장음표시 사용
11쪽
nos translatae fuerunt,quae In i nostro p imum dederunt inlitum. Inde per hominum sapietum interpretationem, in eam amplitudine aucta fuit ciuilis prudelia tota ut nullius postea gentis respublica, hac quoq; in parte Romana felicior extiterit. Sic Iuris huius subtilitate ac peritia, ipsas quoq; Graeciae scholas & respublicas omnes statim aequare, mox etiam Io go interuallo superare est agFressa: neq; desiit prius, quam pulcherrimc costitutis firmatisq; domi rebus sub ,in cam amplitudinem erecta esset, ut iis ipsis, a quibus rudimeta legum acceperat,essct terrori, a se non multo post leges alias, aliaq; iura uicissim accepturis,conditione scilicet ac loco longe im-iari. Sic coepta, sic aucta fere Legum nostram disciplina est,
ummo cum bonorum omnium applausu & utilitate, donec in eam molem excreuisset Logum illa, ut rationem aliquam nouam postuIare vidcretur, qua tantae copiae modus adhiberetur aliquis. Cum cnim nouar in dies actiones, ac negotiorum genera noua emcrsissent,tot nationibus deuictis toties
rebres auctis: necessc erat litibus quoque dirimendis, quae nouis generibus ac uariis subinde nascebantur, tu legibus quoq;
novis, tum legum priorum interpretatione nunc primum rogata repertaq; subsidium fore. Quaedam cotra emendationis gratia adhibita sunt,quod quae prius in speciem, dum fancirentur, aequa uidebantur,postmodum usus comprobarit no
fieri commode posse. Sublatis itaq; illis, erant alia in locum subroganda. Nonnulla aliis quibusdam modis inter se quoq;
disserentibus ad artem uniuersam accesserunt. Quibus omnibus admirabile non est in tantam molem exiisse artis totius constitutionem, ut emendationem tandem aliquam diligentiorem, imo artis cuiuspiam certae, rationem formamq; postularet,per quam & Legum,quae infinitae propemodum cssent, multitudo in certum numerum redigeretur, & nouorum in dies scilicet emergentium negotiorum sua quoq; ratio haberi posset. Primus aute M.Tullius Cicero, quos equidem nouerimus, talem quandam Iuris methodum cogitasse se, sub Crassi persona loquens, aliquando dixit. Ita enim ait: Si aut mihi faccre licuerit quod iandiu cogito aut alius quispia, aut
me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primu omne
Ius ciuile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde corum generii quasi quaedam membra dispertiat: tum propriam cuiusq; uim definitione declaret,persectam quidem artem Iaris
12쪽
ris civilis habebit magis magnam atq; uberem, quam disRA-lem atq; obscuram. Et qui Ciceronis libros legerit oratorios & philosopllicos, nemo difficile hoc factu illi fuisse puta- 2bit. Sed & qua ratione fieri id potuerit, his uerbis ipse docuit,
in primo de Oratore: Omnia, inquit, quae sunt conclusa nunc artibus,dispersa & dissipata quondam fuere. In Musicis, ni
meri, & uoces, & modi. In Geometria, lineamctatorinae ,i terualla, magnitudines. In Astrologia,coeli conuersio, ortus, obitus,motusq; syderum. In Grammaticis,poetarum pertra ctatio, historiarum cognitio,verboru interpretatio, pronun
tiandi quispiam sonus. In deniq; ipsa ratione dicendi, excogitare,ornare, disponere, meminisse,agere, ignota quondam .
omnibus & diffusa late uidebantur. Adhibita est ergo extrin liacus ars quaedam ex alio genere, quod sibi totum philoso-lphi assumunt, quae rem diuulsam dissolutamq; conglutin
ret, & ratione quadam costringeret. Sit ergo in Iure ciuilis-nis hic legitimae atq; usitatae in rebus causisq; ciuium aequalitatis conseruatio.T um sunt genera notanda,&ad certum numerum paucitatemq; reuocata. Genus autem id est, quod sui similium comunione quadam,specie autem differentes, duas aut plures complectitur partes.P artes autem sunt quae generibus iis,ex quibus cmanant, subiiciuntur.Omnia quae sunt uel
fenerum uel partium nomina, definitionibus, quam uim ha- eant,est exprimendum. Est enim definitio, cara rerum quae γsunt rei illius propriae quam definire uolumus, distinctio bre γuis,& circunscripta quaedam explicatio Hisce ego rebus exem ipta adiungerem,nisi apud quos haec haberetur oratio, cerne rem. Hactenus Cicero. Vtinam uero fecisset quoque, quod in lmeditatu fuisse tam manifeste dc copiose est testatus: aut quis olim feliciore aliquo seculo existat, Bariolo, aut alio quopia 'primi nominis uiro, suris peritia non inferior,dialectica,atq; instrumento philosophico omni recte instructus, orationis facultate Vlpiani Iuliani uc, aut Pauli aemulus, qui Principis clementem ad istud animum nactus sit, cuius scilicet exuplum autoritateq; sequi,& in cuius leges iurare bona Europae pars non dubitet.Si quis inquam aut unus aut plures,praescriptum illud Ciceronianum, aut aliud huic non dissimile sequuti ex quinquaginta Pandoctarum libris, de duodecim Codicis,eorumq; appendicibus: ite ex Barioli, Baldi, reliquorumq; paucorum amplissimi nominis & autoritatisPrimaria , commena s tariis, a
13쪽
ra iis, non iam centones, ut Tribunianus olim creditur, illii alioqui sui seculi doctissimus, sed Iuris artem coponant, san
ctionesq; Logum,senatuscosulta,edictorum interpretanael i ta, Iureconsultorum placita interpretum decreta in mCres re copia, aequitatc praegrauantia, omnia nunc uaga & sparia, &nullius certae arris ratione circunscripta, ratis firmisq; iustae artis praeceptis, quatenus rei natura tulcrit, quasi cacellis quia busdam concludant: Nimiru res humanae longc melius quam nunc constitutae uidebunturmec ciuilia iura, quibus homines, libertatis retinentissimi,aequissimo seruiunt animo, cuiusuis
seripturientis libidini obnoxia expositaq; erumnodo ut Princeps hoc praestare cdicto uelit, quod Augustus Iustinianus nequivi t, id est ut iis qui se Iuris professores dicat, in ca compositionem, ultra scholasticam praelectionem, nihil liceat. Alioqui quis erit litia finis, si nulla corta semelq; recepta I reconsilliorum decreta fuerint Z Ecquid autem usqueadeo fixum ratumq; potest cile, ut non haec liue intemperantia, siue impudentia liue scribendi libido quaedam,& labefactares cile,& ad extremum conuellere euertereq; possiit 3 Id quod si
non coerceatur tandem aliquando,in dies nobis nouos homines ingeniosos atq; ambitiosos suboriri uidebimus, qui alia atq: alia subinde orbi terram iura condant, qui praetcritorum seculorum constanti persuasione reccpta abrogare audeant. Ita res cxitum hauddubie non inueniet,cum scribenteς auci pandae famae cupidi ut est humani ingenii natura)dicta ma- . iorum reuellere, Pandectarum ac constitutionum scriptat i uenere distorquere, contorquero,corrumpere, uim antiquo- rum scriptis adferre, uerborum aucupia, syllabarum tendici
las liter arum decipulas comminisci, nihil dcniq; no incepta- re in animum induxerint illustrandi nominis sui gratia.Nam quod adhuc fecerunt, faciuntq; recentiorum permulti, quid est aliud, quam ius ciuile calumniari, uerbaq; legum captare id quod Paulus faciendum csse negat, titulo, ad exhibedum. Soci hoc illud est profecto, homines ingeniosi iidemi; ambitiosissimi, argumentum sibi praereptum a maioribus, oste
tandorum ingeniorum suorum, omnemit; scribedi materiam consumptam esse ab iis qui anteuertae,indignantur. Itaquores eo tandem redigetur,ut censentes in iudiciis prout his aut
illis autoribus fuerint addicti, & ut in huius aut illius uerba iurarint, quo iure, quaq; iniuria res iudicandas distrahant id
14쪽
quod semel tenendum susceperint mordicus resnentes. Hoc uero quam sit perniciosum, ex uerbis Ciceronis intelligi poterit: Nihil est in ci uitate, inquit ille, tam diligeter, quam ius ciuile retinendum: etenim hoc sublato,nihil est quare explo ratum cuiquam possit esse quid suum, quid alienum sit: nihil
est quod aequabile inter omnes, atq; unius aut omnium csse possit. Hunc statum rerum & litium disceptandarum, e prae senti Iuris nostri constitutione expediadum esse, quis est qui inficiari uelit, cum scribentium responsa per secula alia atq; alia inter se pugnent acerrimcZId autem utrum autore Iustiniano faciant, ipsi uiderint: certe eius uerba contra Tonant:
Nobis,inquit, in Legibus magis simplicitas quini dissicultas
placet. Quis autem genuinam hanc I utis simplicitatem rest tuet nobis, Iustiniane ImperatorξQuis alius quam CaroliV. magni Imperatoris inuicta frauitas,& Fer linam Regis prudentia ait quemadmodum fratrum duorum coniunctio iubis unius & imperii fuit initium,ita uobis autoribus, Logum sanctimonia pristinuin candorem fusi& simplicitatem recipiat: tum firmamentum artis quoque aliquod, quo intra certos limites conclusa sit, nec infinita multitudine sua malis hominibus tot ineptiarum occasionem praebeat. Tuae itaq; Celsiti dinis, Rex serenisse .maximum istud officium, huic disciplinae Imperatoriae pro sua quom parte manum admoliri, illii iandiu laboranti implorantio; ,faluberrimam hanc opem ferre, delecti uidelicet uiris ad hoc munus suscipiendum idoneis, quorum uirorum cura & prudentia,uestris legibus sutis restituatur candor, suaq; simplicitas Addere potest huic consilio
magnam alacritatem ordo hominum corum, quos habct M testas tua peritissimos sapientissimosq; . Quis enim ad res magnaς omnos inagis est idoneus quam tuae Maiestatis Pro-eancellarius Georgius Gienger, quam Ioannes Georgius Paurigariner a Paungarten, quam Adamus Carolus3 ut praeteream huius ordinis neroas alios innumeros, quos Maiest iis tuae aula habet liberalissime,lupra caeteros Reges omnes.
Hoc consilium quia sperabam quandoq; Maiestati uestrae suscipiendum esse, operae pretiuin existimaui fore, si patris quoq: mei I datrichi Zasii scriotia nonnulla in hunc ipsum
finem ab eo comparata,in publicum darem. Solebat enim uir ille simplicem eam iuris ueritatem uehementer colere, & di
ligenter inquirere,ium in aliis suis,tum in hoc ipso singula
15쪽
rium Intellectuum opere. Animum quoq; mihi maiore ad id
fecit,& sententiam meam confirmauit Maiestatis tuae epist Ia ad eum scripta olim, qua hortari uisa est, ut in eo instituto continenter pergeret, ac crebris lucubrationibus antiquam& germanam Iuris simplicitatem pro uirili instauraret. Qui bas modis confirmatus sane fui, non inepte me facturum eia se existimans, si parentis mei labores sub tuae Maiestatis a spiciis primam ultro coeptos, deinde iussu quoq; cius cavl- alos,ante ipsam Maiestatem tuam obtulissem uiam ille quia
ein 1erio tum confectus,morteq; praeuentus, perpauca tylus excudi curauit. Post obitum illius in lucem prodiit uo-uminum aceruus non mediocris, dissimilis forte iis quae ab ipso emendata ac promulgata fuere, neq; in decentem modum digesta, ut solent quae ad editioncm comparantur digeri, sed ut publice scholaribus saepiuscule dictare consueuerat,ita erodicrunt. Id autem studiosorum quorundam qui discipuli fuerant ipsius factum opera est, quibus recte uisiunest eam rem non solum operae precium magnum quoddain scholis nostri adferre posse, sed de necessariam quandam cognitionem habere, quod ipsemet pater meus in noc Intelle uiam opere, ad eas Lccturas saepenumero dimittat lectore: ueluti libro Singularium responsorum primo, cap. M. dum ait: Quam opinionem aliis locis in Lecturis meis latius fui daui. Et lib. x. cap.α3. Meliorem partem, inquit, quia sine o dine a cae teris adducuntur,in Lectura nostra clarius diseussimus. Item cap. 4 . & aliis in locis praesentis operis minime
paucis, quos locos quia marginibus sitis adnotantur, lectori quaerendos,inspiciendosq; relinquimus. Intellectuli itaq; singularium opus quod Maiestati tuae nuncupatum est, ipse aedidit: & aliud, quod Vsus seudorum inscribitur, cum caeteris quibusdam. In opere Intellemium locupletiorem ailliue aeditionem promisit, multis singularibus responsis audiam: id quod morte occupatus praestare non potuit. Erat illa quidem iam exarata, sed nondum Zasiana lima exornata . Ne igitur hoc labore prorsus careret Iurisprudentiae studiosa ii uentus, suadente etiam in omni disciplinarii genere principe uiro Bonifacio Amerbachio, quicquid deprehendi paterno
charactere ita cfformatum, ut ad constitutam editionem pertinere uideretur,diligenter decerpsi. Caeterum quia locupletatio ipsa,nisi mutato quoq; ordine, non commode prioribus
16쪽
bux Interseri posse uidebaturi idArco libuit singularia responsa in proprios locos digerere: deinceps Intellectus singulares legii subnectere, &ut discrimen aliquod appareret, in partes duas distinguere:mox glossas aliquot legii subdere: inde annexis Antinomiarum dissolutionibus, Substitutionum tractatum postremo ut prius quoq; factum fuit loco apponere. Id ita institutum amo est non ut parentis ordinem uel improbarem,uel reiicerem: sed quia ob locupletationem nune accedentem commodior hic fore uidebatur. Sic Dii. quoq; Αmerbachius rogatus rospondit. Quod ad reliquam curam attinet, ut Omnia pro aetate minime imprudenter egisse ii derer, magnam a Gibui diligentiam. Delegi typographum, uirum industrium, Michaelem Isingrinium, qui pridier artis exactam peritiam, diligentia quoque ac fide in excudendis eiusmodi operibus magnam laudem adeptus est . Haec ego uniuersa multis de causis ita consului: in primis autem, quod haud ignorarem, quam modis omnibus perfectum id esse deceret, quod in conspectum tanti Regis, cui prior quoq;
aeditio inscriberetur, iacturum csset. Dcinde ob patris quoq; mei reuerentiam, multum lubenter & alacriter imid suscepi: sperans hanc pietatem quoq; meam, apud Serenitatem tuam, clementiam & gratiam mihi conciliaturam cisse . Sum enim ita constitutus animo, ut sperare audeam, thesaurum Regia rum gratiarum tam diuitem, tam locupletem, in parcnte nostrodion desiisse sed in liberos quoq; ipsius radium inde aliquem expandendum csse . Hanc mihi persuasionem confimmauit infinita illa sementiae uis, qua caeteros studiosos omnes singulari quada gratia agnoscit ac fouet Maiestas tua: ut praeter innumeras dotes heroicas alias, quas avus olim uester Diuus Maxaemilianus hic reliquit, ea quoq; in nepotibus fulgeat splendeatq; , fauor in literatos & clementia singularis, cum pari iuncta liberalitate. Et neq; falso neq; omnino inepte fecerit, qui ab Alexandri Magni, & Philippi patris
exemplo, comparasionem huc adferat: quorum uterq; cum
omni fere tempore negotiis belli uictoriisq; affectus exercitusq; esset, a studiis tamen abfuisse nunquam fertur, quin comiter lepideq; tum faceret pleraq; ac diceret, tum hominum doctissimorum diligentiam ac curam inter summas rerum occupationes singularem quandam haberet. Testantur id locupletissime utriusq; epistolae, in hanc sententiam ad Aristotelem
17쪽
tis, inuus cie diligen ta & cura parentum in liberorum institutione habenda: γα PLinquit stitui silvi api rnil τααρισα
hanc in colendis sectandisq; disciplinis Alexandri alacritatem, aliunde quam a patre extiti sic Z ut & bellorum. fortiter susccptorum,& totidem fere uictoriarum initium illi Philippus dedit. Eodem itaq; modo Diui quoq; Maxae miliani dotes heroicas,neq; cum illo sepultas, neq; tum a nobis creptas, sed in liberos propagatas, existimandum est magnum quosdam bonum nostro inculo aedituras cile. Quod iandiu meditari uidetur animus uester, ut pulso ac fugato hoste barbaro, neq: solum intra limites suos incluso,sed in ultimas oras pro stigato , Europae imperium ad extremum usq; orientem, &omnino ultra Alexandri columnas propagetum & sic tandem quietem sibi ac pacem certam sperare debet Germania, quae pax fato quodam uobis ac familiae uestrae debetur. Inter ta- .men hanc rerum molem, non abiiciendam prorsus esse sper mus ciuilium studiorum curam, quin huic quoq; serendum csse situm auxilium, quo pulcherrime sic reparatum propagatumq; imperium, sanctionibus legum & ciuili prudentia uniuersa firmetur probe ac stabiliatur, non ut unius tantum hominis aetatem duret ut Macedonum regno accidit, sed perpetuum fiat ac sempiternum, nec priusquam ipsum uniuersum totum, finem sortiatur suum: ut recte prie dixisse Homerum appareat imperium istud non finem habiturum esse priusquam indus ipse habeat. Hoc consilium ut sanctissimii,ita quom saluberrimum, Deus optimus maximus sua ope ac fauore adiutabit clementer, ac robus successum selicem praebebit. Sed α nos,pro suo scilicet modo quisq; tum operam nostram, tu supplicia quoq; uota offeramus,ut sub uestro numine ac Maiestate, tranquillis actutis quam diutissime latcre ac degere liceat. C ui cgo numini,cuiq; maiestati me humiliter sub do, & suppliciter commmendo.
18쪽
AGNA felicitatis pars est, maximagratitudinis, si
V pulta,toto terrarum orbe rej larescunt, ac felicissima propagantur. Ante annos plus minus oc7oginta ionis modo erant inosastites atq; elingues,qui eas profitebantur artes,qua suo quos secula, quo uel maxime ruit erudita facundia, mutas appellat Ver iliaue: uerumetiam ipsa Grammatica recTe laqueudi magisDa, Rhetoricis copiose 1plendide , dicendi dux ,'de miseres balbutiebant: O quae quondam tot linguis instructaefcran tum unam Latinam pessime Latine siniab.li.Sub haecpaulatim subolescentibin literis melioris IusItaliaΡΩ bnguam habebat, nec apud hane usiae disciplinae praeoter Oratoriam. Nunc nulla snatio sub Christiana ditione, tu qua non omne disciplinarumgenus Musis bene fortunantibu eloque, tiae maiestatem eruditionis utilitati adiunxit. Medicina loqui coepit, apud Italos, opera Nicolai Leoniceni, senis immortalitate di ni: apud Gallas,Gulielmi Cui Basiliensiis apud Britannos,sudio Thomae Linaci sic nuper disertus coepit esse Galenus, ut in sua lingua parum disertu, uidetipsit. Eiusdem opera sic Latine loquitur Arispoteles, ut liret Atticus, uix in si somoneparem habeatgratiam: beet ante hune illud certe praestiterint, apud Italos, Arnimnius, Trapelantius, Theodorim Gad, Ilarsibus, Picus: apud Gallos, Fasber Stapulensi ne philosophia mut sideri possit. Potro legibus Caesareis pristinum elegantiae nitorem, ais etiam genuina uteratura gloriam, eliciter resiluerunt,apud Galla Gulielmus Budaeus: apud Germanos , uir modis omnibus incomparabilis V trichim Zasius, rasa Romaniso monis ubertate secliens, ut Vlpianum quempiam loqui putes, non huius aetatis Iureconsultum . At nescio quo pacis nondum ea res perinde succedit Theologis , etiamsi non desimi, qui fari gestiant . Spero tamen breuifutu min, Mi haec quos prosilio, studeterso pristinum Dum nitorem asserat. Ha lanus e doctommeenturiis excludebantur, quipaulo politius loquerentur: 'ec digna-k-ntur quenquam suo albo professores , iis qui cumipsis turpiter balb
19쪽
ud pDotinu ita in i 2 ,--mmoti i pluta: Rhetor est, non Iureconsultus: Orato 1 L n Lea M. Sed breui, ni fallor, rebus in diuersum commutatis, non recipientur in ordinem, nisi qui priscos istos disciplinarum autores, elegantioribus etiam literis referant: nesphab erit cuiquam sibi sapientiam uens dicare, nisi simul adfuerit 'ed sequa eloquentia, quam diuus Ausausimus non uult usquam ab herasua digredi. Zasianas adnota, tiones percurri uerius quam legi: nam augerebantur me iam ad iter accincto . Nire placuit gustus, nes dubito, quin omnia magis sine placitura, si liceat assatim expleri tabbim epulis. Extimulabis hominem, mi Bonifaci, ne diutius nobis hanc gloriam, hunes . Alum, hanc uoluptatem inuideat: nisi tu quoq; nobis inuides,cum contigerit tibi domestico Zasii contubernio flicem esse . Bene uale. Basileae pridie Calend. Septembris,Anno M. D. XVIII.
NOR AVVS V. I. DOCTO R, PO tifciarum Conuentutionum ordinarius Fribui gensis ni leni uiro V. tricho Zasio LL. Dohori arunis ordinatio. didia Academiae,
EGI hisce diebus, quantum mihi per oria daba,
tur,diligeutersei liores aliquoiper te aeditos Legum intege lias, consultissime Doctor: quam autem mei recrearit recens illa tua faetura, difficile est memo a i Jr iam . Delestabat in primis ingenium tuum eviso sum, ac minime fugientes literae, quae Iureconsultorum prima 6ὶ uirtus apertishmus sermo, deinde ueritatum legalium rarior elucidatio, sensa reconditiora . Aedis autem, collega mi suavi me,pro ingenii tui bonitate tu dies nonnihil ad communem Iuris mistitiam significantius, aut deprauatum emenda3, aut resiluis praeoteritum, aut quae est tua indum,a abi trusa explicas intri, cata . Quod equidem laudabile tuum institutum, non possum non uehementerprobare. Tua Za si opera, I ncerior, tractatusfaciboi Iuris nos hiscientia redditur, nonsolum a situ sordibus bai barae commentationis repurgatur,sed argumento insigni euincitur,
20쪽
Iuudatis Hula, quam amasi, ibi noci, is stan atum si ea tradi scientia positi doceri.
Avitas confultor eloquenti me, Narte dextro tua Legsi tandem faetura prodeat regnum illud Iuru uetusta etinto plendore reniteat, autore te Germania pristinum recipiat candorem facesa fastidiosorum commentariorum sarcinae ortuosas Accursianista ij patia in campos placidiores demutentur. Poteris autem iotasacili prae ore si quae iam longo tempore in hoc curriculo meditatus es, in lucem dare; non Osyposueris sic certum tibi persuadens in hac rasiana septa oe felicioris uenae lucubratastadia,discendigratia Lexum t γα rones secesserint,veram nifallor Iuris nos si cognitione, uerborum mira parsimonia relaturi,eas uia concredita Di reipubl.utilitatemcu magna laude siuiparitura. te uir amicissime, , quodgloriose cor Hignauiter perfice. Ex aedita, nsibi Nonis Iubj ,aum post ino
Hue hue qui colitis ius aequum phasi: decorum, Ad no ha lectores pergitescripta pij. Z Umbie dubia3 librato fluere Leges Consilio, mira cum breuitate docet. Aequauitpriscos cultosermone peritos Iuris v aequali singula lance notans. Hue igitur studiosa cohors properato,diurna, Nodruma pariter scripta reuolue manu.
INGULARES Intelli bu Zasii nuper a te mihι
commodatos,siuauissime Petre, tibi remitto: γ quominus eiusmodi upciis in ponterum graueris, etiam cum fauore.Re legenti enim mihi quaedam in hoc Vulcanabu ocio nam id opus iam obm dexustaram cusbyli puritate ais elegantia tum argumentatiouum dexteritate in