De antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor a L. Andrea Resendio inchoati, a Iacobo Mendez de Vasconcellos absoluti & quintus liber de municipij Eborensis antiquitate ab eodem conscriptus. Cum alijs opusculid, versibus, & soluta oratione ab eodem Iac

371쪽

nonnullo&ex ergastuli,& triremium vinculis, ubi iniuste detinebantur, liberauerit. Non deerat viris studiosis,&piis, qui in Parisiensi academia versabantur,quorum consuetudine assidue utebatur,modo hos,modo illos mesae adhibens, atque aliis beneficiis sibi deuin nos reddens. Religiosorum coenobia libenter invisebat, & peculiari quodam amore, Carthusianos fratres amplectebatur. nec abs r puto paucis exponere, quana ardenti stiidio, quam q. assidua cura, per omnem aetatem litteris deditus fuerit. Atque , ut iuris prudentiam omittam, qua inter insignes iuris consultos sui temporis in primis floruit. Graecas litteras Batonae prope iam senex discere coepit. Nec erubescebat, cum ea esset aetate, &auctoritate discentis personam assiimer . Quinimmo ut ceteros suo exemplo ad Virtu-.tis, & bonarum artium amorem excitaret,palam & adhibitis nonnumquam amicis, ac familiaribus , praeceptiunculas, & minutias illas grammaticae artis sibi perlegi, & inculca-

ri volebat, tantum q. breui tempore in eius lingus cognitione profecit, ut eam exacto,& ad unguem calleret, & omne genus auctorum inoffense, summa cum voluptate animi

euolueret. Nec ea re contentus, ut erat oti,

impatiens, & discendi cupidus , linguae quO-que Hebraeae cogntionem sibi comparauit, in qua multum studij,& laborem insumpsit,dum per

372쪽

per eam faciliorem sibi aditum parat, ad sacrs scripturς lectionem , quam semper ceteris stlidiis adeo anteposuit, vi diceret nihil magis dec cre viros bonos, ac pios,prs sertim sacerdotio addictos, quam ut ceteris omnibus studiis omissis, penitus se sacroru librorum lectioni traderent,quod ipse, quoad eius fieri potuit efficere conatus est. Nam quamuis plurimis , grauissimi R. occupationibus districtus, numquam noui, dc veteris testamenti libros legere, & tam Grscos, quam 'Latinos interpretes euoluere destitit. Adhibitis etiam Hebraice lingus commetariis, quibus tamquam subsidiaria ope adiutum ad diuinarum litterarum pleniorem cognitionem

se peruenire posse sperabat; cuius lingus addiscendet occasionem illi Parisiensis academit opportunitas obtulit. Ad Grscas etiam litteras exactius perdiscendas usus est ibi opera

Ioannis Cheredami viri doctissimi, ex ipsa

Crscia oriundi, cuius nonnulla exhalat opuscula . Adiecit & Astronomiae, & Geographiae studium. Denique nulla est ars, aut liberalis, & digna ingenuo, & pio viro disciplina, quam non attingere,& delibare voluerit. Vt autem laquam ex diuerticulo ad eius in Lusitaniam prosectionem redeamus, sub finem mensis Iunij anno millesimo quingentesimo quadragesimo.octavo, iter est ingressus, una cum Fracisco Noronio, cuius antea me-

373쪽

mini, qui ad salutandum Henricum, iterum in Galliam missus fuerat. Itaq; a Lutetia per Aurelianenses, & Pictavos, Burdigalensesq. Batonam peruenit ad vigesimumquintum Kalendas Augusti, ubi de a Regio praeside Capellio , qui tunc urbi praeerat,& ab uniuerso populo honorifice exceptus, & aliquot dies c6- moratus, ut urbis desiderio satisfacehet, iterum se itineri accinxit. Deinde per Pyrenei Iiuga, perq. Victorienses, Burgense tantiae nos, Salmanti censes, eam Lusitaniae regione, petijt, quae Interamnensis dicitur, quod inter Durium,& Minium amnes sita sit ut m nasteria sibi paulo ante a rege collata inuise- iret. In quibus reliquam aestatis partem tran- asegit,& ineunts Octobris men , Olysippo- rnem te contulit, ac statim in numerum Sena torum, qui Palatini dicuntur, cooptatus est. In quo munere, ut in ceteris magistra ibus, quos gessit, singularem apud omnes fidei, &' integritatis famam est adeptus . Ea autem erat in omnes humanitate,& comitate,ut certatim libellos suos supplices ad illum reijci, ab ipso rege contenderent, & quod raro accidere soled etiam repulsam passi,aequis ani- mis discederent, tanta,ac tam constanS erat, de eius virtute , & singulari doctrina vulgo concepta opinio. Clini igitur aliquot annoS in aula non sine magna nominis celebritate Versatus, nec minus regi, reliquis'. princis, Pibus,

374쪽

que operam rsi publicae navasset: anno millesimo quingentesimo qiuinquagesimo tertio, Visensem urbem, cuius Episcopatu adeptus fuerat, inuisere decreuit, sexagesimum tertiari aetatis suae aianum agenS. Longum ve- rosesset dicerer, ac c memorare, quanta

cum laude pontificium munus ibi administrauerit, nec expectandum a me est, ut singula

eius faet egregia, & pio Episcopo digna, re- . ferre ag ediar: id enim longiorem narrationen i requirit, qua lectorem defatigare mihi inon est iii animo: sed summatim, ea tantum iattingere, quae insigniora mihi visa sunt, ex quibus quiuis cetera conij cere, ac dijudicare valeat. Ad Visensem igitur Ecclesiam, tam

a canonicorum collegio , quam a reliquis ci- uibus valde expetitus , ac desideratuS per 'e' lnii, ad quos cum animum beneuolum,& vere spaternum attulisset, multa ac praeclara ope- ira statim edidit, quibus illorum .expectationem non soli: m non fefellit, sed etiam longe superauit. synodum enim pauci S inter- ilectis mensibus coegit, in qua nihil praeter-υ misit, quod ad communem totius dioeceseos . curam, utilitatemque pertinere videretur. ἈNec multo post, constitutiones editas ab a terioribus episcopis, quae prQpter temporu, irerumq. vicissitudines sere in desuetudinem abierant, in optimam serinam redactaS , ty-

375쪽

pis excudendas clarauit. Di irino cultui , sacri'. caerimoni js rite, sole rua iterq. peragendis inprimis studuit, templorum aedificiis reficiendis , nouis'. ecclesijs aedificandis, sicubi id necessitas exigebat, maximam operam adhibuit, prouinciam suam assidue peragrauit, cauens non mediocri sollicitudine,ne cui oneri, aut sumptui esset. Quinimmo ab aliquo

hospitio exceptus, aut munusculis donatus, illico cumulatiori munere, aut alio beneficentiae genere, gratiam referre satagebat.' Erat enim ut diximus, minime tenax , & ab omni auaritiae, ac sordium specie abhorrens, i q. per omne vitae tempus, tam verbis, quam factis aperte declarauit, sed praecipue in Pontificio munere exercendo, in quo sibi egenorum , & pauperum curam praecipue delegit: adeo ut in illis subleuandis,aledis, iuuandis'. non solum opes, & facultates suas, sed etiam

omne studium , operamque consumeret . Accidit autem, non raro ut fame, in ea regione ob agrorum sterilitatem eius tempore inopes laborarent, quorum inopiae promptissime subuenit, non sine magna hominum admiratione , qui non solum Lusitaniam, sed vicinas etiam prouincias, miris praeconi js,&laudibus, ob eas, ac ceteras eiuS virtutes copleuerunt, tantaq. apud omnes pietatis fama floruit, ut ad illum tamquam ad communem egenorum parentem , inopes undiquo

376쪽

conquerent. In urbe Visensi omnium viduarum,& pupillorum, qui egestate laborarent, curam gerebat: idque ita occulte , ut excepto quodam canonico, vitae integritate insigni, qui eius consessiones audiebat , nemo id rescire ante eius obituna potuerit. Eiusdem vero canonici opera utebatur in ceteris piis operibus,qus occultare satagebat,ne ob inanes hominum rumusculos,caelesti praemio,&proposita a Deo optim. M . bonorum operu ira mercede, fraudaretur.Ciuium nobilium liberos, praesertim eorum, quibus tenuiores essent facultates, in familiam suam admistas, liberaliter educauit, & bonis moribus,ac litteris imbui, erudiri q. curauit, ex quibus complures ad sacerdotia promouit. In hospitibus excipiendis, colendis q. adeo comi S, ac liberalis suit, ut eius domus non propria ipsius, sed commune quoddam omnium hospitium esse videretur. Cum q. plurimis gra- tus,& charias esset,vix ulla dies prsterijt,qua non ab aliquo externo hospite adiretur,praeter quotidianam canonicorum, & reliquoruciuium turbam, qui ab eo frequenter mensae adhibebantur. Utve otia ijs, quae ad humanitatis ossicia pertinent, leni, & pacato erat ingenio, moribus l. suauissimis, ita in corrigendis, castigandis q. viiijs seuerus, & vehemens , citra ullam tamen iracundiae & malevolentiae notam ., Cum q. Omnes sibi persu lum

377쪽

sunt haberent, non illi homines, sed vitia , &crimina displicere, tanta animi aequitat , eius admonitiones, de saluberrima consilia , admittebant , ut etiam seuerissime correpti , allum parentem indulgentissimum,&benignissimum praedicarent. Multos etiam certum est ipsius auctoritate,&grauitate, qua

plurimum pollebat, impulsos, ad meliorem frugem peruenisse. Quodq. alij nonnumqua,

vinculis, carceribus, & exilio vix assequuntur, ille solo exemplo, & naturae bonitate eL fecit. Hinc communis erga illum omnium amor, incredibilis l. beneuolentia, hinc mirae laudes, mira praeconia, adeo ut certatim omnes illius nomen ad casum attollere conarentur . Qine hominum studia, & amoris

argumenta, aduersa eius valetudo, ita accendit, ut in eius vita omnium salus, & fortunae periclitari viderentur. Morbum autem grauem , &molestum contraxit ex renum calculo,& stomachi imbecillitate, quae tandem in cibi taedium & virium desectum conuersa, mortem denique illi attulit, quam aequo, acie dato auimo agnoscens, ex hac caduca vpta, ad illam aeternam, felicemq. discessit, non sine ingenti, ac prope incredibili omnium luctu, qui eius stineri interfuerunt. Nec solum qui aderant, sed omnia Visensis prouinciae Oppida, illum ut communem parentem &pium Pontificem diu luxerunt. Nec minori prope

378쪽

3 Iaprope dolore affecti sunt,audito illius obitu,

qui procul, & magno terrarum interuallo disiuncti,eius virtutes & vitae sancti naoniam magnis laudibus efferri, semper audierant. Quorum omnium communis fuit, & iusta querimonia,indignantium eripi reip. talem, tantum q. Virum, eo praesertim tempore, quo& ob teneram Sebastiani regis artatem, &propter impendentia quaedam pericula, quae bonorum animi iamdiu praesagitabant, magni omnium intererat, illum, & omnes illius similes, quam diutissime viuere. Obijt mense Nouembris anno I 367. aetatis vero suae

septuagesimo septimo. Statura fuit Irocera,& recta, corpore aliquantulum obelo, sed agili,& compacto, atque omnium membroruaequa proportione conspicuo,latis humeris, extento pectore, firmis lateribus, nec nos brachijs, cruribus, manibus, pedibusquo, quadam insita vi,ac venusto motu, decentibus . Iam vero in vultu, oris l. lineamentis, tanta inerat grauitas, blanda quadam lenitate, & hilaritate condita, Vt Omnes quantumuis extraneos,& ignotos, ad se amandii, suspiciendum q. solo aspectu alliceret. Osuli pro modo capitis, & faciei, aliquantulum exigui, sed .viuidi , S praefulgentes . Veneranda omnino, atque etiam in maxima hominum turba, conspicua, & decora facies, cuique canities plurimum auctoritatis a. deret.

379쪽

decet. .' alqtudine usus est prospera , toto sere vitae cursu , exseptis aliquot leuioribus morbis,& oculorum aegritudine,qua in Gallia aliquandiu laborauit ..Sed temperantia, & cura omnia nature incommodaracile vi xebat. Erat etiam supra modum medicorum

consilijs addictus, idque illi mortem aliquantulum accelerasse amrmant . . Dum enim se omnino renum viiijs mederi posse confiditi, medicis ita se tradidit,ut medicamentorum copi , & vehementia stomacho debilitato , ,etalem illum morbum contraxerit . Vir fuit constantia, & humanarum rerum despiacientia admirabilis, & cuius vultum neque secundae, neque aduersae sortuna: .vicissitudo facile mutaret. Vix umquam, etiam cum a aetas vigeret, illum aliquis subiratum esse sensit,etiam cum in domesticos suos animaduerteret, quod seuere, sed sedato Maimo facere solebat. Nemo ipsum umquam iurantem, nemo alicui detrahentem audivit. Intcr certera,verborum iactantiam,& inanem ostentationem ita vitavit, ut cum plurima negotia apud regem, tam in Lusitania, quam in Callia semper habuerit, nemo umquam aliquid eorum, quae gessisset commemorantem

audierit. QMd morum asperitati minime adscrihi debet :suit enim humanistimus, & amicorum conguetudine in primis delectabatur,sedroum constantiae, & singulari cub

380쪽

dam taciturnitati , qua res sertast, di inagni

momentI , penitus occultandas esse iudic

ruit. Campo, & deambulationibus praecipue oblectari,& vires reficere solebar, existimas exercitationibus moderatis bonam Valet dinem plurimum conser rari.Quod illi abunde praestitit suburbana,illa, quae a moenibus isensis civitatis quin entis circiter passi bus distans .epistopis'satis commodum, &amoenum. hospitium praebet, quam ille magnis sumptibus, ad meliorem culturam redactam,ecclesiae valde frugiferam,atque utiqem effecit. Sunt ibi complures aquarum sontes,l quibus etiam nomen traxit, Fonte

Iium enim vulgo dicitur. Haec illi villa tu tissimus portus, haec requies, haec curarum . laborumq. medelat hic quicquid 4 publicis, seriisq. negotijs, temporis supererat, insumebatur . Hic ab amicis salutabatur. Hic ad illum omnes semper faciles aditus habebant , utpote in publico, & subdiosemper dea

ambulantem, & temporis taedium, senectu,

tisq. molestias, iucundissimi loci amoenitate fallentem Nusquam aberant libri sacri , quin immo ii omnibus sere mansiunculis . quas in diuersis villae diuerticulis, ad quiete captandam dispostas habebat, quoties de ambulando lassitudinem contraxisset, aut Sacti Basilij, aut Hieronymi, aut alterius eius