Augustini Steuchi Eugubini bibliothecarii De Aqua Virgine in vrbem reuocanda

11쪽

AUG. EUGUB DE REVOCANDA uberiores omnibus, &ad hodiernam Vrbem accom/modatior,minori dissipendio reuocari posset Ortus auσtem huius aquae a Iulio Frontino, exitus ex arcu, Pas simq; per urbem memoriis intelligi potest. De toto aut tem aquaedui iudiscere licet si per agrum Romanum ab ortu, atque exitu aquae uel igia quae nunc extant, & pii ramenta in subterraneum aqueductum descendentia se. cutus, totum aquariter oculis comple staris. Sed finis Aquar Uirginis nemini non perspicuus est, cum omnes qui campum Martium incoliat, quo nunc maxima pars Vrbis dedueta est,hauriant ex fonte, incisic marmore tituli test entur,hanc esse Aquam Uirginem. Esic portita Septorum, qua sepiebatur, secludebatur I campus Martius a reliqua Urbe, ad eius caput aqua transiens,

tum per campum Martium delapsa Pomaria, lucos, nec non lacum naumachiae influebat. Hac porta tituli mari

more conspicui testes sunt inde transeuntis aquae, cuius arcus uetustate collapsos, Titus Claudius Germanicus Caesar resi ituerit. Nicolaus etiam Quintus, memoriam

facti sui posteris relinquens inscripsit marmori quod o νmnes,qui haurirent, prospectaret sese sontem uirginem suis expensis restaurasse. Sistus autem superioris memoriae Pontifex quod eius aquaeductus detrimenta quae/dam sarsis et obtinuit ut a poetis ei caneretur Virginea Triui quod repararas acquam. Nemo igitur est,cui non sit perspicuum, Fontem Virili,nem es e,quem nunc vulgo uocat fontem Triui quod tituli priscorum Imperatorum, recentium Pontifiὸ cum testantur. Sed maxima perturbatio , multiplexiu

mscitia obiecta est, quod si quis iter a campo Martio d

fectat, manantis aquae XQrdium scrutaturus, cum sese in

12쪽

I URBEM' AQVA VIRGINE. an subterraneum iter mox aqua recondat, uix mille paOsus egressis urbem ex puteis illi cognita, inde recedens ab oculis , nullis p amplius indici) perspecita, tuum est iam depressis vallibus OccurretibuS, Per qua Sin lucem prodire opere arcuat eam oportuisset, nulla elus uelimgia, ii ullo arcus, nulla omnino indicia cernas. At illius

frontinus docet octauo ab urbe milliario Aquam Vir gine in agro Lucullano, in locis patuliribus uia Colla

tua a concipi, tum totum iter aqua explicans, maxima parte subii ruestionibus, aut specubu subterraneis, notas nullis autem locis propter demissiores valles, opere ar/cuato, a clivo ad alterum clivum fluere monstrauit. Sed chim multas iuxta eam uia aquas concipi uideas , nullas tamen hodierno tepore cernes seu conspicuis operas arcuati struesturis seu lubterranea fossa ad urbem delabi Nec fortasse ad ianc usq; ctate repertus est qui lauc ingenium appuliti et, cogitationccpe Xa culiles, ut cum in urbe titulos na armoreos aptissimos Vir inis teli es opsum cyfuciatem fontem habeamus, nullis tam toto Romano

agro collultrato locis, Aquam uirginem descripta ill tio, quae hodie influat in urbem deprehcndamus. Tum controueri iam qui disio luat, quae nam sit exigila illa a qua , qu P hodie ex Fonte Uirginis hauriiur, chim irago quiana descripsit Iulius no ueniat ad rbem ec sons ipse hodiernus cum tenuis est, ut dixi, tum breue iter ex itrauit, em uix ad mille passius progreduur Meo igitur opere, mea in hanc Omnium gentium matrem, lucem orbis terrariam pietate, hoc Omne patefactu eli, si quem Deus demittat e coelo , qui facitum hoc immortale secta, tus, aeternum suae bonitatis in urbe teli imonium relin

quens non leues illas Sisti, aut Nicola super hoc aqua

ductu

13쪽

s AUG. EUGUB. DE REVOCANDAdustum inutias, sed omne laudis tantae corpus ample Xus, totam ipsam aqua, tot annis a moenibus urbis exsulem, incredibile huic magnae patriae utilitatem, comem odiis allaturus reuocet. Quis enim uenerabili bonas rum artium genitrici, omnium mortalium benefa strici, non omnia bona, omnem lucem, ornatu pcupiat Ita pincredibili studio ferebar enim cupiditate inueniendi, quae magno commodo clarissima terra sutura prospiscerem,incedendio ad hanc laudem, quos Deus ad eam

destinasset reperta mihi est omnis ab ipsis largissimis scatebris ad urbem usipper agrum Romanum uagansti, illa spiracula sequenti, uia non quidem nunc fluenstis aquae, sed quae felici priscorum Romanorum secta lo, forsan ad tempora Gottorum manabat ua Vrbem, alluens, quemadmodum superius docui, campum Martium, quem locum omnium toto orbe pulcherrimum,

amoenissimuc fuisse scribit Strabo. Reperta est autem

nec labore,nec tempore eXiguo, clim Omnis pene quaesductus ab origine sit subterraneus, Omniac tanto tem σporis pacto uetustas miscuerit in agris, ut cu quatuor, aut septem puteos introrsus iter aqua monstrantes re pereris, hic necessario nullis amplius, uel multa indagisne repertis , nescius quam in partem spiramentorum

ordo procurrat, incepto desistas. Sed quid non studio, at industria opponat sese dissicultas omnis licet, mortales consequuntur Quo non aspirat ardor, quem spe/culando, mentemq3 exercendo semel concepist es Recte priscis dictum est, DEUS ADIUVAT FACI.

E S. Ita piuxta uiam Prenestina,&Collatinam ab urbe septimo, aut octauo milliario in locis palustrisbus Matent uberrimi fontes, iis nusqua in omni agro

Roma

14쪽

IN URBEM AQUA VIRGINE. Romano pulchriores, aut largius abundantius climcem exilientes. At χX Propinqu: motibus, ut par est, ea liquorum copia in hunc locum cogitur, ut omnia fontibus irrigua, largas undi scaturigines manare cernas: ut recte scripserit tutius, locum esse palustrem, non qui/dem aqua segni, aut lacunis restagnantium aquarum,

sed multitudine, ac largitate gelidorum , salubrium olantiu Ex his largus , ac perlucidus amnis coac ius non procul inde recipitur Aniene, qui ex monte Tyburtino priccipitans, celeritatem ci ruinae ubici demonstrans, sese Tiberi miscere paulo longius properat. Hanc cele/ritatem rato hunc Anienis iuxta fontium horum scatu/rigines priccipitem cursum constat Roman: scindicio sua iste posse fontes hos licet accurrerent editi colles Roma deduci, quod deiectitoribus locis , depressiorcpius Ro/ma, nempe campus Martius, ut ad quam Anio cum Tibberi citatus sertur lia spere Signino circuiecto, quod solidissimum,&ad continendas aquas aptissimum est,

coactiis c in unum omnibus scatebris, at lis cliis qui Occurrerent, quoru Plenus ager Romanus est sustosis: s, at couallibus circumacito semper per cliuos quoductu uitatis, aut in his arcus attollentes, Romam in campum Martium, qui depressio locus esset, Roma autem in collibus habitaretur aquam deduxerunt. Haec uelitigia pas/sim per agrum Romanum reperies, nunc ut delicet tumulos e stolios, quod ordo frequentium, S inter se propin/quorum spiramentorum demonstrat, quibus dum eru/eretur aquaeductius materiam estbs am gerebant dein/ceps autem ipsum aqua 'dustum cum usus posceret exspurgabant, aut in aliqua convalle, uideas nunc integros arcus,nunc eorum fragmenta. Ab ipsis autem sontibus,

quod

15쪽

i AVG. VGUB DE REVOCANDA quod demissiore loco exprimuntur in lucem, continuo per colles obiectos specus agere necesse suit, ac longissis me per subterraneum meatu iuxta uiam Praenestanam, dc Collatinam aquam deducere. Inde tribus, aut qua' tuor passuum millibus propter hanc uiam consessitis, flectitur ad uiam Tyburtinam, reditura ad Aniene, quem a principio itineris reliquisset. Hunc in magna convalle per arcus, qui ripssuminis imminent non procul a pote

Nomentano, pretergressa redit in uiam Nomentanam,

eacpper effossum collem traiectia, oblata alia Oualle, at arcus ascendens, flectitur Romam uersus ad uiam Salariam seu Collatinam, Pincianam ue Exinde uineν ta ingressa, ac ueluti cubito ad ortum, S meridiem sese retorquens, occasu, S septentrione relicto, inter pors tam Flaminiam, ac Pincianam subit moenia urbis sem/per meatu subterraneo, donec ad radices collis in cam,

pum Martium egressa super portam Septorum fundit se se per uicos urbis. Ips igitur uiae indices sunt itineris.

Operspretium autem est nos. quinunc in urbe ex fons te irginis hauritur aqua non eam esse,quae locis palu'stribus septimo ab urbe milliario, in agro Lucullano concipitur,autore Iulio: Sed cum ipse Frontinus in des, criptione huius aquae, asserat eam in illo subterraneo itinere multis acquisitionibus crescere, repertis scilicet duaquaeductus seruili manu estoderetur, nonnullis aquaruenis,his pastaciatis hae sunt uidelicet quae hodiernum fontem conficiunt uix mille passiis extra urbem ortum habentes. Non est igitur haec principalis, amplissimata

illa aqua, uberrimi illi, illustres. latices, sed tenues

uuli, non procul urbe nascentes ipsa quinctiam aqua

ductus magnitudo indicat,non rivulis illis fuisse parau

tum.

16쪽

IN URBEM in QVA VIRGINE. iitum Pleno autem alveo fluxisse docent currentis aquarin pariete dextra leua impres is uestigia. Cum igitur fons hodiernus ea tenuitate habitatoribus incredibilem alacritatem afferat, quid fore putes, ii quantus eli ad scaturigines afflueret Iledius fidius omnia fora, domos, Palatia, hortos fontibus irrigua uideremus. plana pla/ne Urbem huius aquae commodo reflorentem , ingen/ti ad eam colonorum facti accessione spectaremus Hos igitur admirandos illustres sontes esse aquam Uirgi/nem omnibus poetis , historias i celebrem, cum totus aquaeducitus. quem indicibus spiramentis secuti uente; mus ad urbem , tum uero Frontini descriptio perspicue

comprobat quod plenus scaturiginum, quod palustris hodiernus locus , quod sp actu ab urbe ipsum est, S iux.ta uiam Praenestinam Sc Collatinam, quod iter aquae totum pene subterraneu me ins est ossis, penetratis pisontibus quasi eorum uisceribus adapertis , ut uix naille pas ius super molibus arcuatis exeat in luce locis deiectioribus. Cum ci spatium ab urbe ad fontes recito itinere ad septem millia pasctuum extendatur, propter inflexiornes tamen aquae quod Romani est Odere montes, ac per aquam eii cum agere maluerunt quam in vallibus arcus attollere,nili neces amo cogerentur,eflicitur ut hoc spa

tium ad alia millia septem passuum augeatur. Hi fontes hodie uocantur Salones, Omnibus notissimi, nisi quod ignotum erat hanc esse Aquam uirginem hos olimson. tes in Urbem solitos influere Alci adco res obscura sitit, ut etiam illustres Romanae curiae uiri, qui ad hanc

aquam, uillas extruxerunt, inscripserint marmore, hances eaquam Appiam, quos aperte fefellit codex mendossus Iuli j Frontines, quo describens aquam Appiam,dixit

17쪽

i AUG. AEVO VB. DE REVOCANDA eam concipi uia Prenestina sinistrorsus Sed propter si/militudinem scriptionis sinistrorsus, ac dextrorsus esse/ stum est, ut de aqua Appia mendose sinistrorsus scribe, retur, qudd in ali j plerist fit. Sed docere illustres illos uiros poterat reliqua pars descriptionis aqua Appiae,

quam prosequitur Iulius, qua docuit caput huius aquae esse ad Salinas S ingredi urbem per portam Capenam, siue Appiam. Quod iter tenere non posse fontes Salo Maiis,quod ager Romanus ad eam partem,nempe ad prςσcipitantem Anienem maxime deprimitur, nemini non perspicuum est. Ex gito agri Romani dorsum ad or tum aequinoctialem portas , orietates urbis. Quo qui'

dem assurgere minime Salonis aqua potuisset. Sed quid moror non ne ipsi uulgo aqua Appia notissima est ut

quam ueteris appellationis remanente uestigio,vocant,

Aqua dΘcio, quae quidem eodem itinere quod Iulius docuit iuxta portam Appiam siue Capenam prolapsa, demum uiam Hostiensem intersecans deuoluitur in Tiberim semper ad meridiem: at Uirgo in occasium S Seyptemtrionem. Ipse quo Virginis aqvsductus conspircuis illis uiris index est e poterat, hanc Appiam est e non posse, quod euestigio iuxta fontes illos ingressiens teres bratum collem, ac longissime per agrum Romanum circumaei tandem urbem influit in campo Martio ubi marmorei tituli quam Virginem demonstrant. Percepta igitur insignis aqua origine, deprehensis,

indicatss p egregiis fontibus, necnon eorum itinere co gnito ac quanta sutura sit urbi ex aqua commoditas,omnmuSperspecto, iam certe perspicuum est,quid laudis assecuturus sit,quos titulos sibi, trophsum, erecturiis, cui mentem ad haec aspirabit Deus, magnum sua laudis

18쪽

IN URBEM AQUA VIRGINE. 31audis arctiitectum eum constituens. Acquanquam animi magnitudo ex disti cilibus reddit facillima, ut si qua

etiam grauior occurrat hoc in opere dili cultas inama νgnam metem tanto commodo Proposito deterrere non debeat, attamen eadem nos prudentia, crum com probatio quae fontium originem, iter 8c omnem huius rei naturam indicauit, docuit item nullam obstare caussam, quo minu iniuria temporum , grauis Simarum ῬItaliae calam uatum concursu collapsam sancitissim fa,cii memoriam rei tituamus, at eam minui, quam uis deatur si nobiscum cogitauerimus labefacitatam repare mus. Non enim proponitur nunc ut nouum aquaedus

citum , quod ortalie opes hodierna praeliare non posse sent, estodiamus non ex longinquis pacias quam ad

urbem euocamus, sed expecitantem nostra S manus, et ad

se suas fontes implorantem reduci altare paratum non magna Sexpensa poscentem,exiguo labore refici posse in peo omnia nobis lare procliuiap dicamus Eli in teger totus, saxa illa, OleSLI tumulorum , est Orataeasdem sunt nullo labentis aeui detrimetu deleri, at eruerti potueriant i jdem collium situs , eadem locorum natura. Nihil ex pristina consuetudine ei e demutatum. Omnis enim aqua ducitus elisubterraneus , non ut relis qui in altam Romam excelsi fornicibus aquam trans, portantes, quo senio,&marbarorum iniurias colla psos reficere noli tac opes forsan non potient. At paucis locis cogemur duntaxat meatu inferne perpurgato, ar cus reficere, quorum num etiam fundamenta extant, nonnunquam substructiones, qua supersunt redintes grare. Quae omnis expensa ipsis archit cistis autoribus,

qui ad haec uisenda,solerter Perpendenda saepius con/

19쪽

i AUG. EUGUB. DE REVOCANDA uenere uix ad quindecim millium aureorum summam accedit, si quis modo rectam secum rationem inire insis

stat,secum cogitet,quantus operarum numeria omni

subterraneo meatu expurgando sufficiat, aut quid resti ciendis paucis illis arcubus pecuniarum debeatur. σstensa quo p prudentibus, rerum p peritis ratio est eue/stigio recuperandarum expensarum cum resedio aqua ductu, redditas Urbi uberrima aqua, qui Romanis OMlim mos fuit,id p nonnulia Italiae urbes retinerat, ut asiquae uolentibus in suas domos deducere uenui detur, quod pretium longe multiplex inita ratione futurum est,quam expensae reficiendi aqua dueius. Tanta autem haec aqua est, ut uniuersam urbem possit alluere uelut

amnis decurrens, at. deprehensum quom architectorrum ratione est ubi in Campo Martio ex specubus illis prodit in lucem,cum locus is sit adradices collis,reliqua deinceps hodierna urbs sit plana per totum campum Martium,restquam planiciem, in qua publica operarsueriit, templa,theatra, thermae,urbs autem in collibus

habitaretur, huc locum altiorem esse omni ipsa urbe, ut duci posset aqua per omnem. Primu in foris uberes spe. citare fontes, publi-c haurire licebit ante porta Flaminiam, urbem ingressis, tum per omnem ipsam uiam adserum sancti Marci I um in foro Pantheon,in Campo Hors demuria per omnem urbem,omnibus illustriu uirorum domibus exiliente qua Citriorsi , lucos obeuntTonsontes ficticios, quorum iam inge copia Rome penetralibus aspiciemus:quo spectaculo, quid iucudius

esse possit et Quis non laudibus in coelum feret Itan muneris autorem, quando Nicolaus,&Silius si immorta

20쪽

IN URBEM AQUA VIRGINE. mortales titulos excitari uoluerui, ob leues nescio quas huius aquae sarcitas iacturas, idch non per totum aquae ductum, sed ad caput tantum. Quis hodie uirorum prs. potentum it,quin sibi intra Palatium quibusvis expen/sis paret hanc uoluptatem ut quando salientis aquar, uero aluo decurrentis facultas denegata est, eam simulatis fontibus scatentem, murmurate mc aspiciat Nit/to ueriora, solidaci commoda Aqua uenali ex Tibe/ri utitur Roma salubri quidem illa, quod ex montibus defluens, cruditates omnes multis pacia per saxa, hares nam p deuoluta relinquit, aut quod sulfureus Nar excoquens redigit reliquam aquam ad naturam mitiorem. Atilii fontes saluberrimi quoq; sunt ex uicinis montis

bus longa spacia prolabentes aestate tactu gelidissimi, hyeme calidiores quod salubrium aquarum indicium

est. At quanta laetitia erit, quae rerum exoptanda coma mutatio ab aqua uenali, cuius saepe inopia est, quam ex longinquo flumine assat in , amo saepius limosam, ac turbidam emere, ac subito bibere cogimur, uetum es ad aquam omnibus expositam, ac Paratam aduerOS, u beres fontes, unde omnes ad satietatem hauriant, Sccommode utantur Quid aliud hoc plane futurum est, quam ipsam denuo condere urbem. At qua 'nam fraus, aut inuidia nunquam non conatibus honestis inimica, dissuadenso utilia, nos deterreat ab incoeptis , quibus proxime ad superos accedamus , futuras scilicet has in, tolerabiles impensas, aut cum stat inclyta, plenac lau/dis,derjciat, ac deprimat,non esset tanti ut huc aduertere mentem principes deceat. Iterum ita P moneo debere nos huc omnem cogitationem, uimc animi conferre,

intente perpendere, num uera sint quae scribantur. An