장음표시 사용
21쪽
quid non publici sit saporis , si s glorum notarum pete
aenigmata, quibus centones suos etsi describi vetuit Justinianus, tamen scripto constat . non , aut secus intellecta emendet, aut exponat , si interpunctiones veteribus i , -- parum usitatas nuper a male dociis librariis . sed in tardum male prosectas interpolet , si glossas , si varias lectiones , quae in contextum saepe aut vi aut clam, aut precario irrepserunt, velut interdicio de injusta possessione dejiciat , si lacunas , quae longa aerias, quo compilatorum incuria , aut librariorum imperitia secit , prolatis membranis aut auctorum , rescriptorumve integris locis suppleat, atque adducat si porro luxata restituat , si vitia 5, ta atque infecta detergeat ac sanet, si obscura illustret , in his errantibus viam comiter monstret, si leges , moresque Romanos potius Romanis quam nescio, bus Gothicis barbaris moribus ac verbis interpretetur, si totam Pandectarum compagem ac fabricam contemple s. tu , tum undes quemadmodum hae collectae , ac consarcinatae sint, animadvertat . hinc viam inveniat , qua legesin plebiscita , qua senatusconsulta , qua actionum formulae concinnari , his veterum , quae velut praeclaras tabulas ex incendi , aut naufragio habemus , sive fragmenta , sive commentaria aptari , fugitiva inscriptionum dindicio detegit retrahi . locisque suis atque edictis reddi qua denique laeae civilis , quae dicitur . prudentia ratione procedere leges jure . non nugis, prope nebulis in pariete pictis gubernari possint . omne id anxiae . ac paene nimis , an stultae diligentiae esse opinantur sane ut ad verum adniOVeatu , tamen neque tutum videri , neque usu venire dediscendum esse , simul ex umbra in solam pulverem , atque adeo in ipsam aciem descendendum , ibi moribus secuti novo , atque ante invi-
22쪽
so orbe utendum sic perinde quasi aut tutum sit quod verum non est , aut quod projure serat xv xlix
recte intelligi inutile sit , aut tantum insulsa mines in usus placere atque obtinere possint. Clara quidem haec A certata verum multi aut inertia , aut ignorant a , aut pemercedis , ambitione frequentis auditorii adeo transversi a iuntiat , ut nihil pens habeant cum auditoribus suis congi miles quotidie fabulas miscere hisque ignaviae ac desidiae illecebris animos uvenili credulitate fluxos atque
obnoxios circumvenire , ac corrumpere , itaque di pulcherrimam artem subvertere , parentum vota reipu'
cae subsidia rustrari. Ea sane verborum specie ac frau- de quid essiciunt . nisi ut Juvenes alioquin egregiae spei atque indolis dum in Academiis neque ipsa leges veteres auctiunt, neque bonos auctores evolvunt, neque persu diorum gradus ad praeclara quaeques sublimia educun urb neque ad verum , atque honestum laborem exercentUr, talem studiis aptam ac devotam fere luxu aut otio con- uniant, deinde ex his spatiis egressi sani sui suris facti in ea . quae ante non audiverunt , aut legerUnt , anquirendi neque libidinem habeant , neque copianas adeo ad senectutem praeter stultitiam ac paenitentiam nihil DT cipuum adserant. Atque hic sive ignavus , sive sordidus, ad stipem tam turpiter demissus animus si us placet humanitatis memori infirmitatis Vetextu tegitur. Quid enim frequentius auditur , quam viam illam veterem ac regiam asperam ac praeruptam Atiam obscurani multis anseactibus detortam , coque longam ac molesiam esse . illam a paucis , quanquam seduli atque u geniosis vix multa lucubratione . immenso labore vinci Hanc autem compendiariam , planam , simplicem, re ctu omnibus pater , ac ne segnibus quidem vaecordi-
23쪽
bus inviam , aut insuperabilem esse. oam , quo brevior vita , o magis festinanda studia , ut fructus percipiatur quoque plures laborem, tempus ingeris tarditate aut libidine perdunt , eo clarius intelligi in modicis impli cissimis tutissime consisti his ad uri si rudentiam cum brevissime , tum certissime perveniri. Sed . per Deum immortalem vos ego appello , qui sic sentitis , quando
tam male de nominibus meruit natura . ut in tam mulia praeclara natis ingenium , quo ea assequantur , denegasse videatur. Numquid ea ut axibus celeritatem , canibus odorem , lupis saevitiam , ita nobis mentisin rationis solertiam indulsis Ac si rem putatis , quid inter homines tam aequaliter distributum est , quam bona mens Utique plures ubi adoleverint paulum , ad rogandum aciles videatis ad discendum avidos , atque idoneos
in ipsis passim infantibus divini spiritus scintillae ,
velut conamina emicant ea vero si paulatim extinguun-
tu , cedo , quid certius est , quam in his culturam non naturam peccasses Sed ego hanc culpa absolvo, Auditores stultos , aut ineptos , perinde ut insgnes ad
deformitatem , praeter hominis naturam nasci interpretor,
ac , s laborum gradus fiant in quod luxuris rebus inanibus sepe datur tempus , id civili prudentiae impense datur , in ea nihil ore, quod non hominum erant hu- mineri virtute duce generosa indoles profliget. Sunt tamen , inquit aliqui , qui naufragium faciant. Verum quid postea Ideone tibi , quisquis es , deserenda bona mens xidetur , quia labore , sed non ab omnibus adqui ritur Non dices , censeo ; nam, culturae interdum messis non respondetin navigantis spem tempestas interpellat : quis tamen ideo aut agros suos negligendos aut rei maritimae minus studendum putat in eo mali , in quo
24쪽
quo frequentes , atque improvisae tempestates naufragium pariunt 3 Atque ut in istis , sic in hoc animi culto dicendum non ideo quenquam absterreri oportere , si quem forte ex his , qui ad veram urisprudentiam virtutis via gras Tati sunt spe sua excidisse dicantur. Etsi puto hos paucos aut nullos uisieri plures sane praeclaram ea Centiam obtinuisse , quam qui vulgarcnam compendiariam inieres, qui mihi etiam tum , cum in portum suum pervenere , ac sperata assequuti sunt , tantum quia tenuia vilia habent . naufragium fecisse videntur cum is , qui unam petit , si ad ea venit, nil superius habere possit,
et non venit, tamen , si ad secunda admittitur , summis roxima adipiscatur. Adeo multum refert in hoc sapientiae studio retram viam ingrediares, nec tam quaerendum
videtur , a quibus , quanta opera superetur , quam quo usque egrediatur. Quanquam, ne ipsa quidem haec, quae vetus, regia via est , tam dissicilis , aut praeceps est , quam imperitis e procul contuentibus videtur sed quemadmodum quis si montem , ita si illam e longinquo prospicit , oculorum errore , atque infirmitate omnia se abrupta iraecipitia videre existimat , UO autem propius admovetur , hoc magis ci , quae locorum spatia atque intervalla ante confundebant , distinguuntur, Uaeque ardui praeferebant imaginem , erigunt lencs e faciles clivi , in quos ubi sensim , ac velut de gradu in gradum ascenderit, dici non potest, quam jucundum sit de augustamin longe lateque patentem sapientiam , sed jam planam atque apertam , cultro oculis ejus atque animo se ingerentem , neque tenebris , aut nebul sinuolutam , ac circumfusam contemplari , simul summa cum utilitate admirari, quam sere omite gent Musa M
utae ex taeterna immutabilis agat, civilia au cm u-
25쪽
x passim diversa , saepe, contraria scribantur . nequem valde uno statu consistant , sed sere ut acies coeli ac ma
ris , ita rerum ac fortunae tempestatibus mutentur. datae
quam jucundum illi duodecim tabulas .in his leges re gias speculari breves quidem illas ct durasi plenas antique severitatis , sed in magna populi paupertate , id, huc integris atque incorruptis moribus prudentissime latas ac scriptas Quam jucundum eas videre deinde aliis , atque aliis legibus abrogari , restitui, absorberis Quam jucundum ex his velut sentibus Vrivulis eludentem cernere seri disputationem , non istam imperitorum , atque ineptorum hominum , neque hanc hodie aut heri in ac demiis acuendae impudentiae, corrumpendae urisprudentiae natam, in qua ut olim in Rhetorum scholis non veterani , sed tirones , quibus Ope neque per aetatem Verecundia , neque rerum , aut verborum adhuc peritia est, cum omnia inani clamore implent liquido jurare possint ipsos , quae cum impetu cfundunt, ea minime intelligere sed fori disputationem justam, ac legitimam , in qua ii . Claudi , Porcii , Bruti Mucii , Aquilii, Sulpicii, Antistii . Atti . Cassii , Procul ita Sabinii reliqua illa selicia ieculis veneranda nomina regulas juris definiunt, quibus , ut Praetores annuis suis edictis , sed mitibus se spopularibus , sed utilibus , sic ipsi legum ambiguitatem
interpretantur . angustias ampliant, latitudinem restringunt, duritiem molliunt, etiam ipsas verborum fictione atque imagine magis cludunt, quam mutant, efficiuntque , ut ea aucto imperio , auctisque opibus , cum his inducta luxuria pati potuerint mollia, felicia tempora Longum ore , si singula exequere , in quibus animus veteri instructus ritu summa cum voluptate exspatiari
potest. Itaque jam nihil de legis actionius , nihil de se
26쪽
natusconsultis nihil de Principum constitutionibus dicam sive edicta velis , sive decreta , sive subscriptiones, esse solas, in quorum potestatem post Gordianum sublata lite aut neglecta sori disputatione omnis jurisprudentias uices , quibus tamen Pandectarum tempore adeo nondum obnoxiam suisse comperias , quin ea tum rescripta ac decretari nisi usu firmata siciat, etsi pro exemplis haberentur , tamen saepe improbarentur , legumque Vim i auctoritatem non haberent. Sed de veteris disciplinae sine amoenitate , sive sacilitate satis Adhuc nactus est, Auditores , ne Cus longior via sit . In ista vitae brevitate estinanda studia videantur. Scilicet sallit vos ambiguitas vocabuli quae festinatio dicitur , ea mora est, , quod compendium vocaturri sapientiae damnum est. Jam Plerique ubi tempus , vires , ingenium libidine aut socor- ia consumunt , brevemque non inveniunt vitam , sed sciunt , de communi fragilitate queruntur hominum vitium negotiis . aut humanitati imputant. Quod si his honae mentis tantum studium csic , quanto vana , saepe noxia sectantur , profectori satis sibi vitae superesse experirentur , neque se rerum multitudine ac dissicultate opprimi ac detineri quererentur Nunc autem ubi corpori indulgent animi cultum , negligunt, , quae sapientiae circumscriptio ratoue imminutio est , hanc estinationem indigitant. Sed enim ut prima corporum lineamenta ru- di penicillo adumbrare non est pictorem csse, aut primas literas intelligere non est doctum ae literatum esse , ita absit, ut , qui prima tantum juris incunabula retinet, mihi jurisconsultus videatur. Scio haec necessaria esse ad alia ituris sevcrumi literae sunt ut tamen harum peritiae non adquiescit, qui sapientiam assectat . ita nolim juris Studiosus ejus Institutionibus aut similibus artis compen-
27쪽
diis satis se instructum arbitretur. Plane illa si tantopere expetat privatim legat, ,habeat , ad quae tanquam adfixum certum sudus in vasto mari cursum re An
his , Instixurionum enarratione totius operis sive ossibus sive membris , post deinde apta Vi enti
accurata Pandectarum&Codicis interpretatione tanquam
nervis ac thous masculum illum prudentiae vi orem stringant pariter atque intendant. Sed quid sisnta Auditores Quia plerosque pumituit tam foetan plinae; ea re angustiis inclusasuris prudentia est , ex uui-
uxi' in exempla deessent huic tam justo
metui Verum ita omnium non manibus , sed oculis i-
uterque auctor , sed lacer . sed hiulcus , scd quota sui parte truncatus Quid autem illum imminuit preter An :hra Flora , quid istum pirater Niphilini epitomen Iam si Po bium, si Trogum Pomptium, si alios non excer
issent , aut contraxissent studios homines , fortassis integris uteremur , neque in antiquarum rerum memoria tantus hiatus pateret. Ac ne historiam tantum ad testi monium vocem , eloquentam videamus , quid eam perdidit Nonne compendiarias Nempe ubi deesamare coeperunt Iuvenes , antequam vocabula invenissent , quibus deberent loqui, tantum loquentia facta est. Quid multa Ipsum Iulianum , Paulum. Ulpianum, Papinianum ut absolvam , veterem Jurisprudentiam quid abstulit, aut accidit Z Nonne compendiarias Non inficior, Justiniane 1acratissime Princes, multum tibi debere terrarum orbem Lui divinorum homium tot praeclara fragmenta resiquisti
antiquam sapientiam laudabili consilio commendasti
28쪽
sed pace tua dixisse liceat, tu ipsorum opera, quae te tua cxtabant , non dicam corrupisti , id enim crudele so-ret , sed tamen tu corrupisti, quia corrumpi passus es. Utique ubi ex his paucos fores decerpsisti, quos in academiis praelegi , quos in judiciis allegari , mpro juris ac vitae regula Laberi atque observari voluisti . ipsa obliterata
sunt Quae si extarent , quantum ad rem literariam conscrrent , quantum ad publicam , quis ignorare potest qui intelligit, quantum potuerint erudit i Vestare ingenia, postquam illa Theodosiani codicis , illa legum collationis quae Licini Rufini dicitur , illa Ulpiani . Pauli isragmenta reperta, luci restituta sunt Sed noscio
quemadmodum ad haec delapsa sit oratio mea . quae sor-tasi si ingrata vobis xinania videbuntur. Muc tamen pertinent, Auditores , uti veras corrupte jurisprudentiae caussas intelligatis , simul quibus viis ea inventa , atque ad illam magnitudinem evecta est , his Vorentem lacilerctineri, amisiam restitui posse, postremo, ut, quae ex illis reliqua fecit longa vetustas , ea universa diligenter servanda cum licet, adhibenda esse, haec arti dignitatem haec vobis , Studiosi uvenes cruditionem iliriam ad lcre existimetis. Quare agite hanc tenete , quae vetus iregia via est , quam olim Antistit Iuliani, Pomponii , Papiniani, Ulpiani , Pauli, caeteraque antiquae prudentiae lumina , hoc autem A superiori praesertim
seculo Budaei, Alciati, Duarent , Hottomanni, Gotoste-di , is ani , Donnelli ut omnia dicam , Cujacii ingressi sunt Quod si enim exemplis utendum est , quibus potius , quam his , Utar , quorum ingenia atque im- mortalis fama omnem jam non laudem exhausisse , sed
invidiam superasse videtur uod si ea magis ex hac vita et iis , quae civilis innegotiosa appellatur , oret mihi
29쪽
magna copia etiam eos memorandi, quorum doctrin: studiis vel illa nobilitat , atque illustrata est Sed abuterer patientia tam frequentis atque illustris concionis j jam longior facta oratio est, quam initio volui Non possum tamen . Nobilissimi uvenes quin vobis Antonium allegem abrum Sabaudum igitum Zuichemum itanum , quorum si magis veram , quam catam eruditionem , si in academia , in foro , ut republica principatum intellexistis , sat scio , eos ridebitis , qui cum veteri cumque ea , quae superior aevom hujus initio viguit praesentem ac languentem jurisprudentiam comparabunt aut magnis hominibus modicam uris Romani intelligen tiam susiecisse, excellentem nocui Te, aut molestam suissem protestantur. Sed juvet imperitiam praetextus, hoc tamen nunquam obtinebit regnum , ut , quae excusenda fecerit ea Iaudabilia faciat. Proinde agit , si viri sti in hanc artem incumbite , qua praeclaris ingeniis semper licuit, adhuc licet ad praestantis Ortunc cultum adspirare Agites sestinate , non quidem ut civili scienti e fibulam imponatis sed ut multo usu . atque indefesso la-hore ac studio vobis materiem comparetis eximii publice privatimque decoris , simul his vitae brevitatem , si quae
alioquin sapientiam aut prudentiam circumscribere videtur, Iongam ac diuturnam faciatis. At Ue ego cum VOS, Una hanc Academiam, cum hanc Urbem cogito, magna mihi
spes est hujus togatae militiae. Quid enim non poterit illa aetas , atque is vigor vester praesertim illis in soria republica . id est , in ipso justitiae , imperii gloriae domicilio non modo praemiis sed exemplis atque incitamentis Quid porro his Collegis meis vestris in Academia duo cibus , quam eruditissimi , tam clarissimis , quibus certum est iter vobis ad veram virtutem ac sapientiam de
30쪽
aperires apertam indicare , ac velut justos milites omniabus instructos armis in castra , sic vos omnibus armatos artibus ad forum ac rempublicam mittere. Inter quos si vel mea vobis aliqualis opera videbitur, hercle me vel Antecessiore vel amico utemini, ii plerisque forte ingenio aut cruditione concedam , certe a nullo industria aut
os adjuvandi studio superabor Denique si hoc meo auspicali die futurae militiae sive aciem sive conditioncm scire ac quodammodo videre postulatis . cxemplo Septimii Severi morientis quidem , sed fortissimi irenuissimi Imperatoris hoc vobis signum dabo , LABOREMUS