Pub. Virgilii Maronis Opera. : Quibus Accessere Exercitationes Rhetoricae in praecipuas ejus Conciones

51쪽

Αat Oeesu eapti fodere cubilia talpae r Inventusque cavis bufo: Ze quae plurima terrae Monstra ferunt, populari; ingentem farris acervum IgsCurgulio, atque inopi metuens sermica senectae . Praefere amgdalas vaticiniam anni fertilis, aut in- Dcanap . Fabarum femina qua medela a nonnMVιscurentur, sed quas vera . Agresia omnia in pellus Uu unt: similita. , tua hoc probatur . Contemplator item, a cum se nux pIurima silvis Induet in florem , 8c ramos curvabit olentes: Si superant faetus, pariter frumenta sequentur, Magnaque cum magno veniet tritura calore . X At si luxuria foliorum exuberat umbra, Nequicquam pingues paleae teret area culmo . Semina vidi equidem multos medicare serentes, Et nitro prius, εc nigra perfundere amurca,

Grandior ut Grus siliquis sillacibus esset LysEt quamvis igni exiguo properata maderent Vidi lecta diu, Et multo spectata labore Degenerare tamen, ni vis humana quotannis Maxima quaeque manu legeret ἰ- ώ sic omnia satis In peius ruere, & retro sublapsa referri. a Non aliter , qaam qui adverto vix flumine Iembum Remigiis subigit, si brachia sorte remisit, sΛtque illum in praeceps prono rapit Riveus c amni . l P Nesipias ARrolagis. Frarcepta fementis, quibar δε-σet hordeam . linum . pastoer ferenda inter AEquin Eriam Autumni , Trumam : fabam , medicam , mi iam Apνιιi mense : triticam , far mense Oerobri r

Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis, Hoedorumque dies servandi 8c lucidus Anguis: ao sQuam, quibus in patriam ventosa per aequora vectis Pontus, re ostri seri fauces tentanrur Abydi. Libra, a die Emnique pares ubi secerit horas, Et medium luci, atque umbris iam divitiet orbem rExercete viri tauros, serite hordea campis , a Iousque sub extremum brumae intractabilis imbrem. Necnon 8c lini segetem, εc cereale papaver Tempus humo tegere,& iam Mum e incumbere aratrix, Dum sicca tellure licet , dum nubili pendent. Vere flabis satio, tum te quoque medica putres ti Aeeipiunt sulci, de milio venit annua cura: ci Candidus auratis aperit cum cornibus annum Taurus, ι dc adverso dens Canis occidit astro . At si triticeam in metiem, robustaque faAa

52쪽

Ante tibi a Eoae Atlantides abscondanme IGnosiaque ardentis decedat stella coronae, Debita quam sulcis committas semina, quamque Invitae properes anni spem credere terrae Multi ante occasum Maiae coepere di sed illos ars Expectata seges vanis elusit avenis. Si vero viciamque seres, vilemque isseIum , Nec Pelusiacae curam aspernabere lentis; Haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes . Incipe, dc ad medias sementem extende pruinas, EI Idcirco certis dimentum partibus orbem Per duodena regit mundi Sol aureus astra. Dioiditar sphaera crii ἰn Mnas quinque, media ac

Dre, extremin duas a gelu atque imbribus inhabitabius. duae reliquos ex temperie habitabiles . Foιur Arcticus superior , Antaraicus inferior : ille perpetuo Iacet. namur', e- qua illas anuuia amplositur, nunquam occiadunt: Me aue perpetuis teneorit damnatur , aut is nobis lucem mendieae qua iam vieustauine . Astrologia u-ιiIis ad cognoscenda tempora tempe tis , mufis , sinti Eris , navigistionis, cardeno materiin .

a sinque tenent , eoelum 2onae ε 3uarum una corust

Semper Sole rubeas , dc torrida semper ab igni: Quam circum extremae dextra , laevaque trahuntur Z3 ICaerulea glacie concretae, atque imbribus atris . Has inter, mediamque duae mortalibus aegris Manete concessae divum, Ze via secta per ambas, Obliquus qua se signorum verteret ordo. Mundus ut ad scythiam , Riphaeasque arduus arces a ciConsurgit, premitur Libyae devexus ut Austros. Hic vertex nobis semper stibi imis : at illum Sub pedibus Styx atra videt, manetque prosunm. Maximus e hic sexu si auoso elabitne anguis Circum, perque duas in morem fluminis Λretos, Arctos Oceani metuentes qquore tingi.

Illic ut perhibent aut intempesta silet nox

Semper , te obtenta densanrue nocte tenebrετ Aut redit a nobis aurora, diemalle reducit. Nosque ubi primus equis Oriens amavit anhelis, RI ' Illic sera rubens aecendit lumina Vesper. Hinc tempestates dubio prediscere coelo Possumus, hinc messisque diem , tempusque serendirEt quando infidum remis impellere marmor Conveniat, quando armatas deducere classes: a I Aut tempestivam silvis evertere pinum. Non 'Ura Astrologiam sciri, eum pendeant eae ea, quin necessarra funt roico ex qua occasione Aocet ,

53쪽

saram foris esse non liceat.

auenda diebus.

e Al. noctes.

Temporibusque parem diversis quamor in m. Frigidus a agricolam si quando continet imberi Multi renes quς mox coelo properauda sereno, R Matutare datur: durum procudit arator Vomeris obtusi deutem, cavat aIbore lintres, Aut pecori signum, aut numeros impressit acervis . Exacuunt alii vallos, furcasque bicomes, Atque Amerina parant lente retinacula viti . as 3 Nunc facilis rubea texatur fiscina virga: Nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.Quippe , etiam festis qumam exercere diebus Fas & jura sinunt. rivos deducere nulla Relligio vetuit: segeti prςtendere sepem: RI Insidias avibila moliri r incendere vepres: Balantumque gregem fluvio mersare salubri. Sepe oleo vardi costas agitator aselli Vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens Incusum, aut atrς massam picis urbe reportat . ar Transi ad observationem qu/tuor dierum Lunarium rnam consiluit discrimina vinii , S timi , 2Loni Dei ι ι admiscet fisaias huic narrationi. . Ipsa e dies alio dedit ordine Luna Felices operum: quintam fuge; pallidus Orcus. Eumenidesque satςr tum partu terra nefando Coeumque, Iapetumque crear, qvumque Typhoea . Et conjuratos coelum rescindere fratres. a SoTer stant conati imponere Pelio Ossam, Scilicet atque osse frondosum involvere Olympum sΤer pater extructos disiecit sulmine montes. Septima post declaram felix: M ponere vites, Et prensos domitate boves, Zc licia telς a s Addere: nona fuge melior, contraria furtis . P Qi ad disinsionem aromaus dierum . ωοm fetanda prata . laberna inspicandin faces, rexemaar telae, coquenda sapa: Misa die scandin se etes , terendas messes r Aulamnali aranda , ferenda tellus scruda hi me Letantum, gacidendum. eputandum s ita tamen , ut incumbatar Iegendis glandibus , baccis , stivis, Urtis, interim etiam aucupio est venationi. Multa ae adeo gelida melius se nocte dedere . Aut cum Sole novo terras irrorat Eous, Nocte leves stipulς melius, nocte arida prata Tondentur, e noctis lentus non descit humor . a Et quidam seros hiberni ad luminis ignes Pervigilat, ferroque faces inspicat acuto .

Interea longum cautu solata laborem

54쪽

Arguto eoniux percurrit pectine telas rAut dulcis musti Vulcano decoquit humorem, a s Et soliis undam tepidi despumat aheni. At rubicunda Ceres medio succiditur qstu, Et medio tostas ς stu terit area fruges. Nudus ara, sere nudus, hiems ignava colono. Frigoribus parto agricolς plerumque fruuntur; 3o Mutuaque inter se lςti convivia curant . Invitat a genialis hiems, curasque resolvit, a otιgm Ulam Ceu pressς cum iam portum tetigere carinς, η m. Puppibus Ec leti nautς imposuere coronas. Sed tamen εc quernas glandes tunc stringere tepus,' 'o Et Iauri baccas, oleamque, cruentaque myrtae . Tunc b gruibus pedicas, re retia ponere cervis , h riuatis ιγΛuritosque sequi lepores, tum figere damas . berna . Erupea torquentem balearis verbera funde, cum nix alta jacet, glaciem cum flumina μὰdunt . 3Io Aeeissit re esas initio aulamni, exitu υρris r dein Λ R G. feribitar prima ab segetibur erutis in radice, exput uiae

in altum: aItera ab eυersis fatis . Exeu ritur in fine astremores terraram , ferarum fugat , pavores hominum .

Quid e tempestates Autumni, de sidera dicam Atque ubi iam breviorque dies, re mollior qstas,

Quς vigilanda viris vel eum ruit imbriferum Ver ;Spicea iam campis cum messis inhorruit, Ec cum Frumenta in viridi stipvia lactentia turgent IF Sςpe ego, cum flavis menbrem induceret arvis Agricola, ec fragili iam stringeret hordea culmo, Omnia a ventorum concurrere prςlia vidi. Quς gravidam late' segetem ab radicibus imis Sublime expaleian eruerent i ita turbine nigro 32 Ferret hiems culmumque levem, stipula';volantes. Sςpe etiam immensum ccxlo venit agmen aquarum, Et foedam glomerant tempestatem imbribus atria Collectς ex alto nubes: ruit arduus qther , Et pluvia ingenti sata lςta, boumque labores 3 13 Diluit: implentiu sos , 5c cava flumina crescunt Cum sonitus fervetque fretis spirantibus equor. Ipse pater , e media nimborum in nocte, corusca Fulmina molitur dextra: quo maxima motu Terra tremit: fugere se N , dc mortalia corda 3 Per genres humilis stravit pavor: ille flagranti Aut Atho, aut Rhodopen, aut alta Ceraunia telo Deliciti ingeminant Λustri, Ec densissimus imber: Hunc nemora ingenti vento, nunc littora plangunt.. Duplex cautio ad evitandas ram'sates, altera cuniatio caris, eis Merum, attiara religio erga Deor , pr ser

31m cerat , c ur sacra deseri οπμr . Hoc

55쪽

indicant..ieras a

menturin argumenta.

Hoe metuens, a eneli menses, re sidera servarFrigida Saturni sese quo stella receptet:

mos ignis coeli Cyllenius erret in orbes. In primis venerare deos, atque annua muria Sacra reser Cereri, laetis operatus in herbis, E tremae sub , casu hiemis. iam vere sereno. 34oΤunc agni pingues, Ac tune molliaima vina, Tunc semes dulces , densaeque in montibus umbrae . Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret, Cui tu laete lavos, re miti dilue Baccho rTerque novas c eircum selix eat hostia fruges, 3 somnis quam chorus, Bc socii eomitentur ovantes. Et Cererem clamore vocent in tecta: neque ante Falcem maturis quisquam supponat aristis, Quam Cereri, torva redimitus tempora quercu Dei motus incompositos, & carmim dicat. 3 sonitidantur εmpestates ἱn fulmina, pisviat , ventos . Eorumpraestentia in Afrologiam , e,' experientisim: re- icta AIIrologia ad euntur decem prognostea sumpta ab experientia, quibus ιndiciam fi tempestatis ventorum in

mari.

Atque hae tit tertis posmus gistere senis,AEstusque, pluviasque, de agentes frigora ventos rIpse pater tituit, quid menstrua Luna moneret rQuo signo caderent Austrit a quid cipe videntes Agricolae, propius stabulis armenta tenerent. 3 3 sContinuo ventis surgentibus, aut freta ponti Incipiunt agitata tumescere: Ec aridus altis Montibus audiri fragor s aut resenantia longe Littora misteri r oc nemorum increbescere murmur . Iam e sibi dum curvis male temperat unda carinis , Ico Cum medio celeres revolant ex aequore mergi , Clamoremque serunt ad littora: eumque marina In seeo ludunt fulicae, notasque paludes Deserit, atque altam supra volat ardea nubem. Saepe etiam stellas vento impendente videbis scs Praecipites coeIo labi, noctisque per f umbras Flammarum longos a tergo albescere metus saepe e levem paleam, εc frondes volitare caducas. Aut summa nantes in aqua colludere plumas.

πεrgit d. prunosica pluviarum, quin duodecim . At Boreae h de parte trucu cum miminat, & eum 3 γε

Eurique Zephyrique tonat domus o omnia plenis Rura natant fossis, atque omnis navim ponto Humida vela legit . Nunquam imprudentibus imber obfuit, aut illum surgentem vallibus imis Aeriae fugere grues s aut bucula coelum uspiciens, patulis captavit naribus aura et 3 3 Aue

56쪽

Aut arguta laetu circumvolitavIt hirundo: Et veterem in limo ranae cecinere querelam . Saepius 8c tectis penetralibus extulit ova Angustum formica terens iter i & bibit ingens 38o Arcus, & e pastu decedens agmine maguo Corvorum increpuit densis exercitus alis. Jam varias pelagi volucres& quae Asia circum Dulcibus in stagnis rimantur prata caystri, Certatim largos humeris infundere rores: 38s Nunc caput objectare fretis, nunc currere in undas, Et studio incassum videas gestire lavandi: Tum comix plena pluviam vocat improba Voce, Et sola in sicca secum spatiatur arena. Nec nocturna quidem carpentes pensa puellM 3so Nescivere hiemem, testa cum ardente viderent Scintillare oleum , εc putres concrescere sangos. Facit transitum ad prunos ira frenitatis , quin πο- Α It G. vem : reddit rationem , cur illa fumantur as avibus . Nee a minus ex imbri Soles, Ec aperta serena a signa uer

Prospicere , re certis poteris cognoscere signis . nitatis ventu Nam neque riun stellis acies obtusa videtur: 393 rin . Nec fratris radiis obnoxia surgere Luna: Tenuia nec lanae per coelum vellera ferri.

Non tepidum ad Solem pennas in littore pandane Dileetae Thetidi Halcyonest non ore silutos Immundi meminere sues iactare maniplos. ' 4oo At nebula magis ima petunt, eampoque recumbunt et Solis & occasum servans, de culmine summo

Nequicquam seros exercet noctiis cantus tApparet Iiquido sublimis in aere Nisus. Et pro purpureo poenas dat Scylla capillo . Uymacumque illa levem fugiens secat aethera pennis, Ecce inimicus atrox magno siridore per auras Insequitur Nisus, qua se fert Nisus ad auras, Illa levem fugiens raptim secat aethera pennis . . .

Tum , liquidas corvi presse ter gutture voces, 4ro Aut quater ingeminant, & saepe cubilibu, altis, s ρ - ποτώμr. Nescio qua praeter selitum dulcedine laeti, Inter se soliis strepitanti iuvat imbribus actis

Progeniem parvam, dulcesque revisere nidos .

Haud equidem credo, quia si divinitus illis .

Ingenium, aut rerum fato prudentia maior. --Verum ubi tempestas, Ec coeli mobilis humor . IN utavere vias, & Iupiter humidus austris Denset, erant quae rara modo, εο quae densa, relaxari vertuntur species animorum, & e pectora motus 42o ς' sNunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, Concipiunt: a hine ille avium concentiu in agris, d A Rπα. Et lata pecudes, dc ovantes gutture cor i. Disiligod by Cooste

57쪽

renitalia alea.

Prognostisa erestiora fumenda a sola , -- Luxast L stris travi afruntur di obscura pluυiam Agnae , ru ena Mentor , pura ferenitatem . Si vero solem ad rapidum, Lunasque sequentes ordine respicies, nunquam te crastina fallet 4as Hora, is nec insidiis noctis capiere serenae . Luna revertentes eum primum colligit ignes, Si nigrum obscuro comprenderit aere cornu , , Maximus agricolis, pelagoque parabitur imber. At si virgineum sussuderit ore ruborem, . I Ventus erit, Vento semper rubet aurea Phoebe Sin ortu in quarto namque is certissimus auctor ' Pura, nec obtusis per coelum eornibus ibit:

Totus de ille dies, & qui nascentur ab illo. Exactum ad mensem, pluvia ventisque earebunt, Is Votaque servati solvent in littore nautae Glauco, dc , Panopeae, de Inoo Melicertet .vρinde 3οIe multa, hae disinsione, ut prίαν dicare tur , qu pendent a sole oriente , de inse quae a Sole Occidente, tertio quin eo unctim ab atro rue. Sol quoque Sc e exoriens. 8c cum se eondet in undas, Signa dabit . solem certissima signx a sequentur, Et quae mane resere, & quae surgentibus astris . 4 o Ille ubi nascentem macuFs variaverit ortum Conditus in nubem , medioque refugerit orbe ; suspecti tibi snt imbres: namque urget ab alto Ar ribusque satisque Notus, pecorique sinister . Aut ubi dub lucem densa inter nubila sese 4 1 Diversi e erumpent radii, aut ubi pallida iurget

Tithoni eroceum linquens aurora cubile , . Heu male tum mites defendet pampitius uvas: Tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. Hoc etiam, e menso cum iam fdecedet Oivmpo. suProsuerit meminisse magis: nam saepe videmus Ipsus in vultu varios errare colore Cεruleus pluviam denuntiat, igneas Euros, Sin macule incipient rutilo immiscer er igni, omnia tum pariter vento, nimbisque videbis 4ssFervere: non illa quisquam me nocte per a' tum Ire, neque R rerra moveat convellere canem. At s , cum resererque diem, condetque relatum , Lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis, Et claro silvas cernes Aquilone moveri. 46 Denique quid vesper serus vehar, unde serena Ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, Sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum Audeat ille etiam caecos instare in multu

58쪽

a Excurrit is Ilima etiam extincto miseratus Caesare Romam, Deum comis Cum eaput obscura nitidum ferrugine rexit, , munem, . δε- ' Impiaque aeternam timuerunt saecula noe em . plorat onam

Tempore quamquam illo tellus quoq; , Sc aequo a ponti, temporuis cata obscoenique canes, importunaeque volucres 47o mitate- , que- Signa dabant: quoties Cyclopum effervere in agros riturque edi vidimus undantem ruptis fomacibus amnam, ardere omnia Flammarumque globos, liquefactaque volvere sera bello , an Armorum sonitum toto Germania etelo ruisse certa inussiit: insolitis tremuerunt motibus Alpes. 47 inlisi a. Vox quoque per lucos vulgo exaudita silentes angens 1 ti simulacra modis pallentia miris Visa sub osturum noctis: pecudesque Iocutae 3 Infandum ; sistunt amnes, terraeque dehiscunt, Et moestum illacrimat templis ebur , aeraqs sudant. 4to Troiuit in ol eontorquens vortice silvas ' PFluviorum rex Eridanus, camposque per omnes ICum stabulis armenta tulit: nec tempore ςodem Tristibus aut extis fibrae apparere minaces, Aut puteis marare cruor cessavit, & alte Per noctem resonare Iupis ululantibus urbes . Non alias caelo ceciderunt plura sereno Fulgura, nee diri toties arsere cometae. Ergo inter sese paribus concurrere telis Romanas acies iterum videre Philihi

Nee fuit , indignum superis, bis sanguine nostro Emathiam , dc latos Haemi pinguescere campos . Scilicet εc tempus veniet eum finibus illis

Aericola incurvo terram molitus aratro,

Exesa inveniet scabra rubigine pila : e gravibus rastris galeas pulsabit inanes, Grandiaque essbilis mirabitur ossa sepulcris.

. lugusti, qui unus potes obvenire everso orbι, ae λι- ιονum tumultibus concusso . Dilatat hanc cladιm , tam ain malis imminentibus , tum apti ma eomparatione 'Di Patrii e Indigetes, & Romule , Vestaque mater, Quae Tuscum, Tiberim , & Romana Palatia servas, Nunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo γν suo: me prohibete. Satis iam pridem sanguine nostro Laomedonteae luimus periuria TrojR . , Iampridem nobis coeli te regia Caesar Invidet, atque hominum queritur d curare triumphos.

uppe ubi fis versum, atq; nefas, tot bella per orbε, so ram aevitis strien--: non ullus aratro

d viri via.

59쪽

Dignus honos: squalient abductis arva colonis, Et curvae rigidum falces conflantur in ensem. Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum: Vicinae ruptis incer se legibus urbes a Fρουρνbi- Arma serunt: saevit toto Mars impius orbe . ri .

Iis Oersiculus Ut a cum carceribus sese effudere quadrigae, . d. ii, qui non Addunt in spatia, & frustra retinacula tendens auaiant. Fertur equis aurigR, Meque audit currus habenM .

MARONISG EORGICORUM

Liber SecunduS.

ARGUMENTUM.DIsrimino hunc librum in pames septem .

Prima continet rationem creandarum arόoruni tam ex natura a suam φx arpe: naturales

Ium , consolonem, inlisionem e mox recurrir ad omnes istos modos , docens in naturalibus , MOMbores reddantur utiliores a in artificiasibus , titi feliciores. Secunda Narias arbo ram necιes,nimorum , faticum , lotorum , cuprestorum , Olea νtim e harum adduciτ rria genera ρ, pomorum .horum totidem et Nuium, harum quindecim. 3 emoria loca, in quibus hae prae illis arboribus fe-. ιicius proven an φ ό post multas species arbo rum in una Mis medica , quam late, diphice defcrιιιι; huic parti annectἰν laudes Iι ilia, quod ea ferar plura , meliora , IMam

retiruae orbis partes . Quarta terrarum varia.

60쪽

vhibus, piscuis, frumentis: absisti hane pin

ram docens agricolam, uri debeat serram cogn

'sere, an sit cense, pinguis, humida , gra*is , unis , nigra , frigida. minia long simam tra.'

tianem vitium: hanc partem caeteris ἐοngitis producit, ut quae in Nineis Nersatur , comi et praec'uum Libri hujus argumenium t praecepta peculiaria, ux quae multa, hic non attiam go. Sexta olearum curam , pomorum, e reliquα-νum arborum, facta interdum mentιono fruticiL

O de oleis quidem, ac pomis docet, facilem esse

merat ad Uus humanae Niria necesarios. Septiama encomtam Titet rUicae , ΤΠam primo, comparat cum Drbana , dans tui princ em ocum s deinde cum doctrina rerum , dans proximum, etiamsi postea, velutifensentiam mutans, videatur parem facere e tertio cum mariis hominum studiis, quibus omnibus illam anteponit,t remque confirmαν humano ac di*ino rasimonio . ARGUMENTUM.

oponit quid dicturus: 'Baechum invocat. HActenus arvorum cultus, & sdera caeli:

Nunc a te, Bacche, canam , nec uon silvestria ieeu Virgulta, Zc prolem tarde crescentis oliva. Huc pater o Lenaee stula hic omnia plena Muaeribus: tibi pampineo gravidus Autumno i Floret ager, spumat plenis vindemia labris γHuc pater o Lenaee veni, nudataque musto Tinge ovo mecum direptis crura cothunis. Arbores, quas dedit natura, tribus modis nascuntur non te , femine, radico '

Λ It G. Principio arboribus, varia est natura creandii: b vari

Namque alia, nullis hominum cogantibus ipse' io nascantur ar Sponte sua veniunt, camposque & flumina late bore1. Cu Va tenent: ut molle siler, lentaque genista, 'Populus, & glauca canentia fronde salicta. Pars autem posito surgunt de semine r ut altae Cassaneae , nςmorumque Iovi, quae maxima frondet I so sculus, atque habitae Graiis oracula queacus