장음표시 사용
11쪽
OvVM hoc dicendi subiectum tanquam Exordia. a professione nostra alienum plerique statim audito Apologiae seu defensionis hu-
titulo damnabunt. Sed&plures me
temeritatis coarguent, quod cum poten
tissimo aduersario Thoma Erasto Germano Medico, atque excellentissimo Philosopho , in re toties praeiudicata congredi audeam: Tum vero quod in re tam abstrusa, multisque multorum seculorum viris amplisimis hactentis incognita , certi aliquid & veri pronunciare contendam. Multi, ut varia sunt hominum ingenia, de hae nostra Apologia seu de sensione Argyropoeiae&Chrysopoeiae varie aestimabunt. Quibus omnibus responsum esse velim, me nullis eorum aestimationibus ab hoc instituto meo auocari polle, dum Reipub L cui omnes fortunarum nostrarum maiorem partem debemus, prodessc puto. Sanee o ut variae lunt a Natura hominum inclinationes , cum ali ando per Otium licuit, veterum, qui de hac retractarunt, volumina diligenter pertrii, natat ram Metallorum proprijs examinibus exploraui, hos, qui huiusce artis secreta callere prae caete ris putabantur, audiui, consului: multa multis ab hinc annis tentam: & quam summi viri operam in euoluendis libris, a profesuone propria alienis, succisi uis horis collocarunt, in artis studium iisdem horis eandem operam aliquando impendi. Neque alius fuit scopus, quam veritatis agnoscendae
studium, quam unum quemque virum probum totis viribus amplecti oportet. Veterum scripta vere omnia aenigmaticas a λ&VelutIApollinis oracula, nulla arte tradita deprehendi, Vt: ' i' incertus ni ag S ab eorum lectione abierint, quam cum pri ta
naum ad eam accessissem. Solus Geber Arabs aliquo ordine atque methodo hanc artem tradidissὸ videtur, sed, ut ipsis a tetur capite v imo suae summae perfectionis, ubi magis aperte locutus est, ibi magis artem suam occultauit: plura e
iam sophistica & inutilia veris & utilibus miscuit, di quam
12쪽
plerique ex illius libris metaria orphosin expectabant in sese
ipsis experti sunt: ita ut ex diuitibus pauperes euaserint, &ex
honestis viris turpes habiti sint. Quod &ijsdem accidisse video, qui aliorum scripta nullis rationibus fulta, sed per manus tradita, experiendo miseri & mendici cospiciuntur. Quae cum omnia apud me perpenderem, aliquem Rei p. fructum allaturum me esse putaui, si quam vere haec Ars posset subsistere , aperte &certa methodo, explosis omnibus ambagibus, quantum animi vires serunt, in lucem proferrem. Ita enim fiet ut qui in re tam abstrusa, magis veritatis agnoscendae studio, quam acquirendarum opum desiderio tenebuntur, eos forsitan minime haec legiste poeniteat. Hi vero, qruoleum & operam hactenus perdiderui, Auctorum suo tum &proprios errores aliquando emendent &sapere incipiant. Hi
vero, qui nondum aliquid in his degustarint, si forte incumbere studium sit, via rectam ingressinus qua postea aberrare possint. Omnes autem qui haec perlegerint & intellexerint, ab impostorum & sophistarum dolis & fraudibus tuti sint.
Quid quaeso utilius aut humanum magis, quam aliquo pergentibus viam, qua ignorant, rectam demonstrare,& in eandem, si forte aberrauerint, reuocare Z Nec quisquam , nisi iniuria, possit institutum hoc meum damnare,quasi ab ea arte, qua in profiteor,alienum. Incidunt enim cepe in forensibus iudici js quaestiones quae a Iure consultorum responsis aliense videntur , ut de arte medica , de quam plurimis alijs artibus, quas tamen eos ignorasse pudeat, qui causas agunt, atque hac ratione petitos artis prius consulere , quam clien-.tes defendere cogantur. Memini paucis ab hinc annis in foro nostro Ni uernensi, dum causas adhuc agerem, quaestionem hanc tractatam esse. Ciuis quida huiusce urbis, a quoda,
quem tunc impostorem ignorabat, torquem, quem aureum
asseuerabat,emturus,eundem fibro aurario lapidis lydij examini probandum mandauerat. Ea probatione cora enatorestatim peracta, renunciauit faber aerarius, torquem esse au-Ieum , & ex auro puro constare. Hac fretus fiducia ciuis tot quem, tanqua ex auro puro constaret, emit. Paulo post tem pore una ex eodem torque fibula sci sta, intus esse argentea tantu, exterius vero &in superficie aurea esse, deprehensa est.
Em tor statim fraude cognita de damnis Scinteresἡ aduersus fabrum aurarium contendit, quod illius asseveratione falsus
13쪽
emerit, qua sit ignoratione propriae artis de culpa teneretur.
Contra faber auratius se rogatum solum lapidis lydij probationem , Quam vere retulisset, non autem scalpri , tentasse, eiusque rei nomine nullam accepisse mercedem. Consul trisa prudentistitia o atq; amplissimo viro cuius nunc sum collega, quid iudicandu putarem, respondi, si torquis tantum deauratus esset, aduersus fabrum aurari u sententiam dici oportere, quod sola deauratio lapidis lydij probatione iterata s pius d cprehendi potuisset: Sin vero aurum superficiei torquis adglutinatu corpus per se substitisset, exceptione tutu fabruaurarium, eumq; absoluendum, quod minime lapide lydio, sed scalpro tantum judicari potuisset. Statim hac interlocutione lata, aqua acri probatione unius ex fibris facta, substi-etit cor Dus aureum in imo vasis vitrei, argentum vero effusum &solutum in aqua acri conspeximus. Podsi sola deauratio fuit let, in puluerem impalpabilem & tenuissimum eiusdem vasis vitrei fundo subsidisset. Hoc ubi ab emtote corani tum , alite discessit, praeiudicialem enim sententia praeuiderat. Verum ita iudicata non potuisset, nisi consultis hac de re fabris aurarijs, atque emendicatis eorum consilijs. Qiuod autem Erasto, qui probris&conuit ijs multis hanc Erastus
Philosbphiae partem, cuius agnarus fuit, lacessivit respondere
sub finem Apologiae conabor, iudicio saniorum hominu Ie' eandem linquam, responso nostra futura si t nec ne potior probris & probris la- conuit ijs. Equidem Et ullus vir fuit flammae auctoritatis, sed cessivit. fuit homo, multasq; artes & faciles quidem ignorauit, quas imbecillio iis ingeni j homines non ignorarunt. Multa qVi' nuctorita dem uniuersales propositiones in mediu adduxit, at eas, quae tis. arti huic sunt propriae & peculiares, ignorauit. d ad ceteros attinet, institutum hoc meum, ut volent, aestiment. Iis tantum scribo, qui non indicta causa, sed omnibus hinc inde examinati, de perpensis rcche iudicant, & arcana Dei si spiciunt& venerantur. Nec Vero mihi quis imputet,vel vitio vel crimini,si quae hactenus celata sunt,in lucem proseram. Imo coarguendi veteres, nec non &caeteri, qui rem per se satis ob. Veteres scuram suis inuolucris obscuriorem reddiderunt. Quod si ς xguς' agendi methodum celare illis licuit; saltem rationes & causas, ex quibus, a quibus, per quas & propter quas ars consistere possi aperuisse debuissent: quod a nullo eorum pi ' peruenissitum video. N ec tame verendum fuerar, ad hanc artem per' tur.
14쪽
ueniri posse,quantumuis perspicue & vere scriptis mandetur, nisi a peritissimo ,&in principijs artis maxime experto ma- summa tractetur. Speculatio tamen sola periucunda est,& gra- huius tra- uioribus stud ijs praegrauatos animos reficit. Iam igitur quotquot estis arcanorum perscrutatores acerrimi & veritatas amantissimi huc adeste, vobis enim admiratione digna, ianusquam ab aliquo scriptis mandata perspicue & vere patefaciam, & definitionibus, diuisionibus&demonstrationibus Aet a' phrsicis, quantum fieri poterir, illustrabo. Vno etiam momento comprehendetis quicquid iam senex& sexaginta annos natus multis meditationibus & experimentis triginta quinque fere abhinc annis, cum per ocium licuit, compre' eri si s ἱρ potui, Vt, an Vere haec ars subsisteret, inuestigarem. non ira Agζndi tamen methodum silebo, nec nisi quantum quaestionis probandae, an sit ars, necessiitas incumbet, generaliter attingam. Erastus Germanus natione in schola Heidelbergensi Professor libru edidit, cui titulum fecit, De medicina noua Para- celsi,Pars prima. Is liber excusius Basileae per Petrum Pernam anno Domini Is 72. Librum hunc cum successitiis horis perlegislsim vidi sub finem tractatam quaestione hanc ab Erastor
Vtrum ex argeto vivo aut ignobilioribus metallis transmutatis verum, legitimum, naturale & sincerum aurum argentumve arte confici possit: multis tandem &validissimis argu mentis,&ex eorum auctoritate, qui iudicio &eruditione prς- stant, constanter negat id fieri posse. Ego vero c6stanter affirmo ex argento, plumbo, stanno, qre, ferro, nec non ex argeto Viuo, aurum,&ex his quinq; posterioribus argentum veru, lexitiinu, naturale, & sincerum a causis naturalibus arte ministrante, confici posse: Hae sunt sententiae ex diametro pugnantes. Posterioris sententia defensionem suscipio: atq; idipsum est, quod hac Apologia praestare conabor. Equiden1 si quis unquam validissimis argumetis artem hanc oppugnauit, unus omnium est Erastus summus Philosophus&consummatae eruditionis. Sed tanto magis insignis erit victoria, si in hac philosophiae parte vicero, quod essicere me posse confido. Et si autem ad probationem propositae quaestionis, scilicet Argyropoeiam de Chrysopoeiam artem esse veram, sola sussiceret experientia, quae vicem demonstrationis habet, tamen 't res clarior sit & manifesta magis, altius defodienduovistimavi. Argy-
15쪽
Argyropoeia & Chrysopoeia est ars, quae materiam auro & Definitiocrbent O proximam eamque naturalem, a causis naturalibus inicientibus in formam argenteam aut auream promouere cocet. Et ut desinitio explicetur, dixi esse artem, quae mo' poei..uet naturales causas; ut discerneretur a natura, quae etiam sola sua spote nullius alterius ope accita argentum & aurum,
re sitis principijs & causis gignit. Dixi etiam materiam arausis natu talibus moueri, ut quatenus materia & causae eLficientes spectantur, argenti & auri conficiendi ratio a natura pendeat. quatenus autem naturae suam propriam materiam subi jcit, ut ipsa agat, sit haec administratio arti pro- tia. sic & plurimae artes definiuntnt, ut Agricultura, Me- , icina, quarum effectus sunt naturales, sed quia praeceptio- aes certas & arti pio prias & peculiares tradunt, efficere diruntur. Sic qui ova gallinae subministrat,ut ijs incubet, dum A smili. excludantur, aut calorem gallinae imitando ea uet, ut etiam pulli generentur, pullos eisicere dicitur, tametsi hic ortus a vi natu tali ouis insita dependeat. Sic & Argyropoeiae &Chusopoeiae artifices argentum & aurum efficere dicuntur, dum veluti ministri proximam materiam si bij ciunt , dc praeceptiones tradunt, quibus eadem a causa naturali efficiente fiunt. Sic&Aristoteles artem nimirum id esse statuit, a ' quo demum omnis motus proficiscitur. Adieci in definitio ne, matellam proa imam argento & auro subiici oportere, quod non ex omni materia promiscue omne fiat, sed quod proauna
ex ea tantum, quae formam certam nullo intermedio,a causaesciente apprehensura sit, id autem in progressu manifestum agis erit. Tandem & postremo loco additum est, materiam hanc proximam in argenteam & auream formam promo- Partitiouendam esse. ut intelligatur, idem argentum, R idem aurum Arte ministra, a natura fieri: quale a sola natura. Ex hac Chi,so definitione partienda mihi videtur in tres partes haec Argy poetae. xop xiae de Chrysopcriae ars. Harum prior erit cognitio na- I. Pars. rae metallorum, uti eadem natura ipsa in lucem edidit sua Cψμὲ λψsponte ex se sola. Cum etenim idem argentum & aurum ni etallo-
atque natura producit, ars illi minstrans producere con- rum. rendat, hoc praestare neutiquam posset ignorata metallo- II. Pars. rum natura, praesertim argenti & auri, ut eadem omnino Cogni xx
ericiat. Secunda pars erit cognitio materiae proximae argeto& auro &causae enicientis Ec mouentis eam ad forma argenti & ea uiae A A & auri essicietis.
16쪽
& auri arte scilicet minisi ante naturae. Etsi enim diuersa se
materia proxima, ex qua argentum &auxum a sola naturi sit, ab ea, ex qua arte ministra eadem ortum subeunt, tamen vixi usque Sc naturae & artis scopus ad unum eundemque finem contendit, scilicet ad formam argenteam & aureata
capessendam. Posterior pars erit methodus, aut mod agendi, & hic latius est artis, nec naturam promiccue omni 'o aemulatur, nisi quatenus ad eundem finem & scopum , as quem natura, deducit. Tres igitur has partes Argyropoeia& Chrysopoeiae ordine tractabimus, ex quibus sententi an 'ostram tuebi nur: hinc experimentis quibusdam confir mabimus: tandem argumentis Erasti respondebimus: sis Apologiae sinis imponetur. Sed priusquam naturam me tallorum disquiramus, eandem in omnibus concretis cor poribus explorare opportunum esse existimamus , & sum malim quidem & generaliter , cum alioqui uberius a Phy-scjs haec haurienda sit. Sic fit, ut cognita in genere rerum omnium natura , facilior sit aditus ad penetrandam metallorum natu tym . Omnium igitur concretorum corporuα
natura ex eorundem causis dignoscitur. Scire enim aliquid. ut ait Aristoteles primo Physic 'rum , est per causas cognoscere. Causae autem sunt, materia , forma , efficiens Sfinis. Materia est, ex qua aliquid sit: in natura enim nihi. nisi ex praeiacente materia aut subiecto fit. Forma est, quae da esse rei,& perquam res nomen habet. Eificiens est causa, quae mouet materiaria ad aliquem finem. Finis est, propter quem aut cuius gratia efficiens mouet materiam. Ist autem diuisio Materiae, ut alia sit remota, alia media, alia proxima. Materia remota dicitur, quae multas mutationes & formas subitura est, priusquam formam alicuius ex quatuor corporum naturalium generibus induat . Sunt autem qua uor haec corporum gelicia, mistum ivege abile, sensile&rationale aut intelligens. Et haec materia longo distat interuali' ab 'n' quoque horum. Ea est materia prima, quae sola imaginatione &intellectu, non sensibus comprehenditur: item quatuor rerum primordia, terra, aqua, aer & ignis. Ante enim illa nulla alia fingi potest materia. Materia media est inter remotam & proximam, quae quidem proximior est formis horu quatuor generum corporu, quam
17쪽
quam materia remota, sed magis ab ijs de formis distat, quam materia proxima. Vt alimenta propiora sunt corpori animalis, quam Elementa, remotiora autem quam sanguis, qui ex illis gignitur. Materia proxima est, quae proxime ad formam accedit,&veluti quiddam imperfectum est, relatum ad alterius corporis formam perfectio rei D. Materia haec proxima est, ut unumquodq; generis semen m vni uocis generationibus, aut quod loco est seminis in aequi uocis. Sed de hac materia proxima plura nobis mox dicenda sunt. Formarum autem genera naturalia sunt ea quatuor, quae dicta sunt : scilicet forma mistorum simpliciter, vegetabilis , sensilis, &rationalis ac intelligens. Haec formae magis quam materiae rationem obtinent, quippe a quibus sit omnis effectio, materia autem potentia sit tantum, quae non agit, sed
Iatitur propriE. Causa autem efficiens varie diuidi potest, verum sola haec
nunc sufficiat, quod alia sit uniuersalis, alia particularis. Vniuersalis causa est Deus summus, optimus, maximus, qui in principio qxiidem solus ex se solo, sua infinita potestate sine alijs quibuscunque causis, ex nihilo cuncta creauit. At cum post mundum ab ipsis creatum voluit naturaliter &extra miraculum ex iam creatis rursus eadem progigni, coctis& astris, ut caussis uniuersialibus, has vices commisit: sic tamen ut idem ipse Deus cum his &causis particularibus semper c 5 currat. Idae igitur causae uniuersales omnia haec, quae in hac mundi uniuersitate cernutur diuersi generis, aut diti ercae spe ce I, producunt. AEqui uocae autem dicuntur, quod aequaliter omnibus impertiantur,& diuersorum effectuum sint causae. Particularis autem causa efficiens est, quae in materia prOximam, seu in dispositum sibi subiectum tantum agit,utilusque speciei aut qualitatis effectum producit,&vni voca appellatur , qualis est yis & facultas in unoquoque semine, quaei ipsum mpuet, dum ad finem peruenerit. Finis autem aut causa finalis in ijsdem corporibus ex Elementorum permistione concretis est, ut forma fiat. In Physicis enim finis idem est, quod forma. His generaliter sic defini tis, disquirenda est metallorum, de quibus est disputatio natura, quae sola vi naturae in visceribus terrae orta sunt. Quae natura non minus ex eorundem
Μateria proxima. Formarii genera quatuor. Causae eo
lis essici' lens causa. qui uo
Particul ris causa efficien univoca.
18쪽
metallorum causis, scilicet mater a , forma, & essiciente di Pnoscitur, quam reliqua mundi mista corpora. Metallorum igitur sicut & caeterorum corporum omni um materia remota, sun t, ut dictum est, terra, aqua, aer & ignis, ex quibus originem traxisse, omnium pluIosophorum unanimis est sententia. Gignendis enim corporibus mistisv-nius elementi materia satis est e non potui siet, sed necesse fuit quatuor illa permistione cosus a rebus idoneum se subiectum exhibuisse, stubstrataque fuisse. Et sit autem prima illa rerum primordia sint materia metallorum remota, proximiora tamen ijsdem sunt,quam vegetabilibus aut sensibilibus. ip pe quod elementa haec quatuor sensibus conspiciantur, quasi prima esse metallorum, nec non omnium in animatorum soboles naturalis. Materia metallorum media in visiceribus te raeea est, quae vi causae essicientis ex elementorum prima mistione in aliquod medium transit, quod nondum tamen est materia proxima: Quod medium est veluti quid informe nec certam in natura habet speciem: quod quid stri, ab auctoribus non est traditum. At materia metallis proxima ea est, quae nullarum aliarum mutationum interuentu a causa essiciente perficitur, & proxime formam metallicam induit, nondum tamen est metallum, sed aliam habet a metallo formam &unica sola illius mutatione forma exsurgit. Quae autem sit illam a te ia proxima, inmineris terrae, variae fuerunt eorum, qui hac de re scripserunt, opiniones. Aristoteles enim tam sublimium, quae saperterram, quam inferiorum, quae in Visceribus terrae gignuntur, duplicem exhalationem ait esse horum materiam. Exhalationem quidem a terra, quae sit sicca & calida:& ab aqua uaporem, qui fit frigidus & humidus: non siic tamen, ut exhalatio sicca humore destituatur, nec vapor humidus siccitat: sed in illa siccitatem, in hac humiditatem superate. Exhalationem igitur siccam dicit esse fossilium, ut sunt lapidum genera non liquabilia, sandaracha, sulphur, achra, rubrica, & alia eiusdem generis. Metalla autem ad vaporosam exhalationem pertinere ait. At vaporem illum prius quam in aquam vertatur, exhalatione coagulari & metallum fieri , idcirco metalla omnia exhalationem siccam eontinere, S ipflammari&exuri, solo auro excepto. Alcbem istae vero proximam metallis materiam dicunt es.se argentum vivum &sulphur, tum quod argentum vinum,
19쪽
susa videantur, & ex illis arte proliciatur argentum vivum , tum quod odorem sulphureia in spirent. Et cor tandem opinionem multi graues viri secuti l unt. Gil gil autem Maurus cinerem quendam terrae munitisi aqua infusum materiam ellemetallis proximam profestus est, non secus atq; omnem cinerem materiam esse vitro proximam. Albertus vero huini- dum viscosum & tenax. Georgius Agricola has omnes de materia metallis proxima in mineris terrς opiniones rcfellit,&succum in ijsdem mineris ortum , materiam metallis elleproximam, multis rationibus contendit. Scaliger metalla vo cat terram aqueatra, argentum autem vivum aquam terream. Quae autem harum opinionum siri verior, immorandum mihi non esse puto, cum aliam argento & auro proximam materiam natura nobis exhibeat, ut ex sequentibus elucescet. Si
tamen quid sentio dicendum sit, Aristotelis opinioni & auctoritati magis innitendum & sidendum existimauerim. Post metallorum materiae cognitionem sorma etiam eorundenae inquirenda est, quae nobilior est pars substantiae illorum, ut & in omnibus corporibus naturalibus. Forma enim rerum omnium magis naturae nomine quam materia insignita est, & ab ea sela nomen uni cui lite corpori naturali est inditum. Eam enim vocat plerunque Aristoteles rationem essentiae. Eo autem spectat formarum metallorum cognitio , quod arte ministra idem argentum & aurum , atque naturale efformandum sit, quod praestari non poterit, nisi eo rum forma, & natura, & quae&qualis sit, intelligatur,&in quibus a reliquorum metallorum formis discrepent. Me tallorum tamen sermae non ita facile dignoscuntur, ut reliquorum alterius generis corporum, scilicet vegetabilium, sensilium & hominum. Formarum enim cognitio ab actionibus earum dependet, quippe quod forma sit actus, materia vero potentia. Actiones autem ab operibus dignoscuntur. Quaecunque igitur sensus plus agere ex eorum effectibus deprehendit, ea magis conspicuis formis composita dijudicabit,quae minus, obscurioribus & minus manifestis. Hinc sensibus magis nota est plantarum forma, quod vegetent, alimentum suscipiant, & sibi similia producant. Sensilium vero brutorum, quod praeter haec & moueantur & sentiant, notior est natura. Hominis vero serma omnium maxime maniscsta est, quod etiam praeter haec omnia intelligendi facultate sit hori Gil ilia
Agricolae. Scaligeri oe inici. Formae metallo
Formae metali Iam quae sint no II
ctionu ab operibus dependet. Hominis forma ma
20쪽
Aletalla simpliciter mista sunt. Accidentia metallis omni
iu homo praeditus. His omnibus facultatibus cum ira etalla priuata & orbata sint: Nam nec vegetant, nec aluntur, nec Ino uenitar, nec sentiunt b eorum formae minus ab actionibus dignoscunt ut . Formas tam e habent omnia metalla per quas constant,& nomen ab iisdem habent,& cx ijs sibi inuicem &ab abjs corporibus discernuntur. Constando utem & concreta sunt ex sola elementoruin permistione, ideoque nullum a
liud nominis genus habent quam quod mista appellantur
corpora. Nec facultates alias habent praeter eas, quae ipsa costare essiciunt,& mistorum elementorum formam habere v-nicam unde quaque sibi similem. Sunt autem hae facultates qualitates elementorum calor δί frigus, ut agentes causae, &humidum & siccum vi patientes: Et quod plus patibiliu harum qualitatum metalla habeat, ex per pestione materiae eorundem, magis quam ab actione formae eorum dijudicatur. Formarenim proprium est agere, materiae pati. Quod si quid agunt, vi qualitatum , ex quibus concreucre, agunt tantum, veluti calefaciendo, figet faciendo, humectando&exsiccan ZO. Caecera corporum genera scilicet vegetativa, animalia
bruta & homines, mista quidem sunt corpora, sed quod praeter & super mistionem aliquid aliud praestantius habent, mista proprie non appellantur, sed ex his facultatibus, per quas agunt, nomen habent,& formam propriam. Metalla autem
quod nihil praeter mistionem possideant, simpliciter & ab
solute mista tantum appellantur, quod primae illae qualitates nihil aliud in elementis effecerint, quam mistionem. Formas quidem omnium mistorum in animorum sequuntur sua accidentia tam communia quam propria: Et quod magis e materiae quam forinae conueniant ex ijsdem mistorum formae quales sint qua dantentis intelliguntur. Accidentia igitur omnibus metallis communia sunt, ductile, de fasile. Ideoque metallum a Gebero definitur: Metalli ira est corpus minerale , fusibile, sub malleo ex omni dimensione extensibile. Corpus enim minerale genus est, fusile & ductile ex omni dimensione, differentia est specifica, quae metalla a caeteris coc poribus mineralibus discernit. Argento enim & auro sit . insunt Accidentia propria, quibus a cς teris metallis discernuntur, scilicet, quod perfecte sint mista, &igne non exu an inr, praesertim aurum. Aurum igitur a Gebero recte sic definitur. Aurum est corpus metallicum cit tinum , omni u metallorum