장음표시 사용
101쪽
a oo DE PESTE radait orientalium, rad. bulos rad. imperatoriari.
102쪽
Francisco Thomasio ex colle vallis Tusto Medico physico authore.
T si ea perturbatio in omniam hominam Hsua quemq; fortuna matri paeniteat, tamen intex homines,medi iscorum ea conditis es pes ima, ut nullibi o dicentes o facientur me que- tria inuere posimi. Quare per hanc artem exertenda ductus ad correneses populos sab die primo Iulii i1 8o quidnam primum tognoscendam, quid eligendum, O quid agendum is me foret cum perplexitate in dubio Betit animus. Diioqi dubitationis poti me vigebat , quia nulli erant a taeter,ct longa videbatur salubris
prateritorum annorum constitutio, a qua nulla eorporirum peris alio expectabatur. Attamen penes me imsurrexit timcir ingens si sententiam 'pp. dicentis rnatura non fera duas fueresinas afflictisnes ; quorum Hrboram sententia si inomet uno. declaratur is aphor. 4.primi lib. quando inquit: corpora cum in me- has labi nδ possint, necesse est, it in deterius labantur; quia in eodem e sinere ne eunt, id quod ut illi incontingeret eognoui experioria. Si quidem vix attia δε morborum sacreontis curationem, ei statim Πνυ, ' , G 3 sens
103쪽
morborum causas novi ct morbos curare posse, ne error eontingere is cunitione υ curat d, wμω haedistinctione relationem breuius quam potero conscribere decrebi. i 1 in is V D I in Principio temporum anni rationem habendam esse duxi, quantum quodq; eorum potentia valere posest. Hoc autem ex hac re venit in mentem mihi nocen--dam, quia dissimilis in hoc anno visa es vltima par, Aestatis cum principio Autumni, nec simile qμicquahabuit cum csteris partibus anni Etenim aenus repente tantus acce1sit irruit in fine dierum Iab cane', ira sub leone bderibus, nullis spirantibus ethesis, s termra exi, tente humida 2 vernis aestiuis imbribus, ct ab austro. Quod βρὶ maniferium fuit ob repentinas
magnas mutationes frigoris ct caloris, ut tandem ne cesse fuerit aestum fore duplicatum,ct a tri ra irrigua. θ ὰ sole urente. Atq. inde ortum est, quod cum νentres in bominibus nondum renricti essent, neque cerebrum resiccatum, corpus ct caro non humore fluida
forent,ut febres quibas inferius dicetur) in omnes homines irruerent, .maxime in pituitosos ct molles, inter quos mulieres ex taui causa passae sunt senterias, utero gerentes abonus.
Secundo cognoscendum duxi, qui fatus ventorum ealidorum frigidorum essent potentes , O maximὸ
qui ex iis sunt communes hominibus, o qui propris ;s indi genae in hac vel in illa regione; uniliter qui δε
tus, ct qui solis aspectus. Tolum autem Docper exeminplum sumptum a Cortona ciuitate manifestabo. υτ inm
104쪽
parte ad ventos calidos sueri, ct infer frumale, solis exortum, itidemque occasum ab eisdem permistur,qui venti huic riuuaii sunt peculiares: 2 γ ten
trionalibus autem ventis magna ex parte tuta ,
protecta ut, ct si quid ab iis persatur, depentinia montibus, quibus subiacet, potius maia qtiam bona mutationes . Quare cum in hac conriitutione iventus in caliditate excessum pateretur, o non haberet unde pabularetur ob herbarum. frondium. humiditatum , . aquarum defectum, homines ita pa-
bulabatur, ut non cognoscerer eosdem esse qui prius. Tertio aqua frigidς aduentitia ad hane ciuitatem sunt, ex superiori seu altiori monte surgentes, o scaturientes ex lapidibus, mentesque per uniuersam ciuitat , tactu frigias , asperae lotu , recluse in fontibus lapideis in quibus fagnant,
pondere graues, Hamacho adversantes, ob erudita- tum, qua nec cito calefiunt , nec cito refrige- rantur ; sacultatem habebant in hac connitutione . aeris ut excitarent tusses, eructationes, ventris tor- mina, o grauitatem viscerum, quando adplenitues. nem potabantur. - Quarto , terra in hae riuitate nuda est, de se caret aqua, ex parte densa, ex parte concaua ct aenuosa a sed quia alta en, ideo suscipit ab altioribus montibus frigiditarem , O siceitaton . QVs mutationes qMando magna sunt, magnas secum ferunt corpo- 'νum afflictiones.. Quinto imminet riuitas Me paludibMs ct lacubus , veluti sunt Clanes a meridie, ab oceasu s tir,ab ortu vero versus meridia lacus Trasmenus. . A quibus
105쪽
quibas sepe oriuntur eis orationes fecundum aereo sum O recessumsolis, de ortum habent magna aeriris mutationes, Ant morbi. Ex quibus omnibus Uignatis causis, cum secundum omnes homines tam
ciuitatis quam comitatus communis morbus vagare tur,ct maximus adesset timor, ne in deterius irrueret,
iudicium feei, arbitratus sum, quod si aestatis finis cotingeret siccus citius sedaretur morbi, se vero plauiosus diuturni ferent, phagedenas exedeures ex omn3 occasione oboriri posses vulcera ferent.
Superest, ut de Cortonensium dista,qua omnes maximὸ utuntur relationem faciam, dicam, quod omness it compotatores salis, lacri cupidi, octo dediti , varia exercitia tentaures,choreis indulgentes, toleran tes nulli, qui execrentur, plus poculorum appetant quam ciborum quod mirum non est,eo quod locus ciuitatis acclivis est, saxosus, sesqualis asper, σβdore parandus p quiq, facit tantam defatigationem eorporibus , ut multo anuino calore laxata membra in nar spongis sine concoctione, cum multa cruditate hac atq; ιllac exugunt quicquid intra susceperint, vel si cibus, vel potus, vel vetus, vel in locis subterraneis inclusus aer. Vinum bibunt homines isti ὰ montibus altis immaturum, d saxosis collibus grade, d convallibus molis,et crasium. Frumentum a montibus siceum, ponderosum;a vallibus Uue,molis,minoris subflatino quantitate magnum: eius tamen molitura hanc fere conditionem, vi vel male paretur mola, vel in multa substantia terrea i n areis misceatur;ex qua iactura fit ipanis durus, peri terraceur, qui publicὸ cum magna hominum displicentia comeditur. ἈNatura hominum sicca est, coloresubflaui. recti eorpore, cruribus graciles,eroni ad libidinemorequentes
106쪽
in cantilenis,loquaces,garruli, irrisoresq;: aut vero vitam hae vitia, s virtutes sequuntur, multo ingenio prsditi sunt, quia amates studia academiam pablicam frequenti lectione frequentant, custodiunt O como profitentur. Itaq; illi medici qui supradicta optime rimantur factia νniuscuiusq; teporis ac anni futuri co-situtionem prsdicere poterunt,uidelicet qui morbi co-xnu ni assectione ciuitatem hane sint invasuri, tum aestare tum Heme ; ct quacumq; pericula sint timenda ex mutatione consuetudinis secundum victus ratione. Verum quia in uniuersa Tuscia, cui dominatur Sereniis D. Franciscus Medices hac constitutiograssata est. σpaulo post attigit flymam, Vmbriam, Picenum O Romandiola, cuius aggressus ita inopinate et repetὸ fuit, ut nutribi pro ea modum medendi opportunum possent Medici profiteri. Attamen qui periti erant in arte facile cognoscere poterant, quod astas secca pleruq; nubila, aquarum inops, ethesia parum aut modice trantes,stas, aeris Italus ad austrina vergens, siccitateserescentes, antea vero ex subcontrario .aquilonio ve-ve transacto, febres ardentes paucis hominibus visuborirentur fueruκt in causa. Modo experimento probatuest, quod qus febres oriebatur naturam ephimerarum plurium dierum maxime referebant; si quidem in spiritibus ita vehemens concitabatur motus corporis, νι qui homines ab Vs febribus detinerentur, hQFocari νiderentur. Tussis erat laceranscipulus crassus, lingua alba, nares humida, oculi 2 lachomis mordebantur, aures resonabant, pectus et stomachus dolebant, intestina fiebant fluida,vrina tenuis, clara,subfulua; fluxus sanguinis narium lienosis aut patientibus hepatis in-sammationem, aut pulmonia: mulieribus vero supra per os, infra, seupra vero per os quibus menses tenti
107쪽
to 6 D E P PS T E. νremi erant. In febribus dolor capitis,grauedo, in R; ne plurimus sudqr spiritus multus, nillicidia urins , ier sillicidio contingere solent, nepe nranguria, dissuris,passio diabetica, teniculorum inflammatio et pubis simul,a quibus omnibus aegroti maximὸ torque -
bantur. Qua omnia senibus erant ad morte,iuuenibus .d saeuitia sueris et infantibus ad tolerantia. Exommu perturbationu uuitia et feritate ortus est ingis :timor in populos , an secundum hac anni connitutionῖ .stuiret penis s metus siquidem multiplicabatur ex eo, . quod quando in una familia secis tomata aliquem ἰadoriebatur, ab νno crimine omnes domestici infirmabantur,oe sic domus domu,et ciuitas ciuitate sinabat.Ex relatione etia fide digna audiui multosSenis, et Floretia in principio accessionu mortuos esse,ac D focarentur, quos credo aut fui sie seneti aist tabidos, qui multu cibi s potus abligurrerat: et censenditore arbitrer illos no 2 contagio periisse, sed ab immoderantia ;snus, evaporationis, calidi aeris, ct caliginoris terrae, icui nullo presio a fantibus ethesiis succurrebatur. Adhuc potis dicebatur,quia omnia hominum corpora . adoriebatur per edtactum; qui per dies aliquot reni temn paulo post quin subirentide discrimen conuale- ,
re non poterant. Attamen hae conditio inter homines . erat, ut nullus timeret mortem,nullus fugeret acces .
sum , secuti contingit in connithtione γers spropris pestilentis omnes siquidem omnibus compatiebantur,
O siquid foedierat tu aegrotantibus nisi spurca sputa tua,tusses oesu tus cernebantur . . Insuper nominabatur penis is vitiatum calum, ieuilfacile respondebatur, quod in crio nullum erat co ragium,quod odore, colore, et sapore perciperet ur,aut
. perlatentiam occuliaretur,sed manifestus erat quidam
108쪽
DE PESTE. IOPErecesus in calido, ob quem facilὸ corpora mouebatura suo temperamento. At cum temperamentum corporum sit, ct eon sinat in virtutibus in humoribus f in Diritibus:ideo in hac constitatione ob violentia illata exteriusspiritibus, sequebatur ingens motus ipsorum in corporibus, oe eueniebant illa θmpto ala, de quibus iam dictum est. Similiter actionessecundum spirirus alterabantur,sed non ponebantur in alterato esse , o tandem humores non incendebantur, quia nullae febres humorales subsequuts sunt, se qua cotingerent, naturam semplicis ετ para tertians referebant,licti in aliquibus hemitritet vigere conspectisunt, attamen minims erant Ocaciae, νt paruis diebus interciperentur QNare inter Tuscos nulla facta es commerci, pr hibitio, ct sequa erat.secum portabat suas cruces. ΕΜ-nim qui in aliquo loco sani erat, per accessum ad aliumrocum infirmabantur, sed nulla apparebant cutis deis fs dationes, neque carbones, licet aliquibus in principio accessonum nonnulla papula rubra, ct cito euanescentes prs sudore conspiciebantur. Nulli etiam bkbones in ingninibus apparuere,nulla nascentissubalino parotides nulla poti aures. In fine autem agrisu dinum dolores in Datulis, in toto pectore, ct c irca septum transuersum, Ioe subcingenter coctas graviter contingebant, sed facile cum anodinis resoluebantur .
Ex quibus omnibus signis ct symptomatibus facta en conclusio, morbum hunc non esse penem , sed morbum communem, secundum primam aeris connia
rutionem , de qua loquitur 'no. primo de morbis
Dubitatur adhuc, an confiitutio b- est de natura morbillorum', super quibus nonnulli medici arguunt eos esse Pomm . Quibus facilὸ respondetW
109쪽
morbillos non esse periem , eo quod non conveniunt indefinitione cum pene siquidcm pectis est morbus paviscens mortalium corpora, ob vitiati aeris evaporati nem, de qua in tra ctatu nonro de peste plura loquutisupra sumas;morbitri vero sunt es rescentes tumores in suprema corporis cute; atq; hinc est, quod cu morbilli
non sint petiis, sed potius praecautio d pene aut ipsi
exrsiente, illis aduenientibus peius cessat. Ita dicendῖ de morbis aduenitntibus in hac aeris constitutione, si quidem omnes oriendcbant aut praecautionem, aut aperie liberationem, quod comprobatur ratione ct experimento . Ratio est ex Hipp hc dicete:partia causa in delis exolvitur, nise quid locu principale ostenderit, Minter parvas causas exterior numeratur, quia ex contra is habet medelam 'am ct castigationem,ergo. Eo quotiescunq; comunis fuerit, comuni etiam medela castigari poterit,ut patet in experimentis. Plures alis rationes dici posent, de quibus in tract. noΩro de pesse loquuti sumus. Experimentsem aute euidens est, ct nulli dubium, quod mebra principalia, qus ab hoc moνω affligerentur,facile etiam purgarentur, quando recte medicamenta tabuissentis Uu:siquide caput murabatur per nares, per oculos,per gures, perpalatu continuis stratonibus Pectus purgabatur per Dutamina, licet essent crassis. copacta, s dissicilia in excretionibus, Urina multa,tenues,diluta, oesi fulua. Deiectiones faecum non pauca,s diar ara cu timore. Vomitiones cum multo amarore linguae palati, o eoru qua euomebantur. In magno impetu morbisue sexus sanguinis coni iugebat;nec no ita laxabantur corpora, ut se homines mori fateretur. Verum ex his desectionibus, purgationibusq; eade corpora remanebant immunia ab omni humorum n iorum multitudine, ita vi facile omnis
110쪽
D E 'Ρ E S Τ g. ros febris o perturbatio solueretur a ct si qua febris erat
prater ephemera, dicebatur de genere tertianarum simplicium, cum minimis accidentibus perturbatio aurem erat secandum omnium membrorum lassitudineta.qua facilὸ soluebantur illi, qui rectam curationem secun dtim medicas admini strationes exequebantur. Praedictiones a Medicis fuerunt multae, verum qui acutos morbos es fatebantur, nulla mortis aut salutis dicebant praedictionem; qui vero sym tomata obseruabant aliquos morituros,et nnnullos salvos fore pollicebantur. At qui naturam morborum oesympto tum extuberantia recto iudicio perJcrutabatur, omnIa tuta
σsalubria fore rebantur sqhidem velocitas motus in stiritibus arguebat morbi breuitate,ssus spirituum facilem resolutione fila es ephemers plurium dierum naturae virium potentia remissiones symptomatum salubritatis recuperationem. Itaq; hoc facilius diiudicabatur, cum nulla cotingeret in humoribus perturbatio,
vel parva, ita ut nullo pacto impedim&o osse posset in-etegrs iudicationi, imo omnes morbi contingentes secundum impetum victoris sipe pollicebantur, o latiter νι ne egrotus quidem a morbo perderetur Quare cocludi potent hos morbos non fuisspe pendentes, ct ex consequenti non fuissepente sed si quid mali secundum p
'fatam confiituti em referebant.id totum ad tam u-- nem confiitutionem in calido, sicco humidoq; tuante referet potest, morborum etiam accidentia minus erant saeva, minus mortifera. quam qus in morbillis eon.
lingere possunt in papulis. Si quidem νt dictum
est)potius prscautionem ct liberationem a peste quam pestem fore existimandum est Inimica autem sec cd- Ititutio coinita est tabidis,ecthicis, ct ijs omnibus qui pronisunt ad marasmum. Etenim omnes ij qui tantum L ferre