장음표시 사용
471쪽
eet, a Ioanne Guthembergio natione Theuthonico, equestri diagnitate viro,sicut ab eius ciuibus se audisse ait, in oppido Germa niae, quam Moguntiam Latine dicunt , vulgari vero sermon Mainta, . Decimosexto deinde anno, qui fuit sal utis lium anae I s8 quidam nomine Conradus, eodem Polydoro teste, homo Pa. Net. itidem Germanus, Romam primo in Italiam attulit, quam deinde Nicolaus Ienson Gallus mirum in modum illustrauit. Haec Polydorus. Volaterranus autem,duos fratres Alemannos in Italiam aduexisse artem impressoriam, & anno ab Orbe redemptor 6s. Rornae instituisse, &'Libros sancti Patris Augustini de Ci- μῆ- uitate Dei , & Lactantii FirmIam inititutiones primum Im2fessiile ani rimat. XIii eiusdern Auguism Consepiones primiam impressas fili Te aiunt. Sunt qui velint huius artis inuentores fuissὸ Ioannem Faustum,& Itionem Schoefferum anno Dominicae in-- carnationis i o. deinde a Ioanne Guthembergio eam illustra. tam fuisse in Germania : anno vero I 6 o. a Conrado item Geris mano Romam, a Sixto autem Russinger Argetinate Neapolim aduectam, & in Italia ab Aldo seniore illustriorem fuisse reddi- tam,& a Nicolao Iensione Gallo in Galliam asportatam. Sed in tot Scriptoru controuersia, apponere libet quod manu Marian- geli Accursij exaratum in prima Donati Grammatici pagina inueni. Aldus enim iunior,vir quidem eruditus, & in Antiquo. rum monumentis indagandis accura tissimus, ostendit mihi li- brum Donati ex membranis confectum, & impressiim, inci ius priori pagina haec scripta leguntuita:
Ioannes 'uis cisin Moguntinus, aum maternus Ioannis MLUD, Imm excogitauit imprimendi artem.' ου aereis et quos deinde. plumbeos inuenit: miatas ad arrem poliendam adidit ius Fibus Petrus
ni riser . Impressin autem eis bis mon 3, o Consis nacta primum
omnium anno I so. Admonisus certe fuas m mona o HAgundiae prius
impresso in Tabula incise . Haec ibi, ubi etiam a latere eadem manu scripta leguntur : Haec 'i,seMariangelus Accursus. Hic liber est Grammatica Donati; non parum autem,quantum ad ordiis nem pertinet, ab ea distans, qua in Italdi uti 1blemus: immo principium est adsimile Grammaticae institutioni Guarini, qui ab eo multa accepisse iudicatur. Huius codicis typi,&imminu- Ahiatus imprimendi modus rudem illam inuentionem praeseserunt: r in 'υμ. characteres enim a primis illis Inventoribus non ita eleganter, . Fre a &ex-
472쪽
4it APPENDIX BIBL. VATI C. & expedite ut a nostris fieri solet,sed filo in litterarum soramen immissio, connectebantur, sicut Venetijs id genus typos me vis. disse memini. Vtcumq. autem sit, TIpographia non solum a nobilibus, & eruditis viris, ac ditissimis quidem fuit inuen-
ta, sed etiam ab huius generis hominibus diu exculta , . Hac autem tempestate, in qua per totum fere terrarum Orbem eXercetur, vilissimus quisque,perpaucis eXceptis, egenuS praeterea, nulliusq. eruditionis homunculus eam illotis tractat manibus , spe tantum lucri aut mercaturae exercendae gratia ductus. Hinc factum est, ut soli fere Mercatores, quorum multi nullum norunt litterarum elementum, pauperrimis hanc artem hominibus eXercendam comittant, quaelium inde Omnem desumetes, α non nisi labores litterarum concinnatoribus, qui & Compositores dicuntur, necnon ijs, qui praelo praesunt, & Torculares Vocitantur, relinquentes. Correctores insuper vel satis mediocriter eruditi obtenuissimam mercedem ad corrigendi artem
eligutur, vel si eruditi sint, accurati esse non possunt, Ob ingemtem sarcinam humeris imparem, quam tamen sponte susceperunt, ut die nocteq.adlaborantes victum quotidianum sibi comparare queant. Id quod etiam Compositoribus, Torcularibus, ae Proto, ceterisq. huiusce artis operarijs euenire let.Dira it tur lucri cupido, pace bonoru dixerim, hanc nobilissimam ar-ltem, dc omni laude dignam deturpauit, vilissimamq. reῖdidit. Quamuis autem haec ars a pristino illo splendore degenerarit characteribus exceptis,qui nuc pulchriores sunt,& in maiori e
tant varietate,addito item multarum rerum ornatu, non defue-
, runt tamen nostra aetate viri eruditissimi , publicam utilitatem adamantes,& honorem magis, quam quaestum sectantes,qui ipsam diligenter excoluerunt,& in maxima conservarunt existi; matione. Quos inter, Aldus Pius Manutius senior primum hac in re locum occupauit, atque ita, ut Omnibus in rebus quidquid
exacti quidquid pulchri, quidquid deniqure boni appareatia,
idipsum Typographiae Aldinae nomine eX prouerbio nunc pari soleat: fuit enimMoctissimus , ac non minus re, quam cognomine, Pius, Omniq. laude dignus, ut in Bibliotheca Aldina fusius dictum est . Audivi enim ab ijs, qui cum eo diu versati Par. 4.a. sunt, ut alias postabeam diligentias in Typographia ptiestitas ,
M duo ad summum solia, siugula quaque hebdomada imprimi
473쪽
selere, cum hodie totidem fere in singulo quoque praelo quot,
die cudantur- nulla praestita multis in locis accuratione, quin
etiam sproh scelestum,& nefarium facinus) posthabito Cose
rectore . Hinc fieri non potest, quin libri multis conspersi mendis , atque haeresibus imprimantur , ut frequentim me vidi . Huic sane rei Principes Ciuitatum non solum priuatae , sed publicae etiam utilitati consulentes , toto conatu in uigilarcia . deberent : vix enim verbis explicari posset , quantum boni ex huiusmodi arte nascatur , si diligenter se contra vero , si negligenter , & spe sordidissimi solum quaestus exerceatur :cuius enim bonus usus , illam rem bonam dicas oportetis': - έ contra vero, cuius usus malus, sicut de pecunijs, de armis, & rεε
de aIijs dicendum ess, Spraesertim defclopo, quem vulgo vo- '
citant ar umbustum ab arcu & foramine. ouod Itali busiram dicunt. Idem sentiendum est de tormento ilIo aeneo, quod Bom barda a bombo , ardeo ,& do , passim nuncupatur : nam facito ibombum terribilem scilicet sonitum, ardet zmat. Quamuis enim Euiusmodi tormentum bellicum, ut ait Polydorus, casu repertum a quoda Germano homine admodum ignobile, sed ut ait Genebrardus, a Berthoido Schuarta, siue Nigro, quem Gonjbν.α deinde huius machinae usum Venetijs in illo bello., quod ad ' 'ηρῆγε Fossam Clodiam cu Genuensibus anno fallitis humanae 133O. zrpia, gestum est, primum ostendisse assirmat, non propterea diabo- - ,
lica res apeellari debet, si usus bonus sit, hoc est in gerentionem οἰ .st
Ecclesiae , tuitisu. alijs de causis adhibeatur. Artis etiam Ty- pographicae vius ii sit bonus, quantum inde boni nascatur, viaevmquam dici posset: si autem sit malus, alterunt tantum mali ex eo oriri necesse est, ut experientia ipsa docet. studendum igitur est, ut Ars typog Eica recte, vicum spletidore tracte-.tur non secus atque A idus fecit, quem magna eri parice imistati sunt Badius Ascensius, Frobentus, Iunctae, Sebastianus G phius, Christophorus Plantinus, & alij perpauci: sed,Vt verum dicam, nunc a splendore illo desciuerunt . Quare Sixtus V. ad praeclara omnia, & sine pia contendens, Typographia in Apo- τ ρε-- stolicam Vaticanam magnificentissime instituit, viris iacitis undique conquisitis ad Concilia Generalia imprimenda, San, torum q. Patrum monumenta restituenda, Ecclesiasticosq. libros promulgandos, necnon ad catholicam disciplinam toto
474쪽
terrarum orbe propagandam: quantum enim iactum passata sit uniuersa Theologorum, catholicorum q. Schola, quantove discrimini exposita iit,optime ipse nouit. Hinc nobilissima Typographiam, rem quidem Pontifice, quin se ipso dignam in Vaticano instituit, Dominico Basa Veneto, Typographo, limmine quidem natio & industrio ac sagaci ad Typographiali
erigendam atque regendam electo, qui pro huiusmodi re prae standa circiter quadraginta aureoruimillia insumpsit nul li pa cens incommodo, nulliq. impensae. Haec praeterea Typographia Apostolica Vaticana & elegantia, ac varietate, ingentiq. vos characterum copia, Latinis scilicet litteris, Graecis, Hebraicis, , Arabicis, & Servianis, necnon chartaru pulchritudine ac boni. tate, alijsq. rebus imprimendi arti necessarijs, ceteras Typogr phias longe antecellit, viris eruditissimis ad exemplaria squod caput est) recognoscenda & illustranda selectis. ad quod Typographiam ipsam reddit nobiliorem, in qua Scripturae sacrae, Concilia, Sanctorum Patrum scripta, aliorum q. Doctorum libri tum scholastici, tum scripturales, Omnes q. denique codi ces ad Theologiam , catholicam q. disciplinam , historiasq. E clesiasticas pertinentes accurate in dies imprimuntur. Haec sunt arma, quae contra aduersariorum machinas veritati tantopere M i oppugnatae opem ferunt: haec denique sunt arma illa, ad quae Ephes ε. cohortatur nos Beatus Paulus dicens : Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare aduersus insidias diaboli . Et infra: tria omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela ne- quissimi ignea extinguere: & galeam salutis assumite', &glais dium Spiritus, quod est verbum Dei . Haec profecto arma a Francisco Lamata Doctore Theologo,ex Prouincia Aragoniae,ri viro quidem crudito ; sua in Epistola ad Sixtum V. latis belle eΣplicantu . . Quare ego, cum haec mecum considero , in hanc deuenio sententiam, nihil Typographiae Vaticanae erectione praeclarius & opportunius an catholicam fidem defendendam excogitari potuisse . Faxit autem Deus, ctui bonum' incipit opus & perficit, ut diuina laaec erectio illita si a beata incrementum . quod a bonis speratur ac desideratu . Haec
475쪽
Voniam in Bibliotheca Vatican ad pictoris arbitrium
repraesentatur reru gestarum Sixti V. Theatrum nobilicsimum, a ratione alienum sore non puto , si in eiusdem Bibli thecae Appendice, omnia Aedificiorum genera a Sixto V. magnificentissime ad hanc usque diem perpetrata hoc loco summatim apponantur, quamuis de nonnullis sermonem iam habuerim , ut suis in locis videre est. l ai CAnteaquam Sixtus V. omni immortalitate dignissimus ad Pontificatum fuisset assumptus, Cardinalitia tamen dignitate decoratus, Palatium struxit suo in horto, vel Viridario amplis simo picturis undequaque ornatum, xbi nunc aestiuo tempor 'te frequenter habitare solet. Cum primum summus Pontifex dia uina prouidentia creatus fuit, statim Sacellum, in Aedibus sanctae Mariae maioris ad Praesepe, quod nunc Sixtianum dicitur . aggressus est, atque Sacellum vetustissimum, quod Praesep nuncupatur , eo integrum transferendum curauit. Hisce in , Aedibus cernuntur Statuae Pij V. dc Sixti V. egregiae, necnon . eorumdem sepulchra magnificentissime ab eodem Sixto comstructa . Miram huius Sacelli structuram supra videre est. Sca- Par. 3 o. Iam sanctam in splendidiorem locum transtulit, eam q. necnon Sancta Sanctorum mirifice exornavit: ambulacrum, siue por- si ν.. ticum superiorem, & inferiorem Ecclesiae sancti Ioannis in La- 1 - δεμ terano, ubi summus Pontifex benedictionem in die sancto. Pascia alis elargiri solet, a fundamentis in gaurauit, & illustriosem
reddidit: atque inibi Palatium Pontificium a fundamentis re- 2 tstituit, amplissimum reddi dit, admirabili structura exornauit,& Pontificia dignitate dignum, in quo publica etiam Consisto, ria celebrantur . Ecclesiam sancti Hieronymi, & Illyricorum '. Nationi Hospitium arundamentis. suisq. impensis conitrucu-ὶ dum mandauit, ut fusiuslauo iam loco dictum est . Scalana Pu. a 3 item longissimam & amplissimaim,& pulcherrimis picturis o natam Pontificum commoditati in Vaticano aperti: t, qua ire possunt a Palatio Potificio ad sanctum Petrum absque eo quod
476쪽
416 APPENDIT BIBL. VAT IC. T in publicum exeant. Ecclesiam sanctae Sabinae, ubi Cappel-
Pag. . ν la Pontificia in die Cinerum celebratur, instaurauit. Obeli- , , s. scos quattuor maximis quidem impensis transferendos ,& eri- queo. gendos curauit, Vt suis rara locis fusissime dictum est . Hospiatium, vel Xenodochium, siue Piochodochium, & Plochotroras. 34. Phium, Ut supra videre est, quam domum mendicantium v cant, ad Pontem Sixtum eXtruxit. Statuam sancti Petri aenea, o & inauratam supra Columnam Traianam : & Statuam sanas . O cti Pauli ex aere, & auratam supra Columnam Antonianam Cis . ais, . erexit,quam etiam multis in locis instaurauit. Lavacrii mulierum pauperum commoditati , & locum publicum Sericae arti comm um ad Thermas, Lanae autem ad viam Felicem ad Amphitheatrum,uet,ut dicunt,Coliseum usque instituit. A qua Felicem per longos aquaeductus ex Agro Praenestino ad xx it. Q. a.. duo mille passi Romam usque ad Quirinalem mirificis impe 33. O am sis adduxit, eaq. Romam undique irrigandam concessit. Mirificam Fontis in Quirinali structuram, & alia scitu digna suo loco videre est. Amplissimum Pontificum commoditati Palatium in Quirinali struit, & exornat. Hoc in monte Phidiae, de . Praxitelis equos & Aurigas instaurauit, necnon in splendidi
. rem transtulit locum & viam, quae ab equis ad Portam Piam aucit, excauauit,complanavit,& commodiorem reddidit,ut corat. νι- piosius alibi dictum est, ubi multa dc equis,digna quidem scitu,st .videre est.Fontes publicos Romae multos struxit: Plateas complanavit, multasq. vias strauit, quarum unam Fclicem vocant ad quingentos, ac duo mille passus longam . Duas item longas , latasq. ad populi commoditatem, ac deuotionem strauid,
vias,quarum una a Porta sancti Laurent ij extra muros ducit ad Aedes anctae Mariae misioris ad Praesepe: altera vero ex eodem Pag. a . . loco ad, Thermas, sicut uberius alibi narratum fuit. Nouam
item strauit viam ab Aedibus sanctae Mariae ad Praesepe ad sanctum Marcum, alteram ab Aedibus sancti Ioannis in Latera. . no ad Amphitheatrum, aliam a Porta Salaria ad viam Piam . Montem sanctae Mariae Maioris, & Plaream sancti Ioannis in i Laterano complanavit, & viam, quae ducit ad Ecclesiari
sanctae Mariae ad Praesepe , repleuit, & altiorem , commodio-- . remq. reddidita . Plateam sanctae Mariae Angelorum exornat, ruderibus, parietumq. ruinis, aut veterum Aedificiorum excidi j s
477쪽
excidiis undique amotis. Turrim Nicolai Papae in editissimo I co sitam ad nemus, vulgo Beluedere dictum, siue Pulchrum viridarium prope Vaticanum Palatium, maiorem , siue alti rem reddidit ,& aliqua ex parte restaurauit 'Aedes in Palatio Vaticano, loco aperto, ac salubri, gratoq. Vrbis aspectu inmmes Pontificum commoditati facit, ut inscriptio ipsa docet.
T HOL vs Ecclesiae sancti Petri sphaericus est , sicut im
fra videre licet, opus sane adeo admirandum ut in toto terrarum orbe nihil ex antiquis aut nouis aedificijs cum eo
Conferri queat , . Quamuis autem de ipso satius sit silere, ut
ille dixit de Carthagine , suam pauca sicere , nondullarimen tenui saltem peniaillo describenda esse censeo , ut qui sura. in Romae non adsunt, aliquam notitiam habeantis. Huius ge- ρ ' neris opus tam immensum, tantaq. admiratione dignum, Bramante Architecto egregio, ut alibi dictum est,Iulio I I. iubente P Ocoeptum fuit: deinde ab alijs Pontificibus intermissum,sed Pau- 'in 'Io III. mandante, a Michaele Angelo narota Architecto, α Pictore eximio, & numquam satis laudato,reformatum est,& auctum . Sacra haec sanui Petri Aedes, immensa quidem , ,& admirationis plena a ceteris deinde Pontificibus tuit contianuata Sacello Gregoriano, Iacobi a Porta opere, & aliquot testudinibus aucta : Tholus vero , quem CuPtamquam moles operosior , immo opertami
uiam Vocantia statim tima ceterarum
totius machinae partium, tum ob impensas sane ingentes . summosq. labores , tum ob temporis diuturnitatem ab alijs Pontificibus desperatus, iubente Sixto V. ad res sane arduas, ac PraeclaraS producendas nato , duorum ac viginti mensiun ' spatio centum millibus aureorum singulo quoque anno con- ἱ--μsumptis per operarios homines ad octingentos perficitur summa Ihdustria Fabij Blondi Patriarchae Hierosolumitani, &
opera ac Iadore incredibili Iacobi a Porta Architecti egrestit. eqsi e tota Vrbe exuItante , & aZmiranti . Nam etsi celemum-
mi Pontifices huius generis opus tam pium, tamq. arduum
478쪽
18 APPENDIX BIBL. VATI C. maiorem in modum assectarunt, quod tamen.vehementer, cupiebant , executi non sunt: eos enim impense magnitudo deterruit, ac temporis longinquitas ab opere faciundo reuoc uit: Architecti namque non nisi quinque decies centenis nummum aureorum millibus , decemq. annorum spatio mirifi, cam , &opexosissimam illam molem erigi posse omnino assi mabant . Sixto autem V. illud idem assequi cupiente, aliquot vmagnae existimationis Architectos accersivit: sed ij manifessam operis dissicultatem, &breue temporis interuallum in tuiti durissimam renuerunt prouinciam, quam Iacobus a Porta ingenij excellentia praeditus, & egregie cordatus homo, Archite*usq. nobilissimus, omnium admiratione suscepto , remq. ipsam ijsdem impensis eodemq. temporis spatio supra , enarratis uniuersae Vrbis, & Orbis exultatione absoluit: moles enim ipsa operosissima extrui coepit anno salutis nostrae M.-D L X X X VIII . Mense Iulio ineunte, anno vero M. D XC. die I . Maij suam recepit perfectionem , eraceptis laminis plumbeis, quibus Tholus contegitur, & bracteis aureis, quibus costae mirifice ornantur , necnon Laterna columnis extruua , pila & Cruce inauratis super Tholum collocatis: quae omnia septem deinde mensibus consecta sunt: Mensibus autem undetriginta . cuncta suis omnibus numeris
fuerunt absolutaeis . . :' Vt autem aliquid de Tholo intimius a nobis delcribatur,eius altitudinem, & latitudinem, necnon alia ad tantam molem construendam,& ad Tholi ornatum pertinentia explicabimus. Tholus ipse, sphaericae figurae moles, a suo ipsius pauimento ad fastigium usque, hoc est ad initiu usque machinae, quam vulgo Laternam vocant, quingentis palmis Romanis constat, latitudine vero diametrali, ducentis : sustentatur autem , huiusmodi moles quattuor parastatis , siue , antis immensis' marmorti varietate incrustadis,quae columnae quadrae siue pilast ri a nostris vocitatur: singula aute quaeque parastata est latitudinis octuaginta palmoru eX qualibet parte aut facie.Super parastatis fornices quattuor ingetes ducti sunt,quoru quilibet centum inanitatis,aut vacuitatis palmos habet. Supra Tholi fastia pium ouod oculus dicitur,duae ac triginta columnae Tiburtinae
per bases sphaerice locatae sunt, quarum unaquaeque palmis
479쪽
DE s D rT V. AEDITICII s. Is viginti constat , . Haec res insignem refert ornatum ad alterius Tholi, siue templi sphaerici formam constructa, quam
vulgo Laternam vocant: & hac, puto, ratione hunc Tholi or- Giama. natum Laternam dictam, eo quod laternam quandam repraesentet, quae in Turribus, & in alijs id genus locis editissimis pro- ipe mare apponi solet, ut nauigantibus iter tutius praebeatur, quo cautius ad portum peruenire queant. Id quod etiam in triremibus praecipuorum virorum fieri solet, quarum puppis i
terna inaurata ornatur, qua nonnulli Italiae populi Fanale vocitare solent, alij autem, Lanie rara, Veneti vero, Phanovocant,voce mutuati a Graecis. a ovibus dicitur Phanos, φανος, Latine autem Non. laterna. Supra Tholi laternam locatur pila aenea inaurata , , Hla quae ex diametro est latitudinis duodecim palmorum . A pau, mento autem Laternae ad cacumen usque pilae est altitudo palmorum centum . Supra pilam cernitur Crux item.aenea et
aurata,altitudinis palmorum quinque ac viginti. Quae quidem
omnia, haud facile dici potest, quantum ipsi Tholo splendoris afferant, & ornamenti. Haec de Tholi altitudine, & latitudine. Reliquum est, ut exteriorem eiusdem molis ornatum aliqua ex parte explicemus. A quattuor fenestraru ordinibus, & a culmine ipso aperto ad latitudine palmorum aOo. ex diametro,Tholus cXcipit lumen, quarum quisque sexdecim fenestris constans lucem item non , solum amplis praebet ambulacris, quae totum Tholum intra duos, & profundos quidem fornices circumeunt, sed concauitatibus, & convexionibus undequaque lumen subministrant: unde quaqueenim asauimento ad fastigium usque Tholi per . Scalas fornicatas parietem intersecantes, partim planas, partia vero gradisus constructas commode iri potest : mira est enim parietum cra situdo, atque ita, vix ut credi queat: sexdecim autem sunt scalae inter unam atque altera Tholi costam
ductae, quibus ad Tholi culmen ascenaitur. Quae profecto res est adeo narratu difficilis,ut non nisi ab ijs, qui eas viderunt, reqcte intelligi possiti Primus autem fenestrarum ordo machinaei sornicatae, Tholo subiacehs ut eo, unde digressi sumus, reuer- tam ur) lapidibus Tiburtinis concinnatis dc sculptis, necnon duab M ac triginta columnis ornatus a basibus ad epistylia ,
siue capitula, est altitudinis palmorum viginti. '
480쪽
Supra hunc primum fenestrarum & columnarum ordinem opus egregium & admirandum Sixto V.sedente ac iubente fie- ri coepit,& absolutu fuit,saxis Tiburtinis constructum ad altitudinem palmorum 2oo. latitudinem vero ex diametro totidem palmorum. Huic ordini succedit moles illa arcuata aut fornicata , in qua tota versatur dissicultas, mirumq. omnium aedificiorum artificium . Huius generis machina, ac structurae perfectio quamuis omnium peritorum iudicio septem ad minimum annorum spatium postulasset, maXima tamen pecunia-Pv-ει . rum & Operarum copia, ut supra diximus, industria item e rum, quibus haec cura commissa fuit, suis omnibus nu eris diactoq. temporis spatio ad fine deducta est: nam non solum moles. arcuata aut fornicata laminis plumbeis undequaque contegitur siue incrustatur, sed costae item sexdecim ab imo ad summu subductae. vitro tessiellato, ac bracteis inaurato incrustatae ce nuntur : quarum splendor tantus est . ut oculos intuentium
De ijs, quae ad tantam molem erigendam fuerunt necessima, aisis, subiicendum censeo, quia longum esset ea recensere . Dicam i m ς- tamen ex rudentibus quingenta librarum millia fuisse consum-
Διι . . pta, innumerosq. funes ad lapides Tiburtinos, columnas,lat res , caementa, aquam, ligna, serrum, & alia id genus permul- . ta ab Ecclesiae pauimento sursum trahenda: cui sane rei, di noctui incumbebatur: nam quotidie pro duobus Tholi sornicibus connectendis, ingenti Tholi oculo in eius summitate r . licto,a cyto lumen eXcipitur,eX ferramςntis triginta librarum millia sursum extracta sunt, tribus ossicinis Ferrarijs adhibitis: Armaturae , ut aiunt, forinsecae, siue fercula, super quibus ope- .rae suam exercebant operam, fuerunt innumera: sed interior fuit tantum una, quae in ultima ex tribus Tholi partibus fuit
adhibita: Haec erat lignorum. connexio praeter ceteras trabes minores circiter mille, centum & amplius trabibus constans, quarum multae erant ad longitudinem palmorum centum, at-
que ita crassae ut duo homines amplecti eas non possent: compactio vero lignorum omnis stuporis plena : erat enim ita im eniose facta, ut super se fundata, nullo prorsus adminiculo adam . . d. tuuante, in aere pendens Videretur,iuxta Ciceronis dictum de mi. Dυ. terra. quam undique in sese nutibus suis con lobatam altan