Proceso contra el rey de Mallorca D. Jaime 3. mandado formar por el rey D. Pedro 4. de Aragon publicado de real órden por Manuel de Bofarull y de Sartorio Tomo 1

331쪽

catolicus de justitia honestate et moribus inter ceteros mundi principes singulariter comendatus Sue fame laudabili et conscientie detraxisset talem turpem Obligationem invadendi injuriose et illicito proximum Deo et hominibus odiosum ac reprehensibilem laciendo. Quarto quia si dicta scriptura quo juxta scriptum in ea kalendarium facta dicitur quinquaginta quatuor anni sunt elapsi vel circa vera suisset quod absit in multis renovationibus dictarum in udationis et conventionum hactenus saetis renovata suisset et lamen est notorium quod nunquam huc usque de ipso mentio aliqua suti saeta nec dictus Rex Majorico in requisitionibus do dicta valenca frequenter ut prefertur ne tis dicio domino Aragonum Regi in casu superius declarato nec in vistis quas perinde habuit cum eodem nec etiam pridem in tractatu concordie procurare per dictum nuntium apostoli cuin et diversis ejus collationibus habitis coram eo de dicta turpi obligatione fecit aliquam mentionem et non est verisimile quod dictus Rex Majorice quando dominus Rex Aragonum requisitus de valenca respondesbat eidem inter cetera quod in guerra injusta quam idem Majorice Rex contra dictum Regem Francie coiminabatur indicere non tenebatur ipsi valensam sacere dictam turpem obligationem taecuisset quem tunc sibi lorum proprie vendieasset si veritatis subsistentiam habuisset sed revera dicta scriptura quo dicte requisitionis tempore nondum fuerat fabricata postmodum ad medendum premissis 3maginariis fictionibus emanavit. Quinio quia constat et probari potest fidedignorum Diqiti Cooste

332쪽

testimonio quod cum post renovationem dictarum con

ventionum suctam inter dictum dominum Iacobum Regem Aragonum et dictum Iacobum Regem Majorico in loco de Argiles in quo dicitur turpis obligatio facta fuisse dictus Jacobus Rex Majorice questionem haberet cum comite Fuxensi propter quam inter ipsos guerra valida sperabatur et de valenca juxta dictas conventiones requisivisset dictum dominum Regem Aragonum qui tunc in Regno Valentia residebat ipse dominus Rex Valenςam noluit sacere quousque de jure et justitia dicti Majorice Regis insormaretur plenarie sicut plene informatus extitit per quendam jurisperitum ad eundem dominum Regem cum instrumentis munimentis et processibus per dictum Regem Majorice propterea deSlinatum qua quidem informationes acta idem dominus Rex valenquin secit dicto Regi Majorico et Bernardum de Fonollario gerentem tunc vices procuratoris in Cathalonia cum multis militibus sibi misit. Constat autem quod dictus dominus Rex dacobus firagonum si noviter obligationem per allega

tam secisset talem informationem nullatenus poSlulasSet.

Sexto quia in dicta scriptura multe improprielales continentur contra solitum usum et stilum notoriumque ex ejus Serie colliguntur et quem satis hostendunt quod non suit per aliquem notarium ordinata que quidem dictam scripturam vehementissime Suspectam arguunt et convincunt.

Septimo quia posito sine prejuditio sed non conceS-so quod dictus dominus Rex Jacobus Aragonum pre-

333쪽

sutum scripturam firmasset quod absit talis obligatio nil invadendum ut presertur injuriose suum proximum saeta utpote turpis dampnata a jure divino pariter et humano nulla fuisset et inem dax ipso jure indubitati enim juris est pacta que contra legem constitutio nes vel bonos mores fuerunt nullam vim habere et generaliter novimus lurpes obligationes nullius esse minmonti veluti siquis homicidium vel iniuriam se facili rum aut injuriati oppre daturum permittat quem non seri opere qui adjuvat ad peccandum et ex talibus tur pibus obligationibus officio peccatorum actiones et ex ceptiones omnimode denegantur. Et consequenter eon cluditur in aporto die lum dominum Ilegona ex tali turpi obligatione siqua fuisset minime teneri nec eandem dampnatam obligationem dicto Regi Majorice cir- ea denegationem dicti seudi vel eontradietionem die te

firmo juris vel alias actionem vel exceptionem aut co- modum aliquod altilisse nec juramentum vel honnh-gium siqua factu fuissent potuissent die tum nullam obligationem in aliquo validare: Divus enim sevo i iis etfinthonius rescripsorunt ius jurandum vel homugivitico utra vim legum et auctoritatem juris per aliquom laetum nullius esse in0 menti ei promissiones juru menta seu homugia non sunt Obligatoria nec servanda si sint illicita ot vergent in anime det iii montum. Et lo-gibus expressum est illicite rei jus jurandum servari non oportet nec peccat quis tuli casu contra venion doetiuin liuetoritate propria licet peccaverit in jurando desiperet igitur qui saperet dictam obligationem turpem si lacta suisset quod absit dictum dominum Re Duiliaco by Corale

334쪽

gem Iacobum Aragonum vel successorem ejus in ali

Oelavo quia si ilicia obligalio laeta fuisset ot voluisset quo l absit ilietus Rex ui orice antequam e quisiisset dictum dominum Regem Aragonum to prodictu valeticu jus quod sibi antea compi,tehat ex iliciis conventionibus procul dubio ammisisset. Conglut enim quod diu antequam fieret per eum requisitis supra dicta infregerat et transgressus fuerat manifeste conveniationes predietas cudendo monetam publice in villa Dor. piniani et alia contra dictas i onventiones dampnnhiliter comitendo quo in dicta citationis littera conti non-tur. Sicquod postmodum dictus dominus Aragonum non tenebatur ad Valoniam postea etiam in casu lieitore luisitam ex quibus evidenter insertur quoil die ius Rex Majorice ex dicta scriptura noViter exhibita non potest in aliquo Se juvare. Denique attendendo responsionibus et replicationibus

suetis per Philippum de Monlerosio procuratorem substitutum iis, Arnaldo do Erillo licti do inini nρgis Araiagonum procuratore quibusdam rationibus propositis por Pol rum Pascas ii qui dicit se procuratorem dieii Regis Majorico constat non obstante quod por dieium Petrum Paseasii dicitur videlicet dictum dominum II 6. goni Arugsnum privatum suifflet ipso jure omnibus ju-rihus et o molumen iis quo in dictis Regno Majorieoot torris aliis seu dulibus habuisset ut possessionem etiam siqua foret prelox tu dicte turpis scripturo eo quia dicitur dictum dominum Regona prefato Majori de Rogi valenuum denegaSse in casu Superius mo-

335쪽

morato rationibus Requontibus.

Primo quia posito sine prejudicio quod diei a scrip

tura Valeret et esset obligatoria et dictus dominus Rex contra eam venisset quod absit non cavetur in ea quod faciens contra ipsum ipso jure privaretur comodis et emolumentis dictarum conventionum sed continet quod actionibus suis privatus dictis emolumen iis careret quodquo alteri contra non venienti mox dieta jura et mmodo deputarentur. Est autem de jure notorium quod si casus esset. dicte scripture et ea efficax existeret non ipso jure sed per sententiam diffinitivam transgressionis dictarum conventionis declarat Oriam perderentur comoda supradicta quem ubi exceditur contra promissionem vel delictum comittitur potissime extra bona regulariter sunt bona per sententiam abdicanda ut multis juribus declaratur. Secundo quia ubi in dicta scriptura si valeret contineretur quod ipso jure dicta comoda perderentur adhuc talis scriptura vel quevis alia pactio contrahentium non potuisset induxisse quod ipso jure rei dominium perderetur et in alterum transferetur quia per pactum etiam Sollempnem Sine possession o dominium non transfertur nisi in casu specialissimo qui ad casum nostrum trahi non potest.

Τertio quia si dicta .riptura et obligatio turpis vere saeta suisset et obligatoria extitisset et dictus domi.

nus Rex Aragonum contra ipsam Venisset et ex eo ipso juro privatus. suisset emolumento et comodo dictarum conventionum que omnia negantur et sine pre-

336쪽

eem veniret et dicto domino Regi preiudieare posset de jure notissimo haberet per di finitivam sententiam

declarari cum enim etiam in criminibus enormibus et exceptis pura lese majestatis heresis et contrahencium incestas et nepharias nuptias et in multis aliis criminibus in quibus ipso jure bona delinquentium conss

cantur sic necesaria sententia antequam occuparentur

bona hujusmodi confiscata ut ex multis juribus hoc disponentibus colligitur et habetur multo sortius sine comparatione aliqua et absqMe alicujus hesitationis

scrupulo circa dicta emolumenta Si casus amissionia OccurriSset ante eorum occupationem habuisset fieri sententiam transgressionis declaratoria ut presertur.

Quarto quia ut jam dictum est dictus dominus Rex Aragonum per Se et predecessores suos sint in pacifica It continua possessione seu quasi dicti laudi a quinquaginta quatuor annis et cura et adhuc est constat autem de jure comuni et patrie quod nullus potest sine causa cognitione et sententia sua possessione privari sicquod demostrative concluditur quod dictus Rex Ma

jorice ex sola et nuda assertione Sua auctoritate pro

pria sine juditio cognitione et sententia non potuit nec potest dictum dominum Regem Aragonum privare possessione sua vel quasi dicti laudi pacifica notoria et antiqua quam retinuit et retinet ac defendet ut honori Regio congruit viriliter et potenter nec meruit ullo-gari nec procedit de jure quod ex transgressione alicujus conventionis ipso jure possessorio amittatur que ex pacto non queritur nec amittitur nisi possessor animum habuit amittendi.

337쪽

Protei ea non procedit quod dictus Petrus Pascha sit variando nittitur et colorare quod ubi dictus dominus Rex Aragonum haberet privari per sententiam emolumentis et comodis supradiclis quod de illis non posset nec deberet juditialiter ipse cognoscere nec etiam

judex suus cum illa non concernant dictum dominum

Regem et partem quo in eodem juditio litigaret nec posSet de illis cognosei por curiam dicti domini Ro-gis Aragonum et ubi laiberet per pares curio judicari lamen non posset neri in curia dicti domini Regis eum dicatur quod in ea non sunt Reges paxos dicisto Regi Majorice rationibus subsequenti hUS. Ivimo quia speciale paelum indicta inseudatione ui Serim i netur idem Rex Majorice generaliter et sine

distinetione firmaro jus dicto domino Regi et suis in

POSSE SUO et Suorum. Constat autem quod pacta licii in inlaudatione opposita sive sint contra Vel preter jus Scriptum etiam seudorum vel patrie ante omnia Sunt Servanda cum etiam ipsa jureta kudorum scripta et patrie boc inducant et consequenter non angit nec Pre-judicat quod dicta causa concerneret dictum dominum Regem ut partem quem dictus Rex Majoi ice et prude- cessores Sui ad cognitionem et decisionem dicit domini Begis in tali casu se spetialiter aStrinXerunt et fuit equin et consonum juri ac etiam rationi. Constat

enim quod princeps qui habet omnia jura inperialia

sicut di tus dominus Rex Aragonum poteSt jure permittere in ea usu propria esse judex. Constat etiam indubitabiliter dictum dominum Regem Aragonum cSSesuperiorem et ordinarium judicem dicti Regis Majori-

338쪽

ce cum in si a limites Callialonio suum principale foveat et habsai domicilium et dictum Regnum Majorice et alie torre seudules exceptis terris Montispesulani baronia ejus et vicecomitatibus supradictis noscantur oss in dominio majori dicti domini Regis Aragonum et inuis idem Rux Majorice alium dominum et superiorem quam dictum dominum Regem Aragonum non habeat

Secundo quia juxta usaticos Barchinone firma juris in posse domini laudi qui vocatur per dictos ustilicos

senior statim cum pinitur per vassallum est flenda si . ne exc2ptione aliqua et sin se temporis intervallo si vas-

saltus ipse ponas gravissimas per usaticos impositas firmam juris disserentibus vel conlim dicentibus cupiat evilare et parium curie reclamatio in tali casu do juro patrio et consuetudino generali non vendicat sibi

locum.

Tertio quia posito sine prejuditio sed non concesso quod in predicto vel alio casu esset questio aliqua coram paribus curie ventilanda tunc ad juditium per vim

recurretur cum rassallus hoc peieret et non ante. Constat autem quod dictus Rex Majorice parium judicium non nilogavit nec pectit sed absque aliqua cognitione jus de laeto sibi dixit et firmam juris contradixit et distulit et seu dum predictum quantum in eo suit eliam denegavit frustra igitur idem Rex meminit de puribus eurio in rationibus supradictis. Quarto quia dato sine prejuditio sed non concesso quod parium juditio ratione dicti laudi in casu aliquoloeus seret et dictus dominus Rex teneretur per vim

339쪽

juditi 0 stare faciliter possent pares in sua curia inVeniri otiam dicto Regi Majorice lieet in curia dicti domini Regis Aragonum alii Reges vassalli non forent.

Constat enim quod in paribus curie non concernitur nec requiritur equalitas vel paritas dignitatis sed susscit quod pares curio ab eodem domino lauda teneant et pro laudis eidem curie sicut subjecti. Constat namque quod in Cathalonia sunt multi comites et barones seu datarii dicti domini Regis Aragonum qui pares possent haberi in questionibus quem haberent per pares curie terminari cum ipso etiam Rex Majorice barout seu datarius sit censendus nec dominus Papa licet magna soreat gratia ot dono persulgeat sapientie et scientie eminentis salva semper in omnibuS Sue Sanctitatis reverentia potest vel debet se intromittere dequestione predicta more impertuli et de laudo propio dicti domini Regis Aragonum cujus cognitio ad ipSum dominum Regem de jure comuni et patrie et juxta

etiam dictas conventiones noscitur pertinere nec etiam

Ecclesia Dei sancta quem cunctos in sua fovet justitia consuevit principibus mundi vel eorum temporali tali detrahere Vel in messem alienam miltero sulcem Suum presertim cum idem dominus Rex semper paratus suerit et sit dicio Regi Majorico rebelli suo cum id postulaverit et satisfecerit ut tenetur sacere expeditum justitie complementum et sucia per eum firma juris potest super ceteris cum misericordia se habere sicutae lenus ut scit dictus apostolicus nuntius elementer se habuit in dicto negotio et teste Deo in via se posuit rationis sed licet idem nuntius apostolicus qui pros-

340쪽

peritatem negocii sedule gelabatur vestra concordie prudentissime apparuit non potuit inductionibus persuasionibus vel rationibus dictum Regem Majorice a tanta rebellionis contumacia separare nec ipsius impetum temperare. Attentis igitur et consideratis Omnibus et singulis suprascriptis clarum esse constat dictum Regem Majorice cudendo dictum monetam in principatu Cathulonie et alia comittendo quem in dicta

citatoria littera continentur et postmodum et cumulando mala mulis firmamentum de directo non absque gravissima nota Hus contradicendo et disserendo et subsequenter Dudum predictum contempnens Sacrampnium humagia quem totiens innovavit sine erubessentia denegando et ultimo sine diffidamento gentes dieti domini Regis Aragonum capiendo et bona eorum per violentiam et absque causa legit tima occupando et murea dicti domini Regis Λragonum invadendo et naves eX pugnando antequam idem dominus Rex executionem aliquam incepisset gravissima et enormia crimina perpetriisse et notabilem ingratitudinem comississe in m lignam offensam injuriam et contemplum dicti domini Rogis Artigonum et totiust reipublice dispendium manifestum quem sine peccato et dedecore

nimio non possunt amodo dissimulari vel quomodolibet tolerari dictumque dominum Regem Aragonum ad conterendam dicti Regis Majorice proterviam et eundem pro dictis criminibus et injuriis puniendum et Possessionem suam notoriam dicti laudi juxta dictos usaticos quibus subest et alias justo et legittimo processisse et procedere posse pro executione processus contra