in picea siccos colore fuscos, ulorum ver ne vestigium superstes, si modestitis accurate inspexi. Sequenti anno 1 G . sub finem Februarii in picea nostra reperi plurimos echinos faviformes annuos cum foliolis suis extantibus siccis coloris obsolet hirsutos a . Martii initia ulorum tergeminorum plerumque in apicibus

novissimorum ramusculorum inveni, qui vero a veteribus seu annuis color pon amplius disserunt , suasi flosculos subluteos, rosiformes non incongrus

447쪽

- Anatome Riceae, Abietis Picique 'laestris.

grue dicendos, recurvati suis membranulis, qui Io. Aprilis in conulosa

in sunt, detractisque suis quamosis tegumentis, quae Jonstono ad culacea audiunt, abscondita ostendebant rudimenta ulorum viridantia i vo ipsi purpurascentes uti erumpunt, sed adhuc semitecti membranulis. a. Εκ- serti omnes, plerumque adhuc integri, sed aliquot etiam distractis floribus simul apparent scopae seu novorum ramusculorum germina viridia. S. Juli fere omnes in oblongamin ovalem spicam aucti, flosculis jam arefactis pulverem spargentibus, conspiciuntur,4 tum germina ramorum auctiora instar scoparum longatiorum adstant. I. Maj in summitatibus ramusculorum conuit oblongi rubet adspiciuntur erecti, quorum unus detractus, tribus pollicibus longus squamis suis rube-olis seu purpureis rigidis, qui in vertice adhuc latentes 'compacti promittunt longiorem conum ipsum, qualem ante annum inter quisquilia inveni, transporatumque credidi. Hic sine dubio tectus fuit ab initio quamulis luteis membraneis, quoniam earum aliquυ restabant, ni assi. 7. Maj conu-li hi, qui antea erecti stabant, pendent deorsum, auctiores scilicetin graviores facti. Quot ergo anno proveniant, notatu dignum erit. Notavi vero circa hoc tempus eminus in summitate piceae nostrae insignem aliquem conum, qui obsoleti punicei coloris non in acutum desinens, sed cylindrica sigura dehiscentibus evidentissime squamis apparebant. Hunc a9. Mali decerpere jussi, septemque unciis longum, tribus latum inveni, in cuius quam is singulis dehiscentibus dilatatis maculae duae Fig. . cum foveolis duabus pallidiores videbantur, in quibuS latuerant semina cum membranulis suisti XI. alata, qui an annuus an biennis fuerit, non liquebat concludere. I s. to die, quam pluvia noctu praecessita utei pulveres in canalibus castri&horti observati sunt, quales Mante plures annos hic alibi que notavi, sulphuri similes, ut inde sulphur pluisse crederetur, quod tamen per ignis censuram ex odore flamma negata non licebat arguere. mirimit vero litem Garmannus Eph. Nat. Cur Ann. I. Obs 97 de musco terrestri, his verbis. Verno tempore

pinus pariter talem spargit pulverem qui vento tumultuante pluvia mixtin sulphuream mentitur pluviam, ut rata vi Crugne in Ghnin duri Rhan et balina, Moesier. in Annal. Fribe . hoc addito Seholio Contra Scorbutum sium vali redariolor, eo quodpinin interantiscordiutica compriam is emineat. Unde lamplis Maur. Hosta anno in Catal. Plant. Alidorifinitio M ijuli palles en te strina pleni nimboram iulphur forte consit uente,

strobilorum vecoxorum deorsum nutantium rudimente purpurascentia cer. 1. dtur .nt ut clausu acio quid dicam,Benienses 'harmacopini pulvere isto piceae loco ly-

448쪽

loco lycopodij, qui nostris Ufficinis est familiaris utuntur ad pilulas consper

De varia etiam forma. ulorum picea' non negligendum, quod Exc. D. Carolus Bardili, Physicus Calvensis In spector mineralium aquarum retulit, nempe quod A. 168O. in sylva prope Thermas Ferinas illos rubro quidemst purpurascentes invenerit non fragi, sed ubi idae figura. Extremo Maj decerpsi strobilos recentes piceae uostrae virides quatuor, quinque uncij sin ultra longos, in quibus per medium dissectis, semina apparebant concinne collocata, atque ubi squamam unicam detraxi, egregie illa Virescit in superiori parte membranulae vero seu ala rubent, semina albescunt. Quarto Junii accipio ex abiete stante prope Thermas Zellenses conos viride recentes, Fig. XII. cujus quampe exterius latiusculaein rotundae sunt Virides in ambitu supremo, cum in picea elongentur in prominentiam quan

dam bifidam Fig. . albae subtus cum rubellis lateribus, habentes in supina parte angustum quoddam soliolum i . XIII. viride, cum spina seu aculeo viridi recurvato, quod lingulam Jonston vocat interius haerebant semina duo seu nuclei cum alis vere sanguinei coloris, quae ambo sibi adhuc cohaerentia facile possunt separari a conis i . 43. conos accepi virides qui dem sed circa apicem squamarum in fuscum colorem desinentes, ex pinu aliqua luestri in quorum unius semine vermiculum inveni, quales in eΣs1ccato annuo multos deinde reperi. 9. Iulii infra Kalenbach pagum hora Thermis erinis distantem in via versus Neuburch offendi conum ex abiete delapsum, cujus squamae ejusdem erant fgnrae coloris, sed latiores Majores, ut Fu. XIV. XU. monstrat. Ex his conis humi iacentibus squamae decidunt omnes, superstite medio quodam scapo quem Jonston quoque

depingit eleganter, Mego hic adjicio Q. XVI. qualem picea non relin-

Sub finem anni conum ex picea Ducali servavi in hypocausto, ex cujus calore squamae sponte aperiebanturin emittebant semina alata, quae deinde terrae mandata vere sequentis anni producunt foliola valde tenuia sex, quibus Junio duplex, deinde triplex series accrescit, longatur haec arbuscula anno 96. donec post hyemem longam anni 97. laccescit Memoritur. Mandavi

Vero terrae, ut cognoscerem an haec sint semina vera foecunda, quando resurgant in arborem, cum a venatoribus acceperim, quod betularum semina demum intra annos aliquot eXcrescam.

Anni 1 r. a a Martii sub picea e squamis conorum dilatatis delapsa isemina jacebant, vidique tum initia fusca ulorum ut multas julorum annuo-yum e liccatorum reliquias. . Aprilis, cum adhuc rigus loventi boreales durarent

449쪽

rarent, initia illa tondum aucta sunt, videntur tamen paulum dilatari. 32. vero post calidorum aliquot dierum spatium augentur in acutum , ita ut detractis membranulis luteis intus conspiciantur rubeoli fragi formes uti racilEseparabiles. 7. denudantur aliquomodo ut rubentes jam auctiores a mem. branulis. I. forentes seminudi uli, integre pulli conclutis ordine dispositis, obsoletis jam dispersisque flosculis inveniuntur, qui vel emittunt pollinem concussi, vel jam emiserunt 28 apparent conorum principia unciam unam longa. s. coni egregie rubentes plurimi erecti conspici utitur in summitatibus ramorum extremorum tribus unciis longi, Quibus adhuc infra adhaerent lutea membranulae, quae tegebant, quorum alte squamas acentes sibi invicem arcte impositas, alter erectas ostendit, ita ut avitas illarum versus ramum se aperiat, cum in adultis siuamae dilatatae versus apicem sint

excavatae.

Anni 1696. I. Maj pauci ut picea apparuerunt, iique jam si cutis

distractis, qui ante quatuor dies vix dum proruperant aut perfecti fuerant. Germina quoque ramorum hodie nuda fuerunt, quae ante aliquot dies membranulis luteis tecta erant. Hoc deinde anno nullos conos novos observare p0 tui.

Sequenti anno i 6 7 cum et . Aprilis post nuperam copiosam pluviam

ωtonitru folia flores uno quasi impetu omnis generis arborum una erumperent, quaesivi ulos piceae, in qua adhuc pendebant coni veteres: sed oriandi paucos purpuratos fragiformes, ast plurimas scopas seu germina novorum ramorum 28 Ejusdem plures quidem apparent uti, sed ii jam distracti pulverulenti ultimo Junii quaesivi novos conos, sed non inVeni annuo Uero multos adhuc pendentes, ut & ulos exsiccatosin obseleto, ut cis Augusti Ex hac quadrienni observatione certi sumus ulos pice e quidem singulis annis, sed non aeque coniosos conos autem non ingulis annis prodire, quod tortassis de abiete& pinu sylvestri est conjiciendum, cum Maliae arbores interdum foecundissimae sint, interdum quiescant vacuae Quam suspicionem Iungius quoque fovet, quas arbores quaedam seris sorescerent, vel uno anno florerent altero frutium ferrent vel uti aliquot annos sarta tulerunt ne fructu deinceps fructis ferrent fine sore Rud Iac Came

rarius autem Pios Tubingens Epist. de sexu plant. p. a . nec dum baηο-menu consentaneam deprehendere aluit. Quamvis ergo in Piceae desti iptione, delineatione quam Ionston. Hi stor Nat de Arb. Fruct lib. 6 tit. L. cap. I. art. g. edidit, possemus esse contenti, placeat tamen at nobis esse curiosis,in admirari Creatoris maximi sapientiam tam in aliarum partium quam praesertim corticis illius ex-

450쪽

vo Salamonis Reiselliterna mira pulchritudine, quando alpigi ius diligentissimus taceat de

illa in Corticum aliorum structurae interioris accuratissima descriptione; sed soliti leviter tangat, ubi Anat plant. Ideae pag. a. in genere des ortice agens

scribit Corticis exterior Iuperficies ex diversa foliorum furculorum eruptione varie a per redditur, es quasi striata scitur, unde in tenestis ramis ordinatae quaedam protuberantiae per longum internodii productae, emergunt.

Cortex hic Picea', ut audeam quodammodo designare, in ultimis prae sertim ramis pulcherrime est ornatus, ordinatus testicus Foliola enim qu3elibet inserta sunt capitulis seu nodulis aliquomodo recurvatis, basium seu pedunculorum brevium seu claviculorum, qui undecim plerumque spirali a bitu ascendunt sinistrorsum, ordinibus ejusmodi quinque superpositis, unde soliola totum ramum, per orbem spiralem ita tegunt circumdant, ut vitupinae caudae sit similis, inprimis si sit unius, duorum vel trium annorum. Reliquorum enim, si sint antiquiores, folia inclinant in latere, praesertim superiore deorsum tam propter ventum quam pluviam deprimentem. Notandum tamen, quod veteriores rami crassioresque plura capiant foliola in unico circuitu, nempe annorum quatuor vel plurium, quindecim itura intermediis septem ordinibus. Et sicut recentissimi ramuli sunt elegantissimi, atque ordo accuratissimus, ita in antiquioribus sensim desinit, iegligunt folia suum ordinem, ut tandem sit ramus laevigatus Tam egregia nunc est spiralis ista dispositio circuitus, ut Architectus noster murtembergicus columnas aliquot in noVae turris conclavi ea structura corticis seu tegumenti

parari cimitari jusserit. Hicque ordo spiralis Naturae ita placuit, ut in ju- lisin conis piceae observaverit, nec abieti albae, nec aliis plantis denegaverit, quamvis folia abietis in orbem spiralem infixa, postea pectinis aut pennarum more ad latera se inclinent. Quod si foliorum formam perpendere libeat Ionstonius quidem crebram foliorum me appellat, que ataustiora pini foliis, breviora se latiora, quadrati, putaentia, ex oppotis bi lateri bus duobus frequentia

admodum S densa exeunt Deinde Maur Homannus rigida es punge tia, incerto ordine ramos cingentia describit. Sed si accuratius inspicias,

crassa sunt&primo intuitu rotunda, dein eo, quem dixi ordine, corticem ambientia, quadrilatera cum totidem sulcisin aciebus, veluti gladios ejusmodi figurae portamus, quos stili vocamus. Fig. XVII. In picea inveniri excrescentias quasdam favis seu cellulis 'oculis distin flas, foliisque armatas supra dixi, quas echinos favisormes appellare ausus sum. Has Ioastonus non solum depingit ab XII subiice minore, sed