Nic. Biesii Gandauensis De republica lib. 4. multis in locis aucti quibus vniuersa de moribus philosophia continetur ... Eiusdem Oratio pro bonis litteris

391쪽

LIBER III L issiorum bominum iudicio coprobari,quos verisimile sit melius omnes mature, quam singu los,v t minus prudeles,ita semper norauandarum rerum studiosos, repente judiis

Care,cum etiam animaduerterent summa hanc rerum omnium Varietatem,quae plu- .rimum consert ad exornationem operis

totius,nec illam quidem in d iuersis solum, sed etiam in eiusdem generis mundi partibus,in corporibus & in mentibus hum nis,existimarunt nos illud discrimen in veis stibus,in mensis & in reliquis posse moriobus imitari. Deinde cum rerum eognitio partim naturae duma,partim usu & experinientis fiat, quae cum locis & temporibus differre solent,inde cuique suae communis

sectae defensione posse probabilem atque

iustam videri putarui: communis Inquam, nam singulares,ut temerariae ferme sunt de solido fundamento caret, ita quemadmoα dum in natura semper fieri videmus,& ipsi, veluti etiam omnes qui vel mediocris ingenij sunt, protinus communibus oportere' cedere iudicarunt. Iis autem singulae genotes moribus libentissime viuunt, ad quos potissimum impelluntur sui caeli solique contemperatione : mores etiam usu longo confirmati,non tantum in natam procliuitatem confirmant & semper ulterius pro

ueli unt,sed etiam ipsi vel soli naturae mos

392쪽

Notum, quantumui3 promptum , sepius impediunt,reprimunt,nosq; penitus in diversum agunt. Magna profecto vis consuetudinia est,& magnum est etiam reria omispium discrimem sed tamen,si recte cosideis remus,necessarium esse videbimus,utque madmodum iam dicebamus, omnia pland conueniant in unum.'& ut ad unum felici-

tatis finem is sile legibus omnes ducamur.

Homines Omnes nunquam membris Omadibus similes lutit, verum omnes continent speciem ipsam humanam id etiam in ceterm Omnibus cernere licet, quae tametsi partibus omnibus no sint paria. amen semper in una quanda figura copo nuxur,cuius adus ratione absoluta, non singula perfectissi, mis lineametis, sed omnia simul , no quid omnibus, cuin hic nihil sit perfectu,sed pulcerrimis stris partibus proxime reddere,fa-ςile videbitis, qui quid in quoq; sit optimurecte colligere norit. Itaq; magn' ille Crotoniates artifex,multas formotissimas pueli as adduci iussi r.ex quibus omnibus,quod an singulis pulcerrimu esset, imitaretur,cuabsolutissima quada imagine esset facturus Idipsum etia in opinionib' ' moribus notastris obseruadu est,ut si verὸ homines & fiis nis ad quem facti firmus participes,hoc est felices esse velimus,quam proxime semper referamus absolutissiluam quanda sorma

393쪽

Hamanam:quam quidem non sumemus ex singulis istis in ostrosis hominibus, qui s urit foedis asinorum,leonum,aliisq; brutorum .partibus deformati: nam quandoquidem nobis hominis perfecti species proposita

est, ct eorum etiam, qui ad eius imitatione proximius accesserti t, ineptissimum suerit, si nostros oculos & actiones ab eius exemplaris consideratione N imitatione defectamus imo quatenus defleetimus turpitudinem & infelicitatem nostram accersimus,cum quicqvid habemus boni totum illi debeamus. Ergo necessamum est , ut ad

eius unius aemultationem cogitatione noras ram omnem dc ullam componamus,mΟ-do veram effigiem humanare referre,&aliis c cuius felicitatis participes esse velimus, adj eius inquam quati lationem, qui proculdubio rerum omnium bonarum est praecipum iis & unicus audior. Fieri quidem porcst,ut omnes aequε procul non prospiciant,& ininstrui nenias paribus ad res ger ndas non v- tantur:tamen omne bonum humanum ad

illud sit minum suis gradibus redire debet, sine quo protinus dignitatem sitarn omne amittat. Cum igitur quicunq; aliquid egregie facere,negotiaq; lua recte velint instituere, speciem quadam persectit, it na operaris sibi proponere debeat,ad quam ea quae facturi sunt,sic omnia referant, ut ad illam

394쪽

qua proxime semper accedant,& eum humanae vitae tantum una numeris omnibus' absoluta sit imago,cuius virtute reliquς suant omnem laudem mereantur, ab illa dii vel opinionibus vel moribus desectimus, necessarium est ut a felicitate nostra turpi ter aberremus.. Ouanquam autem nullis humanae mentis vel acutissimis oculis, inmeomprehensam Dei sapientiam,per immemsos illos aeternitatis tractus nobis liceat intueri, quantum tamen hic opus fuit,humanis quibusdam lineamentis in libris facris, tanquam in tabulis describitur,quas si nos frequenter intueamur,& eos dilige ter imitatemur,qui ut prςclare mentibus eas impresserunt, ita moribus egregie expresserunt, ipsς profecto clarissimas rationes rerum omnium bene gerendarum nobis demonis I ege strabunt. Ab ijs vero naturae leges nunquan 'tu M vel minimum recedere possunt: per natuudiisqdς iam intelli, o non hominum Vitioosstini cor Upioi 0 , in ζο quicquid Integruellinea ad iiii Icheiunari hoc autem non in singulis,sed ponis. tius in optimis considerare decet. Quatenus itaq; natura nostra retinuit aliquid inis dolis prim id unicum illum felicitatis fi- iu*Lς nem nobis.propositum recta contendit. Necessam uin autem est, ut ius quoq; genα

naturae laum cum naturae iure Cluinoque consenti-

diuino, at quoniam eandem etiam spectat felicique iure. Iatem.

395쪽

talem. Lumen aeternitatis per uniuersam hac temporariam natura effunditur, quod Mobis semper diuinam illam veritate Osteo dit, nisi quatenus materia' peccatique tenebris offuscatur.Tametsi vero iam vehemeter propter ingentia plurimaque vitia novisti a sit offuscatum,quatenus tamen cernis

tur, reliquias illius diuinae pulchritudinis demonstrat: quod si in omnibus aeque perspicue nocer natur, tam e cocordes & veras

rerii intelligedarii &agedaici species icet alias alijs apertiores,animis bonoru offert Issae salieni quae sunt insigniter me tibus huis manis impressς,ab omnibus adhuc cernum tur,circa quas naturae gentiumq; ius prςcipue versatur.Ciuile quoq; ius, tametsi mulsu ciuistis priuatis circunctantijs cst a iure natuYae' ς isen gentiumq; diuersum, tamen ab ijsdem co kxςVJlmunibus praeceptas veritatem suam ducit: idq; est quod iurisconsultus illud neque a in re naturali gentiumq; plane recedere,neque etiam in omnibus illi seruire dicit. Ergo hu quam inter se dissentriint, sed in unu plane conueni ut omnes bene positae leges. Eiusmodi vero consentaneis legibus, talas quam neruis, omnia Reipub. membra sunt in unum corpus arcte diutincta, sine quibus vari)s opinion tura & morum dissidios conssestim dissoluatur. Verum nodum satis est lagei esse iustas, ct conspirantes ad unum

396쪽

. LIBER IIII. Istsimorum animis est innata,si modδ claris de necessariis tantum praeceptis excitetur, ct non potilis intricatis & nim ijs obrua istur. Dum autem nimis curiose minutissima quaeq; sectamur, saepe cum sis amittimis aistia maiora, quibus etiam fuerant illa comprehesa.Cert8 iustitia, quam ipsa tanquam natura bonis de perspicuis hominum mentibus insevit, multo generosior & castior esse videtur,quim ea que tam densis tenebris inuoluta est,ac miris technis & laboribus e tam profundis illis cuniculis,intricatis quibusdam formulis, ta nil incatam elis, in lucem euocatur. Atqui Rei p. proculdubio non mediocriter interest,ut iustitia quam apertissime ciuium omnium oculis conspiciatur: quod fiet,si leges quam maxime attingat sensum c5mune,quq praeter eo Leges uidentia veritatis,ut ad omnes plurimosue sint co/pertinebunt, ita etiam poterunt innumeris munes. negoths accomodari.Singularia vero,cum res nunquam pares sint, tantum uni seruia lint,si modo ratiocinationem omittamus, quae quidem etiam ex communibus praeceptis est peteda Quid resert an huius quis . vel prouinciae vel temporis sit,an illius,quatum ad perpetuam iustitiam, quae commus nibus legibus,de quibus nunc agimus, ta- tum comprehendi potest. nam singularia inconstantia sunt. & promemodum inli-

397쪽

inita, nee oratione possunt ulla perscriblicommunia non adeo multa sunt,& tanquaregulae quaedam omnibus adhibentur. In quibusdam locis ciues per capita succedui, in alijs vero per stirpes, in quibusdam etiane potes excluduntur:& tamen hi debeant ut miseriam,ita partem huius felicitatis a parentibus habere,nec cum omnes parenditum locum obtineant, singuli totam eius portionem obtinere. Apud non ulla* geres pariter omnes fili; succediit, apud alias maiores natu prsseruntur:&hi quidem prioα

res natura sunt,& ad res gerendas accommodatiores. sed tamen intertiar reliquis tato magis prospiciendum fuit Alicubi pro

vitiis tributum persoluendum est,alibi vero pro mortuis :sed expensas oportet potia iis a bonis externis; i hominibus supputaari:ut qui plus habet in Re p. fructus, plus cetiam sentiat damni,& qui maiores obtinet

honores; maiores etiam sustineat labores. Quanquam autem ex consensu ciuiu conisuetudines& leges suam auctoritatem haesbet,&is varius est diuersis temporibus, in geni, s& locis, debet nihilominus semper ex eodem iusticiae fonte deduci. At interim tam e ij qui in singularum caussarum iudita

chsversantur, communes rationes rerum

negoth sprq sentibus accommodare sciant.

Alia regiones vel tempora,vel hoc vel illo vitio

398쪽

vitio magis laborant:nam videmus has vel illas herbas,his vel illis temporibus locisis ire potius prouenire. Quapropter interduluxuriantia coiscenda superuacuaq; resecanda sunt,interdum vero languentia diligenter soueri postulant: sed tamen una pretcipua similium negotiorum ars est, dequa nunc agimus, quae communibus scriptis mandari possit,ac omnibus locis & temporibus adhiberi, clim res interi in & homirinum ingenia continuo mutentur. In prouinci)s Populosis damno excluduntur aduenae, sed in desertis praemi)s alliciuntur: quod si illae deserantur,& istae premi incia

piant incolarum multitudine,nonne fuerit ineptum leges,quae si prius erant utiles,nuc pernisiose factς sunt, pertinaciter velle tueri oportet equidem ut semper leges ciaca flanths praesentibus accommodentur : sed comunia veriora, pauciora notioraq; sun ct quaten' fieri potest,eiusmodi sunt introducendae leges: ut tamen interim in singulis caussis euidentiam aequitatis & rationem ipsam negotiorum quam proxime demG- strent.Quanquam enim omnium reddi ra- 'tio non potest,quemadmodu est apud iurisconsultum,nec etiam Lepe conducat in rebus obscuris inquirendae veritatis occaasiones populo preberi, quanto tamen iustiatia certior , tanto securior est administrari

399쪽

DE REPUB

tio ciuitatis. Certam autem iustitiam notitantum rario, sed etiam sapientia& auctois ritas legislatores reddit: nam probabile est a bonis & sapientibus viris viales vitae leges

condi,quanquam earu rationes omnibus Leges non sint notae. Ouapropter cum Deus ne-

diuinae minem Vnquam fallat, & ad felicissimi, fi

certisti, nem omnia instituat,inter ceteras certissi

mae. mae proculdubio sunt& optimς,nec admodum etiam multae,diuinae leges,ad qitas oportet bonum legislatorem semper intentissimis oculis spectare.Nos hic solidae iustitiae nullam expressam imagine tenemus. Li. 3. quemadmodum est apud Ciceronem, sea offici. tantum utimur eius crassa quadam umbra Densis sitnis enim tenebris obsita sunt ii o omnia misi diuinitus illucescant: hinc potisus quam ab humana caligine lumen est petendum: hinc veritas rerum praecipuartam est haurienda,sine qua in magnis erroribus omnes versemur. Nam semina eognitionis,que natura nobis insevit,nullum purae veritatis fructu proferre possunt, nisi sanctitatis & sacrarum literarum succo coti- nenter ueantur. Quapropter merito primam auctoritatem leges diuinae tenent,secundam quas nativa ratioq; cunctis ias uit .Hae vero perspicuae sun r, nec etiam admodum multae,& oportet ut ciuiles, quatenus circunstantiarum varietas ct obscu- ritas

400쪽

LIBER IIII. Is

Hias patitur, ad eas proximilis accedant. Ergo leges ones apertς sint & faciles orata itione perspicua descriptς,rationi consenta a magnae auctoritatis viris prosectς, alec id latum, sed etia admodu sint firmae.

De priuilegis. c A P. V. v O NI A M autem leges com- Leges

munia praecepta sunt,quoru au- sint istoritate ciues omnes recte gu- firmae. bernentur, ideo videmus etiam

antiquis legislatoribus priuilegia nu quam vehementer placuisse.Certh contra ius diuinum,naturae vel gentium nu quam videamus quicquam esse concessum. Verum no omnes leges de virtutibus aut viiijs sunsi sed etiam de rebus externis,nec omnes de negotiis quorum euidentem rationem &aequitatem ipsa natura nobis demonstrat, sed de rebus obscuris, quae vel hoe vel illo modo videri,cum q, temporibus mutari solent: nam ut certum aliquid habeant ciues

quod sequantur,oportet ut etiam illa sint a legissatore definita.Atqui & hic & alibi notantum temporum & locorum, sed etiam personarum magnum est discrimen. Leges quidem omnes iubent,ut utilitatis publicet caussa faciant aut omittant aliquid ciues: i verum Omnes ad res gerendas natura non