장음표시 사용
591쪽
COLONIAE . ETRUSCORUM Ubi prae ceteris
De instaurando Hortino Ponte vetustissimo
593쪽
P Ο N T . M A XDe Ponte supra Tiberim, ejus
SIEcula turbatis terris felicia Dstus, Ausonio pacem restituitque solo.
Fraena mari injecit, celeri tum classe parata , Barbaricos longe jussit abire metus. Nunc Tiberipontem imponit, quo, tramite rem Et pedes, velox currere possi eques. 2uid metuat posthac properans hinc inde viator Aspera naufragii nulla pericla manent. Nec transire gravi funis mercabitur aere, Nec trabet in portu sepe sub imbre moras. Praeteriens subito , Xystum super aethera tollet, Et sum totis ripa sonabit aquis.
595쪽
AD XYSTUM VPONTIFICEM. MAXIMUM De insaurando Hortino Ponteoetusissimo. IULII ROSCII HORTINI
E Ponte antiquissimo in Hortino S. R. E. agro, restituendo , ut haec ad te celeri calamo scriberem, Xyste Pont. Max. non tam me patriae amor, qui multum apud omnes Valet, quam publici commodi studium, ac tua in primis , tot rebus praeclare gestis immortalis gloria, permovit. Nam . te Pontifice , Romana urbs se restitutam circumspicit, & foris Italia universa , partim viis stratis directisque , partim aedificiis amplissimis illustrata gestire videtur. Illa tellus, quae te prima in lucem editum sinu suo excepit, usque adeo gloriotur ista pontificia tua dignitate , ut longe magis se tibi uni summo Parenti debere fateatur , quam tute ei debeas, a qua Vitam accepisti. Ad eam quo facilior esset per Tiberim accessus, iure optimo anno quinto ineunti felicissimi Pontificatus tui, nova in dies opera meditan d
596쪽
de ponte eidem flumini imponendo statuisti. Quod
consilium ut omnes laudibus in coelum serunt, quippe percommodum ad tutum & expeditum S. R. E. Cardinalium ad urbem in comitiis, gravibusque negociis iter aperiendum; ego certe ita commendare in animum induxi, ut omnes intelligerent, me non patrii soli studio, sed maxime publicae utilitatis cupiditate ad scribendum esse incitatum . Narrabo igitur simpliciter singula , non more corum , qui ne designationem quidem loci videre, 1 ed oculatus testis quae ipse vidi in comitatu eius artis peritorum. Nonis Maiis coi Ixxcix. hora xi. Matthaeus Ba tholinus Tifernas, Architectus Sanctitati tuae probatus, senatorio ponte instaurato, & aqua ex agro Columnae summa celeritate ad Quirinalem pcrducta, aetate gravi ac paralysi male affectus , e porta Flaminia per pontem Milvium prima die ad Burgum S. L collardi mecum pervenit: qui locus distat ab urbe per odam lapides circiter xxv II. per Falcrios vcro, Civitatis Castellanae populos, lapides xxx. communi conceptione. Inde Apparitione S. Michaelis Archangeli M. xiv. HOrtinam civitatem felicibus auspiciis ingressi sumus: qui dies sacer erat optatissimo Patroni nostri anniversario
ob plurima accepta divinitus beneficia. A prandio statim in Tiberim descendimus, qui vix unico fundae ictu
distabat. Lintribus non modo pontis immanes ruinas vidimus , verum etiam manibus tractavimus. Erant partes quidem pontis coementiciae collapsae senio, minime tamen diminutae , ut si quis eas potuisset in unum coagmentare, nihil nisi nuxum, atque structuram addidisset. Ucrum, ut ordine capita rerum attingamus, quibus persuasi majores nostri, pontem in agro Hortino erigendum statuerunt , ac tu , Xyste Pont. Max. de eo restituendo cogitasti, priusquam de
perennitate, de viis , de necessariis ad aedificandum , de utilitatibus, quae reserantur, de praesidio, de Hortinae civitatis insignibus, in quibus pons enitet, ac denique
597쪽
de communi architectorum consensu dicam. primum ordiar ab ipso alveo Tiberino, utarque hoc, quasi e re
EA enim in parte Tiberis, si cum octiculano compa.
retur. quasi quidam riVulus videri debet. Etenim Nar post lapidem unum Tiberim ingreditur ad portum, S. Lucidi nuncupatum, in ipso agro Hortino. Vidimus quam esset exigua aqua, quae alteram partem pontis irrigabat , cum nudatis tantum pedibus adolescens, dum alii remis conarentur, lintrem impelleret. Dum e portu aegre solvimus, vix e medio alveo licebat evadere. Et certe coloci Hortini ad piscationem fixis palis, transversisque asseribus, juncisque rcligatis, quam in partem volunt, Tiberim divertunt. Quo fit ut longe melius sit, & minori , ut videtur, sumtu . pontem in Hortino , itidemque in arido aedificare , quam se ludibrio aquarum alibi exponere. Nec vero de Clani dubitandum amplius cu; nam quod veteres Romani optarunt, consectui sumus. Scribit Tacitus AnnaL lib. I. cap. 79. hunc plane in modum: actum deinde in Senatu ab λ-νκrulo , o -6o , an ob moderandas Tiberis exundationes verterentur flumina ct lacus, per quos augescit. Auditaque municipiorum o coloniarum legationes , orantibus Florentiuis, ne clanis solito ameo demotus in amnem innum
transferretur, idque ipsis perniciem asserret. Haec Tacitus. Licet vero in solo arenti putent se quoque pol Ie i n Ocriculano exaedificare ac camerare , maxime vereor , ne plane in arido pons consistat, nullo beneficio itinerum posteris relicto . Nam ctam primum Nar Ti- heri immiscetur, aquarum ubertate ac rapacitate sua
omnibus insculus, incredibile est , ut se diffundat . L E E Nullae
598쪽
Nullae iis in locis, Beatissime Pater, ripae spectantur, nulli aggeres. Quocumque oculos converteris, undique planicies camporum latissima ccmitur , ut cum is vel paullutum Tiberis cxcreverit, in proxima loca subito irrumpat. Est vero & illud proprium Tiberi, arenam ac limum trahere , semperque furari : quod Poetae pluribus expresserunt. Virgilius Vm. AEneid.
V. 63. Stringentem ripas , ct pinguia culta secantem Ubi vetus intcrprcs a radentem , imminuentem. Nam hoc est Tiberini fummis proprium adeo , ut ab antiquis Dion dictus sit , quasi ripas ruminans, ct exedens. In Deris etiam serra dicebatur 3 unde ait nune et oe pinguia culta secantem . In cliqua etiam urbis parte Terentum dicitur eo quod ripas terat. Ovidius lib. xiv. Metamorph. sic ait V. 667
ubi nubilus unda s sic enim legendum est, non umbra JIn mare cum fulba prorumpit Tibris arena.
Idem libro primo Fastorum V. 42. IUir arenosi Tibridis unda latus. Sed nemo melius Fausto vate sub tempora Leonis X. quo, ut studia primum literarum revixerunt, ita nunc te, Xyste Pont. florent , & fructus suavissimos colligunt. Fortunatae, inquit Xenophon eae civitateS., quae cum Principem sortitae sunt, quo peccare non modo inutile ac perniciolum, sed etiam praemiis propositis recte facere Ductuosum sit. Ille igitur Faustus planc expressit damna, quae ex Tiberi campi accipiunt, his verbis: Inde petit rapidi fatalia Tibridis arba . Hinc fit , ut controversiae unius Tiberis latrocinio innumerae exortae sint; ac anno proximo , ab Urbe nondum silentibus judiicis pro Canierae Apostolicae Auditore, qui ejus vices gerebat, eo proficisci coactus sit ad Narnientium atque Hortinorum lites de insula Tibcri adnata dirimendas . Et quidem si in Ocriculano CX struatur pons, regrcssu Tiberis, loco declivi relicto,
599쪽
excavatione montium addita, longe plures tragaediae 1 ecuturae sunt. Solet Tiberis modo huci, modo illuc vagari. Nunc cui detraxit, maxima usura camporum restituit; nunc quam partem aquis irrigatam videmus, non multo ante viam publicam fuisse vix agnoscimus. In Hortino vero constat a mundi ipsius exortu, utrinque collibus imminentibus , nunquam alveum muta
tum , nec quidem Veteri & avito polle loco dimoveri. Sed sta pons in Ocriculano; quid sperandum, si ante annos quinque , ubi nunc siccitas terrae minime firmae existit ad aedificia sustinenda, erat ipse Tibcris alveus pervetustus Z Uerendum, Beatissime Pater, ne pontem torrae, non Tiberi imponas. Nam locus ubi pons dicitur erigendus in Ocriculano, a fluvio longe distat. Via facienda manu, tentanda iurro, & c proprio alveo , eoque maxime humili ad colles ipsos aqua pertrahenda . Uerum fateamur, Tiberim eo adduci, quo vix credimus; providendum diligenter cst, ne posterialium pontem addcre cogantur. Cum primum cniin Tiberis sese effuderit in amplissimam illam arvorum planiciem , vel alveum mutarit, relictis passim paludibus, tum ex pluviis coelo labentibus, tum rivis ac torrcntibus imas partes suapte natura petentibus, quae erit Ocriculani pontis utilitas Τ Quae damna agricolis con secutura , qui eam partem fertilissimam excolunt tDabitur igitur , ut mihi quidem certe videtur , progressus in pontibus in infinitum, quem horrent philosophi, nec natura, nec ars agnoscit. Viator certe frustratus munificentiae tuae fructibus, dicet, ut ille: bie eepit aedificare, sita non potuit perficere ; vel quod esset Vehementer dolendum et bis adisicavit, sed frustra; admiratusque in arenti solo molem, operis commoda nulla sentiet a
600쪽
I I. Ex perpetuitate, ac duratione.
I Am vero quod pertinet ad durationem ac perpetui
tatem , vivunt ac huc qui Hortinum pontem, ita, ut erat, integrum Viderunt, ac pedibus ipsi triverunt. Vix septuagesimus annus agitur, cum primum sub Lemne X. ex parte lapsiis est. Eundem resectum super ipsas ruinas vidimus qua parte ad Hortinum latus vergit. Arcus Vero, qui Ameriam spectat, me puero, concidit , eluvione. ut arbitror , Pontificatus Pauli IV. inusitata. Stat tamen adhuc turris: stant pilae suis locis, quibus arcus innitebatur et stant ipsae plateae. Quanquam Hortini pontis ichnographia ex ejus designatione videri potuit. Hunc certe pontem, cum Ameriam iter pateret, Viae Amerinae nomen dedisse vel ab ipsis Reipublicae temporibus, probare potest Auximana inscriptio, quam cum de viis agam, in lucem proferam . Quando vero Ocriculanus pons dirutus fuerit, laborat A nalium historia , nullaque plane exstat avorum meminria 3 imo ut, quod verum est , fateamur, Vix quae
hodie exstant vestigia , pontem indicant: & si quae
pontis suspicio sit, vix aedificatum, item dirutum credimus vel hostium adventantium metu , vel, quod timendum etiam nunc est,aquarum incrcdibili rapacitate. Aquarum enim impetus longe plus potest in Ocriculano, in unum coeuntibus fluviis duobus, Nare ac Tiberi. At nec quidem Herculos contra duos . Sunt igitur in Hortino insignia vcstigia, argumenta majoris perpetuitatis ac durationis. Hic sartum tectumque in omnem aetatem fore maximo posterum beneficio sperandum esse, quotquot opifices ac fabricatores locum tentarunt, itidem confirmarunt. Ucrum afferamus verba Suetonii inta. Octavio Augusto cap. I xx. ad coerιendum inundationes,