De Aristotelis in hominum educatione principiis [microform]

11쪽

quo bonum et malum, sic opinando sciundoque verum et salsum inter se opponuntur 35-36 . Res inde ex eo quod penes nos est, quasi inde ex homine procedit 37), qui eo perveniat necesse est, ut id quod absolute bonum a verum est, ex propria animi natura ipse sibi et bonum et verum habeat 38). ac via nobis cum ad optimi cujusquam persectionem et absolutionem tum ad intellegendi perspicuitatem intuendique evidentiam progrediundum est 39). Progressionis indicium in ipsa actione consistere ostenditur 4ssi, quae sit talis qualis summa demum, et ea quidem optumarum rerum occupatio, otii voluptatem fruendam praebeat 41), unde altius possit divina quaedam quam maxime sapere 42). Ad libelli conclusionem paucis lineamentis singula quaedam in singulis disciplinis adumbrantur 43 9). Dispositione saeta 43), postquam primum de arte gymnastica 44), musica 45), grammatica et graphica 46 disputatum est, deinde de virtutibus moralibus 47), de scientiis et literis 48 pauca quaedam, quoad huc pertinent, adseruntur, ut cum sapientia denique in sine spectata 49 proposito

satisfactum esse videatur.

In ocis laudandis duo vitanda videbantur alterum ne lectores e contextu saepius aliorsum conspicere cogerentur, alterum ne iidem locorum conserendorum et in ipso contextu significatorum multitudine nimium interdum impedirentur. Itaque mediam aliquam me tentasse iam nescio an probes. Quod vero qua sit ratione factum facillime intellegetur.

De ratione omnis humanae educationis.1. Omnis ars omnisque doctrina id quod naturae deest το προσλεῖπον τῆς φυσεως agendi progrediendique ratione Vult supplere. - Quibus quae praecepta paedag0gica accuratius explicaturus scripsit Stagiritae verbis

Pol. IV vulgo VIIJ, 17. 133ῖα 1 sqq.), illis quidem pau

cissimis, singulariter vero electi atque ratione consilioque, ut videtur, quaesitis'), id quod sibi velit ars ed eandi primum clare et distincte est definitum Ars et educatio τέχνη και παιδεία in unum sunt conjunctae et comprehensae. Quod enim Ethic Nicom initio omnis ars omnisque docendi via atque instituti0, itemque actio et consilium bonum aliquid adpetere ἀγαθου τινος ἐφίεσθα. 0 dicuntur, hoc quis dubitet quin etiam de universa debeat educatione valere. Ut enim omnis ars principium quoddam sequi dicitur, quod cum insit quidem in ipso opifice ἐν τω ποιουντι)' repetitum vero ex rei quadam informatione est, animo antecepta ), h. e. 80b

12쪽

lerti atque esseaei peris specie '), ut opus ad ipsius similitudinem reddat puleriusque imitetur , sic etiam

educatio. Cuius materies a natura data, ut datam artisciose tractemus, omnium animantium praestantissimum est, homo. Hunc secundum veram eius naturam erudire ab que - ut cum Aristotele loquar - supplere ἀναπληρουH, cum expediundo perficiamus, quae perficere natura n0Πp0test, et imitando consequamur ad quae consequenda natura nos instruxit τα μῖ, ἐπιτελετ, α δε ιιιμετταψ:

hoc ex Nostri sententia omnis educatio sibi propositum videtur habere. Est igitur, ut verbo exprimam, ratio illa natis, quae et primum locum tenere et commentationis nostrae tamquam undamentum debet esse ac Summum principium Eth. I, 1 coli. Pol. IV, 15). Ex principio enim Aristoteles rationem singulae cujusque rei λογον τῆς Dάστου ουσίας unum idemque statuit esse atque finem ei propositum το ου ἔνεκα ους τέλοςr), quippe quod natura φυσει primum, generatione γενέσει extremum sit in rerum ordine et commotu uet. XII, 7); itemque quod quaque in re optimum sit unum idemque valere docet atque actionem persectam, in qua artifices et educatores meliorem suam ipsorum naturam quodammodo πως ac quodam cum amore e pressam videantur habere Eth. N. IX, 7 116847). Loco quem laudamus Aristoteles de iis loquitur qui Met V, 7 1032 b 14 13, 1038410 7.10324 32 sqq. de

an. II, 1. 124 10. et 15 14544 10 coss. Phys II, 8. 1994 15 sq. De gen an I, 1 in coli Phys II, 7. 1984 24 sqq. Met. IX 1049 a 27 sqq.

bene faciunt erga homines ἐνεργειψ δὴ 'οιήσας τοεργον εστι πως στεργε δη τὰ εργον, ); est autem vel summum cum benescium tum artificium, id quod in hominum educatione consistit. - Persectum denique Arbstoteles unumquodque esse censet, cui ad peciem propriae virtutis ne particula quidem desit magnitudinis a natura destinatae τῆς οἰκείας ἀρετῆς μηθεν ἐλλείπημοριον καet την φυσιν μεγέθους. et V, 16 1021b 20 - 25): homini igitur illud contingere, si animus et corpus bene se habeant nec quicquam deficiat optime vivendi rationis Pol. IV, 14 1333 a 15 το τελος τῆς αρίστη pNῆς).Jam hinc quae sunt reliqua omnia deducuntur. Quae autem universe dicta ut accuratius intueamur, tres hujus exordii partes distinguendas esse facile adparet, in quibus ex locis huc spectantibus testimoniisque adlatis haec tria nobis Aristotelis ex animo consideranda esse exi8tumo unum ipsum hominem, quatenus ex uanatura subjectus sit educationi alterum destinationem ejus, quatenus sinis sit educationi propositus tertium denique, quo pacto homo hunc sinem adsequi possit, tanquam regionem in qua omnis disciplina institutio

2. Homo est animal 80ciale ' ανθρωπος ζωον πολιτικον). oribus his verbis, universe quidem sed graviter dictis et per totam quae sequitur explicationem

13쪽

late patentibus naturam humanam habes definitam Pol I, 2. 1253 a 2)') Hominem docet natura esse animal

civium societati natum nam extra civitatis communionem vivere non nisi aut seram posse aut deum ' θηριον θεος ib. 25 sqq.)'); illa cum ad eam non accommodata, hic quia supra eam sit elatus hominem Vero, alio loco accipimus, hominum consuetudine indigere, ut homo esse possit προς το ἀνθρωπινεσθαι LEth. N. X, 8. 11 7849 sqq.). Rem dicas notissimam esse. Quo autem minus est ignota, eo haud scio an magis huc adferre liceat eam, qua tanquam acerrima adumbratione species humana ante oculos ponatur. In quo illud quidem ex Nostri sententia pr0prie elucet, qu0d alienum esse ab homine videtur non solum vitam degere incultam naturaeque adversariam sine ullo usu ullaque necessitate Eth. N. VII, 7 aut servili animi impetu corporisque voluptatibus lubidinose deditam, - quo et Cynicorum, qui dicuntur, et Cyrenaicorum disciplina deduci videmur, serum etiam inlienum esse ab homine cum Aristotele dico -- vivendi rationem adspirare ultra fastigium humanum transgredientem, qua cum nobis solum contenti, ab omni consuetudine secreti atque in meditatione tantum vel contemplatione fascetica' versemur, a munerum unctionibus, fieri possit, negotiisque a natura nobis attributis, salso qui dicitur idealismo, ut removeamur. Quo modo tantum abest, ut totius hominis tota vis totaque naturae potestas ostendenda sit, ut dignitas ac praestantia ejus in eo consistat quod

civis civium societati adscriptus est. Neque aliam ob

causam Aristoteles solum hominem censet sermone praeditum esse Pol. I, 2. 125349 sq.), quo animi cogitationes vestiens non modo id proserre δηλουν declarareque possit, quo laetitia adficiatur vel dolore, quod prodesse

vel nocere, verum etiam quod justum vel injustum, bonum vel malum esse existimaverit. Nam nihil frustra neque a deo fieri neque a natura ο θεὸς καὶ ἡ φυσις ουθεν μάτην ποιουσιν de caelo I 4 extr.); sed sinis causa saeta esse omnia, sicut finis causa agere atque parare videatur ratio divina illa' in hominum natura ).3. ominis igitur singuli et uniuscujusque natura, in qua bonum aliquid tamquam finis expressum est, ex notione communitate quadam κοινωνία continetur

Pol. I, 1 in coli. Eth. N. I, 1. 1094-27 sqq.), quae cum ex singulis sit concreta ib. 12524 15sq. integro suo

absolutoque bono ac studio omnium singulorum omniumque quae angustioribus finibus constitutae sunt commmnitatum bona ac studia una sustinet et complectitur l. l. 1253 a1 sq. ΙΙΙ, ). Partis enim naturam accipimus necessari oportere e natura existere totius, quo ut esse et constare et munere suo perlangi possit L

sciatur Eth. N. l. l. bi sq.). Haec est civitas πολις),

quae est persecta seque ipsa contenta societas Pol. l. l. 1252 b 27), ex natura et secundum suam naturam φυ- iis prior quam domus et familia priorque quam unusquisque n08trum prius enim parte totum sit necesse

est 12534 18 sq.) Notissima etiam haec Aristotelis

14쪽

definitio gravis est nec levi prosecto ad rati0nem finalem in hac de qua agitur doctrina cognoscendam momento. Ρertinent nimirum singuli ad totum, cui totos sese dedere debent, non ut naturam sui propriam bonumque sui proprium amittant, sed ut infinite cumulateque, ut ita dicam, aucti et suppleti sibi quasi ipsi reddantur: sicut etiam, quemcumque gradum persectionis praestandique saeuitatem civium unusquisque consecutuS St, totius, quocum civili continetur conciliatione Pol V

VIIIJ, 1. coss. Ι,2 1253 a 26 sq. IV, 13. 1332 a 32 sqq.)vim potentiamque complectitur. Utrumque Ver secundum eam sit dispositionis et compositionis rationem, qua fieri potuerit, ut alii alios vicissim inter se sustibnentes quasi membra dispersa in unum corpus collecta ad unum eundemque finem propositum l. l. c. 15 in.)expetendum singuli et universi omnes conveniant istautem haec tam gravis quam propria Nostri sententia, qua cum ab aliis tum etiam a Platonica differt rei publicae doctrina. sua in re positum videt ristoteles illud omnis omnium bonorum copiae nihilque praeterea requirentis culmen πάσης χουσα πέρας τῆς αυταρκείαο, cujus desiderio, ut existat civitas et persectione ut constet efficitur existit enim civitas, ut dicitur, vivendi gratia του ζῆν ἔνεκεν, constat vero bene vivendi gratia ουσα δε ο εο ζῆν): tali quidem quali omnibus viribus excolendis ratione comparetur. Pol I, 2 l. l. III, 6.

4. Itaque essentia et constantia civitatis in fine proposito consistunt Pol ΙΙΙ, 9. 1280 a 31 sq.). Unum vero omnino finem positum esse docemur nimirum et civitatis communi et singulis, atque unum necessario illud bonum esse cum singuli hominis tum totius singulorum communitatis ita tamen, ut in hac longe etiam majus et pulcrius et divinius efflorescere solumque perfici possit, quod illi proprium sit a natura attributum ' Εth. I, 1. 109 5 7 sqq.) inde necessario sequitur, ut ad optumae cujusque civitatis morem naturamque ἐθος)etiam optumi cujusque civis πολι ης σπουδαῖος mos naturaque dirigatur Pol. V VIIIJ, 1) atque in pedi sectione, qua gradatim utriusque praestantia ac dignitas aestimentur, ut haec optumi civis cum illa boni viri

propter Noster summorum bonorum auctorem docet Optu- meque de hominibus illum meritum fuisse, qui primus homines dissipatos ad civitatis consociationem congregaverit, cujus nervus sit jus et justitia, cujusque ratio lex Pol. I, 2 extr. ΙΙΙ, 12)') Ut enim vix esse qui solitaria conditione viventes bonum et exercere et Summam honi vere sibi adsumere velint, ut jam causam omnium malorum esse et peccatorum, si ex toto pars suo studio contenta suaque cupiditate impulsa egrediatur Pol. I, 2. 12534 26 sqq.): sic hominem non poSSenis in hominum societate vere humane εο i. e. bene ac pulcre καλῶς καὶ γαθως vivere, neque - ἐπειδὴ φυσει πολιτικος ανθρωπος - nisi in communitate vitae, quae naturae conveniat, bonum illud undique persectum τέλειον , quod per se satis esse videatur αυταρκες)

15쪽

persequendo parare Eth. N. I, 5. 1097 L sqq.). Pedi sectum autem seque ipso contentum nihil est aliud ex Nostri sententia quam id quod omnium rerum quae agendo perficiuntur extremum videtur esse, scit sib.4 2M εὐδαιμονία - πρακτῶν οὐσα τέλος - beatitudo. CAP. In 5. Beatitudo igitur omnium rerum actione persci- undarum summum bonum dicitur esse de nomine quidem Aristoteles omnes sere consentire putat ὀνόματι 'do vis τῶν πλείστων ὁμολογετται), 0numque sibi adpetentes una percipere et nominare illud Ἀαδτον

quo vi endi agendique ratio bene perficiatu - - δέν καὶ τὸ ε πράττειν - beatum esse. Eth Nn 1095 15 sqq.)θ. . De eo autem quid sit beatitudo

τι - - vehementissime inter se homines dissentire: alii enim dum parum subtiliter aut voluptatem aut honorem aut divitias laudent, ab aliis aliud summum bonum beatissimumque haberi Eth. N. I, M. Utrumque vero illos neque id quod vere absoluteque bonum sit comprehendisse ib. 10953 29 sqq. et vana specie , ταιον εἶδος teneri eos, qui unam illam abundantemque boni per se deam ἀγαθὸν καθ' αλο praedicare soleant, clarissimis n0bis gravissimisque argumentis adtagitata demonstratur atque confirmatur l. l 4 4 4r1096 28 sq. 34 20) Nimirum summum bonum non nisi unum esse. At denuo Noster, experientia duce, pergit, ubi varia sint vitae bona neque omnibus omne

optandum videatur aut acceptum sit, sed plures sintactiones actionumque sines ibi perspicuum fieri, quod omnium optimum a magniscentissimum, quod ab omnibus semper atque universe ejus ipsius gratia adpetatur, id sibi constans quiddam absoluteque se ipso contem tum esse debere, idque rerum gerendarum actionumque huctum esse et persectionem ib. c. 5). Persectio autem τελείωσις apud Nostrum in agendo adparet non enim nisi in opere ac munere εν τι εργω sinis propositus ostendere se et cognosci potest ib. 10974 15 c. 6 in.)'). Quare in opere dicit ac munere bonum absolutum atque persectum consistere videri, nec modo omnino sed etiam homini, si quidem hominibus quoque ratione praeditis opus atque munus οἰρεῖον εργον sui proprium contigerit. 6. Quod igitur primum ex insita quadam omnibus hominibus adpetitione esse summum bonum concluditur: id apud Aristotelem re vera et dilucide explicatum asparet, cum e universa omnium rerum natura singulo

cuique et singulae totius cujusque parti εργον τι munus quoddam attributum videamus, quo uncto ' σπονδαιον' virtutis proprie particeps fit ac magis magisque pedi sectum exsistit. Eth. I, 5 extr. 6. 10975 25- 15.ὶ

Virtutem enim ex Nostri sententia esse persectionem consequitur, et persectionem a natura expeti Mel. IV, 16.1021520) snibus sursum deorsumque ubique X didine propositis Pol. IV, 15 1334 12) . Hoc enim illud est divinum quoddam θεῖόν τι), quod in omnibus

16쪽

rebus a natura inest' et in quo pro sua facultate partem habere omnibus - τὰ ιεν μἄλλον το δ' ἐττον concessum est gen et corr. ΙΙ, 10). Neque enim censet Aristoteles, ut hanc rem, quae maximi momenti et ponderis est, paullo etiam accuratius pertractemus similem esse τὴν φυσιν' malae tragoediae in qua digressionum modo ἐπιισολωδης singula ex totius conexu quasi egrediantur Met. XIV, 3. 1090 19): sed gradatim rationis finalis ex ordine aliud alio esse superius, aliud cum alio conjunctum et consertum pro cogitatione εντελεχείας, cujus vis in universa atque omnia continuata quadam perennique motione penetret cf. de an. II, 4. 15 7 coss. hys II, 3) Ubi enim nec sortuito απο στιιπιώριατος nec sorte ortuna casuve ἀποτ αυτοματου id sit, ut pluat hiberno tempore et serveat calore sub cane, ubi non frustra hirundo nidum c0nstruit nec frustra aranea telum texit, ubi ad ructos proserendos frondescit planta radicesque deorsum tendit Phys. II, 8 199 α 1 sq.), ubi denique - ut hoc quoque Xemplum asseram semen germine turgescente solvitur et in lucem mergens denuo et multiplicatum se ipsum parit ): quid, num fortuito an sorte fortuna casuque neque potius ad finem quemdam consequendum homo

putandus est vivere 2 cf. Pol. Ι 8. 1256b 15sq. coli. gen. an. II, 4. 737b 26. Optimo qui sit ac maxime persecto item debere philos noster existimat et optimi aliquid

et maxime persecti propositum esse et mandatum ἐνεργειων τινα - actionem rationi consentapeam, qua Eth. N. VII, 14 exu.; de an V, 4. 4154 26 sqq. gen an Π, 1. 731 30sqq. - Dem. Π, 1 de M. et sen. c. 3; gen. Π, 4; III, 2. vir probata virtute veram suam naturam bene ac pulcre ευ καὶ καλως ostendere possit. Illud quidem bonum esse vere humanum 'o ἀνθρώmνον ἀγαθον - animi ἐγέργειαν, muneris unctionem virtute, - virtutumque si plures sint, optimae eorum persectissimaeque ratione

directam et id quidem, - ut addit Noster, ἐν ίω - λείφ rin vita persectat Eth. N. I, 6 1098a 6sqq.)Quo in verbo quod est τελείω, excolendi progrediendique notionem ex Nostri sententia inesse jure videtur censeri'). Rei verae enim et rationi τω λογιο consentaneum esse et bene vivere et bene agere hominem beatum Eth. N. I, 8. 1098 20 καὶ το ευ ζῆν καὶ το

7. Itaque cum in rerum natura omnia necesse sit bona ac pulcra existere, 0mini eo liberrima cultura perVeniundum est, sua ipsius opera atque industria Eth. l. l. c. 8, 10, 6 extr.). Bonum ut possideamus acquirendum est et acquirendi κτῆσις pr0gressus et possidendi χρῆσις gradus eandem rursum inter se rationem habent quae est inter ξιν et ἐνέργειαν cf. b. c. 9. 10984 31 sqq. 1099 16 M. Mor. I, 4). Quantum vero ad ed candi rationem hoc valeat, ex alio loco mox Pol. IV, 13.1332,23 sqq. satis clare elucebit. Quem ad finem tria illa genera paucis attingere licebir, quibus parandi s cultas summique boni adeptio continetur. Tria dicuntur

honorum humanorum genera bona externa bona animi

17쪽

quam corporis valetudine et membrorum robore Eth.

nestus ac probus numquam prorsus miser existere potest,

nihilo tamen minus difficile atque arduum est, - nisi forte omnino non potest fieri, - sine subsidiis et ad-jumentis bonum ac pulcrum efficere Eth. N. l. l. 1099 a 31 1100 30 sq.) Qui secretus ab amicorum OBSuetudine sine omni hilaritate vitam degit, nullo amore nullaque caritate Eth. N. ΙΙΙ, 1 IX, 9, 11), vel cui Priami sortuna est perserenda, eum nemo homo praedicaturus est ib. I, 11 11014 6 sq.) Alterum locum alia tenent bona, quae unitis animi corporisque viribus ab hominibus acquiruntur in vitae actionibus et arietate ib. X, 8 coli. L 10. 1100a 1 sqq.). Quibus crescentibus diligentia virtutis et actio augetur una cum beatitudine quae percipitur Eth. N. L 10 coli. Ol. IV, 13). Summi denique boni Eth. N. X, 7 I, 11 sq. is particeps

habetur, qui ex labore ac dimicatione ad naturae vere humanae fastigium enisus eo persecta virtute potuit venire, ut otio optime fruatur. Sapientiae studere studem dique fructum percipere θεωρία divinam affert delectationem atque integram et sinceram voluptatem ib. X. exu coli. I, 6)'). Voluptatem vero docet Aristoteles eo potissimum cuique praeberi quod amore quisque ac diligentia maxime complectatur, non velut adpendicem quandam ωσπερ ριάπιον τινος . . . sed ἐν ἐαυτω)per ipsum vigorem - νέργειαν - beatitudinis ib. 1099 a sq. coli. X, 4. 1175 12 sq.). Itaque fit, ut unum nobis sit vivere et agere et voluptate assici in conses et XV, 7. 10244 24.

quendis finibus propositis l. l. Lam. Si quicquam, id

profecto deorum donum θεῶν δωρημα, θεοσδοτον hominibus judicandum esse attamen, - loco laudato legimus, licet non sit missum a diis inmortalibus θεόπιμπτον sed virtute, doctrina, exercitatione partum, nihilominus divinum quoddam Virtutis esse praemium, optimum aliquid omnemque laudem excedens beatum

ib. 10998 14 sqq. Oll.4 25 c. 12). Dicit enim Aristoteles laudem quidem virtuti tribuendam l. l. 1101b 31),

in ea autem quae h0nore digna et persecta sint τῶν τιμίων και τελείων beatitudinem illam - ρυχῆς ἐνέργειαν - reserendam Sse, quae secundum virtutem

virtuteque excolenda perficiatur. Videri enim hoc ita se habere, quod etiam principium id sit - δι τὸ εἶναι αρχ' - atque primum, cujus gratia omnes omnia reliqua agant l. l. c. 12 extr.). cerrimi ingenii sag citate antius, summus ille recentioris aetatis philosophus, istam beatitudinis rationem a se rejecit, qua alieni aliquid neque ipsius pr0prii juris quod esset tanquam primum et principium in animum acciretur ). 'Io solletWas thu inquit, ,eil ich etWas anderes ili' ). At minus recte, ut videtur. Nihil enim ibi est alieni neque externi, ubi eo ipso studendo agendoque ἐνεαυτε una simul cum voluptatem tum persectionem et summa virtute exercenda Summum bonum percipimus. Inde etiam magis Aristotelem laudamus, qui principium τὴν ρχὴν καὶ το αἴτιον ων ἀγαθῶν omniumque bonorum caussam et quasi sontem ' illud honore dignum

18쪽

aliquid et divinum' τίριιον τι καὶ θεῖον hominibus proposuerit Eth. N. L 12 extr.). CAP. ΙΙΙ.8. His rebus consideratis ad tertiam hujus exordii

partem transeamus. Postquam enim de natura generis humani disseruimus, inde ex ea quae omnibus naturaliter nobis insita est adpetitione, nem adhuc illustrare conati sumus qui omni educationi propositus est. Quisnis cum unus sit quo studiorum officiorumque vicissitudo quaedam inter singulos cives civiumque societatem continetur, fieri et potest et debet, ut ad persectionem illam consequendam una quoque sit via et institutio. Huc quidem illa pertinent tria quae Aristoteles eo loco unde dissertatio primum principium cepit perspicienda sibi suscepit Pol. IV, 17 extr.). Videndum esse, primum

num ordinem quemdam τάξιν τινά de puerorum educatione instituere, tum ejusdem rei curam utrum publicam esse an ut seri s0leret privatam, postremo denique qualem ποιαν ονά eam esse oporteret. Ante omnia primum ex Nostri sententia ad publicam salutem augendam et amplificandam legislatoribus reique ubi rectoribus id curandum esse constat, ut ad omnes acultates et artes omnia quae sint necessaria 'prae' - doceantur προπαιδευεσθαι, atque 'ante' singuli

quique adsuefiant προεθίζεσθαι cum muneribus et operibus obeundis tum virtutibus exercendis Pol. V VIIIJ, 1). Quarum rerum negligentia, ut ait Arist. seri non potest nisi damno rei publicae ejusque administrationis sermae, cujus propria natura atque indoles, ut ita dicam, ἐθος)omnino tuenda est, quoniam Semper e optuma quaque indole optuma qu0que oritur rei pubi administrandae forma ἀεὶ το βελ- τον ἐθος βελ ιονος αἴτιον πολιτείας).Jam haec sunt in Ethicis libris tradita I, 13 in. et ea

quidem cum iis rebus conexa quae supra Nostro auctore disputavimus. Is enim dicitur, qui gubernacula rei publicae tenere vere καθ' ἀλήθειαν potest, in earum rerum studio potissimum Videri exercitatus, quo per usum virtutis ad vitae persectae prosperitatem homines perveniant f βουλεται γὰρ τους πολίτας ἀγαθους ποιεῖν καὶ των νομων υπηκοους. Cujus rei exempla Noster Lacedaemoniorum seri Cretumque legislatores. Ad eandem rem spectant quae conserre licebit etiam haec Arbstotelis Eth. N. X, 8. 1180. 14sqq.) ' Vir bonus, inquit,

qui laturus sit, eum bene educari καλους τραφῆναι)oportet adsuefierique, tum ita aptis studiis institutisque vitam directam vivere, ut neque invito nec lubenti animo

aliquid peccetur improbeque fiat id quod iis potest

contingere qui mentem aliquam κατά τινα ΟυH, rationem rectumque ordinem τάξιν ρθήH, vim habentem, tamquam vitae ducem coacti sequuntur ' Paterno quidem in jussu, - ut addit Noster, - non inesse illam tantam vim neque illam necessitatem neque omnino in unius viri jussu, nisi sorte rex sit vel talis quidam mperiore loco sedens. In legibus autem valere illam cogentem potestatem, cum ratio sit lex λογος ἄν eirm dentia quadam et mente exorta Neque ut alia omittam in odio esse legem, cum quod aequum et bonum est τὰ ἐπιεικες praescribat. Jam hinc sequitur id quod ad illam alteram attinet quaestionem. Cum unus mni

19쪽

civitati finis sit propositus, perspicuum est unam quoque

eandemque necessario esse omnium educationem, cujus

procuratio debet publica esse, 0 ut seri solet privata Pol. l. l. 1337a 21 sqq.). Nimirum pro sua cuique parte ad honeste vivendi saeuitatem καλως ζῆν conserendum est, ea ratione qua propter communem utilitatem salutemque omnes tanquam in unum conducuntur

vivendique gratia του ζῆν νεκεν ad civilem congregationem conveniunt cf. Pol. III, 3. 1278b 19 sq.). Quo

autem artissimo vinculo hae duae res inter se cohaereant lacile adparebit. Quibus enim rebus singulorum hominum studia non modo non injuste impediri sed id potius removeri vult, quo perniciose non omnibus omni ex parte absoluta fieri possit eruditio et educatio. an- tum quidem abest, ut privatam et domesticam disciplinam despicatui habeat, ut propria ejus commoda ad singuli cujusque facultatem excolendam collaudet atque

commendet Eth. N. X, 10. 1180 7 sqq.): at repugnat

sanae menti antiquorum Graecorum et repugnat mentiet animo Stagiritae, qui omnium ac Singulorum inter se congruendo et se invicem supplendo totum augeri et perfici publicaeque salutis procuratione summam honestatem contineri vidit 'ubi Cyclopum more modoque singulus quisque ipsius arbitratu in uxorem et liberos dominatur ' ib. a 27 '). Quod denique tertio loco quaeritur ποιαν ον δεῖ ταυτην ad intestinam quamdam

unitatem reserendum videtur esse. Nam intestinum aliquid est hujus rei qualitas ποιοτης). Batio quidem

finalis adeo per totum penetrare debet educationis, ut et Hom. 0d. IX, 112 sqq. quasi animata existat ea quae gradatim omni parte bene comparanda totum h0minem bene comparatum et persectum reddat ο δε λογος ἡμῖν καὶ ο νους τῆς φυσεως τελος'). Omnino autem illiberale βάναυσον εργον)habendum est, in quo illam unam rationem desiderabis Pol. l. l. 1337M8sqq.). Agitur de muneribus περιτωνεργων quae in educatione ungenda sunt: ουδε φανερον ποτερον προς την διάνοιαν πρέπει μἄλλον ῆ προς τὸ της

φιχῆς ἡ θος l. l. V 2). sine proposito res patere

censet Aristoteles, unde omnino dicendum esse quid et quantum deceat το τίνος χάριν πραττε τις μανθάνε0. Hoc respiciens, - ut una dicam, - moderatio illa et terminatio inde proficisci videntur ex eo, quod universe 'mensurae' nomine signiscandum est'). Fere idem est

quod alibi Eth. N. VI, 1 verbis dicitur quae sunt ορθος

λογος, quo non modo pro tempore aliisque conditionibus sed omnino dijudicandum est, quousque in omnibus quae necessaria et utilia et jucunda sint ingenuum'

hominem erudiri oporteat οἷον λη Pol. l. l. 1337b3sqq.).

Quodsi de singulis rebus neque quam maxime uniVerSehoc loco disputandum esset, musicam et gymnasticam disciplinam huc conferremus, quibus quae Nostro auctore dicta sunt uberius comprobari posset. At satis accurate adparebit, quo illa mensurae definitio tendat, his tribus allatis: το ιιέων quid medium sit', o δυνατον 'quid

fieri possit', et πρέπον quid deceat quibus rebus ex Nostri sententia id quod fini educationi proposito aptum est, aestimari debet Pol V, 7 extr.).i CL Pol. IV, 15 13344 14 sqq. cs. Pol VI, 11. 12954 35 sqq. coss. Mel. IX, 1. 1053, 18 sq.;1052 a 15 sq.

20쪽

9. Omnino autem, docet Aristoteles, duas SSe res, quibus recte constitutis ὀρθῶς perfectio in omnibus universe existere possit,finem τον σκοπον rerum gerendarum et ea ipsas actiones, quae apte inventae ad finem propositum conserant. Utrumque vero τὸ τέλος καὶ εἰς το τέλος πραξεις), altero alteri conveniente, in omnibus artibus et scientiis praevalere debet Pol. IV, 13.1337M26 38). Quarum rerum illud quidem quod una simul et civitati et civibus expetendum est, iterum iterumque collaudatur: ο μεν ου του τ' ευ ζῆν καὶ τῆς ευδαιμονίας ἐφίενται πώτες, φανερο, l. l. 1337α 39sq.)φαμεν δε καὶ ἐν τοῖς ἐθικοῖς . . . ἐνεργειαν εἶναι καὶ

χρῆσιν αρετῆς τελείαν. 1332. 7sq. - Εx quibus dictis hoc vel maxime tenendum, qu0d in actione, in usu Virtutis persecto summa collocata cernitur cum educationis et institutionis, tum propriae singulorum et omnium communis salutis. Quem ad finem alia necesse est sint nobis praedita, alia, - in quibus potissimum educatio videtur consistere, libera nostra industria sint exornanda. Quae quidem exornatio κατασκενη χορηγία)strenuos reddere vult homines in adsequendis virtutibus, i. e. probo h0ne8t0sque ubi quaerendum est cum Arbstotele πως ἀνὴρ γίνεται σπουδαῖος quomodo vir fiat

probus Pol. l. l. 1332 a 35 sq.). Ad quae Noster: Boni,

inquit, sunt homines et probi, cum Singuli tum omnes ακολουθεῖ γαρ τε καθ' εκαστον καὶ το πάντας tribus rebus δια τριων quae Sunt natura φυσις), mos εθοδε, ratio λογος). dem sere etiam alio loco invenimus, quem praesertim ad verbi quod est λογος notionem definiendam, nimirum quantum huc pertineat, lau-

damus ') Bonos seri, esse qui putent, alios natura φυσει), alios consuetudine Vel more εθει), alios do

loco χυκ εφ ῆμrm esse dicitur id eo spectat, qu0d primum quidem hominem a natura, certa quadam et animi et corporis acultate et indole instructum praeberi necesse est l. l. 1332 a 40 καὶ γαρ φυνα δετ πρωτον, οἷον ανθρomo αλλὰ μὴ των λλων τι ζωων, laα καὶ ποιον τινα τὸ σῶμα καὶ τὴν φυχην). Is 0nsuetudine deinde et more unitis animi et corporis viribus in meliorem aut deteriorem statum et ἐπαιMpοτερίζοντα)vertitur: ενιά τε Ουθεν φελος φννα et γὰρ θη

φοτερίζοντα διὰ των ἐθων ἐπὶ το χεῖρον καὶ et βελειον). Solus denique rationis particeps est h0m0, qua c0gitare potest atque intellegere τα μεν ουν ἄλλα των ζωων μάλιστα μεν et φυσει si μικρὰ δ' ενι καὶ τοῖς θεσιν,ανθρωπος δε καὶ λογω, μονον γαρ εχει λογον). - aetres partes totidem numero educandi rati0nes hujusque rei illustrandae partes, quot apud Nostrum virtutum in-Venies species, naturalem φυσικήν, moralem ἐθικήν), intellectualem διανοητικήν) es. Eth. N. VI, 2 in. 13). bcebit nobis 40rro disputantibus his verbis brevitatis causa uti Dubitare enim non possum, quin ejusmodi res tres in partes distributas, porro considerandae Sint. Partes quidem dicimus, quae si ad agendum Spectas inter se cohaerere et convenire debent. inliter forsan res se haberet, si aetatem intueremur, ita quidem, ut