Quid cum de ingenio et litteris tum de poetis Graecorum Cicero senserit

11쪽

Priusquam autem ad ipsam rem accedamu8, aptum videtur quam brevissime nonnulla in universum di Sputare, quibus, quam rati0nem ae viam ad Singula Ciceroni 8 judicia ex singul0ruml0corum natura ad conditione aeque ac juste ponderanda ineundam eSSe putem, demon Stretur. Ac primum quidem nem0,

opinor, dubitabit concedere qua S in epistulis Cicero proferat Sententias maximam quidem partem digni0re 8 esse, quibus fidem habeamus, quam quae in libri S rhetoricis et phil0s0phis in-Veniantur, eaS autem, quae in Orationibus e X Stent, cum per Se nullam fere auct0ritatem habeant, parVi tantum eSSe momenti. Plera8que enim epistulas non eo consilio Cicero conscripsit, ut in publicum pr0dire ut, ea Sque p0ti SSimum, quae ad Do Stram quaestionem majoris momenti Sunt, ad homine8, quibuScum a1 tissimis aut familiae aut amicitiae Vinculis Conjunctus erat, ut ad Quintum fratrem et Atticum dedit, quos cur verum Suam doliis rebus sententiam celavisse putandus Sit, probabilis caussa

inveniri n0n pote8t. Longe autem aliter judieandum est dolibris rhetoricis et phil080phis. Quamquam enim ne in his quidem ita ad populi judicium verba et aecommodauda erant, ut in orationibus, tamen, qui vel Strictim ill08 libi cis perlegerit,

intellecturum put0 Ciceronem, ut erat hominum a8Sen SuS cupidissimus, Saepissime aliter, ac Sentiebat, judica88e, ne Superbam opinionem civium Su0rum, qui Graecos eorumque litteras aut parvi aestimabant aut pror8us despiciebant, laederet atque ossenderet. Atque ad hanc cau8Sam, qua monemur, ne OmnibuS

sententiis de litterarum Graecarum dignitate et indole in his libris prolatis fidem habeamus, accedit alia ae ne haec quidem

levis momenti, quod Cicero Platonem Secutus - quamquam ejus artem aequare minime potuit in magnam ill 0rum libr0rum partem in dial0gorum formam redegit: quamobrem ne de Ciceronis ipsius Sententia per errorem judicemus, Saepe hoc qu0que quaerendum eSt, quo tempore et a quibus in singulis libris h0minibus disputatio habita es8e fingatur. Nani etsi dubitari n0n potest, quin haud raro prioris maxime tempori8 homine8, ut Scipionem, Laelium, Crassum, Antonium, talia disputantes induxerit, qualia et in personam, quam iidem alii A locis apud Ciceronem ipsum

agunt, non quadrant et n0n Solum eX ea aetate, qua erant,

sed etiam ex ind0le et m0ribus ill0rum memoriae traditis ab iis

12쪽

proferri potuisse haud credibile e8t ), tamen hoc qu0que per se intellegitur non modo n0n omnes, qui disputationi alicui

intersunt, Cicer0nis Sustentare p088e Sententiam, Sed etiam eoS, qui in universum ita inducti sunt, ut h0e facerent - ut in libris de oratore Crassu8 - tamen nonnulla nou tam ex CiceroniS, quam ex sua ip80rum Opinione proferre. Fortasse autem hac qu0que re interdum permotus est, ut alios sermonis instituti partes suscipientes induceret, quia ita, cum a veritate Don recederet, Superbiae ac vanitati R0 man0rum indulgere poterat. Ut

autem jam ad eos progrediamur dialogos, in quibus Cicero ipse partem disputandi sibi sum pSit, per Se apparet ea, quae ipSedicit, ad hanc quaesti0nem mult0 maximi e 88e momenti. Neque Vero, quae ceteri proserunt, prorSuS neglegenda Videntur, cum saepius to ei alicujus c0nditi0 atque universus Sententiarum conexus nobis persuadeant, Ciceronem cum aliis de caussis, tum ne nimiuS sui ipsius videretur laudator, ali08 ea exponente8 feci8Se, quae ipSesentiebat. - Quae cum ita sint, sagillime intellegitur permultos librorum rhetoric0rum et phil080ph0rum loq08, antequam iis ad quaestionem dijudicandam uti lisseat, eo q0nsilio examinandos eSSe, ut, quantum fidei ex rerum c0nditione iis habendum sit, perspiciamu8, quamquam minime negaVerim nos ne ita quidem Semper adpr0rAus certum de Vera Ciceronis sententia judicium esse per- Venturo S. - Denique etiam illud, opinor, interdum Spectandum erit, quo temp0re Cicero singulos libros conseripserit, nam etSi omneS, qui ad hanc rem majorem habent vim, p08terioribus

aetatis annis ille edidit, tamen, si quid vide0, in iis, qui supremis vitae temporibus i. e. p08t pugnam Phar8alicam prodierunt, paullo sincerius et aequius de litteris Graecorum judicat, quam in prioribus libris. Quod cur miremur, nihil est. Nam illis temporibus jam l0ngius in tractandis litteris pr0Deerat ea8que

tum magiS, quam antea, Solas idoneas exi8timavit, quae sibi

Iam exp08itis, quae opus Videbantur; ut, quam rationem in

cf. ad Att. 13. 19, 5: Haec Aeademica, ut Scis, cum Catulo, Lucullo, Hortensio contuleram. Sane in personaS non cadebant; erant enim λογικωτερα, quam ut illi de iis somniasse unquam Viderentur.

cf. de legg. l, 5 sqq.; ibid. l, 57 ; ibid. 3, 14 sin ., de quibus locis

infra erit disputandum.

13쪽

universum ad rem prop08itam recte dijudicandam sequendam e88e putarem, intellegeretur, ad ipsam quae Sti0nem progredior. Quam ita instituere in animo est, ut pri0re parte, et quid in universum de ingenio et litteris Graec0rum, prae8ertim si cum R0manis conserantur, Cicero sen8 erit, exponam et ejus de singulis litterarum generibus praeter p0esim judicium leviter attingam, p08teri0re, quid de p0etis Graecis judicaverit, omnibus locis, qu08 ad hanc rem pertinere puto, allatis illustrem. Primum igitur quaerendum e8t, quid de ingenio Graec0rum Cistero pr0serat. Sunt autem loci, ubi pro cert0 affirmet eos

hac re a Romanis e88e superat0s; sunt alii, ubi illos his aut pares esse aut nonnullis quidem rebu8 etiam praestare ei persuasum fui 88e, quamquam ViX Semel aperte profitetur, tamen ex sententiarum conexu conicere liceat. Ut autem jam ad singula veniamus, omi88is iis, quae iterum atque iterum de anim0rum Grae eorum levitate disputat - nam haec ad more8 magis,

quam ad ingenium pertinent - primum ii loci examinandi sunt, quibus aut simpliciter aut dubitanter Roman0rum ingeniis primas tribuit. Qua in re proscis stendum videtur a notissimo ill0 l0eo in prooemio primi Tu8culanarum libri Tu8c. 1, 1 8qq.), quam' quam in illo traetando nonnulla proserenda Sunt, quae magi8 ad posteriorem partem pertinent. Extremi 8 igitur paragraphi primae verbis Cicero aperte dicit, si qua in re R0mani non 8ati 8 pares videantur Graecis, hoe eo factum e88e, quod n0llent, n0n quia

ingeniis inferiores n0n possent eo S aequare. Quam Sententiam a nostrae aetatis virorum d0etorum judicio 8ane valde abhorrentem cum in iis, quae Sequuntur argumentis probare studeat, ita res tractanda videtur, ut primum has ipsas in cau8sas paull0 diligentius inquiramus, tum et ex hujus ipsius l0ei natura atque conditi0ne et ex aliis locis dijudieare c0nemur, utrum Cicero hostloco ex animi sententia l0eutus e88e an consulto a veritate

rece88isSe Videatur. Atque tali argumentati0ne usus est s* 3), quasi fieri non p088et, ut R0mani, si modo tanta, quantam dicit, in iis fuit litterarum indoles, etiam priu8quam ad eos Graecae litterae permanarent, ex sui ipsorum ingenii viribus magna conderent in omni litterarum genere opera. Neglexit et hic et alias rem, ut ita dicam, primariam, de qUa, quamqllam minu8 arte cum quaestione dijudicanda e0haeret, pauca liceat addere:

14쪽

nihili onim feeit id, q 10d nune quidem viri do e i ad ingenia

singularum gentium recte aestimanda merito summi momenti

esse putant, litteras Graecas qua8i ex ipsa hujus populi natura

et ind0le natas, R0manas lare totas aut a Graecis translatas aut certe ad eorum praecepta et exempla formataS e SSe: quam remeeteri quoque VetereS Scriptore8 minori8 feci 88e Videntur, quam

debuerunt. Ac si quis dieat me in hae re injuste de Cieerone judicare, cum is ip80 hoc l000, de quo sermo est, de initiis

genuinae et domesticae p0e Sis Romanae n0nnulla proferat, errat sine dubio. Ex toto enim sententiarum c0 nexu saei te est ad intellegendum hane s0lam 0b caussam to eum illum Originum a Cieer0 ne allatum esse, ne Veritatem nimi8 neglexi 88e Videretur. Λt eum id esseere vellet valde sero Latinas litteras e880 eXortas, brevissime de earum primordiis dixit. Quamquam ne illa quidem, etiam Si Cicer0 prorsu8 recte judica8Set, sati8 magna esset caussa, eur litterae Latinae tant0 inseri 0res essent Graedis, nam propem0do du0 Saecula praeterierant, ex quo Livius Andronicus has Romam transtulerat. Qu0d ipse Cicero sen8i88e

Romae parum hon0ris sit habitum poetis. Sed ne haec quidem magni m0 menti est. Quamquam enim vix dubitari p0te8t, quin honores in p0etas et viros d0et0s stollati aliquid valeant ad

Studia eorum augenda, tamen monendum e St et Romano8, Si

magna in iis suisset litterarum indoles, majore sine dubio honore illos affecturos suisse et poetas vere ingenio 808, etiamsi minori8 aestimentur, tamen hac re non impediri, qu0 minus ad summum artis perveniant gradum. Quam rem p 088um permulti S probare exempli 8, Sed per se satis certa Videtur. Jam Vero demon Stra88e mihi videor nullius sere m0menti esse argumenta, quibus judicium suum Cicero pr0bare studeat. Priusquam autem illud alterum quaeramu8, utrum h00 l000 ita dixisse videatur, ut Sentiebat, necne, alter l0cus proserendu8 est, qu0 multo brevius plane idem e0ntendere audet. Nam p08tquam de summo dicendi studio R0mae auditis Graec0rum 0ratoribus cognitisque eorum

litteris exort0 disputavit, d. 0r. 1, 15 haec dicit: ἡ Ingenia vero ut multis rebus possumus judicare) 110strorum hominum multum ceteris h0minibus omnium gentium praestiterunt.' Quem to eum si quis Solum respiciat, nihil habeat, cur dubitet, quin Ciceroni

15쪽

de p0puli R0mani ingeniorum praestantia plane perSua8um fuerit. Neque enim satis ei visum est hoe dilucidis verbis dicere, sed auxit sententiae vim, cum affirmaret multis rebus posse judieari ingenia Roman0rum multum praestiti88e. Ne Vero in errorem incidamus, primum hoe considerandum est libros de Oratore ante omnia reliqua opera ad eloquentiam et ad phil0s0phiam spectantia jam anno a. Chr. n. 55 a Cicerone e88e compositos. β)Fadite igitur p0test putari eum et illo tempore, quo nondum ita diligenter in Graecorum litteris erat Vel Satu8, minus quam postea harum virtutem ac dignitatem noVi88e et quia usque ad

illam aetatem solo oratori8 munere sun et118 Verba aceommodare

audientium auribus a88ueverat, faciliu8 etiam, quam p08tero tempore, a Veritate rece88iS8e. Equidem Vero puto hae caussa secundo loco prolata fere 80la commotum eum esse, ut ita judicaret, nam permulti S ex locis luculentissime perspici potest et Ciceronem nunquam Veritum e880 contra Veritatem dicere, quoties hoc utilius ei videretur, et plerosqiue R0man08 etiam tum hineptos Graeculos' eorumque littera8 Satis deSpexisse, quamquam doctrina illa externa jam longe manaverat. Qui Graecarum litterarum contemptu8 quali 8 et quantu8 fuerit, primum apparet ex

crebris illis l0 eis, ubi Cicero injuste se vituperari, qu0d tantum studium eum litteris tum phil080phiae Graecorum tribuat, ita

ostendere Studet, ut c0ncedat tum sane reprehen Sione se dignum

Dre, si his studiis pr0hibitus e88et, ne reipublicae operam daret. Velut hHortensium' hoc consili 0 ab eo conseriptum esse constat, ut studia philosophiae contra ejus, a quo liber inseribitur, impetus defenderet. Initio autem primi de finibus bon0rum et malorum libri, ubi illum libellum memorat, hane defensionem

renovat, Simul autem, ut vere Romanum Se prae8tet, Occasione

0blata utitur, ut sacetum illum Lucilii locum de Albudio plane Graeco valde sibi probari dicat Τ), quamquam ipse non dubitat ad Atticum scribere si, 15, 13 hquoniam in praeter ceterOSληνες et sumus et habemur' et 10, 1, 2) ἡEgo vero Solonis,p0pularis tui, - ut puto etiam mei - legem neglegam. Per-

cf. ad Att. 4, 13, 2 - quae epistula hoc anno Scripta est --De libris oratoriis factum est a me diligenter.'B cf. de fin. 9.

16쪽

multos autem alienos fuisse a Graeca doctrina apparet ex iis, quae Α c. pr. 2, 5 - 2 pr0seruntur, inprimis ex verbis * 5 ἡ8unt enim multi, qui omnino Graecas non ament litteras, μ et ex eo, quod, ut Studia Sua tueatur, ad Catonis et Scipi0nis exemplum provocat, ut Saepi88ime, qua erat infirmitate animi, in talibus rebus clarorum pristinae aetatis h0minum auctoritate nititur. N0tabili 0ra etiam sunt haec verba sor. 132) ,, Uterer exempli 8 domesticis, nisi ea legisses; uterer alienis, vel Latinis, si ulla reperirem, Vel Graestis, Si deceret.' Nam P. v. d. Chys erra8se mihi videtur, eum in libello suo pag. 30 ita de hoe l0 eo disserit: ἡ Quare autem non decuit γ Credo, quia longas e Graecis ora-t0ribus periodos in libro Latino Graece afferre ab ejus temporis consuetudine abhorrebat. Versus quidem Graec08 interponebant, item breviores Sententias, ut in epistulis ad Attidiam, sed illud

numquam a Romano videmus usurpatum esse. Dieat aliquis Ciceronem exempla quaedam ex iis orationibus Latine reddere potuisse; sed de eo ne c0gitasse quidem videtur, Si quidem arden8 oratio, quam mem0rat, Vel optima VerSione expreSSa, necessario re8tinguitur et de vi sua tantum amittit, ut exemplo quidem inservire nequeat.' Atque equidem puto ita Ciceronem intellegi voluisse verba sua: ἡ Timeo, ne Graeci8 exemplis Superbiam Romanorum laedam ', quamquam concedo alias eum talia pr0ferre non dubitasse. Nam contra P. V. d. ChyS Sententiam hoc maxime monendum est Ciceronem SaepiHS docere, quam bene Graecos libros n0n ad verbum, sed ad sensum ita Vertere sciat, ut pristinam vim verba retineant. Ae si reete

judico, ex iis qu0que, quae in multis dialogis prioris temporis

homines l0quentes facit, suspieari licet, quam vehementer etiam Cicer0nis temporibus multi Romani Graecis litteris se opp08uerint. Ac dignissimi memoria videntur complures loci, e quibus intellegitur, quid Crassus et Ant0nius, longe optimi, si Ciceroni

) cf. d. OpL g. Or. 14: ἡCOnVerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorium nobilissimas orationes inter seque contrarias Aesellini et Demostheni; nec converti ut interpres, sed ut Orator, sententiis iisdem et earum formis tanquam figuris, verbis ad nostram consuetudinem aptis; in quibus non verbum pro verbo nece88e habui reddere, Sed

genuS Omne Verborum Vimque SerVRVi. Non enim ea me annumerare

lectori putavi Oportere, Sed tanquam appendere.'

17쪽

credimus, prioris temp0ris orat ires. de Graecarum litterarum studiis senserint. Primum enim ipso initio secundi de oratore libri Cicero Quint0 si atri in memoriam revocat magnam ip8is pueris fuisse opinionem L. Crassum non plus attigi8se doctrinae, quam quantum prima illa puerili in8titutione potuisset, M. autem Antonium omnino omnis eruditionis expertem atque ignarum sui8Se, quia, ut postea d0eet, d. 0r. 2, 4) ἡFuit hoe in utroque eorum, ut Cra88us non tam existimari vellet n0n didistisse, quam illa despicere et nostrorum h0minum in omni genere prudentiam Graecis anteferre; Antonius autem pr0babili0rem h0c populo orationem fore censebat 8uam, si omnino didiei88e nunquam putaretur; atque ita 80 uterque graviorem fore, Si alter contemnere, alter ne nosse quidem Graecos videretur. Quibus eum verbi8 plane congruunt, quae ibid. 153 Antonium disserentem inducit: quamquam opus sit Graecas littera8 attingere, tamen imprudentis esse h00 00nfiteri. Dusdem autem generis sunt

Cra88i 8ententia d. or. 1, 195), ex qua unus XII tabularum libellus praeserendus est bibliothecis omnium philosophorum, et eju8dem verba d. or. 2, 21) - Saeculis multis ante gymnasia in-Venta sunt, quam in iis philosophi garrire c0eperunt ' Quem in m0dum etsi saeile concedo Ciceronis temporibus paucos judieaAge ex iis, qui ampliore l0e0 nati et litteris imbuti erant, tamen rariu8, 0pin0r, Cicero haec et talia proferentes induxisset, nisi, doctrina aliunde petita' permultis fuisset odi0. Atque idem eo pr0batur, quod Saepius in libris rhetoricis et phil0s0phis Graeci vel Graeduli inepti vocantur ') - Denique quam aliam

ob cau88am in actionis Verrinae secundae oratione IV. ita, ut fecit, de optimis Graec0rum artificum operibus et de mir0 hujus p 0puli talium rerum amore dixi88e eum putemu8, quam qllia judices illa opera nihili aestimare ei persuasum erat 3 - Sed haec hactenus. Iam id quaerendum est, quid re vera de Graecorum ingenio senserit: qua de re, ut quid in universum dicendum putem, jam nunc indicem, ita fere judic0. Persuasum mihi est ei in universum Graec0s Roman08que eomparanti hos') d. 0r. 1, 47; ib. 102; ib. 22l; Tu80. 1, 86 cf. d. Or. 2, 16 - 20,

ubi falso contenditur Graecis deesse Verbum Latino si ineptu S' respondens, cum habeant ακαιρος.

18쪽

illi S praeStare vi80s esse, praesertim cum eas animi atque ingenii facultate8, quae cum ad usum, tum ad rempublicam Spectant, majori 8, ut erat homo R0manu A, laceret, quam quae ad arte Slitterasque et ad rerum cognitionem usui sunt. Omnibus autem in rebus ingenia R0 man0rum Graecis praeserenda e88e eum Vere putaSSe nego, quamquam interdum nimia sui opinione ad hane sententiam eum perduetum esse eredibile est. Ita rem

Se habere, ut omittam, quae or. 132 sine dubio non ex animi sententia de se ipso disseruit: ἡ Nulla me ingenii, sed magnavis animi inflammat luculenter probant haud pauci loci, quibus ingenia Graecorum magnis laudibus effert. Velut d. 0r. 1, 22h0s non solum ingenio et do e trina, sed etiam otio studioque abundare dieit et ibid. 3, 57 Crassum homines exstellenti8simis ingeniis ac paullo post doctissimos homines otio nimi0 et ingeniis ub0rrimi S a luentes eos appellantem indueit. Hi duo loci ad Cicer0nis Graecos laudandi rationem illustrandam aptissimi sunt. Ipsis enim laudibus otii Grae eorum mentionem ita inseruit, ut taeite indiearet, hoe maxime saeuitatem praebuisse Graecis

ad litterarum studia excolenda, cum Romani omnem operam ad rempublicam semper conserrent. Praeterea ea quoque re Graecorum in litteris praestantiam oeculte c0ncedere Videtur, quod iterum atque iterum cum Romanis quoque opu8 e88e Graecas litteras, tum se ipsum his maxime ad virtutem oratoriam consequendam adjutum esse diserte pr0fitetur. Quod cum affirmare non dubitaret, si simpliciter integreque rem con Sidera88et, ad hanc certe opinionem perduetus esset - n qua interdum haud longe eum afuisse suspieari lie et - litteras Graecas, praesertim cum permulti eaS opprimere studerent, non tantam vim atque auctoritatem Romae assequi p0tuisse, nisi e gente Valde ceteris litterarum indole praestante mana 8sent. Atque, ut ex loci A liue pertinentibus nonnullos proferam, ad Q. D. 1, 1, 27 Graec08 quamquam enim de ii 8 proprie sermo est, qui Asiam provinciam tum a Quint0 Cicerone administratam tenebant, tamen tota loci

appellat id genus h0minum fin0n modo in quo ip80 8it, Sed

q) cf. quae Diumannu8 l. l. VI, p. 526 de singularum litterarum ex nostii sententia loeo ae dignitate disserit.

19쪽

etiam a quo ad alios pervenisse putetur humanitas et ibid. 28 per git: ἡNon enim me hoe jam die e re pudebit nos ea, quae consecuti sumus, iis studiis et artibus esse adept08, quae sint nobis Graeciae monumentis et litteris traditae Sed dixerit quispiam ia0n Sine quadam Veri specie liaste verba per se non multum Valere ad probandum, quod affirmaveram, nam h0e loco id maxime agentem eum videri Graeco8 lauda8se, ut fratrem, ei u8 ira' cundiam a plerisque vituperari audiverat i ad majorem converteret lenitatem: id qu0d ipse modo ita eo ne esgi, ut conicerem magis Graeciae ipsius, quam illos Asiae ine0las hoe logo eum in animo habuiss0. Atque exstant alii l0 ei, quibus in eundem fere m0dum disserit. Ut Brut. 167 affirmat C. Titium eo progre88um e SSe, quo po8Set Latinus 0rat0r sine Graecis litteris et Sine multo usu pervenire. Simillime autem Crassus d. or. 3, 135 ita loquitur: Quid enim M. Catoni praeter hanc p0 liti88imam doctrinam transmarinam atque adventidiam defuit γ' Hue autem accedit res maximi momenti, de qua infra uberius erit disputandum, eam dico, quod cum ceteris epistulis, tum iis, quas ad Quintum fratrem et ad Attidum dedit, permulta Graeca et

enuntiata et verba et versus inseruit, cum contra Latini Versus, quibus in ceteris libris saepissime usus est, hic rarius certe in-Veniantur, quam Graeci . Atque eodem pertinet, qu0d Saepiu8, quantum Graeciae et maxime quidem Athenarum amorem atque admirati0nem conceperit, aperte profitetur. - Cicero igitur, ut jam brevissime sententiam meam de hac re comple tar, 14 HS-

quam apertis verbis dixit sibi de Graeei ingenii in litteris prae-

Stantia persuasum esse, sed ita de his loquitur tantumque ad eas contulit studium, ut illam, si n0n pror8US pel SpeXerat, tamen Sensi88e videatur. Vere autem rem ita se habere infra aesturatius ita demonstrab0, ut quales saepe eaussae ad judiet 0rum Suorum Ormam ac rationem multum valuisse Videantur, melius p088it per8pici. Jam enim, ut erat propositum, quid de Grae eorum ad singula praeter poeticam litterarum genera indole senserit, ita adum- Τλ) cf. ad Q. D. 1, 1, 37; ibid. 20 et 2 l. Quos quam parvi aestimaverit, ut alia omittam, intellegitur ex ejusdem epistulae l6. 'δ) es. oss. 1, 1; ibid. 3, 6; Brut. 332; d. su. 5,1 - 6; ad Att. 6, 1, 26.

20쪽

brandum u8t, ut ad ea quoque SpectemuS, quae de Ronianorum in iisdem rebus virtute protulit. Priusquam autem ad ip8a doctrinae genera Veniam US, aliam rem traeiare lidebit, quae arta quadam conjunctione eum illis cohaereat et ad Clodi 0nis de Graeeis judieandi rationem illustrandam videatur aptissima. E0s disto l0g08, quibu8 linguarum Graeeae et Latinae verborum e0piam inter se comparat. Ac si quis ex majore l0 eorum numero Cieeronis de hac re sententiam colligendam es8e putet, facere non p088it, quin dicatillum paternae linguae priorem logum tribuisse. Saepius enim apertis verbis impugnat sententiam eontrariam, quam RomanorUmqu0que permult08 pr0se8808 088e ex ipsis rius verbis colligi pote8t. Ac non 80lum universam linguam Latinam verborum copia aut prae Stare aut sterte parem esse Grae eae contendit,

Sed etiam haud semel exemplis hoe probare studet. At ut omittam hae e fere omnia fal80 eum protulisse, minutiarum qU0que studiosum his locis Se praebet. Ae primum quidem apertissime illum in modum disputat duobus to eis: d. fili. 1, 10 enim ita didere audet: hSed ita senti0 et saepe disserui Latinam linguam non modo non inopem, ut vulg0 putarent, sed l0- eupletiorem etiam esse, quam Graecam' et ibid. 3, 5 simillime h0c modo disserit: hQuoniam saepe diximus et quidem cum

aliqua querella non Graec0rum mod0, Sed eorum etiam, qui Se Graecos magis quam n08tros haberi Volunt, no8 non m0do non vinei a Graecis verborum copia, Sed esse in ea etiam superioreS. At quae 908teri0re l000 pr0xime sequuntur satis probant gravi S8imam cau88am, filia Cicero comm0Veretur, ut talem proferret sententiam, nimiam sui ipsiu8 fuisse opinionem, qua inqu0t qua ut0Sque err0re8 perductus sit, infra planius intellegetur. Nam eum dicat se id agere, ut libris suis de philosophia conscriptis hanc linguae Latinae praestantiam pr0bet, sine dubi0 signifieare vult ante se hane verborum Latinorum copiam non fui88e. Quo accedit, quod nusquam, qu0d Seiam, pri0rum tem-p0rum homines de hae re disserentes facit et quod d. deor. nat. 1, 8 haec leguntur: ,,C0mplures enim Graecis institutionibus eruditi ea, quae didieerant, cum eivibus suis communicare non p0terant, qu0d illa, quae a Graecis aeqepissent, Latine diei p0sse diffiderent. Quo in genere tantum profeciSSe Videmur,