[Opera] cum veterum historicorum fragmentis. By C. Sallustius Crispus

221쪽

etiam uti re napublicam domi.

'GH siue armis, viris, opuleiuiu

Idque non temere, aut ex sors,

que ingenium me in alnoltu, '

quoque modo contra ad Veisuin o

tis factionem iuuit, ' et,

Ulaedet, ita lapsus est, ut holii bu,

i tela

222쪽

AD C. CAESAREM tela in manus jaceret: quibus ille Iebus Iemp. coli tui bavit, iidem tibi relli tuenda ei . inu Ii omni una summam potestatem moderandi, devectigalibus, sumtibus, judiciis, senatoribus pauci tradidit plebem Romanam, cujus antea sumna a potestas erat, nosque his c idem legibus mservitute reliquit Iudicia, tam etsi iacui an ea, tri bus ordinibus tradita sunt tamen idem illi ctiosi regunt, dant, adimunt, quae lubet innocentes circumveniunt suos ad honorem extollunt. Non facinus, non probriim, aut flagitium obstat, quo minus magiitiatiis capiant quod commodum eli, trahunt, rapiunt polii emo, tanquam urbe capta, lubidine, ac licentia sua,pro legibus utuntur Ac me quidem mediocris dolor anseret, si vir tute partam victoriam more suo per servitium exencerent. Sed homines inertissumi, quorum Omnis

tant. I i tuae seditio, ac distensio civilis tot tamque illus res familias ab stirpe evertit Z aut quo-

tu in umquam victoria an inuis an s, tam-Cue immoderatus suit L. Sulla, cui a invictolia lege belli licuerunt, tametsi a Sulpicio hostium partes muniri intellegebat tamen , paucis

intersectis, ceteros enisicio, quam metu , et nere maluit. At hercule nunc cum Catone, L. mitio, ceteris : ejusdem facito itis, oti, lnatores, multi praeterea chini spei ctes, sicuti hostia: mactati l in cum interea Portunissuma genera hominia miserorucivium sanguine satiari nequiverin t non Orbiberi, non parentes exacta aetate, non gemitus et oi uiri, luctus mulierum immanem colum ali rata in exit quin , acerbius in dies malefacie

223쪽

D RE P. ORDINAND G ῖc dicitudo, dignitate alios, alios civitate eversu mirent. Nam quid ego de te dicam, cultis con

tumeliam homines ignavi ilum vita 1ba commi ire volunt scilicet neque illis tantae voluptati es stametsi insperantibus accidit)dominatio, qua iaconraeror tua dignitas qui optatius habetat , ex tua calamitate periculum libertatis facere, quam per e populi R. imperium maxumum ex magno fie- , Ut magis tibi etiam atque etiam animo propiciendum est, quonam modo rem stabilias, ommuniasque Mihi quidem quae mens supp i , eloqui non dubitabo. Ceterum tui erit ingenii probare, qua vela, atque utilia factu putes. In duas partes ego civitatem divisam arbitror, cui a maloribus accepi, in patres, plebem Antea in patribus summa auctoritas erat, vis multo maxuma in plebe. Itaque saepius in civitate secessio fuit sem-rerque nobilitatis opes deminut. e sunt, cic jus populi amplificatum. Sed plebes eo libere agitabat; uia unius potentia super leges erat neque divi-

Mas, aut superbia, sed bona fama, factisque i tibus nobilis yiobilem anteibat humili mus quis ue inari nis, aut militia, nullius honesiae rei egens, satis sibi satisque patriae , erat. Sed, ubi eos paullatim expulsos agris, inertia, atque inopia incertas domos habere subegit coepere alienas opes perere, libertatem suam cum republica venalem habere ii Ita paullatim populus, qui dominus erat, iun-lctis gentibus imperitabat, dilapsius et pro

communi imperio privatim iiii, quisque servitui in peperit. Haec igitur multitudo primum malis moribus imbuta deinde in artes, vitasque va- rias dispalata, nullo naodo inter se congruens. pallium mihi quidem idonea videtur ad capessen iam T empub. Ceterum, additis novis civibus, magia a

224쪽

ad libertatem: quippe cum illis libertatis retinendae, tum his servitutis amittendae cuia Oriet tu HOS ego censeo, rei mixtos cum veteribus

aro vos, in coloniis constituas citam es militaris opulentior erit , plebes bonis negotiis impedita malum publicum facere detinet. Sed non inscius, neque imprudens lum , cum ea es agetur quae vitii, quaeve tempestates hominum nobilium futuro sint, cum indignabuntur Omnia unditus misceri, anti tuis civibus hanc servitutem imponi, regnum denique ex libera civitate futurum ibi unius mune: multitudo ingens in civitatem pervenerit Equidem ego sic apud animum meum statuo, malum facinus in se committere, qui incommodo rei p. gratiam sibi conciliet. Vbi bonum publicum etiam priva tim usui est id vero dubitate ago i . socordia , atque ignaviae duco M. Livio L mper consilium fuit, in tribunatu summa ope niti pro Obilitate neqine ullam rem in principio agere ita- tendit, nisi illi auctores fierent homines factiosi, quibus dolus, atque malitia, fide cariora erant.

Vbi intellexerunt, per unum hominem ma u-nriim beneficium multis mortalibus dari videlicet sibi quisque conscius , malo atque infido animo esse , de M. Livio Druso juxta, ac de se,

existumaverunt. Itaque metu, ne per tantam tiam solus rerum potiretur, contra eam ni

ipsius consilia dis libaverunt. Quo tibi, impera tor, majore cura fideque amici, ex multa praetidia paranda sunt. Hostem ad ver una opprimere, mentio homini haud dii Ecile est occulta pericula neque facere, neque vitare, bonis in promtucit. Igitur, ubi eo in civitatem ad duae eris quo niam

225쪽

xiam quidem revocata plebes erit, is ea te max , eanimum exercitato, uti colantur boni mores concordia inter veteres, novos coalescat. Sed multo maxumum bonum patriae, civibus, tibi, liberis, potire molaumanae gelati pepereris, si studium pecuniae aut sustuleris, aut, quod res seret, rnuaueris. Aliter neque privata res, neque publica, ne itue domi, neque militia: regi potesit. Nambi cupido diuuiarum invasit meque dis ciplina,iae lue artes bonae, neque ingenium ullum satiaollet qum animus magis, aut minus mature, polliem tamen succum est. Saepe amaudivi, qui reges, quae civitates de nationes, per opulentiam magna imperia amiserint, qua per virtutem inopes ceperant, id adeo haud mirandum et . Nam ubi bonus deteriorem divitiis magis clarum , a gis iue acceptum videt primo aestuat, multaque in pectore volvit sed ubi gloria honorem magis dies, virtuten opulentia vincit animus ad vo-uptatem a vero delicit. Quippe gloria indus hia alii ur ubi eam demseris, ipsa per se virtus amara, atque aspera eis Possiemo tibi divitia clarae habentur, ibi omnia bona vilia sunt, fides, probitas, pudor iudicitia. Nam ad virtutem una, dc ardua via est ad pecuniam , qua cuique lubet,

nititur: d malis, de bonis rebus ea creatur. Eroo inprimis auctoritatem pecuniae demito neque de capit , neque de honore ex copiis quisquam magis, aut minus judicaverit: si neque praetor neque consul ex opulentia, verum ex dignitate, creetur,

sed de magistratu facile populi judicium lat. Iudices a paucis probari regi rum cst ex pecunia legi, inhonestum. Qualeon nes primae ctallis judicare placet, sed numero pluies, quam iudicant. Neque R o boa, neque alias civitates umquam suom

226쪽

AD C. Cuz3AREM tutat L Ollam pinnituit: ubi promiscue dives, . pauper, uti cuique fors tulit, de maxumis eluuῆjuxta ac de in imis disceptat. Sed de magis iatibus creandis haud mihi quidem absiarde placet

lex, quam C. Gracchus in tribunatu promulgaverat ut ex consulis quinq clamabus forte centuriae vocarentur. Ita coaequati dignitate, pecunia, vir-riate anteire alius alium properabit nec ego magna remedia contra divitias statuo. Nam perinde omnes res laudantur, atque appetunt talium reruni usus est malitia praemiis exeice tr. Vbi ea demseris, nemo omnium gratuito malus est. Ceterum avaritia bellua sera , immanis, in

toleranda est quo intendit, oppida, agros, fana, atque domos, vastat divina cum humanis permiscet neque exercitus, neque moenia obstant, quo miniis vi sua penetret fama, pudicitia lilia ris, patria, atque parentibus Uueto mori. li spoliat. Verum , si pecuniae decus ademeris: naagna illa vis avaritiae facile bonis moribus vincetur. Atque haec ita sese habere, tametsi omnesar qui atque iniqui memorent tamen tibi cum fastione nobilitatis haud mediocrite certandum est i cujus si dolum caveris, alia omnia in proclivierunt. Nam hi, si virtute satis valerent, magi a muli bonorum, quam invidi essent. Quia desidia i inertia, stupor eos, atque tori edo, invasit strepunt obtrectant, alienam fama ni dedecus existumant. Sed, quid ego plura, tu ignotis memorem M. Bibuli fortitudo, atque animi vis, in consulatum erupit hebes lingua,

magis malus, quam callidus hi ius L Uid ille au

deat, cui consulatus maxunrit in Itali erium maxu

mo dedecori fuit Ana. Domitii magna vis est

cujus nullum membrum a flagitio aut facinor

vacate

227쪽

DA RE P. ORDINAND .3Τvacat lingua vana, malaus crueiuar, pedes su 'a- ces quae honeste nominari nequeant, inhone , filium a Vnius tamen M. Catonis ingenium versutum, o luax, callidum haud contemno Paran tiar haec disciplina Graecorum. Sed virtus, vigil. a

tia, labos, apud Graecos nulla sunt. Quippe cum domi libertatem suam per inertiam amiserint: censes e eorum praeceptis imperium haberi poliast reliqui de factione sunt inertissumi iobiles in quibus, sicut in statua praeter nomen, nihil est dat tamenti L. Postumius, i. Favonius, mihi ridentur quasi magnae navis supervacua Onera esse , ubi salvi pervenire visi sunt si quid adversico ortum eis, de illis potissumum actura sit, quia pretii minum sunt. Quoniam nunc, ut mihi videor, de plebe renovanda corrigendaque disterui de senatu , quae tibi agenda videntur, dicam. Postquam mihi aetas ingeniumque adolevit, haud

ferme armis , atque equis, corpus exercui, edanimum in litteris, quod natura tirmus erat in laboribus habui . Atque ego in ea vita multa legendo, atque audiendo ita comperi, omnia regna, civitates, nationes usque eo prosperum imperium habuisse, dum apud eos vera consilia valuerunt: ubicumque gratia, timor, voluptas, ea corrupere;

pol paullo imminutae opes deinde ademtum imperium, postremo servitus imposita est. Equidem ego sic apud animum meum statuo cuicumque in sua civitate amplior, illustriorque locus, quam

aliis est, ei magnani curam esse rei p. Nam ceteris, salva urbe, tantummodo libertas tuta est: qui petvirtutem sibi divitias, decus, honorem, pepes erunt ubi paullum inclinata resp. agitari cepit, multipliciter animus curis, atque laboribus fatiga-Mὶς aiat gloriam , aut libertatem aut rem fami-

228쪽

,6 AD C. CA fAREM liarem , defensat onanibus locis ades , festinat: quanto in secundis rebus florentior fuit, tanto in adversis asperius, magis hie anxie agitat. Igitur ubi plebes senatui, sicuti corpus animo Obedit, ejus que consilia consequitur: patres consilio valere decet, populo supervacanea est calliditas Itaque majores nothi, cum bellis asperi unus preme- Ietitur, e luis, viris, pecunia amista, nunquam defessi limi armati de imperio certate. Non inopia aerarii, non vis hostium, non adversa res, ingetem eorum animum subegit, quin , quaevariti eceperant, simul cum anima retinerent. Atque ea magis fortibus conliliis, quam bonis proeliis , patrata sunt. Quippe apud illos una re p. erat, ei consulebant factio contra hostes parabatur corpus atque ingenium , patriae, non suae quis ille potentiae, exercitabat. At hoc tempore contra homines nobiles, ita Onim animos socordia, atque ignavia,

invasit ignari laboris , hostium militiae, domi factione instructi, per superbiam cunctis gentibus moderantur. Itaque patres, tuorum consilio antea dubia res p. stabiliebatur, oppreili , ex aliena libidine huc at lue illuc fluctuantes agitantur interdum alia, deinde alia, decernunt ut eorum, qui dominantur, simultas ac arrogantia est, tabonum, malumque publicum existumant. Quod si aut libertas e tua omnium, aut sententia obscv ii ore et majoribus opibtis resp. dc minus PO- tens nobilitas esset. Sed quoniam coaequati gratiam omnium dissicile est quippe cum illis majorum virtus pariam reliquerit gloriam, dignitatem, clientelas cetera multitudo pleraque inscia: sit sententia eorum a metu libera Ita occulio sibi quisque alterius potentia carior erit Libertas jux

ta bonas, dc malis, tenuis, d ignavis, optabilis est

229쪽

est. Verum eam pleri lue i ne tu deserunt, ii is sum mortales, Pod in certamine dubium it, morsum accidat, id per inertiam in se , luali vi cti, recipiunt igitur duabus rebus confirmari polle senatum puto minumero auctus per tabel- am sententiam feret Tabella obtentui erit, quo magis animo libero facere audeat in multitudi

ne, praesidii plus, Risus amplior est. .im fere , his tempestatibus, alii judiciis publicis alii privatis uis atque amicorum negotiis implicati,

ita id sane reip. consiliis adsuerunt neque eosin.:gis occupatio, quam superba imperia illinuere. Homines nobiles cum paucis senatoliis, quos additamenta factionis habent, qua cumque libuit probate , reprehendere, decernere, ea, uti libido tulit, secere. Velum ubi numero senati rum aucto per tabellaan sententia dicentur illi superbiam suam dimittent, ubi is obediendum erit, quibus antea crudelitissime imperitabant. For- tan, imperator, perlectis litteris decernes, quem numerum senatorum fieri placeat quo lue modo in multa, de varia onicia dii ibuatur re quonani adicia prima classis mittenda putem , quae k- scriptio , qui numerus in quo que genere futurus

sit. Ea mihi omnia generatim describere haud dissicile facta fuit sed prius laborandum visini est de summa consilii, idque tibi probandum verum esse. Si vicitinere uti decreveris, celeiatu promtu erunt. Volo ego consilium meum prudens, maxumeque usui esse. Nam ubicumque tibi res prospere cedet, ibi mihi bona fama eve niet. Sed me illa magis cupido ea ercet, uti qumcumque modo , D quamprimunt resp. adjuvetur. Libertatem gloria cariorem habe, atque ego QIo, hortorque, ne clarist imus in Perator, Gallica

230쪽

gente subacta, populi R. summum atque invictum in aperium tabel e re vetustate, ac petaummam discordiam dilabi, patiaris. Prosecto, si id accidat, neque tibi nox , neque dies curam animi sedaverit quin insomniis exercitus, furibundus, atque amens alienata mente seraris. Namque mihi pro vero constat, omnium mortalium vitam divino numine invisi neque bonum , neque malum facinus cujusquam pro nihilo haberi sed ex natura diversa praemia bonos, malosque sequi. Inter ea forte ea tardius procedunt suus cuique ani mus ex conscientia spem praebet. Aod si tecum Patria, atque parentes possent loqui, scilicet haec tibi dicerent O Caesar, nos te genuimus fortisiu-nai viri, in optuma urbe, decus , praestidiumque nobis, hostibus terrorem Quae multis laboribus periculis ceperamus, di tibi nascenti cum ani ma simul tradidimus, pati paria maximam in terris domum , familiamque in patria clarissumana: pra terea bonas artes, honestas dii

que malum facinus, petimus sed uti libertatein eversam restituas. Da e patrata, profecto pecsentes omnes fama virtutis tuae volitabit. Namque hac tempestate , tametsi domi militiai praeclara iacinora egisti tamen gloria tua multis viris fortibus aequalis est: si vero ulampli sumo nomine, maxumo imperio , pro pejam ab occasui estitueris quis te clarior, quis major, interris suerit Quippe sit it

fato huic imperio secus accidat L .lli . A

quin per orbem terrarum vallitas, bella oriantur 3 quod si tibi bona lubido fuerit, patri et, patentibus gratificandi poscero tempore, rei', re