Proceso contra el rey de Mallorca D. Jaime 3. mandado formar por el rey D. Pedro 4. de Aragon publicado de real órden por Manuel de Bofarull y de Sartorio Tomo 1

221쪽

tionibus memoratis per quasquidem rutiones dictus dominus Rex Aragonum asseruit se non teneri in dieto casu ad egrediendum vel etiam dessendendum nam salva reverencia dicti domini Regis Aragonum in dictis rationibus per ipsum propositis continentur moeta contraria veritati et juri vel alias ostendetur cum loeus erit coram personis decentibus et Ioco et tempore opportunis maxime quia inter illustrem dominum Iambum Regem Aragonum quondam predeceSSorem dicii domini Regis Aragonum et illustrem dominum Jacobum Regem Majorice quondam prodecessorem dieti domini mei Regis Majories circa declarationem juvaminis et valentio et dessensionis et interpretationem dictarum conventionum que in Olim asseruntur suisse lacte transigendo inter illustrem dominum Petrum Regem Ariagonum quondam et illustron, dominum Jacobum Regem Majorico quondam fuit transigendo ut a Iitu inceptu discederetur conventum per ipsos et eorum successores quod ipsi et Sui successotes ad quamcumque alterius eorum Vel suorum succossorum requisitionem haberent mox omni excusatione remota se adinvicem iuvare valere et dessendere toto posse suo vhi cumque quandocumque et quocienscumque et quocumque modo quascumque personas terras vel loca in mari vel in terra alter eorum Vel successorum Suorum

invadere voluerit vel contra casdem pectorii dessendi non obstante quod hujusmodi invasio seu dessensio sit

aut dicatur per unum de eis Vel Successoribus suis princurata vel sine consilio et Voluntate alterius eorum su-por hoc requisiti vel injusto et injuriose disposita or-

222쪽

il innis vel quovis modo incoata sicut tempore guem

illustris Rogis Francie fuit allegatum nisi talos essent juris et justicie quod de sis jam per determinationem

Romano Ecclesio manifeste liquido constaret ut hec patent per instrumentum publicum quod exhihohitur coram personis dorenti hus loco et tempore opportunis cujus lenor insorius psi adjectus. Quare quamvis dictus dominus Rex Λragonnm indictis rationibus per eum propositis asSeruit contra Veritatem et jus salva ejus reverentiu quod predicta potita per dietum dominum meum Regem Majorico adicto domino Rege Francie erant injusta et injuriosa tam certum ost quod per do torminationem Romano Curie non constabat liquido quod essent injuriosa et injusta. Et ideo dictus dominus Rex Aragonum salva ejus reverentiu Valero juvare et dolandore ut requisitus extitit dictis rationibus per eundem propositis non obstantibus tenebatur. Et quia non fecit dicto conventiones quo olim asserunt suisse lacte transigendo inter illustrem domini m Petrum Regem Aragonum quondam et illustrem dominum Iacobum Begem Majorice

quondam ot omnes predicto renovacion A carundem'

fuerunt abolite et revocate penitus ipso jure. Et sicut dictus dominus nox Aragonum amisit ipso jure omnia jura quo ex dictis convetitionibus et renovationibushubuisset sique tamen habere modo aliquo potuisset. Verum ego dictus procurator dicti domini mei Rogis Majorico addens predietis per me propositis pro intentione dieti domini mei Regis sui unda dico loquendo

tamen cum reverentin opportuna quod si ex dietis con-

223쪽

Ventionibus que asseruntur suisse laeto transigendo inter illustrom dominum Regem Aragonum quondam et illustrem doininum Iacobum Regem Majorice quondam et ex renovationibus earundem conventionum que asseruntur suisse lacte per die tum dominum meum

Regem Majorico dictus dominus Rex Aragonum habuisset in dictis terris dicti domini mei Regis Majorieo

obligationes aliquas et jura aliqua et emolumenta aliqua cum juramento eliam et hornagio predecessorum

dicti domini mei Rogis Majorice et etiam ejusdem domini mei Regis Majorice roboratas. Et hec conditionaliter proseim ego prelatus procurator dicti domini mei Regis Majorice quia ipsa pono sine pei judicio.

I amen die ius dominus Rex Λragonum salva ejus reverentia quia non secit predicta de quibus suit ut dietis casibus requisitus suit ipso jure privatus omnibus illis juribus et emolumeotis quarumcumque Sacramentis et homagiis vallata et per universitates dicti domini mei Bogis et nobiles baronesque approbata Pliam asserantur. Et mox illa omnia jura et emolumenta suerunt dicto domino meo Regi Majorico ipso juro ossea. citer aequisita. Et hoc convincitur manifesto quia indicta transuecione sucia circa declarationem juvaminis et valentio et defensionis per illustrem dominum Jacobum Regem Aragonum quondam et per illustrem dominum Iacobum Regem Majorice quondam post predicta conventa Supraposila et specificata fuit adjectum quod si contigeret aliquem eorum vel successorum suorum quacumque cauSa occasione ratione vel quovis

224쪽

predicta omnia non servare talis non solum notetur rin- sumia verum etiam actionibus quibuscumque privatus et sic ipso jure omnibus juribus careat et emolumentis et ex conventionibus per prodecesSores eorum 1actis et initis et per eos tune renovatis et per SucceSSO- res suos renoVandis quantumcumque Sacramentis et

homagiis vallatis et per universitates eorum et nobiles baronesque ut inter Vos conventum et approbatum fuit consecutus. Itaque omnia illius mox et sic juro imo jura et comoda depulentur et ipsorum Vel successorum suorum qui in t erata illius transactionis conventio ianis declarationis seu pacti jura servaverit ut hec patet per dictum instrumentum publicum cujus tenor insorius est adjectus. Unde evidenter concluditur ex predictis et ex aliis causis et rationibus legittimis atque justis quem loco et tempore Opportunis Coram pers Dis decentibus proponentur quod posito sine perjuditio quod ex sepedictis conventionibu S quem asSeruntur suisse laeto transigendo interdictum dominum Petrum Regem Aragonum quondam et dominum Iacobum Regem Majorice quondam et ex aliis ren vati nibus eorundem post ea subsecutis dictus dominus

Rex Aragonum habuisset in dictis terris dieii domini mei Regis Majorico aliqua jura et emolumenta et comoda idem dominus Rex Aragonum ipso jure illis omanibus privatus extitit ut est dictum. Et sic dictus d minus meus Rex Majorice ipso jure ab omnibus Obli-gulionibus liberatus extitit posito Sine perjuditio quod

fuisset astrictus obligationibus aliquibus et sic pers na sua regia ab omni macula et suspitione macule ex-

225쪽

titit preservata in hiis que dixit et socii circa predi in et occasione etiam eorundem. Et ideo merito pr dicte sue responsioni adjessit illa que adjessit offerens personam Suam paratam defendere juxta statum suum regium ut deceret. Patet igitur ex predietis quod dietus dominus Rex Aragonum et dictus Arnaldus de Erillo Se Se procuratorem ejus aSSerens non potuerunt

nee debuerunt firman do directo petere antediciam nec dictus dominus meus Rex Majorice eam prestare debebat jura ipsius illibata cupiens observare. Et idem merito dictus dominus meus Rex Majorico responsimnem secit que supra ponitur et habetur. Constat etiam quod dictus Λrnaldus de Erillo se esse procuratorem dicti domini Regis Aragonum asserens frustra replicavit de possessione seu quasi possessione domini Ro-gis Λragonum sepedicti. Nam posito Sino pertudicio quod possessionem Seu quasi possessionem habuisset amississet illam ipso juro quia omnia dicia jura et emolumenta et comoda sicut in dictis torris dictus dominus Rex Aragonum habuisset ipse amisisset ipso jure ut premiSSorum Series attestatur. Annecto etiam prolibalis ego dictus procurator domini mei Regis quod posito sine perjudicio sed non concesso quod diutus dominus Rex Aragonum dictis juribus et emolumentis

et comodis et causis et rationibus memoratis non esset ipso jure privatus sed haberet eo osei judicialiter et privari per sententiam declarando. Tameu con tat quod de illis non posset nec deberet cognoscere ju- ditialiter dietus dominus Rex Aragonum nec ctiam judex suus quia illa causa concerneret dictum dominum

226쪽

Regem Aragonum ut partem quo in eodem juditio Iit- liguret. Nec otiam posset de illis cognosci per euriam dieii domini Regis Aragonum quia posito sine Pe juditio quod esset talis causa que ex sui natura haberet per pares dicio Curio judicari. Temen constat quod in dicta Curia dicti domini Regis Aragonum non sunt Reges pares dicto domino meo Regi. Et ideo haberet

cognoscere beatissimus dominus noster Papa justicio et ceteris virtutibus insignitus quia tanta in eo gratia Dei floret qui judex inter Reges esse dinoscitur et a jure etiam approbatur. Maxime quia si fieret de prodiciis cognitio haberet etiam e nosci an dicte conventiones que asseruntur suisse lacte transigendo per dictum dominum Petrum Regem Aragonum quondam et per dominum Iacobum Regem Majorice quondam

et renovationes earundem conVentionum que asseruntur post ea fuisse subseeuto valere possint et p6r-judieare dicto domino meo Regi. Quare convenitur ex omnibus ante dictis quod dicta citatio que asseritur suisse facta per dicrum dominum Regem Aragonum non valet nec illa citatio perjudicat dicto domino meo

Regi et quod requisita per dictum dominum Regem

Aragonum et requisita et replicata per dictum Arnaldum Erillo se et asserentum esse procuratorem dieti domini Regis Aragonum non adverSantur nec perjudieant dicto domino meo Begi Majoricaru in sespondenti ut supra dichur congrue atque juste. Et predicta Omnia ego procurator predietus post quascumque responsiones vel replicationes flendas in prodietis ut, indo in antea pro parte dicti domini Regis Aragonum nunc

227쪽

pro tunc recepto et pro repetitis ultimo volo haberi. Petens ego dictus procurator dicti domini mei Regis nomine proeliinatorio ejusdem predicta omnia per me

proposita pro intentione dicit domini mei landanda indicto instrumento publico post dicta replicata inseriet adjungi per notarium publicum infrascriptum pro utili tale et conservatione juris et honorum sepedicti ejusdem domini mei negis et de predictis fieri unum vel plura publica instrumenta. Τenor vero dicti instrumcnti publici dinose itur esse talis. In nomine sancte et individuo Τrinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti Amen. Νolum sit universi S. Quod nos Iacobus Dei gratia Rex Aragonum Valencie

et Murcio et eomes Barchinone. Et nos Iacobus eadem gratia Rex Majorice, comes Rossitionis et Cerita-nio et dominus Montispesulani. Scientes et attendentes nos renovasse presenti die conventiones hactenus initas inter dominum Petrum tunc Regem Aragonum patrem nostri Iacobi Regis nunc Aragonum et fratrem nostri Iacobi Regis Majorice quondam ex parte una et nos dictum Iacobum Regem Majorice ex parte altera et apparet per publicum instrum statum inde sactum per DrcSeniem notarium et infra scriptum in quibus inter cetera continetur quod Nos dacobos Rex Majori eo predictus et SucceSSores nOStri juvemus Valeamus et defendemus vos dominum Jacobum Regis Aragonum nepotem nostrum carissimum et successores Vestros cum toto posse nostro contra cunctos homines

do mundo. Et nos dictus Jucobus Rex Aragonum prinmitimuS per nos et nostros Successores vobis dicto Ia-Diuitigod by Corale

228쪽

eobo Regi Majorieo Larisimo patruo nostro juvare Valere et defendere vos et vestros successores et regnum terras et comitatus et jurisdictiones vestras et terrarum Vestriarum quas a nobis tenetis in laudum toto possenOStro contra cunetos homines de mundo. Et cum super hiis exortum fuerit odium et guerra subsecuta aeternarum nostrarum disci patio eo quod ad requisitionem domini Petri Regis Aragonum quondam patris nostri dicti Iacobi nunc Regis Aragonum vos dictus

Iacobus Rex Majorice patruus noster tempore quo dicebatur quod illustris Rex Francie parabat se ad veniendum contra eum et terriam Cathalonio valere juva re et defendere recusastis protendentes quod in illo ca-Su non tenebamini ad liec cum guerra illa esset guer-ra ecclesie quam ipso injuste et injuriose et sine consilio et voluntate vestra sibi procuraverat inVadendo Regnum Sicilie quod erat patrimonium ecclesie et sic per pacta illa vel conventiones generales que erant inter vos et ipsum ad ipsum invadendum non eratis astrictus ne similis dissensio in laturum per predicta valeat oriri et aliter que ex hoc suit incepta discedere volentes. Nos Reges Aragonum et Majorice predicti per

nos Et nostros Successores in hunc modum transigendo convenimus et conveniendo per hunc modum declaramus quod nos Θt successores nostri ad quamcumque allo. rius nostrum Vel successorum nostrorum requisitionem habeamus mox omni excusatione remota nos ad invicem iuvare valere et defendere toto posse nostro ubicumque quandocumque et quocumque modo quaSCumque personuS terras vel locu in mari vel in terra alter

229쪽

n Etrum Successorum nostrorum invadere voluerit volcontra easdem petierit dolandi non obstanto quod ii jusmodi invasio sive desensio sit aut dicatur per unum de nobis vel successoribus nostris procurata vel sine consilio et voluntato alterius nostrum super hoc requisiti vel injuste aut injuriose disposita ordinata vel quin vismodo incohata sint tempore guerre illustris Regis Francie predicti ut dictum est suit allegatum nisi tales essent injuria et injusticie quod de eis jam per determinationem Romane ecclesie manifeste et liquide constaret. Nos itaque Reges predicti per uos et Successores nostros promittimus transactionem conventiones atque declamationes predictas servare tenere et complere sine dolo fraude arto vel malo ingenio ab bonum et sanum intellectum et hone fidei puritate servata et nunquam per nos vel nostros alium vel alios eonti avenire de juro vel de iacto verbo vel scripto diroete vel indirecte publico vel occulte sub bonorum nostrorum ypolliecu et firma Stipulatione. Renuntiantes omni juri

scripti vel non scripti auxilio exceptioni doli et in sactum et crucis privilegio et alii cuilibet privilegio indulto vel etiam indulgendo. Promittentes nos Reges predicti ad invicem sub saeramento et homagiri quem spetialiter propter hoc ad invicem facimus et prestamus saerosanctis qualuor Dei evangeliis manibus propiis

spontB tactis nos non impetratu S per nos vel no

irOS SucceSsores alium vel alios aliquod privilegium a Summo Pontifice vel ejus legato aut cetu cardinalium vel ab alio quocumque per quod possemus contra predieta vel aliquid predictorum venire aut nos juvare in

230쪽

aliquo vel inori. Adicientes quod si etiam aliquod privilegium nobis vel nostrum alteri vel succeswrum nostrorum ultra concederetur per quod liceret nobis vel alisi i nostrum seu successorum nostrorum Venire

contria predicta vel aliquod predictorum illo privilegio

promiιiimus nos sub sacramento et homagio non uSuros. Et si contigeret quod absit aliquem nostrum Vel SucceSSOrum nostrorum quacumque causa occaSioue rations vel quovis casu in predictis vul aliquo prodictorum deficere et predicta omnia non observaris tale non solum notetur infamia verum etiam actionibus quibuscumque privatus omnibus juribus careat et eminsumentis que ex conventionibus per predecessores noStros saetis si initis et per nos hodie renovatis et per SucceSSOres nostros renovandis quantumcumque sacramentis et homagiis vallatis ac per universitutes nostras et nobiles barones ut inter nos conventum eia approbatis fuerit consecutus. Itaque omnia illius mox jura et comoda deputentur ei nostrum vel nostrorum SucceSSOrum que intemerata presentis transactionis conventionis seu paeli jurii servaverit. In cujus rei testimonium nos dicti Reges Magonum ei Majorice hoc presenti publicum instrumentum sigillorum nostrorum appenSione duximus roborandum. Actum est hoc in

Castris propre Argilers Elnensis diocesis in sesto beatorum upostolorum l)etri et Pauli videlieet IlI kalendas julii anno Domini MCCXCVIII. Signum H Jacobi Dei gratia Regis Aragonum Prodidit qui lice leuncedimus laudamus et juramus et