장음표시 사용
31쪽
tibus, distentoq, rictu, equarum armentum interiit. Herba tandem venenosa regio illa abundat,nempe Lactaria, quam incolae travocant; hqc proiecta in aquam, totam inficit, pisces enecat, qui moribundi ad ripam fluminis seu lacus egressi, facillime capiun tur. Alia ibi nascitur venenata herba, Peptis latine quet lactariis quoq; stirpibus congener,aquas Venenat, pisce'; puri t. Haec forsan ea est ipsa, quam Sardi Pra ea appellitant. Rubia demum ibi lanas tingens; herbarumq; nobilium medic artis copia singularis . Diuersa legumina, cicer, cicercula , faba , lenticula, lens, Phaseolus, Pisum .colliguntur abundE . Fructuum autem ubertaterre atque bonitatem pro dignitate quis disserat Frugiferat arbores multigenae sunt,
dc harum quidem bistrae, vite'; etiam biwrae atq; tristrae nonnuli ibi reperiuntur Sili- qu suamet sponte natiuae, atq; satiuer staneg, nuces,palmq, Prunt, Pyri,Cerau, A, mygdali, Sysarum,Cyperi, Ficus, Citrus, malus Cidonia, malus citrea, Praec persica, I lex,Qus reus, Suber, Robur,ornus, Iuni periis,Lciiscus, I. urus, Ulinus, Fraxinus, Hedera, Myrthus, Arbutu , Alnus, Buxus, Ligustrum, M orus,olea, Porsic us, Salix, Salsi. cortςx,ΝycomoruS,Spinus; Tax usq; demu, non ut Hispanica, venenata, cuius umbra lethalis est P terimus peponum,cucumerum, omniumq; propE terrestrium frugum
genera, quq ipsa producit, ne longius pro.
Corallorum fruticibus opulentum amari siquidem Bosanenu, Algarensique per ambitum Calaritani ad pelagus usque
Septemptrionale collectanea corallorum abundantia est : praesertim ad Caralitωncm, si numque Sarabinorum, unde & sibi nomenasciuit, Portuo ali restria sunt optimis coraliis maria. Verno tempore 2 .& 3 .lanuensium,& Francorum coralicipes videris orias . Vidimus planε dum Sara. binensium curam olim gereremus . Sunt
preterea Sardo pelago nairς hun naris, fitq; piscatio copiosa in Asnaria insula, portu Scuss,Palis, Grecii.&S. Petri. Pisculentissimum quoq; est mare Sardoum,piscium in. quam diuersitate referrum. Scari ratς ibique Scatine, Auratae, Mulli Ardiς vernacula,
Saboetas Linguati, pagelli conspicui pretiosi minum quidem genusq; piscis utique
saluberrimuin in Acus, Anci ille, barbo,Carpio,Cephalus, Concha, ostrea, Conger, Cacri, Cordyllu, Cochles, Locusta Luscius. Murena, Murex, Sepia rocta , THlsae, Vrticae, stilis, pulpo, aliique multigeni --
pisces incolunt fretum hoc. Lalena it, laridem, & Orca ab Oceano per Gaditanum 1a Ostium sqpius intrant; aeum; nostro Balena, in littore Hieremeae, Calaritani steti, Sardi
mortuam inlici crunt, ciusq; adeps hiennio
ipsis deseruiit usui Piscatio itidcm copiosa est in steto Sardinis,marini Echinis Lucc,
narum, Purpurarum, Margaritarum, & φnionum,Tellinarum,Chanaariim,Scorpio num, marinorumq; Dracon una, Pastinaca,
Salin vero inexhaustς coalescunt, nec uno tantum loco, sed multis. Meliores, v. ber orcsq; sunt prope Calarim, in qua ce tis quibusdam anni temporibus datur ciuibus sal gratis satis ubertim . C teris vero exili venit pretio.Sale Calaritano oneram tur assidue naues in Angliam alia'; partes. Paratur autem hoc modo: ingredi tur hy-berno tempore aquq maris in quaedam stagna, quἴ oo id Saline vocantur , ubi postea aestiuo tempore solis tertiore coartau.
tur in solidissimum salem: mensiibusq; Iulii& Augusti, sal extrahitur, aut magna eiu pars,nam totum extrahere necessarium noe eqi id sine magnis impensis fieri posset. Sunt praeterea plures Salint alio loco, Deo
auspice memorandae. . Plumi is rea,piscina, balnea.
QVia de Sardinie fluuiis alibi fiet sermo.
aliquot hic, a Ptholo meo aliisque Scrimoribus celebratos, excurrimus. Tnemus nuuius minacissimus Occidentem versus quem Busae perluentem m*iua non ambigimus, ut ex diuersis habemus. Thyrsus, cuἰ, ut Auctor est Marius in Geographia. ab Herculis filio datum nomen per Arborenses spatiatus agros, mediam praeterflait insulam. Appellitant etiam fluuium hunc,
Thorsum, Scriptores , unde lεὶ vocabulo Frumemorju , hoc estitiam a Thassu, finitima littora, marisqν ostia vocant Incolae. Ingens intor Scriptores circa fluuiorum, Vrbium ἔsitum disparitas intricatur, immodicae discrepantie subiacent; idque nimirum ex eo nascitur,quod res ipsis nonnisi ex relatione
coiistiterint. Nos iccirco eorum varietates accuratius attendetes, veritatemq, studio-llus explorantes, ς ieram,amnem illum acci
nius qui Gr cii I inus influit:quemue RaM-ν M. Vocant, q ui q uidem antiquitus Calatitana moram illanat, vulgo Poνtu famosu, influebat nunc vero superius: Ptholomeus in Tabula, Marius,& complures, eu loge sub
Thorso constituunt, ncc alium,quam Vis numen
32쪽
numen inuenies insignitum, dignumque ab Antiquariss cclebratu . Seprus, vel potius Serpus nimius, proculdubio,iuxta tabulam Ptholom i, Procerumq; gcographiam descriptorum,nt: uiti, illa est,qucin Sardi Eiu
Hinc patetim,vel Susaletam, regi O-nem esste Sarrebensein, Villam Maiorem, eversam cum toto districtu Asoris,&Pellidorum valle , Piddia vulgo; suabaam cou triatum inquit esse Leander Alberto in qua scriptores Esaronesios, & Ruacenses ponunt. Qui quidem nomina adhuc retinet
aetas nostra, Sarreuelos, nuncupant Elarinnesios,mutata . n. in, a Ruacellos, nomen
antiquissimi oppidi iam deleti, Var my, nun cupatum. A regione hac Sarrebensi,Calaritan uiri incipi tmec dicendum, Pulς sinum, seu Promon tori um,cste Calaritamst isthoc 3 quandoquidem linus, & ora Santa Luria, viaritonis , a multis Auchoribus appelli- tantur. Serpus tandem,a Scrpcnuo dicitur; serpit enim fluuius ille, qui eodem ex tra- tu,quo Thorsus, crumpit. Vocatur etiam alio nomine μsis, ab liis nomine, quam AEgyptij,Maronesiorum, seu Sarrabcuum, telie Fara,conditores,loco numinis habuere.Est insuper animad uertend una; q uemadmodum I hyrsus suuius, ab Herc ulis filio, nomen accepit,ita Scrpum, a Thoosa, Phorci, Regis Sardiniae, genitrico, sibi vocabulum derivasse Siquidem l*sum nomen, Flumenin 1a, Fulmen Tosa, rcscrt. Primi namq; tertie coloni montibus,tluuiis, locis, & bonibbus, seu conditorum,seu idolorum,quq colebant, seu deniq; quas amabant rerum,nΟ-mina imposuerc. Hierus fluuius 3 hunc nescimus. Cctius, aliud a Scriptoribus cel hratum numen ,versus Olastriam ponitur Inec alium arbitram ur, nili flumen Duνanne, quod fluit de montibus Fonnidis; cui semiscet in saltu Nuoi i,Orco Solii fluuius.Si iste non est, Cedra 1ἱ Chyrret, animo nobis, amnis insedit. Fontes pricipuς, celebrisq; virtutis , in Sardinia multi sunt; quorum aliquos inco-Iς aliquot Vctcres prςdicarunt , scriptisque consignatos posteritatibus reliquerunt. De illo tam seculis prodito, territantissimo iusiurandis, sonte mirifico,omnis Geograph rum,pari praeconio, cstus intonuit. Solin.
Magna poculentissima: hyberna pluuis ruastinam
tenebris faretur. Dionysius Afer in suo Poemate de situ orbis, Prisciano interprcte, ibi de insulis,ait. C Arrima postquam ρ lago eiscumfo tellus
Ioannes Camertis in Commen. Iulii Ss
lini ; ιν, uarent, inquit, huius generas fontes hor
Huiusmodi sontem suisse , hodieque
extare inficias nullas imus: virtutem hanc tamen a natura ipsi indita diaetemur. Quatenus tum temporis Ethnicae superstitionis emboliis, tricone Diabolo fascinante, gentes pellecte, similes artificii mgii Cataclysi , mos expenq, furebant. Pulchre Thomas Castillonensis,in Insulario,tbl. 47. hac ecre
non sita di quista fonte horai, ηἐδει turis, alitiae indieis. Idipsum omnes sere ro. Viri grauissimi contestantur. Doctor Carrit luscin R latione Sardini g. g. S. sol H. & 33. loquens de hoc fonte,superstitioni, inmoni'; prpstigiis tribuit: eiusteq; locum sitiens explo.
rare, cuiusdam montis in vertice sibi rela. tum scribit iis verbis . Hebrabo cogeneiss eusaber en que parte det Reyηο podrian Gar estas
33쪽
Fontes plures erant,nedum sons,ut patet ex omnibus qui de ipsis egere ; quocirca, fons motis pridicli Olyenς unus ex eisdem erat: alii vcro, & ij prscipui, sontes erant apud Sehuyum Montem,ab incolis, AqueInuncupatum. Fuit mons iste semper Ethnicis Sardis superstitionum locus , dc ccuum; ubi per ostium quoddam intrantes sextat adhuc sceleratus,hic a tus inter rupes racula in monum quisque sua de re, variis phantasmatum formis apparentibus,expetebant. Huc assiuebant populi ad periuriis, furtis, atq; perditis consulendum: hoc c-rant loco extantq, ad huc,sontes, tantorum ac talium pristigiorum, dolorumq; pellectis gentibus instrumenta. Aqueon Vocant Sardi; infame quidem & apud eos terribile valde nomen; quem vulgas tartarorum os esse credebat ob crebrerrimas visiones quς
ibi solebant apparere. Audebant rustici aliquot nostro adhuc quo aliquando illuc adire,amiliam ouem,equum, bouem, em remue aliam quaesituri . Cuius rei facinus, dum per illas nos partes interdum Ecclesiasten ageremus, acriter increpantes invi es,& sutiles esse acccssus illuc, ostedimus.
Ad nostra igitur usq; tempora superstitiosi huiusmodi loci extant vestigia; quadoquidem, de iusiurandum ibi, di superstitiosas
compaternitatas pelliti clanculum faciunt, nec impune . liquidem pςnas exoluunt, recompcrta . Nomen autem Montis huius
Thuseum est; suerunt enim,ut suo loco dicetur, primi Sardiniae coloni Thusci, hasq; montosas partes e vcstigio colucre, & qua-Mis,quo nunc, tum temporis idiomate non vici cnturinomenclaturas tamen locorum,
ad usualc vernaculum posteri redegere. queriu, laetiim Vocabulum est, a Thusco, Atque me, hoc est aquae prauε, maligne: nec mirum , cum sepius innocentem Diaboliministerio ex cicarent,rcum autem illustrarenti unde & tibi nomen ab earum effectibus ascinere, AcqMe re . Sunt montes illi concaui laticum pleni, celebres quidem , cunctisq; sic noti, atq; exosi, ut nominato, mi ery, stent prope comae , Inserniq; barathram adumbretur. Erat, oc aquae huiusmo
Fotes autem qui medelas, iuxta Scripto. res, an erunt Ostaq; solidant, non pauci q uidem sunt; obiter aliquos tangimus, ad voe,riorc ni de ipsis nos sermonem alibi remittentes . Venae Olienς saluberrimae: aqua spei ilillius quod est in verrice montis Pel-l3 e, quem ramu Pthm', vocantSarabinioni-rifica est 4 otensque ad morbos corporeos capellcndos. De la uiuunodis r uo qua, dum Parochum ageremus ibidem , libe lum edidimus, ct Reu. Melchiori Fens Ca nonico Calacitatio, tunc Visitatori Suelle. iis Di ecsis pro Inustriis. Franc Squi uel, relationem, quin re testes amplissimos dedimus, extam: processus,& inQrmatio ii ridico stulo, nobis vrgetibus, & instantibus . . acta, de miriticis huius aquς, in Archiuio
Calaritano. Experti sumus eiusce virtutem; quodq; mage,stpius visum,sicca penitus rue, intonante in summo Sacro, Angelicoymno. ωνia, repcte manarc, simulq; prinfluere foriri secus I ymphas impetes. Tunccst aquae illius munificentiae signum ρ ac si dixerit,acccdat quisquis curari desiderat.
Hinc, Iantu 'timu seu dolus nuncupant Saris
di De hoc satis hicialibi sutius. Fons ille testudine tectusan M ontecteta seu S. Petri de Paradiso, in montibus Calaritanis, amplissimae potestatis est praeditus gratia, unde &nomen traxit,Acqua de dotus maravillosa; dc in
signum suς magnae virtutis, nec non maximi gentium illuc a fluxus, intus,& extra tota aetate nostra vidimus, tontis in utrisque lateribus, imaginum casulas, ingentis ad ipsum deuotionis indicia, Religionis, obsese uanile mol imenta . Apud Logudotium
λntes mirabiles: apud Urcostilis pretion ;ex quibus illi , Uena de Montenouo . Uena manna , Vena de SantAntiocu . illique Sas-
fontanaseloppadas, appellitati. Habent enim hanc proprietatem, quod breui temporis spatio,vini vase ipsis immisso, in aquam sapore,& colorc mu tatis vinum conuertunt: idq; tempore fit qstiuo:cduistis autem vasis, soli1q; ad radium vase firmato, paulatim in pristinam redit naturam. Fontes Gallurg, umpasa , en mus , optimi. Aquq 0mba. , ex Borcali latere manantes , precIpugsunt, voluptuos', dulccsq; cx Occidentali
De Sardini e medicis tontibus, ad Go. scripsere Geographiiquis adeque t 3 Elpidianus
ri, auro ita nit. νmoralia ν unobissitatι a sum hac littora corsua abundunt, siccaeae a 3ringentis qualitatis . Horum hodie fontium μὴ oririanensi aevi in media sese ιnsula, aliqua balnearum au. liqua rem ment vestigia, cum ι sis eatidarum scat
ινις, vix tamen buri posteritati reeognitis is pius uidimus, impetumque per circuitum late fumantis aqt 2, de rupe propulsus,admirati sumus, heq; Fordonyans quidem sunt) suntdc aque topide Viniolis apud Galluram. 4 homet plures in Sardinia, balaca pi urima
34쪽
go San Gavino Monrealine di S Giouanm vulgo Buccaru tu inquit Leander Albertus in
Destriptione Italiae. Non vi mancanobunid acque calde vivi ad iacune infirmita; ct in particolare si trauano fra u castello di Montereale, 'disan Giouanm inquit Thomas Camillonensis in insulario. μν meris banos en eι Idym de
qua caliente3 templiada,en particular en et Conda
vos de via perfecta. Fatur Carrillo in Relat Pisculetissimas autem paludes,& stagna remittimus vltra, quum de urbibus fiat sese
Sardinia nomina. Trimum citia.
P Rimum, ab usq; primi cunabulis inco
latus, nonac citia crcditur habuisse Sardinia : idq; ab antesignano eius conditore, cubim. Elicitur isthoc,cx almo codice; consen taneumq; cx iactis expolitoribus, innotescit 3 arridetq; nimiru Sacrosancti Chronici sensui, quae Gencs.c. io.inquit abbu a.- Missa sunt insevi agentium iu regιon bias fias; Ende
Uulis,a Iaphetigenis primo cultis, insinuat. Fuit Cetnim tertius Iavani Iaphetiadisin filius; cuius vocis significatio in sacris triplex extat. Primam pro insula Cypro, ut ait losephus; cuius antique appellatiotiis vestigia extare dicit in eius insulae urbe, vocata Citium; unde Leno Citicus Stoicorum princeps ;& inde omnes insulas, ut patet apud Auctores immodicos, pleraq ue loca maritima , Hebrie gentili voce, Cithim appellare. Altera significatio obsequimur iis Peterio est pro Italia,vel pro I talis, seu Romanis: quae clicitur cx c. 2 . Num. vaticinium Balaa in his verbis reddit Latin us. Venient in trieribus de Ital a, superabant et pyraos, oec pro illo de Italia Hebraice est citb- : quam vincem Chaldgus interpretatus est , Romanos.
Eadem significatio elicitur ex Danielis c.
II. Et Penient super eum trieres ,σ Romani, σpercurretur. Ly Romani. Hebraice est Cethim.
Apud Ezechiesum quoq; c. 27. illud, δειn siau Othim, Latinus interpres dixit δε insulis Iratia; Chaldaeus vero de Apulia. I rtia cst pro Macedonia, ut ex Machabuorum libri prioris exordio patet.Claudit Pererius; se
Aule igitur gradiutur, qui primu Forco tribuunt Sardinie principatum, eiq; prima illuc transuectam coloniam; cum sit vcrius,& Sacri Codicis veritati aratius, Iapheti lo- lcm prius insulas coluisse: Forcus autem Chamaeum genus a Scriptoribus perhibetur. Ecquid crgo Fauci Iosephus,lib. I. Antivbitraclit simul ac lingus dissidia contigere, seiunctos homines terram omnem,quiu& insulas rcpleuisse. Post divisionem tinguarum, passim dispes sunt homines, coloniis nusquamno sdecussis,σ quὐ quemq, fors,o Deus IHit,eam rediram cum Dis occupauit ζ ut tam maritima, quant Mediterranea cultoribus replerentur . De defuerunt qui cos sis nauibus ad instiιas habitandas ira cerent . Porro gentium quedam adbue seruant deri uatam a suis conditoribus appellationem : quadam
posterioribus Dulis veterem locorum Itoriam sibi vendicantes gentes nomnibus sibi notis uiriniue runt, oe quasi fui laris essent, mores, ritusq; proprios ιn eas inuexerunt Cuncta haec sere Sardini et cernimus contigisse, Graeci enim nomeprimas in Ichos, Ichnusamq; mutantes,omnia conditorum pristina morIimenta priorum, de mcdio sustulerunt Seruant tamea linc usque Sardiniς loca aliquot Cethim appellationis vestidium. Siquidem apud Ca. laritanum vetustissima aessificiorum extantrud cra ἰ populorum inquam sedes,& loca prisca; quorum duo cuium retinent nominis umbram, ipsum est citis; portus quidam in terminis Cassiadas prope Sara S, quem incolae Fortu cintia, nuncupant: genuinum tamen cst citia. Exin vis rei: quippe quolicuit Iosepho ex illo urbis Ciiij nomine, Citium primum Cypro adscribere conditore bco nobis, veritatis historicς sacri codicis nixis base, tas erit, eo ex nomine rem fulcire. Iosephus alm nixus histori fundamcnto, de Cypro sic intulit pari nos more,Scripturae vcrois innixi, de Sardinia sic inserimus, nomenclata. Extat insuper testimoni uiri
Illustrissimi Domini Leonis Cardinalis,dc Episcopi Ostiensis, in antiquissimo Chronico Cassii si lib. . c.67.de nomine,Dibis, in Sardinia,ita tantis. sub iam dicto Abbate G
35쪽
Ipsum nomen habent in Sardinia Capripi- Iia, vulgo Xamael lot; a populis Calatitu
Porro si nostri, o Lector, rationes, exi Ies fuerint tibi visae, tuumque minus expleat animum , Iapheti filios Sardiniam incolis non replesse,accipe Genebrardum in Chro
dus,enarrans terrrς diuisionem, locorumq; sortitionem Iaphet, cum septem filiis, eοramque
posteris, Europam vost amicr Septam rionem,Asa partem obtιnuere: hine Poetar Audax, Iapbeti genus primum se credere transtris . a gntea enim nemo mares ea rae: bine τoeta aureo sicuis negat
mare fuisse traiictum. Exemptum Arca illos nimirum Iaphetiades in in insulas traxit, quas σνepleuisse a Mose memorantuP. Nec dicendum moras traxisse terras habitandi usq; ad obitum Noe, ut talso asserituri lino vivente Noe. Superinxit Noe huic di uisioni annis dyntaxat I ut qui morau' sit Abνahas 8. ipsemet Noe mos sortibus, nepotιbus orbem diribuit,crcuiq; certam terrae partem Urinauit.
retar, famitis eius dispersasunt per terram. Quod ex eo liqMit,quoniam Io . post eιus mortem , praece pit Deus a brabae, Pt de terra natiuitatis sua exi-νet,er venιτ ιn terram Onaan: Rabi Letii , ea. Ir. quasi tβet tunc terra ρο iocinane s a buta. σAbrahae tribu ιbas cti. 1 Hsc Genebrardus,li. I.
Geogra.Liquetplane cx illul rissimis mille
Scriptoribus, Goιω, Vel certim Mediterranei maris insulas appellatas, Sardiniam maxime , quae, Ut probatum est, maior insulaeib Hieronymus lib. S. Conan ent. In Isa. c. 27. principium etiam Daliae insulas. Isq; metipse ui Hierem. 27. Othim occidentalium intu a. rura partes omnes. Franciscus Ribera in M. i. Ionae. thom Ορrus. mnetes insula. IDionysius Paclictius in c. a. Hierem. ad ιnsulas, ce-
tb , ouidentalium partium insulas. Nieolaus Serrarius,in I .M achab. de cerrum egressus en, Iunt occidentaler inbuta. N icolaus de Lyra,isa site ad insulas Cetrum Ηιεν. cap. a ias ac in alas maris mediterranei. Idem Arias Montanus. Hector Pinto, Nauclerus, aliiq, cetismam ιnsulam. Ideo sane Citium insulet, quia ab ipis
Cyprii sunt Citij3 Cyprij in Sardinia, teste
dois,& aliis Quid hinc Citii Cyprii ; dc Sardi Cyprii Citit,a Citim. Vnde ad quum us' nostru ni perdurant in Sardinia in prouincia Iolς,prope Calarim, populi Citii, Laeso
i m. Philippus Bergomensis Supple. lib.
eda crisippo Maninia. Pausanias, Myrillius, I hirrigus, Plinius, propeq; I . prisci Scriptores Ichnusam a Grecis vocatam, Sandatioι- , cadasOne,cadosinam; contestantur. Berosus,
non quidem Annianus, ipsum nempe cuipso,a re nostra penitus absterremus, idque contulto, grausimorum omnium nostri seculi in re antiquaria Procerum, auctori tate freti ὶ Monus insulam Cadosene hoc anno
Verulonitu cultoritas replexit. Franciscus Salmsouinus in Comment. cadosene, i siνeci diconstSandalisti, cr i Latini erepida, e uoi saνdigna. In Epitome operum sex dierum , de mundi fili ι- ea ,sic legitur. Sardinia Icus a Vracis vocabatur .
Philippus I roaldus in Suetonium, sanda tiotis; Mirsilius Ic usum . Silius item lib. I 2. Pun. Tandemq; ita Leander Albertus ii Descrip. Italiae loquitur. cargina, quia che
Apostolorum inquam pedibus nata Hanc enim,ut diximus, pr fertissula;cuius, iuxra Echolomsum a I'ula ad Turre est crepidae
36쪽
rectitudincalcaneum Pula, digitatisq; facies Lugudorium angustum vero Oristaneum, est & Orufey. Accinit Pinto Saphico,ingratiam patriae crepidam.
rausiιa plantis , erepiA , sacris Quam suo sacrar capitis cmento. e e Medusa. Tertium numen Sardinia.
PAusania Eustathius, Capella, Solinus, ortelius, Notitia occidentalis Imperii Romani, Ptholomqus,Strabo, omnisq; Scritorum Schola, a Sardo Herculis Libyci fio, sartima,dictam fulta testantur. Sara , ait Ptholom. ab Hereule procreatus eum magna miatitudine d Lisa profectus Sardiuiam occupauia, σο sua vocabulo Infula nomen dedit. Hae in Linfrico mari facie vestiris humani, tam in orientem, quam Ocela tem latior prominee ferme paribus lateribus. suamst Meridiem, O Septemptrionem νe um.
Duo fratres, eiusdem Herculis fuere filii, Sardus,& Cyrnus,ille Sardiniamiisse Corsicam habitauit, & de suo nomine Corsicae, finxit nomen cymias.Ita multi,sed operum lex dierum Auctor , de insulis ramosis in diterranei maris,iatur hac serie. Sardinia in fila d Diso Herculis filio appellata, qui cum ina inrubui multuadive 8 Liba discum, er in Drae
.a reari insulam sardinia oecapans,qua Rus . Gymeis vorabatuν, de suo nomine rapiniam numcupa
aeis . cossiea a semo eiusdem nia, fratre, σ Hedi caelis filio dicta,qui ve Rabano placet , ex Libya ν mens insulam imam habitasse. σde suo nomine usi
evase. Alii tamen somniarunt a pisciculta
Sardina, nomen accepisse; ita Catholicon Ianuensis,saritam inquit, ὰ Sarea, quod lingis
Dra dieitur quidam piscis,deνiuasar, hae sarda a, in hac Sardina a, quoddam grava pisculorum; erhinc sarciata a,quadam ι uti, iuxta quam mullum
abundant sardis pisculi. Vnde sibi ascieritiion apparet, nullus enim ea mille Illustrissim rum,& in re antiquaria lammorum,qui de ipsa scripserunt, talem nomenclatura me minisse deprehenditur. Non enim Sardias hasce, Sardinia dc si habeat j tractat, c urat Esed a Balearibus aduectantur,praesul1ae quidem in Lagonis ex industria tactis. Abum dant Lalataneae,Gallie Narbonensis, & Balearium Insularum ueta Sardusis, at non ideo nomen trahunt. Hinc est quod pomquam sibi consuluit, contra rem suam co
Hercule procreatus . ex suo nomane Insula nomen
dedit. Pergit ulterius,Sardiniam a lapide pretioso Sardio nuncupatam , Sarius d Sardιma insula dicitur , die Sardius, ii, quidam lapis pretιosus o rubius, marmoνibus pra, os ire cιcitur sic, quia priss sit repertus a Sardis. Vere verum I a Sardonycis quoque nomine decoratam,
ex multis liquet, ut quet ibi primum inuosius sit. Alii tandem volunt Sardiniam a prisco
Verbo, Sardo Sardas, nominatum; Sardo autem, ut inquit Ncuius apud Festum, ideac intelligo. Sardinienses enim conspicua, quin oc perspicua intelligentia pollent; tan
Sardis insulς, non enim est insula Lydia, cuius cit Sardes subtilas sunt ad intelligendum. Quam sit verum de Sardiniensibus; veterumta numenta proclamant. Et quidem Luciicinis, Eusebius,li inmaclans, Hilarius, tot
Praesules,tot Reges, Principes & Heroes,ingenuitate, prςstantia, virtute, sanctitateque decumam,quos Ecclelie mari Sardinia dedit s& quidem re satis vera, tot Mart Tres , Consessores, & Virgines, quas ipsa produxi ut patet in Chronico, imo in agro Calaritano, inusii reterio corporibus quς nec anni I . ad exhaurienda sat erunt intelligentiam Sardin ensium praeconiis inclytis euehimi. V tamus acies ad illum Sapientiet monstrum Reuerendissimum D. Antiochum Cannauera, Episcopum,Ecclesienssvrbis indimnam 3 nonne hac Lutheran rum extitit profligator; nonne Caesareis septufi armis, contra Haereticos adeo declamauit,vr 'pius eorum conuersio ad a. 3.&a. milliaria in qualibet cocione subsequutat Priteritur hic, ne digrediamur, Virorum illustrium in req; literaria procerum decus ad tempus. Eccere nostrς pr clarissima, prinantissimaq; Sardiniς matris nomina; Citia,Themachus, Ichnusa,Cadasone, Odolline, Sandaliothis, M uniuia, Sa dinia.
siusta de surdisia vaticinium.
SIbylla , Sardo, appellat Sardiniam Insa.
lam;Vt extat apud Margarinum dela ibi. spe, de Sibyllinis Oraculis, in Bibliotheca,
dinia vaticinium, quod quidem Sarracenorum temporibus squiente Museto , totam'; foro igniq; insulani deuastante,non bi Simus adimpletum. Accipe illud.
37쪽
Insula, iam nee eris, De cassos cum veneru aAu δ e nusquam existente quaνet munis.
Eodem de Sibyllinis oraculis libro, sed .
I. λl. I 28. lit. C. cadem bibylla , in peccatin res inuecta lic fatur. O inseri motis praua , mutabιω ν Igus
uendaees praui, studiose, perfidiosi,
LVdovicus Viues dc alii,oraculum fuisse Sardiniam pcrhibent. Quin etiam ipse
Viues in Comment. de cinitare Dei, ibi in c. a3.ad Marcellinum lib. i 8. Sibyllam Sardimet fui me videtur innuere,dum Sardia luporius nominata,Sardinicam distinguens, ait.
Gergetticam, sunt qui M O m. Ergo Sibyllam habuit Sardinia Ecquid mirum Que tali Sanctos Pontifices, Cardinales, Arci tepiscopos, Episcopos, Abbates, Martyres, n- iesiores, Virgines, cyloqν mulieres casto conubio pretiosas peperit, cur non potuit, αbibyllam enitit Enixa est.
INsulis consits sunt Sardiniae or :cui Geo
graphus Regius. Abraham Ortelius in Ptholcmaico nomenclatore hasce constituat adiacenteis Phintonis, Nymphea, Herculit, Diabatae, Hicraco, Molyboes, Phyca ria, Hermga. Ptholom o hqrct Ortelius easdem in Tabula digerenti. Insula qui adiacent
sula S. Petri,adiacens Pachiis promontoriis; circuit mil. 23. Dicta S. Petri, eo quod eius praeser tia, dum Hispaniam transfretaret, 1 sthanc insululam consecrauit. Vocatur
Hieracon, ob Accipitrum ibi nidulantiam copiam. sertus loeus, pyratarum hospita
tuta sedes. Molybodes, quq& Plumbea, quaeq Enosia, tandenaque iuxta Marium N, grum, Palma,nil alia est quam Insula Sulcbrana,alias de Sancto Antiocho; a Palma,-pido ibi aduersum nobilissimo constituto in qua rudera Sulcis Vrbis adhuc extant. Eius ambitus 3o. mil. Inculta iamdudum, inhabitata iam diu. Venationibus, piscibus, coral lis. Thunni'; redundat. Ibi eq uq Sybuestresque hinniunt equi liberi & inlignes, nullius heri moderaminis iacentes; in bast , seu Herculis insulς, ita Plinius , pella,& Ptholom. vocat Asinaria; quae 3o. mil. circuit venaticis amuens rebus, apris, M usmon ijs, Accipitrumque,& piscium cinpia . Hisce Insulis imminet promontorium Gorditanum,nunc, ut placet Nigro, Arg, tar appellarum. itidem Phynton, una est ex insulis Herculis,vel Diabastis,minor.Cun, culari insulς inter Corticam , & Sardin1am Plinio constitute.
Callodes insula a Nigro ad Noranum fie
tum constituitur: nos vero hanc Maditam,
seu Malaetanam,dicimus. Belendes insulς, quas ipse paruas ad Cuniocherium promotorium s,vulgo Caput Ferratum illae sunt,
quas vulgus nuncupat, luteis Cauti, suta desa Molentι. Psilcaria,in sula,ea ipsa quam ram. pentaria vocant. Ita Leander in Descript. Itali ,ubi de his insulis ita fatur. Disomo a que . I 'Isrias scuaprono vi move UMette,esculi ma πα
Maginius Patauinus in sua Geogra hunc
Hermea insula, Taulara seu Buceina, S. Pontiani Papae , dc Martyris prisentia deco. rata eiusq; lacrymis irrieata ra. mil. habeticircumferentiq. Alias sabet circumcirca, Sardinia insulas . Sancti Macharii intulam. Atticam versus, Busiam ad Occidentem.
Feroniam, vulgo ι Frermis versus Italiam 3 Rulliam, vulgo Iria 'sa ἱ Gallicam, Iris de F νanee o Plai Iusam, tria plana: Lanxuriam, Lanehica: Mcroam, euis dona. Malueis reum , Matuentri e trisulam . s. Magdalens,
ramenensis. Musonaram. Falconiam,
38쪽
P montoria ex Ptholom o: Gordita numi Hermeum, Prythia; ad Occiduam plagam . Ad Meridiem, Curi herium. Ad ortum Carados; Columbarium ; AASeptemptrioncm ; Erebanthum , Gorditanum ponit contra Asinariam, Mario Nigro , A rgentar. Herimum constituit versus Turres,ad Africum vergens: iuxta Nigrum Themus iliutius Boset , radices Herm i alluit. Ptythia Nigro & aliis idem in cum Pachio promontorio,cui adiacet Insula , Po-tri . Curiochorium, seu Cunioc herium adsitrus Pretchus ponit Niger, aitq; cste hodie capuι ferratum. Mirum i Caput i creatum scimus ad Sarabeia littora Alij P .erbo, vocantaucistam . hodie laeso vocabulo cita inore Malo, Quia Hispanico. Carados est promontorium Calaritanum, ipsaq; ciuitas Calaris,
ium, uoc autem promontorium , Caput ulς non est: Nautis enim ab Italia Graeciaque velificantibus, Pulq ncquicquam conspectus assurgit, s cd quae se ipsis prius obiicit, ora. Haec profecto nonniti alaritana, Carbonaria, Germetas, Syllanaq;. Niger inquit. Sustiea νuas hic prim m calaritanum inis μνgit. Ait alter, SQabaa contrata, qua commem tu
calamans. Nec aliam cste Susabςam hanc, terram,vel regionem, ni Sarabensem. colam, arium , aIt Nigcr, babet Hrνmaeam insulam ad uroram. Hoc sane Diagesbςum, seu Bau- .naeum,iugum est, Arcton vero Longosardo. olim porrus prominens Vcrtex. Erebant iam deniq; Aragoni castri latus, de Augunt. Sunt quidem isthςc nomina partim Graeca,totaquioraq; partim Aram a, Libyca nccnon: quorum Etymologias viris cib raculis remittimus cnodandas.
Portus Sardini: ex Ptholomeo ecce. Ab
Occidua plaga Nymphaeus, Coracodes..Ab Austro Sardori Lioca, Herculeus. Ab ortu, Si picisi Olbianus. A Borea nullum tradit. Marius Niger cum aliis Nymphsum abb Hermis portu conitatuit. Postea Cara coden ad vi bem Tati an, & fauces Thyrsi; nec alius est portus Caracodes quam ille
vulgo, =-m a Rauu, nuncupatusuetit enim;
caracodes portus, oc in cO Tarran ei uitas cum fluuio Thyrso. Sardoe, Salcoen vocat
nis & hunc ad Noritanam oram ponit. BiO- eam quo', in Pula constituit; portumque Ciuitatis Chersoncti iacit. Porium Herculis ubi Nora ciuitas crat. Inquit clauo in li-nu ubi portus Herculis Nora ciuitas . Olbianum portum,in quo ciuitas quondam eiust mnominis fuit, aha με romea d Eia . Erant hae vrbes, cum portu no longe a portu Terraeno-us : quin imo cundum csse Olbianum non infimae aut horitatis Scriptores tradunt: allucinantur nq,' portus cnim Terrae nouq , Sirpiciscit. In Annalibus hi ianis inuenimini diuersi nominis portus te Sata Lucia, aput Olbiam, & Haaucianam , quem noscit iste
urbis portum ccia senius . forium de anta pariata, sSn .int cum ciusdem nominis portu, hunc nos I ongos ardum: in quo i is arsi Bapti l erit colu ninae.impolitae navibus. Francis iis bertinge iis, in sua metrica G graphia, Nymphoum portum, Pormcontiesse tradit. elphionis hersonen Lioram,
seu Bvocam, Portu Scusi,Suspicium Torto-lyanum. Habuit quondam, fortuna secunda,portus cxcultos, immodicos . Calaritanum; Satς Luryς,incospcchii nostrς mat cr-
Lauretii, prope Chyrram; Portucorat. Tortoly um: rosate,Orusei, Olbie, Terrς nouae et Portum Romanum Sanctς Lucie; Sanctae paratῖ: Turritanum, &c. ad usque praenii lim. Asi non quidem iam nunc dier mariti. pili res habet. Hi sivit Calaritanus, Arborensis, Algarensis, Turritanus, Ara .etonius, Longonis , I rrenouet , Orusci. Posatae, Tortolii, Sara iasis. Celebr orcs quinque Calar. Arbor. Alga. Turrit. A
ragon saltates antiqua inarit: ina.
SArdinia quondam ciuitatibus consita, populosaq;, strenua,bellicosas Ast quid
nunc i .mili. hominum faciebat, ut ex diuersis habemus V rbes autem littoraliter sic describit in tabula 7. Europq c. 3. Pthol mgus. Ad occidentale latus, constituuntur. Tiliu m:Vselipolis Colonia Oscapolist
Sardopatiris phantini: Neapolis. Ad Aii. strale; Pol ullum, Sardac: c hersonesus; Nora. Ad Orientale;Carados;Susal as Feronia, Olbia. Ad Boreale: Plublimi, Iuliola; Tibula; Turris Bissonis. Mediici rancς ciuitatos h Ericinium; Hereum Si trullis vctus: I'osqueMacopsisa, sub quibus Menoni ni mon. . tes. Surullis noua; Saralapis,Tipio, Tarra,
39쪽
Guiliosa I csa; Aque Neapolitan , Valeria; Pausanias lib. io. aissignat Noram, Olbiam, Ogry lien,ctiam urbem Caralin , Syllos. Iulius Solinus Calarim,& Sulchim. stadiuersa diuersi urbes Sardiniet priscas positione
constituunt nos vero visis videndis parum superesse de iis arbitramur peragrandum, - quotquot enim Authores potuimus cxissuta plorauimus huiusmodi urbium situs, &Ga - nomina parti In didicimus periisse I partim
riqui; inversa, casuumque ac temporum norimus Gui - varietate mutata . Tiluun prorsus euamiit;
ἔ - . eiusq; ex civium reliquus, Tirylium, Oppi dum nobile Alensis Di Nesis condita est. Vsellipolis Colonia nequaquam eo, quo ponitur, situ suit. Enim vero Ubelrtas urbs,o8pidulum nunc dierum : Vselli autem oppida plura suere, quas Usellensis ei sus a colonia habitabat. Ex iis Vsellella vulgo Useretia,& Vssellanaagna, q uq nunc υ se nianna. Oseapolis,hoc est Osca Vrbs,crroneum sortita est apud Geographos locum; non enim illic interdum os ea, extitit, sed Bosea, Bosa, vel Busa: nec Antonini viarium Oseam si enat sed Bosam. Est igitur Osea procul dubio orusci, littus, Oppidum, & portus insignis:qiiod quidem nomen, ex Ora,& Osea coaluit, quati Orosea, vel Ora Oseq. Satis incubitum additatuendum nodum isti tuo. Si autem obiiciatur,quod iron littoralis sed mediterranea assignctur; nihil aduersum; aequi uocati liquidem exteri, Ossidam, Osilamq; stim dixere. Ast, re satis vera , ea cum portu a Scriptoribus tradita, Oroscaestura editerran vero, Olila, & Oiter quoque liso, sunt. Sardopatiris, seu Sardopatoris plianum,nil aliud esse quam oppidum illud nobile, vulgo Tempiti, quo hactenus, inuitis fortune molestiis,de Obliuio, tento nomine, triumphauit, innuit Berlingorius Auctor antiquus, quod nos reiicimus in Ania. Neapolis oppidum, 'nde apud scriptorcs Neapoliti ,& Aque Neapolitane, Colonia copiosa,Occidentem versus essus a ab usque Arborensis mari fuit in , regionis tractu;
ad Metalla vulgo Masargia bilicu*, usque
districtum Ioanninas aquas includens, propa ata Retinet adhuc,ra mellil sui nomecppidum Narbolia, idest i lepolia Neapoliti. Aque vero sic a veteribus Nuncupatς,
inter Castrum, mentis Ecgatιs,dc s. Ioannem de Luca Rura,scaturiunt. Neca ratione alienum
est,ueroque simile nihil minus, siticis, castrum N apelim illam esse, quandoquidemGcographorum situs ostencit. Ad Australe, opali m. alias Tupatum,ca est ruta urbs, aq ua etiam saltus ille, sic dictus. Sordae, vel Sardoe, seu Salcoeidest dolces. chersonum ,
idest mari circumfluaastu peninsula, firgit .
Verum , Comum maritimam arbitramur, que cotra sulcim antiquitus sita erat, urbs
quidem nobilis, populosa, cuius hucusque
rudera peruisuntur: tama, nomenque confirmant . Erant enim binς sub eo ipsornet nomine ciuitat rinaritima illa, Palms contigua , prope S uicina, & mediterranea scriptorum omnium fassu. Ast, quia maritima apud neminem cornus nomine, reperitur, cum tamen sit ibi,liquet Chersoneti nomine comprehensa, eoque decorata, ob gurgitis germanismum, latus ambitum. Ninra ciuitas,iuxta Pausaniam Decumana, Florenting cuidam famili , ut Auctor est Ber lingerius Florentinus in sua Geographia, inultisque Insul populis nomen dedit: hi
ba, Nuraqui, Nuraxinieddu, Nurechi, Nu-rallao. Non quidem, ut falso vulgatum ex effugis emtς Norς ciuibus, oppida liqc extructa sed ab ipsis Norepsi mordiis, Norem sis Colonia dilatata, tot municipia condidit, ut in annis est sermo. Ad Orie talem ta Ptholom o indituri
sertiemus ordinem Carados,seu potius C laris, cunctis nota: busalea, vel potius Sus b7a,diximus, gio Sarabensis: quandoquidem, villa describitur, & Contracta. Hanc autem illam esse,quam euersam iam Sara-hesii, Vιllammmorem, nuncupant, minime dubitalnus .ab eius maioritate & pr stantia siquide magna populosa multis ac pulchris territoriis locu plesin Pheronia, Posata est: sin
sublimia iugiter ςdificia Deς Feroni et dedicata, ut ex ucterum monimentis habemus.
Olbia periit, nisi Phausianana uelis: non nimcxtat in Tabula sub conomine. Ad Septe inptrionem, Flubium,h e plua agre. Iuliola credimus castellum Aragon sium, ii et aliam, iam suppressam Tibula, uel 1 ubula,4 colada, Turris Dissonis, uel Liby.1onis, euer' iam. Mediterrancq ciuitates partim emn, par tim extant, sed lῆso nomine,retinent tamen adhuc primitius nomenclaturq sumbolum quoqua modo, oppida ipsa, vel situs: ita ut qui agrorum sylvarum,fontium,montium nomina calleat, pristinas omnium uoces, eorundem in lituum renibus conseruatas, comperiat facile. Ericinum, duplex, Aricis,& Ericium uulgo Aritetu, Arixi, Hercum, seu pcnos alios, Frianum , Orant. Surullis iletus, oppidulum nunc dierum, hactentis nomen seruat, Sarule in Algarensi Di cesi. Bosta patct. Macopsisa,Mac Omer, Montes Menomcni Mologia. Surullis noua, Sellia. ris est. Sara lapis, uulgoe Sardara. Cornus
Comaoy. Aquς Hyputanς prope fluuiium III erum, positet ab Ortello, Isili, Laconi.
40쪽
lis Abba Santa, & apud Gotianum thermas esse. Aquς Neapolitanae,Valeria: iuxta politionem Fcographicam, aliam non accipias quina Ciuitatem Alensemmomen autem Valeria non est proprium sed Aleria,Romana colonia sicut bt Corsice 1 Sylla dedu- la quod in Alesia, dc Alcs transiit. Ogryl-Ieia,no olbiarii, sed Gallellium arbitramur; siquidem geographia illac signat Graecium nat; Sulcis, perijtq; I 'hausiana.Claudimus, tot olim urbes, dc Castra tuisse, quot iuga. Cuiliola , vilarsa. Tipio vanuit. Tarrus cruta, ciusque lapidibus Arborea construina , cxtat traditio,portant a carrus. fa per da de
Tarn s I csa, Ley,cit in Diaecesi Algarensi. Abraham Ortelius has urbes, di loca assignat. Agraule, Aradis, Biora, Carbia, Selycni, Charinis, Coclearia, Elephantaria, Phanum cari iij, Ferraria, Forum Troianum, Gemellae, Longon, Lugudon, Mesias Metalla, Molaria, Nata, Othoca, porticenses, Sarcapos , Sorabile, Tharpos, Turobolis, ad T urres Viniolς, ad Pulvinos. Hasce nos terras,& loca terspicimus. Agraule, Arda ulc. . raris, Ardali;B ora, Birole in diae. ceii Algarelisi irbis. Antoninus, Nurci pohit iuxta Carbiam; Nura Cabra est. Sebem, Seligas Charmis Coclearia,Coguinas.
nis i gu san tu Longon, Longo Sardo; Lugu-dcnes, seu Lacones, Laconi. Medias, hodie Mandas, celeberrimum oppidum. Metalla. Villa Mazargia Molaria,Nolargia. I, Nin
ralba. Ut molae. Vigniola, ubi nunc turris adhuc seruans nomen. Topuli Sardinia antiqui.
P Opuli 4ardiniet vereres a Ptholomaeo
adignantur hac serie. Tibularii, Corsij, Corace iij,Carcsii, Conusitani, seu Contani, Sol citant, Luci, seu Locii, vel Lochri, Id x ne sij, Esaronesii, Cori iesij, qui x Aquilesii, Ruacesii, Celsitani, Corpicesii, Scalpitani seu Scolcitani, siculesii, Napoliti, Valenti.
ni,Salcitani. Plinius cap. 7. I . V IbeS inquit, fuisse, coloniis,atque his populis habitatas. Sulcitanis, Valentinis, Neapolitanis, Bocesibus, Calaritanis ciuibus Romanis, Norensibus,Turrensibus. Assignant alii Balarcs, salarcs, Acontinos,&c Ex iis hodie,cxtant per insula, laeso nomine: Corsi, Cossu, Carcsh, Caredda, Cara, Contani, Contini, Ruacesii, A rruv,& Urru,Luci,Loehi; Idunesi, Bidunii. Eiaronesii, Sarrauesii. Corpaceiij,corrupte Orthacessis:Siculesii de sigωlai hinc Sigolas. Valentini retinet idem no .men. Salcitant, sarchidanu, Balarii, Addari r Salares , seruant adhuc Salaris. Icitani, Scolcae oppIdu
A Portutibulas, alaris. MPP. 163. sis.
a quis Neapolonis. 36. mil. caralis, 36. mi A portu Tibulas per compendium. Unia, I 6. mil. Item a Tibulas.