장음표시 사용
21쪽
Annses Sardiniae a Reu: P. F. Saluatore Vitale Cominpositi, typis excudantur Florenti s Ordinibus consuetis seruatis. die 3. Octobris I 639.
Tetrus Niccounus Archiepiscopus Flora
Imprimantur praefati Annales. Florentis die s. Octobris I 639.
Fr: Io: Mula arellius Inquistor Generalis Flor:
Alexander Vectorius Serenissimi Magni Ducis Auditor, & Senator.
22쪽
mΦ- . . . in m. h. F. . . . . . . . . . . . . .. . his
Ardinia, teste Polybio lib. I. Pausania, Io. Leonico lib. i. Vi re Uticensi lib. I. alijsq; in re antiquaria decumanis, mediterranei maris insula maior, eiuste omni n, optime sibi merito iure, insularum obtinet principatum. Regnia inquam c literraeq; diuitiis fortunatum, naturς dotibus decoratum,a rerum prope cunabulis ubiqi terrarum ac gentium exoptata, c unctaS nationes alliciensexculcata, ipsarum paleltra per amplitudinem saeculorum, crebrerri mis extitit luctis Siquidem Romani, &Carthaginenses, Diodoro Siculo teste, luctuosa,huius insulae gratia potiunde, subic- re pericula, sustinuere labores, molestias, aerumnasq; praeliis inuolutas experti sunt. Hinc animus, hinc Voluptas, tot millia mirandorum, tot bella duces'; tot fortiter a que strenue gesta, inpraesentiarum ab int ritu vindicare , Mortalium oculis exacta
A. descriptione proponere, editione v v are. Ast, proh dolor, turialium hostium turbine conuoluta,excursionibus agitata, cruentis vestigijsemdata, flammis absumpta , Sardinie monimenta posteritatibus periere. Nec ipsius insulς modo, verum & omnium quoq; Chumanitatis memorabilium rerum antiquitates desiderantur apprime. Diocletiani nam; siquitia non tantu Christi cultoribus, sed scriptis etiam, quae ad S1ctorum memoriam, hristianamque Religionem pertinerent,bellum indixit. Membnit Eusebius lib. 8 hist. c. I. ειν imperatoris ciens, literas palam edictum fuit, vi deturbaren- -ν EcclesisAloq; aquarentur, σβνιρο νς, absumerentur uni. Dolet Prudentius queriturque
in illo impio piorum codicum incudis porijsse plurima maximarum virtutum exe-pla, hunc in modum deplorans in hymno de Hemeterio,& Cheledonio,ait. Oretinuis sileatis
Sanctus Isidorus in Missali Geshico, non
istas, inquit, paginas, nec casus aboleua, nec ve ructas cariosa eorrupιt, sed malitis persequutoris
inuidit. Rodericus in proatione hist. tempore vastationis Arabumine rapta σ tibri eum pereu re pa:ria periere , usa quὸd poca ditigentium custodιa etiaβνe. Arnobius qui ea videre potuit,& Martyrum lanienas, & librorum incendium, lib. ad Gentes ait. Quod si ha
beret vos aliqua vetus pro Religionitas indignatio. 8as potius literas, nempe uestras , bos execrari δε-
Ecquid ergo nos hic facessere possumus
Pcriore victori preliorum, Sardiniensium populorum antiquitas,& strenuitas; illustrium atq; in re quacumqrinsignium virorum celebritas I nomina, Vita , mores,
prodigia tot Sanctorum; Confestorum inquam, Martyrum, Virginum, & continem A tium illa d l
23쪽
ti uni viduarum. Ho quales, ho quanti orenus in illis, Angeloruin mul his, amore flagrantes spiritus, optinio Maximo scrute-iel in suluirbanis Calatitanae urbis speluncis, quales Guillelmitae, quantit In monte Baratrino saliis Montic leta, vulgo Montectelia) quot secessicois, quot melotigcribet ui Dei 3 In altissimi irrontis Iole vulgo Cerpellidit,quin dc monti di Olla a Iola,
seu Iolao in nemoribus: in monte Sancto Michaelis Archangeli nomini consecratis, In Eremo Sancti Petri Nili Eiae, apud Sarra-bens uni regionem, de Cast ado; in illis ta- dein egregiis atq; illustribus locis, Bonarcados, Sancti L nardi Ioannitaruna; S. Trinitatis de Sacargia, S. Michaelis de Saluc. noro; S. Mari; de Cergo, de Garaucta,&cetera, de quibus, & alijs, suo loco, quot Anachoritς,quot abscoditi Martvrcs,quot extremo, viri Rcligiosi orthodoxam Ecclesiam vita, moribus, cxcmplis, atq; prodigus illustrarunt Nihilominus omnia Saraccnorum ircinentium bestiarum impetu commolita, prorsus extincta, qternae obliuioliis caligine, quo pateant abdita , dies';
illa dierum omnium maxima, restret, suppriimuntur. Grates Fatae scriptorum omnium antesignano, rerumq3 patriς Vindici; grates Arce, vates' Dimς,quin & Squirro, alijsque noli ratibiis, qui ctu statis, hac illac fiustula colligentes, tantillum nostros, tametsii desiderium acuentes, animos tranquillarunt. Isthaec igitur a tantis Viris exhibita , pluraq; nostrae solertiae dedita inonimenta, annoruin seriem redigentes,non qua volumus, scd qira sumus Vbertate, patrio ducti Zelo, aggredimur explorat da, aggreganda, scriptisq; fidelibus contignanda . Fidelibus inqua non enim nostrῆ mentis oculos livor obducit; rectum 1 me animi sequimur sicnsiuit iudicium nostru na ratio dirigitiveritas moderatur. Enim vero quanquam Calaritanus Auctor inscribatur, Arborensis quoque oriundus est; quandoquidem ex Ku
censibus, antiq ut timis hucusq; deductis incoii; Insulq, stirpem ducat, qui quidem in Arboremi Dipceli, sub lςso nomine, Urru, inopsidis Tonarae, OlZai Sc. Gallurensis,& Lagudorensis cst oriundus quandoquidem ex Cunianis de quibus Ptolomeus nunc Vcro Contatu nuncupatis, illis in regionibus habitantidus, trahit paternis. geniis linca . Calaritanus autoni est oriundus ac natus maternis auitis. Quippe ex Paphis,
laesis vocabulo, Pauis in antiquissimis incolis municipii Calitonis svulgo Calagonis ex Scalas populis Insulς priscis, regiones ni-iniruiu bauabens , C adoriacam, αTrexentcnsem, itemque Gerreyam incolenis tibiis 3 ex Toccorijs, Pisanorum illa trium gener ut patet in corum Annalibus Sarriobentem quoquc prouinciam habitantibus,
ipse descendit. Papae : Caucatriana fas Au
ituit; ipsa scopus ocopus; decus ac decor ;Eidem laudis ςqrtilibrium iure pedendum pari a flectu, οῦ, luali animo, mente lyiacera proc ut hinc pastio,proc ut vanitas, long)q; illa, quae plures ibi grastatur in aminos, diiset sensionis,& odii peltis; unius deprimens', alterius vero Urbis, lunae super cornua collicans, dignitatem. Sardinia Antiquitas. Uum in priscipio creauit Deus caelum, oe
Spritus Domιηι ferebatur super aquas. Gxit que vero Deus Icοπνegentuν aqua , quae sub caelo sunt in locum Pnum, oe a pareat Arida, oe factam est ιta, oe vocavit Deus Aradam terram, congregati eisἰ aquarum appellami maria. Gen. I.
tum, & parens nostra, cxciissa pelagi mole prominuit. Nequicquam fortuita ; sed nu- pcrrimae terrae coqua, una cum ea constitit apex mari, Hlaauc Vcre illa, quae loca syderibus aeternauit, una cum cstcris, insulam dextera stabilivit. Uarie sunt insularum nascentium causς, rationes hasce accipito. Primo accidit, Plinio teste, de mundi
hiit. lib. a. c. sci. insulas pcnte emergcre, vel paria secum raciciate natura,quaeq; hauserit hiatus alio redente loco. Sarviatia huiusmodi contingentia non emersit, siquidE inter omnes, dc singulas sic cnatas, meminrata non est,imo ab omnibus in re antiq uvria sumimS,a rerum prope cunabulis ins la, caqς maior, cclcbrata.
Audiamus Plinium pro a. causa qui libro citato, C. 8 s. ait. Earum nascentium causa terrarum est, cum cle Diruus attollendo potens Disio non Mimi erumpere. scimtur enim nec fluuintim tantum inuectu sicut Echinades msula, ab Aueheloo amne e gesta, maiorque pars e Fg pti d Nilo, inquam a Pharo insula noctu, σ Era ex famisisse, Homeνo credimus. Sed σ recessu ma. ris sicut idem de ciueis. Quod ateidisse in Ambracia portu decem murum passuum interualla , Albemensium quinque inrusum ad Pirenaum me moratur: a Epb β, ybs quondam arem Diana aia luebari, Herodoto qAidem si crevimus mare suus pra Memplam Uque σα - tbiopum montes, rumoqtie a plaηιs Ara&a mare erνea Ilium , o e tam Teuthramam quaq; eampos in serit Maean
deν. Baluc nostra non proditur insula, vel
24쪽
maris recessu , vel amnium, ut memoratqinuectu, nata Pro 3. causa Auctorem cundem cap. 87. M.ta auiuultemuS Clara ιam prιdem insuci Delos. σ
c I. ad 7. Idus Ialii, Tota. Sardinia naturalis iasiit fari in non accidentalis insula est. Si. eni in prplictarum se more gessisset emergenSi naturalium rerum Lynces, uti medi, terranei pelagi celeberrimam , maioremque, retro citatis Auctoribus testibus, in- , lulam. memoriae proculdubio, licui aliasqtemassent, seculorum atque Gentium di-. gnitati,ipsius fortuitam, & casualem emcringentiam coiisecrassent Est igitur Aride tellus coqua, qua cum Vna, erectam protulit Altris frontem; mare succubuit, Sardinia nil tum solum, sed ex potentis limi cataclysmi torrentibus, impctu, turbine impulibbus,rurijs triumphauit aquarum.
Pro ratione 4. c. 88. Antenos σ iuxta It N. . . tum inter Aeolias insulas,item malam Creta emer
layrium Uria, Euboeam uotiae, Eubosa Ala Σῖ' .lantem, O Moerin , Bub cum Euhina , Leuco siam sirenum promontorio. Nec has inter ins las, nostra. Pro ratione s. c. so. Rurses abstulit insulas
sic de nostra sardinia ploditur.
Plato in Tim o, Atlantis insulam, tota Africa,& Asia maiorem, periisse, hominesiue cum ipsa submerios tradit; partesque
uas Europae, & Atrice ςstu maris, ac Icr-.re motibus ruisse diuulsas, tun q,&mam Atlanticum immissum. Post haec , ait. 1
Iula limum retictum fuit. Sardinia huiuscemodi nullatenus cst perpessa iacturas. Tametsi unani fuissecum Cumo insulam anic diluuium minime dubitamus, nain usq; ambas unam cum adiacentibus proxime insulis, dissitemur. Non liqc in controuersia res versaturuea, soluitur; Mediterranei maris celeberrima , facile principem esse Sardiniam, a mundi unguiculis apicem gur ti. Cedat Sicilia; non enim naturalis,sed fortuita & accidentalis est insula, teste Pomponio Mela lib. a. c. 7. Virgilius , Sen a pluresque alii coniunctant olim Itali suisse confirmant. M.
des,ait seneca totas regiones a Du Iedibus reueιι,Gr trans mare iacere, quos in confinis fuerat. Leer Hispanias a tam tu tingstica mare eripuit ..Sic ista sepeν hane mundationem, quam Poetarum maximi timeo.
celebrant, ab Italιa sualia reiecta e n. Virgilius hunc in tonum,lib. 3. canti
Tantum aut longinqua valet mutare vetuisitas dissilui be ferunt, cum protinus νrraque tes' sititia
yna Drei r uenit ingentι at pontus , e r in injul gens Hesperaum Iiculo latus abstidit, aruaque, συ, bes attονe dιductas angusto interluit Uu.
Cedat Cyprius,quae olim, auctoritate S nec lib. 6. ,atural q.c. 30 Lorini in Acta Apost. c. M. & aliorum grauissimorum virorum, cum Syria continuata erat. Cedat iam tandem Euboca, Vulgo Negroponte , quandoquidem Floriani clo O lib. I. c. 3 3. Cum tar ia, nullius interstitio pelagi runcta olim fuit. Astdc illud de Gaditano freto necubi quondam interstite, Erat hostencsapud Strabonem de situ orbis tib i .pluresq; perhibent; diuulsas nequicquam olim Atticam,& Hispaniam,sed ambas unam eandeque continuatam terram. MedlIcrianel inasti Insulat innaniram, antiquitatis ergo,
25쪽
sibi iure optimo nostra Sardinia , meruit
principatum.1ιtus, ct magnitudo Iardinia.
SArdinia in mediterraneo mari sita est in
principio quarti climatis , parallelo 6. Boreamq; versus porrecta longitudine, ad principium quinti cIimatis , ut Aretinas Thomas in Insulario, ibi. s. describit, extenditur, Circumdatur ab oriente Turrhinno pelago,a meridie Africo, ab occasu Sa doΟ, & a Septemptrione, mari, quod ipsam α Corsicam interluit. Plinius eius situm, di magnitudincm, sequentem in modum, lib. 3. naturali hist. c. 6. describit. Sardinia, ab oriente patens Igs. mil. pastilum ab Occidete, 7o. mil. a Meridie 73. a Septempiri DC IL2. mil. circuitu 36α mit Distat ab Λ-frica, secundum eundem rota mil. 1 Calaritano promontorio iuxta Strabonem I . min. Verum minori dierum duorum spatio ab urbe Calari nauigatur ad Africam. Exin Plinii cum Sardorum milliaribus non concordant. Siqvidem via dierum, Insulam sic mensurant; nimirum ut itinere sex dierum in longum avia vero angustior est in latum equestri dierum itincre duum pateat. Strahoni ciusce Insulς circumterentia sco. mil. est. Ptholo meo ab Oriente longe porrecta
23 . mil. linea ducitur: Recentioribus vinro a o. mil. requior tandem circumiricintiae mesura eius est 7 . mil. Siciliq aequalis, Diodoro Siculo lib. o. c. q. propinqua, faut
tui Saνinta est , Siciliam magnitudine adaptans.
Pausania lib. Io. est ιρμ μνvinia magnιι d ne , o felicuatecum .s, que maxim8 celebrantur in-tis c-γνanda. pro deniq; Creta, Euboea, Lesbo,Melit Cortica, Maiorica, coeterisq;Ncditerranei maris ingentior,ut retria ita
tis Ructaribus prcibatum est. Ad Meridiem habet Africam, Libyam x Numidiani Ad Occiduum habet mare Sa doum profundissimum atq; vastissimum, Strabone lib. I. Geogra. & Silio testibus, quod quidem, Plinio lib. I. c. o. teste, ad Oceani usq; fauces dilatatum. Ad Occidentem insulas Baleares & Iberiam, Ad Sept Urionem Galliam Narbonensem, Ianuam, orsicam,& mamurram; insulam cinges, a Plinio lib. 3. c 5 Mario Nigro in Geograph. lib. R. & Antonino Piori inliner. Gallico Taphicis dictum En Marium. δεν
Ecce Plinius : sardinia tantis ς. mil. pa bus
a Corsics extra inis, etiam num angustias eas arcen.
tibus ιUulis paru:s, qua cunicularis appellantur. Itemq; Piant ,σ Fossa,4 quibus fretum inum Taphros nominatur. Iosephus Rotatius de mundo & suis partibus,satur hoc modo. valeaps
rato So. mil. Varias demum inuenies apud Scriptores dimensiones ; verior tamen est 7 milliarum, Siciliae prorsus allinulis, αastorinis. Martinus Carrillo Hispanus in Relatione Regni bardini ,cius circumscrentiam littoraliter uc euoluit. S. 2 sol. s. 'De portu Torrea alia igner fio. invias; dei a rigueν ὰ Bosa Ora tan . caller I O. De catir a Tortes' a Io. Da νιοιν ὰ Oroso so. De Orest3 ὰ Posava M. De
SArdinis tellus ab opifice summo ruta
quot habet Sanctorum Martyrum, Confessistum de Virginum, ab iterno sacra cunabula,sedes&requies iam electas ministe- .rii tanti mystcri uni omne praetulit . uiupperus, imo auspice, sermo fiet Apostolica itio, & quin & venerabilium Ecclesis Principum Sacrosanctum patrimonium futura erat;nec non eadem Apostolorum pedibus consecranda,crepidς sacri, humanique V stigii iracta gloriatur emnem . Pulchri e des illi euangeliZantium pacem I pedes Imquam Domini Sabbaoth, Apostoli scdicet Petrus, Paulus. & Iacobus,in Sardinia prγdicantes eam veluti crepidam, habuere. Im
grytum Iacobus, H si ME. S. Iulianus Archie Toletanus in Nahum. I Biblioth.Vet. Patri En pedes qui crepidam hane reddidere sacram,unde & formam,nomenque insula sumpsit. Pausanias lib. Io, formam habet tama m v αση . Registrum AIphabetieum super octo libros Ptolomei cap. a I. Hac in est
26쪽
castigatur aquis compressaq; gurgite terras Enormes c labet auda sub imagine plaura.
ID ipsum quotquot de Sardinia scripso.
runt,qu breuitatis gratia praeterimus ἔAnni, tamen elogiuin interentes, crupidam
sacram fuisse a Ct cis vocatam sub nomine Cadasone, sea Cadasene,& Sandalio tis, Ostendimus. Qua sit νero inlata cadussene , σε u
nominainas: νι tam Plutius m 3. naturatis historis,
t quam extera scribant. Ergo Cadossene atq. Sardinia est eadem infalaActi argumento emquod ννο σ1emius asserunt, Pharcam illum fuisse primum Re gem cor sita atq. saHinta cre. Prosequens at d. cm est argumento quod dicta est in uti,fandabotrus
sue sacrae repida, non solum quia en adsim. lituinem vestigii, ct ereptus, ut Thymux scribit, sed etiam quia ibi fui a principio crepidi saera. Non quidem aliter quam . Ut credimus, infusa mente, Pontifex Optimus Max. R uerendiis. D. Antonio Parraguesici de Ca
stilegio, Archiepiscopo Calatitano crepida
nam suam contulit, quam in Eccleua Cathedrali Calati inensi , hac euus asseruari Probe tenemus. Longitudo itaque hui asce Crepidae factae, nimirum insulae, 1 Septetruptrione ad Meridiem proiecta dignoscitar, amplitudo ucro ab Occidente ad Ortiam.
PMusquam fandum de Sardiniς tempe
ramento, operς pretium ducimus, Ma
tini Cartillo Philosophi ca de re sensum hiepandere. Quippe qui temporis partam non accoluit insulam,optime calluit eius clima, quare sponte suapte, Sacrosancto iure verblatis astrictiis, homo Hispanus & exter, Vcri. dico isthaec ore proloquitur. Timeesse Reyno
persinas. Hμ is ipse in Relatione ad Resiam Catholicam Maietatem uti Conimissarius Visitator Sardinie. Hoc supposito quaq ua Sardinia generaliter Geminis siguo, suapte natura calido hi midoq; subiaceat , alijs tainu variis flanetis subiecti est Calatis enim frigido ac licco Planctet batur subi Sit iacuiua uomus, nil am
rius, humidum& calidum signum. Quarum varietatis gratia q ualitatu m,ciuitaSi Psa se impari gerit temperies prςdominante videlicet siccitate . Eandem Omnis icmpe
riem habet insula per diametrum Loreale. Infert hic Carrillo, Calaris salubritatem, y mresis es muJ Dηa la emdad y D tolao ineὶ Sassaris urbi, frigidus, humensq; planeta, dominatur luna,cuius exaltatio siccum, signumque gelidum Taurus cst i cuius incolumi temperamento ciuitas ipsa stultur. Eui namq; 1 Planetς humiditate, ex Signi siccitate remanet trigida siccaqι tempericS: quq per totam illam ad Gallurensem usqἰ prouinciam, littoralem oram cstundituCcuiusmodi rei gratia sospitatur, & viset. Algarensi urbi Mars calidus atque siccus , cum scorpio frigido,& humido signo Tuscena Iuram Boia participat, cum potiori humiditatis excessu. hidem Scorpio subiacet Arbo. 1, cum intemperati ilimg humiditatis influxu, Mercuris cum Planeta: qui quidem,
quam eam quam sumit 1 Planeta, cui seiu-git sibimet comparat qualitatem Quam ob tantam humiditatis intempcrantiam, clusetates h duq qtatis. Autumnia; rumporibus valetudini sunt insent . Accedit alia morbositatis huiusmodi causa, paludes nimirum, lacunae, ac stagna iniuis ardoribus putridos comaptosq; Vapores exhalantia, quibus ingruentibus,tractus inficitur. Nihilominus no pestilens est Sardinia, ut falso dc absque ullo fundamento nonnulli scriptorcs o garriunt. Mirum i talis infami Sardiniae notas inuri. Tantorum hominum similes, minime decent nugae. Martinus idem, Cartillo, Regius Visitator Sardini g. postquam
ea quς scripsimus,patrio sermone deuoluit,
Nequicquam nocent verba illa, quae Sacti Martyris Pontiani osticium continet, in Breuiatio Psi Quinti, propteν fidei confessionem
in Sardimam pestilentem insulam ea Thilippo, Ge.
Platina siquidem, Sabellius, S. Danrasus , Maurolicius Abbas,Cuspianus,& alij, infame verbulum hocce non inserunt histo-rip S. Pontiani. Quamobrem Sanctissimus Pater selicis memoriae Clemens VIII. a Breuiario verbum isthoc,pementem, penitus a stulit,aboleuit,extinxit. Unde pWclarissimi
rerum scriptorcs acerbe notant infamis notant hanc; exagitant, arguunt sermonemq
ea de re mutas voluptuosiun habent. Din
27쪽
ctor eximius Ioannes, Arca in historia SPontiani. tbl. 38. Hinc falso inminum pestilentis nomen sardinia in Breviario πη U. Et de tigere quas Scripto res νolueris,apud nullum tale nomen pestilentis reperies , si unum excipιar nssurgimum Bomietem, qui Pi PMαι Breuiarium tgessit. Nec
intendiat Auctores ii Breuiari uiri, Fidelibus Sacrosactum, in ullo taxare,sed illud, quod nec a sacra scripturan . 1 subitatui arcides det Breuiari uiri vcneramur,& historia S. ontiani legimus reuerenter,credimus pijssi md omnia quae de ipso nobis recitada prinponit Ecclesial sed infamiam illam, quae a sola Historici picatione dimanat, abdomus Doctissimus Dunas Serpi, in chronica Sanctorum Sardiniae lib. s. cap. Is.ltrenua Ilii uaconflictatur,exc ulcat,obtundit. De tedo is adimba dii ho, inquit Dimas, saccamos que Mupuu
Quid plura 3 Sanctii simus pater Paulus III. Breuiario quod edi sancium s a quo pollea Breuiarium Pη V. Sanctorum transcriptit historiasὶ facilla damnat h is loricum , qui
marte suopte verbum illud inseruit, Whi e rem. Haec si int verba Breuiarii Pauli r. Ala
xander Marum a Pontianum in Sardinia insitam
atim Philippo presbytem relegauit . Polybius
ta, inquit. Sardigna Uua ereellente, ε di gramdcxta, e L moltιtudine ebuo i, e GDi sorte di fruus, es e. Annales Pisani. vepredin eosὶ f moso e raceo Regno . Diodorus Siculus lib. q. inmissus progenie deinceps in ta relictas in Lilyaremeavit, circιψed matre Hympia ιη'ructus in Sardiniam transmisit, eamq; pulchritudine Insula captus inbabitandam sibi delegit.
Habes hic pulchram, excellentem, & Celebrem. pulcnrum autem non est quod peste tabescit, famosum non quod infame Iimame autem pestilens est. Deniq, non ex cellens , excellentia nobilioris Sc pretiosi ris extorre I nobilius vero, pretiosiusq; SMlute quid, qu*so' Annosam gentem,c nitie vcnerandam Sardinia continet ι in iblis adhuc locis morbosis. Sarra bina regio, Bolanensi,& Arborensi morbidior est.; die. rum tamen antiquos ibi 7o. go. sci. & Io annorum quo pol lentes agnouimus. Maternus Auus noller Antiochus Paphlal ex antiquissima Paphos familia j qui totam ibiam prouinciain gubernauit, annos supra centum decem natus occubuit. Cognouismusq; dum ibi degeremus, plusquam 1 .vmulque sexus Io & so. annorum senes. Maram Calagonis, prope Calarim Io. mill . intelli aeris nota scimus inustam; nihilominus aeuo nostro venerabiles admodum si nes agnouimus, plus quam O. est enim oppidum satis exiguum,parcns nostraὶ qui extrem senectutis onus,animi, corporisque visgore subiti nucre. Et quidem paternus A. uus nolter Ioannes Conteni , quum fati sui
munus impleuit, centum attigerat annos.
Nil igitur pcitilentis habet Samimae coelum , nil trifuit noxii, nisi hunian libertas arbitrii sibimet, intemperantie gratia, ciam paret nocumentum. Natus abdomini non est Domini; dei init esse Dominus, cui vc ter est dominus. Qui igitur in Sardinia i nus esse desiderat , appetitus habenas strictius moderetur. Natura paucis contenta et Sardinia libis abundat, carnibus, piscibus. calcis, vitasq; ast luit pretiolis, & optimis;
temperet Incola, abstineat accola, caueat inquilinus. Mater sanisatis est abstinentia, ma- te ν aegraιnvivis voluptas. Hiero. in epist. isibilye agritudinem fugat vi moderata refectis . Extinuantia veia morbum facιι, Cr molestias inperit,
ct mritudines generat. Christost. super epist. ad Heb. serna. 29. Quod igitur intemperantia perpetrat, coelia bard ς culpae non
Solum Sardini serax auri multis locis, praelaum ciuitatis Urςcolum , vulgoriis.
28쪽
rilesias. Doctor Carrillo in Relation ,S.6.
minas de ero. In Montibus Orgosolij copiosam , ingen teniq; auri mdinam vidimus hisce oculis, sub fimbrijs Momisnoui; riui lumq; ipsis auri venis enatum,qui Vndas O creas per angustissimum serta luco lum. In Montibus Calaritanis, singillatim in clivo montis Barargini, ubi S. Pctri extat Ecclesia, quam de Paradim nuncupant,auri vena aureis scatet arenis, quodam e λnte munito sornicula , quem Sardi qua deis dolus appellant, habet enim sons ipse virtutem doloribus medendi. Argentum quoq; gignit Sardinia: ita Architrentus, Insa Ebore,
argento Iardinia, edi Attica melle. Solinus, C. p. in metallis argentariis plurima est: nam solum illud argenti diues esel. Rauisius in Cornucop. Saradisiam σνeento fertilem. Thomas de Castello. ne, in Insulario; sono in quest Isola te minis re det argento,che eon poea' fasi eana presso la Citra de strui. Maginius Patauintis in Ge graph. era ρ ricca, e fertile Targento. Alia itidem fert Sardinia genera metallorum,scrri,plumbi,siilphuris,aluminisq; venas. Dimas in Chronica SS. Sardin. En Va dentesias mettebas minas de ors, y puta, y ay m,
thermis, lib. 4. tellus aliisquon metallis Leunda, argenti plumbiatq; Hanni, que a dextris calarita. ni promontονῆ fodiunturr inter quae Iarctum alumen . Bergomensas deniq; vicceteros transmittamus, in supplem. lib. I. Vιβι rouano leminiere deitargento pressi alia cuia de Greei,doues cava con potas eo. Visio queste deli alume, e.
Nascuntur ibi lapides pretiosi, Cyanei, Amethisti, Saphiri, Sardius, Sardonyx. Una
ctor Carrillus, Quinam hanc Thalassitum apud Gr cium inueniri. Et quidem tempore Ducis Gandiae , venas lapillorum prCtiosoru m derectas, n imi rum ad oras Calaritani promontorii, Hispaniamq; plures transmissos, exploratum habuimus Ec compertum. Sardonyx primum in Sardinia repertat multis Alictoribus perhibetur 3 scribit Textor in Epithet. sardonya gemma est primum νιperta ia sardinia, quam quis rant, duuntuν iam domefati. Meminit Irixellensis in Thest.
Sardonyx lapis pretiojus primum reperitis In Iasedima . Ucmma vocat cisi lapis . Igitur ad meriis diem Samonui montis, est enim Saraca x, nons ab Indi Osths,haad procul ad Orientem, a ardonic lapide nom.en deducens, quι in eo prauciaus ealeris
abundat Scribit Marius Niger in Geogr.
Commen. Io. De Sardio Ioannes Ianuensis in suo Catholicon, inquit, a Saνdinia insula dicitue, Sardius Saνdi , quidum lupis pretiosas. σdicitur sic, quia prius se repertus a Sarris. Lapicidinae ibi generum diuersorum; tametsi candidi marmoris expers, conspicuos habet larides . Pantheonis Romς columnas ii vetusto cuidam nobis exhibito creditur monumento)e quodam Sardiniae monte repCrimus excisas. Quin Sc illas quae Baptisterium Ciuitatis Pisang fulciunt,& exornant, testantur Pisani Annales ex Sardinia Pisas, aduectas, mariq; commissas,in portu S. Rc-
Iam vero Sardinie tellus,tota fertilis & amqna est. Fertiles campi,colles aprici, saltus innoxii, opaca nemora,munitica sylvarum genera,talis ac tanta frugum di vitium felix Vbertas,taliaq; pecudum ubcra,Vt miram caseorum copiam non modo Sardiniae verum & alijs quoq; exteris partibus copiose prouideant. Transmittimus c*tera quM passim apud Scriptores inaciales, P US, adimentum , carnos, & coria, vina Optima cinnigunturi muscata, Minissina, loras, palς- stritas, detula,cibaria: tandemq; illaborii, Quarti, Syrargy,Sὶ nai, Marae, Crctica vina, vulgo Maluasia; demum illa Sarribentis prouinciae Farnacia, Granacia, Farnacina, Ecquid vinula diuersorum locorum & rcgionum,ecquid trisce vinis egregiis comparanda 3 De pane Sardiniς silendum potius, quam parum fandum . Panes illos Campaniae Calaritanς, laude quis aequet Frumen tes Sardiniς quali quantoq; par alterum tCanescit,rubescit, pingvcscit Sardinia triti-cΟmrtunata;laus olim, & impraesentiarum peculiaris est huic. Agyptus similaginem conficite tritico suo, qloriatur It alia finguparens, ast iis non cedit Sardinia . Sufficit ne tot clogizantium pompam sic riprorsiq; cateruam huc adducamus a grauissimis, antiquissimisq; Scriptoribus, horrea Romanorum Sardiniam nuncupatam. Sufficiant inquam isthaec . Lucanus li. 3 deSicilia,&Sardinia loques ait: nxllas teνras magis compleuisse uniana hoνν ea . Et Prudentidis lib. 2. in SVm. eadem rumpi congestis Sardinia 1 rana s. AA Floro Li. .c. r. saνdinia,Or Sicilia Nocantur annona pignorat, Lia Valerio Max. l. O . c. o. beni
29쪽
vena . Franciscus Iuretus in Miscellaneis lib. o. saeer epist. 30. lib. o. Quinti Aurelii Simachi abi de Sardinia sic loquentis . Vibilemn ae Sarin reportavit s cilicet eius filius
qaim bonam conscient am, borrtis autem tantum frugis i ou , quantum ill/ pνovincia anni fortunac ontuleriι. Verba autem Prudentit hec .
Nee dat vela fret/s Remana, uec horrea νῶρα, Sardorum, congesta νebens granarιa classis. Horatius carm. I. Opima Sardinia segetes
feraces, Baptista Pius, Sardinia feracιs agros. Petrarcha, sardin/a dιues. Vide apud Ram.
sium in Epitheti Extant Iapud Pausaniam Iib. io. Diodorum lib. s. aliosque perplures Sardini; soli sertilitatis elogia. Incola pro nuin
arimenta utuntur lacte, melle, carnibus, qua regio Me assatim prabet omnia . e manishmι eaιm camin
pi. Is ipse Diod. lib. . Ubertate frugum usque
adeo celebνιs euasit, νι Carthaginenses opibus pos modum auctι, multa, potιunda eius desiderio certamina susceperint. Consule Thomam Castili nentem in Insulario ibi. 7. Leandrum Albertum in descriptione Italiae, recemi in rosq; alios. Ea pars quς Corsicam 'ectat montosior est; amqni autem, humanis'; neces statibus utiles niotes planior, seracior tritici eadem versus Africam pars. Iosephus Rosatius de mundo,& sitis partibus,ibi de Sardinia. De
o Italaa. Hac de ipsa Meridiana Insulae parte, quam Aristaeus cxcoluit, loquens Marius Niger in Geograph. Ipsamq; frugum abundantra, praecipui ινιιι o spectatissimam. Nihilominus Borealem Logudorij plagam ame- auissimam esse inficiari non possumus. Sunt in Sardinia equi ab Auctoribus celebrati, veloco,ignei,belloq; fulguret: neq; agrestes Pauci, qui heros nainime norunt. Genero, spectaniles ad decorem, sublimi statura, ad naaici arena, re bellica posthabetur . Exili pretio solentenai:& quamuis ut Germanorum, Hispanorum, Italorumque proceri non sint,nullo negotio illis robore, agilitate, vigore, pulchritudine, strenuitateq; cedunt equis. Q sed aliud Mercatores ibi agunt, nisi quotannis ad Hispania, Galliam , & Icaliam naues tritico, caseo, coriis onerare Quod si Sardi paulo magis rebus suis intenti essent, tanta tritici aliarumq; rerum amitentia sibi in sua icira compararet, ut Siciliatri ibunditare, rerum copia,atque omnigenis soli poliq; diuiti js anteiret. ln-cusatur hic negligenii acGlonorum, desideratur impiis industria maior . Quorum incuria, tellus illa naturi dotibus cumulata, oleam non producit,cum Olci abundanub
sima esse posset. Siquidem passim in sylvis
suapte natura , & sponte oleastros profert,
quorum vastissimas atq; densistimas in Calaritanis motibus sylvas agnouimus, ingemuimus. Astiam annis oleas,quae latis feliciter laborem cultoribus compensarunt , Sardinienses alma cum emulatione plantarunt. Cqterum loco olei, animalium utuntur pinguedine ad nocturna domibus luminacia . Conficiunt etiam ex Lentisci semisne, quod lingua vcrnacula Olostinea appellitant, oleum. Non iccirco carent olius oleo;
illuc etenim a Balearibus insulis, Liguria
Venationem habent maximam , rustici que multi ex sola vivunt venatione, ipsisq; ea sola voluptas. Abundat siquidem regis illa ceruis,capreolis,damis, & apris; & quindam animali, quod Mutflonem vocant, quodq; in tota Europa alibi minimE reperitur. Habet corium pilosq; instar Cerui,instar arietis, non longa sed retro circum au. res reflexa,cornua; magnitudinem rei nens
mediocrisC erui, quod lolis herbis, arborisq; vcscitur frondibus. Meminit Pausanias lib. Ita Plinius lib. s. c. M. Leander Albertus in descriptione Italiae, ibi de Sardinia, omnes'; prope qui citis de rebas 1cripterc. Aucupium insuper copiosum, retibus, laqueis , iaculis. Anatos, Ardeas, Grues, C, gnos, perdices, Anseres, Fulicas , PliqnicinplerOS, auesq; diuersas comestibiles facit Ecapiunt incolς. Nullum gignit Sardinia L pum, Ursum, Leonem, Draconemi Basilii cum, nec Vtiq; sopcntem alium venenO- sum, quana viperam, aspidem, butanem, Tarantulam, Scursionem lethiserum animal caudatum. Scorpium, S Soli fugam ;perexisuum animal, rotundum ad instar candyli; guttisq; variis maculatum, vulgo
Arxa,araneξ simile. Arquerianceps loquitur de huiusmodi animali: at ego nec animans
istud, nec bomnes, eius νeneno ιnteremptos vidi.
mines vidimus venenatos. Scatent cnim
Sarrabeles agri, pcstifero lethaliq; huiusmodi araneolo. Quod quidem Sarabicolae Ar
lidissimam mitti fornacem , extentum in tabula,ut a morte euadat,septies iteratis ac contiguis vicibus hominem quem momorditii seu ferro ignito partem l 1am exuri. Notamen ad pristinum redit statum, sed semper deinceps,lingua, mente, & corpore i sus, & contaminatus existit, ut experientia comprobauimus, vidimusq; huiuscemodi homi ncs,curricujuna vi K ducere, a men resere desertos, corporisq; viribus destitutos.
bilius Italicus veneno penitus Insula canit
30쪽
neno Idipsum de ea plusquam roo. testantur Auctores. T cmporibus vero B.Georgil Episcopi Suellesis cuius testsi Ep. scor iis Fraciscus Fara in suis costitutionibus Μ nodalibus quasin oppido S. Iustς Arbore. Diece . is legimus asseruatas,comedat) Draco extitit in Sardinia: qui domiciliu habebat in spoliica illa,qua incole macupant, anniud in territorio Suellensi, quam & vidimus. Hunc Vir Sanctus Crucis signo extinxit. in Sardinia vulpes infestat, astuta, cauta, fallax,Olid.a uagax, subdola, saeva. rapax , in uentrix mille dolorum . Occidit arietem,tapram,tenellumq; vitulum: quin& puer-Pcram Vaccam adorta, pendentia dentibus arripit ubera,fixis inligret, appensaq: mam malam sistit; collapsest: lacerum amputat ubera si una est vulpes; si autem, ut saepius, Plures,iacentem vac am, vel huculam an gunt, in fauces coarctant,iugulant 3 Haec ta-dem bellua graue detrimcntum gregibus infert, mu i tu inq; iai turς ex ca teri Inlula. O audacem l correptum agnum vel haedum imponit dorso, versoq; illuc capite, torto collo, praedam super dorsi fulciens dentibus , currit ad latebram . V ι vocant
Sardi;& quia sibi marginestodiunt habitatula, ιαν appelli tantialiisq; a fraudi
bus quas exercci, Fνayxu nuncupant: estq; apud carnaiccnes vcrsus , quum aliquem volunt homi in taxare vitio. F it mnenter su PraΥΡ, ea perdit su pilu, eno fumb qu. Doc est; Vulpi similis, qliae prius amittit pilum quam vitium. Arridet sane versuique Textor in Epithetis ponit de vulpe. corpore
uel piti totidem runt pectore frau s.
Armenta ibi Galesina, Vnibriae boues, Maeuanis tauri, equi Nisei prestanti in acorporis flarnra: volucres Elidei: Nesii Regii; siquidem Rex Catholicus Philippus II.
in Sardiniam ex suo equili Mn rosos transmitti secit equos; quorum ibi genus adcodiffusum & propagatum est, ut omnis scroinsula sit reserta : ex quibus indies ad pere-. grinas partes,Neapolim, Romam, Barchi - nonem, lanuam non pauci traia sum antur; ut Carrillus in sua Relat. meminit . sol. 17.ι i. Ibi Asturcones,Tollutarii, Succusarii, uri .M. dictum belli fulsura Manni, de quibus Ra-uisius ex auctoritate multorum ex Tγνrbena
greges amplissimi,oues aegyptiae periscuncasea det,arietes quatuor oc sex cornibus emuniti; - ν' Caprariet, Fortunataruntq; capri,optinia la-- mi ctis feraces:ex quo quinq; sexue casei varie μ' tales artificio coalesc unt;species edom au tur. Omittimus animantes utriusq; sexus Venaticos, cuniculos lepores, Echinos&c. Sed Sc Λο artulas , & Mustelas habet Sardinia, hasq; Buccometi vocant rustici. Scribit Plinius uti mirificum, bues Arcadiae adeo Sa3inari, ut soricctu in cuiusdam praepin guis corpore niditicarit: quod tamen haud mirum naud nouum cst in Sardinia. Vidimus enim praepingui S a Sorice istas nates, intusq; abstrudi: nec ipse quicquam sus, a dipis ergo, sentire dolorem; quics in cauca, dormit S iacet quin se se tantillum ad lub- rodentis hostis agiret, nec ni Oucat, ictu S. Quam vero abundet glandibus, quae ex ne
morum regionis illius diuertis variisq; Iocis producuntur. vcl in primis testimonio est, quod cum insinutam pcne porcorum inultitudinem Sardiani generis homines alant, & ad pri iratos vitis, S ad necctarium Maiestatis cxcrcitibus apparatum, iis cunctis abunde Sardinia subministrat. Fiunt c-nhii salsurae mirabiles,& in utramque pernae,scra sonetq; proiichuntur, Hospcrialia. Medicas herbas mirificae potestatis habet, quas oppidMal mulieres 'quo nescio callent instinctu non citam sunt in Sardinianae Guitatibus , dcmptis, medici; ibi natura imagistra ipsa ibi,q uas ab A uctore nacta est., singularem in modum virtutes cxcrcct. Viade, sicut eius agri non quidem fiuviis, neq; elicibus , scis celestibus imbribus irrigantiir, ita Sardiniςpopuli natur; soli usin- austria,cura,solcrtia medicatur. Et quidcm satis superq: vivunt: & quidem robusti,&validi:& quidem pauci rariq; languores; podagra,calculus, paralysis, hydrops abi rarissime reperiuntur. Quodq; fclicius, apud Saritos Lymphalici seu ranatici spiritus ture nunquam. Si autem aliquando accidccit univcrsos terror invadit, habeturq; prodigii loco. Habes in monte Lymbara in Gal-nira, medicas herbas Oninigenas, isque locus Herbolarus, dc simplicistis insignis, a
Multa de Sardonia scribunt multiacra
Meminit huius herbat Dioscorides lib. a. c.
366. Ranunculum .scit Batrachium,Vocans
Vidimus non senaci hac herbam : cuius eci apud Trexentanam regionem, patulis den