장음표시 사용
621쪽
ΤRACT. II. DE ANIMA VEGETANTE. O tui in heparpe venam,quam portam vocant,intromita Ἱum est,tiim in tenuςs ramosas uniuersunt iecur dissui
dit ubi secundo concoquitur,veniturque ii cruentimi tuendant humorem quem Chymum vocant in quo clita ' -- ruor humores simul visunturis anguis pii uita, siauabilis, o, lanchplia, blaec secunda concoetio vocantur H ἀ--σι , quasi anguiscatio a nobiliori, copiosiori ac
praedominant humore,nempe sanguine. Iam vero quod 'ex ijs humoribus superuacanetri est natui segregat, flaua in bilem in follicii luin se iis coniicit, aliam bilem. at spleneni seu lienem; lii tui tam simul cum sanguine per 'enas in totum corpus diffundit. Deniq; quinto loco sanguis in minuti istinas partesin s. . exi les quas vocant capillari: distributus,ibi tertio ac perfectissmE con quit dc pro cuiusci, menseri dispositi
ne innati temperamenti octu in caetera' dispositiones ascipit: sicq tandem in substantiam ei viventis conuer ritur, cuius concoctionis excreme iras in pili,ungues,su dores,vapores,vi continuo ex corpore sensim sine sensui transpirant carterum in plantis quae organorum desectu non possunt hunc nutritionis modum seruare, triplEx tamen concoctio alimenti distingui potest,itaui prima perficiatur in radicibus, secunda in trunco,tertia in ramis.
stare, qui ideo primi 'icuntur, quod ab ipsis in primis .mnis ratio temperamovi dependeat: 'ndeficilEcolligi potest quatuor istos luimores selm in selo iecore confici,nisi dicas,quod valde probasse est, aliquid pitui
ti in ip ventriculo generari. Duae autem supersunt dis ficultates de ipsis humoribus explicandae. ' Prior est, An rect Laisgnentur quatuor supradicti hu-r DYR mores, itaui nec plures nec pauciores sint. Resipondetur ita esse, tum quia, ut ex ipsa anatomia patet totidem nec L TIMPlures nec pauciores in chymo visuntur olim quia faeta venae dissectione ijdem quatia orin vasculo discernuntur:
Adde praeclaras commentias quae a Medicis&Phrsicis
622쪽
xo axet 1 Ac PA,T PHYsic As asseruntur ad quater istium istum numerum, γελ dunt,ut quod quatuor in hinnotes quatuor primi qua, litatibus teri quatuor elanientis idem aetatis Manni
si 'Otterior dii licuitas,quo modo intercle disterant. Re--. se pondetii probabilius videri quod essentialiter differant, . Cc incommodsi essc ex eadem ni assa, licet non e c eiusde Olnplexionis partibus,effectus specie diuersos ab eadem causῆςquivoca procreari. Sunt aute prςteressentiales di L ferentias pleraeq; accidentari quaesitu illarum vestigia Sic enim consistentia,col te sapore,complerio ex Ope ratione sed effecti differiunt sanguinis enim consisteri renuis est,flauae bilis seu cholerae tenuior,pituitae crat.
'is c aliquantulum, atrie bilis veris seu melacholhe iti. . iidi AEloi S crassiorisanxiis colore rubeus est,cholera instinctii, sibilaua ituita alba,melancholia vero n1gra. sanguis
. pore dulcis et , cholera amara. melancholia aesda; pituita ero, lula naturam aquae miratur,inlipida. Sanguinis co-
plexi , est humida Si calida,cholera calidari sicca,me la- choliae sicca, frigida,pituitae frigida, humida. Denique. sanguis reddit cos in quibus praedominatur hilares, benE coloratos,& optimi temper Mncti:qudd si plus aequo ab det redditit idos hebetes Pituita vero facit homines, sim nolentos,pigros,obliuiosos, cholera reddit iracudos, macilent's,agdes,invitiosos,nielancholi si cu aliis h
a noti s rite aittemperata sit constantes facit, solertes, ingenioses: Vese debito flavae bilis ac sanguinis tmento destituta fuerit,stupidosae meticulose essicit. Ri- in Notandum autem est eκ sanguine qui inter quatuor
hi uitiores principem locum tenet , tum vitales cuin ani miluis, male spiritu oriri. Namque ubi contectus a Iecore languis per venam cauam emittitur, portio quaedam ex ipso purior per Venulam a vena caua Icor attrahitur, ibique
vehementi calore cordis perficitur , atque adeo in vitalem pirituiri conuertitur Caeterum ex iis portio aliqua , , per arterias ad cerebi um perducta , biden x in spiritus animales conuertitur chidam his spiritus naturales adnumerant , quos ta ansuli vix discerni posse mittit urci vi nmisiaeeidentatio disterrea sanguine.Sic igitur suci nutritioiu , spiritus vitales vegetationi S palpitationi,
623쪽
animalas deniqtie casu sensui,tum motui stib serviunt. Et Quoniam hae operationes per tot uia corpus erant neces m 'AE, anqsariae, idcirco natura tria subministrauit vellicula,quibus νε . - . tum sanguis cum spuitus per totum corylis deferrentur; nempe venas sano uini arterias piritibus vitalibui, nexuos animalibus deputauit sicut vena a iecore, teriae ac des, nerui a cerebro congruentissime origistem duce .
ent. Sed de his plura apud Medicos.1 fiollinibin administris vi Hulisnuimiua.
loco explicanda. Primum quoinam sint. Rei ponde- tur esse quatuor , scilicet attractricem, retentricem con- μ' coetricem,& expultricem: quarum numerus in huncino
dum colligitur put fiat nutritio, necesse est simplum ore alimentum illud attrahi ubi concoqui debet; deinde ubi in ventriculo,& post luee in iecore conco im est, Min Diari- singuinem versum, cum partes omnes peruagari debeat, nim ...ui3ec per se ac vi sua ferri queat,tiecesse est ut virtus aliqua. t r.
membris insit qu)e illud ad se imitet, alliciat , quani
attrahentem seu attracticem vocant. Praeterea cum ali-imentum nequaquam possit in substantiam Viventis eoi uerti,nisi prius multiplici alteratione fiat ei simile, idcirco ad id requiritur vis concoquens: Quia vero eiusmodi concoctio diu alteratio alimenti non potest momentis peragi neeelse est ut ad aliquod tempus detineatur ait mentum in receptaculis in quibus concoouatur, ne indi igestum esstuat,ad quod virtus continens seu retentrix requiratur. Denique quia perii qualibet concoctione o porret ab alimento colicino expelli sordes,& excremen; ea alitioni inebra,propterea re uiritur ad id virtus evi ,--jus seu expultrix Harum qiratu facultaxum haec Dant aeris is in corpore instrumenta seu orgahainrctricis quidem VH --- li seu nbtie longitudinales,retentricis obliquar, expuliticis transiterfatus, dolique digestricli sint vasa, in quibu
fit concoctio : Adde attra stricem iuuari calore M licci 'tate digestricem caloreri humore, retentricem frigore
sincitate, lenique expulta cem frigoreri humore.
624쪽
a poetens est ipsa virtus attrahens, sicut secernens est vir - . - tiis ipb xpellens , distribuens vero nulla videtur esse, cum sit sueerilqaiosita in silagulis membris attractrice.
, --t et . Evita sicut de morte nonnulla breuiter expli- I I canda iunt. fg d situ spectat ad vitam, primum quaeritur quid. - st Delio ibitur ab Arist.lib.de respiratione, Permanu Miuinae vegetantisium calido, tandiu enim qiquid uiuere dicitur,quandi sius anima est,in eiusdem corpore coibtinetur, sicque vita non est anima, sed animae s malis
pia lentia in corpore lisam semper aliqua dicet nonnun- cluani valde Jatens , operatio comitatur quo fit ut vita plurimit in accipiatur pro pia animae operatione In corpore. Dicitur alitem animae Vegetantis, non quoci anima sentiens aut rationalis non sint principium vitae, secl quia vitae ratio non sequitur gradum sentiendi , aut ratiocinandi, sed vegetandi. Additur in calidρ,eo quod natiuus ealor sit veluti animae custos in corpore. Secund quaeritur, quot sint vitae aetates, seu quot sint, ,.... sis humanae it cinxerualla,i quibusco re complexiosita alato tincta naturae decursim notataliter immutatur Aristoteles i.de generatione .ss.16. duas sicit hinnanae ita par- tes, unam vocat generationis, in qua uiuen, augmentum
capit, viget lue in ipse calor naturalis alteram combptionis clim retractis Viribus natiui caloris corpus pau- Iatim marcescit. Idem alias tres aetates hominis constiis tuit, nempe tigmenti, consistentiae Ec decrementi, quibus respondent iuuentus, virilitas, Ruc nectus. Adsummum sex constitui poste videntur hom mis aetates , nen
pueritia usque ad annos pubertatis , hempe ad annum usque circiter duodecimuim adolescentia ab hoc usque ad annum vigesimu quintum, linientus a vigesimo aiun-
625쪽
TRAcτ. I. R ANIMA Vrcs r. io , ' t trigesimum ii intum : Virilis aetas illa, quagesimum: in is a quinquagesiit oia quilitu in decrepita ab hinc ad mortem usque Potis etia
Ah om tuor luntaxat mittere , quas quatuor anni tempestatibus accommodabis,nempe pueritiain, ad quarn pertinet infantia , usque ad annum circiter lectitanni quintum,Veri:adolescentiam seu inuentutem ab hinc ad .
annum circiter trigesimum, Estati virilet aetate nia tri-
mimo ad quinquagesimtim, Autumno: denique senectu 'tem quae decrepitam complectitur,llinc ad mortem v te Hyem comparare poteris. I. πη rtio quaeritur , quaenam sint causae diuturnioris 3. Dis ut M
bi moris vitae Multas refert Aristoteles in libello quem Mea re conscripsit, hae verosunt praecipuaeri primum a ' 'r' bividantia humi liviscosi,dicis,asasuinis; piae
ior 'eoma is remperaturaiaturalis is, ut non tam
emissumat numidum radicale seu primigenium. Ex 'quo facilEratio reddi potest,
cur diuturnioris vitae sint a nimalia terrestria quam aquatilia,aut volatilia,& plantae quam animalia. Secundo diuturnitatem vitae conciliae apta praecipuarum partium inter se secundum temperieni proportio, ut in animalibus cerebri cordis, lepatis. .
Tertia causa est sobrius victus in cibo, potu Alimenti enim copia vim caloris natiui retundit ita, ut rei es diste 'ratur, ex quo existunt cruditaxes, morbi, qui vitae robur debilitaturi, inimalis interitus acceseratur. Quarta diuturnioris vitae causi, est facilis egestio suber '. fluit um seu excremelixorum que fit be id ei saeuit, 'm .e, ultri itamsieesmipsiis pateat liber ditus,putred i nem inducent. His autem oppositae sunt causae vitae bre u-ris,ses le est ex istis colligere. Quarto quaeritur de ipso vitae pabulo, nempe humido is snistis radicali seu primigenio. Est igitur timidum illud, quod is h id.
a primo ritu viventi inest , conseruaturque in animali, rari β. quandiu vita est superstes,est enim illud mentes sin per totum corpus fusum,muatur autem simuli augetu di
mentitio , quod continua nutritio 'se a senserito couiritur. Et licet unum inteωγuoque, in limicitius simitur id quod est alimentitium , quia non tam time sibstantiae viventis adhaerescit , ne a M. Vnct-
626쪽
cilius eureorant ac dissipantur, quo fit ut ad ultimum vitae tempusetiat in extrema senectute maneat semper a MAUM liquid livmidi radicatis.Denique notandum est,licet alimentium humidi i,quod per nutritionem quotidie acquirit ipsit eiusdem naturaei, speciesim primigenis, quod per generationem insitum est, non, e tamen alimentiatium esse ae lite persemini ac primigenivin.
D marim Quod spectat ad morte,pri md quaeritur quid ut Mors. Rei potuletur cum sit opposita vitae, pollia etiam opposita a Di sicut definitione explicari, ut dicatur recellus aitimae a deficie-ra 'μ- sit te calido,id est, a corpore in quo paulatim calor deficit. o sisa Secundo quaeritur quotuplex lit Resipondetur forin
i . . ..iis lixς In m eandemque esse ast enim formaliter instana H. e lanea separatio antina a corpore,si tam causas spectes, ' vario modo diuiditur In senere alia es potest natur Iis,alia violenta Et litat vulsari loqu dimodo natur ijs diciturquae senio et morbo eo, tingit violenta,e- sequet ex alijscgusis prouenit.Nihilominusta nensi ph seἡ loqua iri Eadbla naturalis aicenda est, qua ex in-eto prae nimia senectute vitali calores, absumptoque lau-
more radicali obuenit. Violenta vero quae ex qualibet a lia causa prouenit, siue interna, ut quae morbo contingit; ue externa,cacit e vel interius assumpta,ut quae eX Vene- no vel exterius manente quae suffocatione iit, vel contii ut diuisione. In omni mitellis nere mortis acerbitas quaedain sensus est , lictrinalijs maior, in alijs minor, . certein iis qui senio extinguuntiar ferme nulla est. se et i Tertio An necessitas moriendi omni viventi,4 pti . - - νυ sertim homini sit natu alis.Resondet. ita esse,i isd unicuique,tuisti ad praesertim noministae sint , eaeque interna cauta pereundi ut externas tum internas pon)
innumcrabiles praeterm ut an in quibus est contrari O- Ium quibus uiuentia corpo I constant,pugnaci deinde a- , elio caloris natiui laumidum perpetuo depascentis: denique in nonnullis ratio temperamenti minus diuturni, intemperantia cibi Sc potus. Neque obest quod per peccatum mors intrauit in mundum, ilisquitur Apostolus, quasi non natura hominis debita , sed ipsi pr-ter po nam inflicta videatur: Respondetur enim primos paren tes fuisse conditos cum dono immortalitatis sipra ips xum naturam, ea tamen conditione vis peccarent, do
627쪽
iTRAcr. II. D ANIM A VEGET T. et os num illud amitterent,ucciue moriendi naturale necessitatu incurrerent, cui nunc omnes obnoxij sumus. Unde
illlid discrimen valde notanda est , inter beatos postre. Ire surrectionem prinios parentes in statu innocentiet ho 'nsines in statu mittit lapis quod beati nunqua mori, terunt,primi paret ite poterant ui quam mor homines vero in hoc statu naturae lapis,non possunt non mori.
bile est,faine iri sitim vile formaliter appetitiones.' igitur rem totam aperiamus,sciendum est quod ad famem pertinet,quinque naec ad ipsim simul concurrere, nempe indisentiam alimenti in membrisorporis, dimisionem partium in ventriclita ob inalutatem si risum4ilius illi nis in tactuo: phant , dolui epi ex pescepta laesione ui appetiis, denique-petentiam cibidolore excitatam in eodem appeti aeriouessile auia est seidem taut stim esse
formaliter dolorem,ita ut qui prGedunt sint ipsius causet, appetentia vero citu quae sequitur fit ipsius effectus .Quia
nium denominationem sibi vindicet fames. Itaque supra allatae definitiones sunt finales,non formales; quia appe- tentia cibiri potus sunt finis ad quem ordinantur a natura times , sitis. Sic autem consurrit cibi appetentia ubi phantasia percepit ventriculi diuullionem ex alimen penuria,tum apprehendit alimentum ut sibi conueniens,il lsidque proponit appetitu sensuumqui confestim era ctuin appetendi fertur in ipsum vivi consiliat Fiης ad m,isti rem necessaria animantitas ista cibi appetiti ' non item Milai. D.
plantis: quia istae radicibus exsugunt praeiens alimentum, animalia vero id quaerunt aliund quare isto appetitu in digebati qui virtutem motivan adquςrendum incitaret. Fames igitur ex qua nascitur ista cibi appetitio , cum litforna aliter dolor,est subiective in appetit cocupiscibili.
citur etiam etinis in ea Pirte corporio in qua sit iuulsio,
628쪽
quam in eo in quo est cauda, obiectum doloris. Sic igitur: potest d finiri fames, dolor ex diuulsione , triculi excitatus appetendi cibi gratia. 'ris, Quod spectat ad sitim, notandum est imprimis potum scripti ad quem ordinarurstis,per se non nutrire, nutritioni ia-- inseruire , priinuit, 'uidem quatenus velamo ali 'IS nisu utilis est, deruta quaretius eam conruetionem iu-
ωiat uat ventriculo clim enim ea coneocti, elixa, tioni comparetur , rumoris copiam desiderat denique luatenus tena perat siccitatem membrorum Teruoremiguinis , simulque celerem extinctionem humudi pinguis a calido naturali remoratur. Ru m. Excitatur autem sitis eum eo succo deficiente , quem
νς - s solet animal potando haurire, nascitur diuulsio quaedam ventriculi persimilis ei sum in sanie contingit auae quib dem ad insophagum sauces se extendit dae etiam dolorem inibi excitari ex inteniserie armidem partium, . qu, desectu huius humidi aductitii lira modum desic cantur Lincalescont:Adde etia non deficiente potu sitim onnunquam excitari ex nimio intempestivo calore,
ut in febricitantibus,alitiaIsi, quodam humore quo mem .hranae aut venae ventriculi imbuuntur , ut in hydropicis. Ex quibus hanc sitis definitione in colligimus,ut dicatur, Dolor ex vellicatione facta in ventriculo potissimum incesophago faucibus appetendi potus gratia. Oaeterum licet fames, sitis in anuia antibus tantum reperiantur,non vero in plantis nisi analogicemon tamen
gradum sentiendi sequuntur,sed gradum cgetandi, non quidem omnino abstractum , sed prcssit in bellula α
inini superitur. De dentibus is apisiu ' '. AESTIO VIII.
OVoniam dente nutritionis instrumenta in capilli eiusdem excrenientissimi idcirco de his hoc eo nonnihil dicendum est
s io mu . .. eae animatos, & licet ex eadem serme materia
pignantur', qua ψη ossiumque naturam imitentur, non tamen proprie sunt otia Incipiunt autem E mandi-
629쪽
bulis paulatim ei tersere ordinarie post scptem menses 'Se lautem In homine dentes fere triguita dii:,raro 'u 1eS,pauciore nonnunquam.Vndem Huc in utraque in Q in . . - .esilla sexdecim continentili , e quibus in unaquaque m --xilla quatuor sunt in anteriori parte qui primores Min ciseri dicuntur tum utrinque bini canini dicuntur se- 'quiuitur deinde maxillares di MNAnque quaterni ol- Pellantur etia genuini.Sunt autem canini inter primores
&m a xillares liti, quia mediam inter ipsos naturam sor ritetntur,quatenusis acuti sulit ut prim res,Sc lati ut ma Nillares. Porio dente si innibus animatibus a natura dati
stant communi quidem officio ad conficiendum cibum, pri ilatim vero quibusdam ad alia munera ut homirubus ad loqui lam,&pleriique bellu is ad pugnam.
Quod spectat ad capillo tant illi ex fuliginosa, te stri
Wna veluti exhalatione, vae cutis spiranteritis impacta, siti. nec iacile retro contineat,nec omnino seras euolae,sedsi v μ. bi addensatur,&noua subinde aecedente auges t.Abuti
dat Opillis humanum caput quia ibi ipsius nateriae s cremenditae ex qua generauis, capilli,suppetit Maexemin pauca hic tum de caluitio coinde canitie,quaeiunt
pillorum defeetus, dicenda sint. IEst igitur calvitium,carentia capillorum.Ut enim hye- βα-ν is . Ime frondes ex arboribus decidunt , sic aetate senescente ' capilli defluunt, cuius iacturae causa est inopia calidi hu moris: hoc enim deficiente inarescunt capilloru radices, sicquς ditioluta copassione sensu defluunt. Calvescimus te potissimum priori capitis parte,quia is ea cerebIum
prominet, quod innato frigore calidum illam humorem in ilii: unde est quod homini inter caetera animalia maxime calvitium accidit, quia videlicet amplissimum&hu ividistinuim proportione cerebruin habet. Pored non nisi senibus o dinarie contingimiluitium,quia non nisi ea ab late nobilis ille desectus Midit. Canitiem altat gigni ab excremento putrescete.Clim δε-
enim ea ibi ob suam inbecillitatem persatum ad cutem μνι--ν excrementum indo capilli aluntur, perfecte decoquererion valet,sit inde ut collemim putrescat Albet vero ca pillus, quia humiditas pollella ab externo calo te ob inna ti desectum vertitur in flatum, is flatus inter terreum co
tum ca*lido imbuitur calore. Quod autein canitieri
630쪽
111 4 Rri Aaceto PH AEput recti quaedam ac morbus capillorum sit, illud indicis est , quod qui valetudinis vitio calore priuati canescunt, i iamconualuerunt calore augescente,atque adeo ex caementuin exam cicoquetite, utimi exuunt. .
qualitatum temperiem in alat mali raptam, inquam, ad omnia vitae,senlhs,& rationis i optis sit, munera rite obeunda. Ex quo intelligis sanitatem non esse unum ali- quem habitum a quatuor primis qualitatibus recte inter
se temperatis distinctum, cum temperies, si materialiterkphysice spectetur,sint ipsae qualitates temperataeis xc id sormaliter ωmetaphysice , situl aliud quam mutua habitudo seu relatio earundem primarum quali istum. Vbi nota eandem qualitatem secunddin diuerω-- litates posse diei naturalem facultatem,quatenus esti turale operandi principium , habitum quatenus bene vel male assicit subjectum, pallibilem quatenus sensii 2cr-ceptibilis est, ut patet in calore. Iam vero quid sit morbus facile intelligitur. Est enim intemperies corporis qua ut plurimum cum sensu doloris ipsius viventis functiones praepediuntur, sicque haud
distinguitur rimis qualitatibus , a naturaliri congrua complexione seu temperie,siue re excessimi, siue per d. festi declinantibus. , -- seeundo quaeritu ,num detur in animali,praesertim in ., 4, 6 homine , medius quidam status inter sanitatem &---- ---buun,izavi homo non, unquam neque anus,neque aeger
η esse possit Respondeo morbum dupliciter accipi primo
pro quavis dispositione per se immediate laedente viven-.tis operationes. Secundo pro ea duntaxat dispostione qua sensibiliter laedit : Si priori modo imorbuni accipias, nihil dabitur iedium inter ipsum Tanitatem: Si poste- steriori dabitur aliquid naedium,nempestatus ille in quo
animal nonnulla intemperi arsi tur: quae tamen ibi ei mauis animali non sentitur. ..isi Tertis, de dolore qui morbum comitatur, quaeritur